Het zwijgen, de repressie en de opstanding

Men herinnert zich het spreekverbod in de kloosters van weleer, en niet alleen de zwijgplicht van de broeders en de nonnen maar evenzeer het bevel om de mond te houden aan het adres van bijvoorbeeld ongehuwde moeders die toentertijd omwille van familieschandekwesties in tehuizen werden ondergebracht. En waarom moesten leerlingen in allerlei internaten, kazernes en gestichten, hun mond houden? Waarom dan leerde men aan het volk dat spreken zilver is doch zwijgen goud? Waarom wordt het 'onschuldige' babbelen, samenscholen en konkelfoezen van ondergeschikten door hun meerderen immer zo buitensporig zwaar bestraft? En het antwoord op die vraag brengt ons naar wat de zwijgers uit de Nazi-tijd nadien vertelden over het tragische gebeuren van de deportaties naar de alles samen meer dan veertigduizend kampen in Europa waar men dan toch niet naast kon kijken: "Wir haben es nicht gewuszt"!

Want beslist is het niet zo dat geen mens er lucht van kreeg, in wat er toen op grote schaal aan wreedheden gebeurde – het tegendeel is waar: geen mens was er die het níet wist. Maar de grote stilte omheen het dramatische gebeuren, het taboe, het spreekverbod, de schaamte, de lafheid en de angst, kortom het zwijgen deed de huizenhoge leugen heersen dat al datgene wat niet waar mócht zijn, ook niet gebeurde. Hoe wreed het ook was, het werd door de vingers gezien, alleen al omdat het getuigenis van het kwaad ook medeplichtig maakt: wie erover praat, heeft het gezien en die heeft dan ook niets gedaan tenzij gepraat, terwijl diegenen die alleen maar zwijgen, het voordeel genieten van de twijfel, want mogelijkerwijze hébben zij ook niets gezien.

Een volk overheersen is een volk het zwijgen opleggen; een volk de vrijheid ontnemen is het verbieden om te spreken. En het spreekverbod is zo schrikbarend efficiënt omdat wat niet gezegd wordt, ook niet of nauwelijks in het bewustzijn kan verschijnen: het verzwegene is op den duur zoals een kwade droom, een nachtmerrie, het lijkt wel louter uit gedachtestof gevormd te zijn en dus uit de stof waaruit ook de verbeelding opgebouwd is of, erger nog, de inbeelding.

Niet alleen de waarheid wordt in tijden van grote misdaden verzwegen maar ook het zwijgen zelf wordt dan gecamoufleerd en wel met een leugenachtig gepraat dat zelfs aan de kinderen opgedrongen wordt: zij moeten het namelijk leren nazeggen en dan nog het liefst zonder erbij na te denken, teneinde de geestelijke pijn welke uit de wetenschap dat wat men zeggen moet onwaar is, voortspruit, draaglijker te maken. Het zwijgen wordt verkapt met leugens en wie zwijgen, worden dan ook tot liegen gedwongen zodat hun medeplichtigheid aan de misdaden die verborgen moeten blijven, manifest wordt, wat het onderspitten van de wreedheden dan ook perfectioneert. De totale vernietiging van de waarheid kan op den duur alleen nog worden ontmaskerd door mensen die nog geen zwijgen kennen omdat zij ook nog geen woorden kennen, geen taboes en schande, en dat zijn de mensen die nog maar pas op aarde aanbeland zijn: onze kinderen. Zij worden geflankeerd door diegenen die de woorden welke zij geleerd hebben alweer vergaten omdat er gaten in hun hersenen vallen ingevolge ziekte of ouderdom en daarom ook zijn onze oudjes de beste maatjes met de kleinsten, terwijl beide partijen in allerijl onttrokken worden aan de maatschappij en weggestopt in scholen en gestichten. Daar worden hun hersentjes gekneed in de gewenste richting, met lering of met pillen, en aan allen die de leugen niet of niet meer dienen kunnen, prijst men de zogenaamde 'goede dood' aan, zoals men de moord is gaan noemen die euthanasie tenslotte is.

Over de waarheid dient te worden gezwegen, het zwijgen wordt op zijn beurt verbloemd met leugens en vandaar ook die gigantische macht van de media in een wereld waarin de waarheid niet langer vanzelf spreekt maar waar daarentegen de leugen heerst, koning is en God zelf naar de kroon steekt omdat de waarheid tenslotte met het goddelijke samenvalt. Wie het volk wil onderdrukken, moet de waarheid de das omdoen; hij dient derhalve het zwijgen te verplichten ofwel de leugen die de camouflage van het zwijgen is, in de ether te laten weerklinken. Wie het volk onder de knoet wil houden, die moet de media beheersen: de kranten, de radio- en televisiekanalen, het internet, het onderwijs en alle andere publicaties en bekendmakingen. Immers, zolang de waarheid niet gezegd wordt, kan de schijn worden gewekt dat zij zichzelf niet is, dat zij niet bestaat, dat haar bestaan een hersenschim is of een droom, een inbeelding, iets waarover slechts gekken het hebben. Warempel volstaat het spreken van de waarheid in de wereld van heden reeds om iemand als krankzinnig te bestempelen, en uiteraard zullen allen die hiervan getuige zijn, er strikt het zwijgen toe doen teneinde er ook zelf niet van verdacht te worden dat zij de grote leugen die over deze wereld heerst, verraden.

En die realiteit ligt misschien wel openlijk te kijk in het passieverhaal dat daarom zo aangrijpend is en dat in deze bijzonder leugenachtige tijden des te dieper graaft in de weinige harten die nog overschieten. Maar dit verhaal, hoe schrijnend ook, wordt tenslotte vervuld met niets dan blijheid, en wel hierom dat de waarheid uiteindelijk het pleit zal winnen – precies omdat zij vanzelf spreekt en dat ook zal blijven doen wanneer de tijd daar zal zijn dat alle monden voorgoed verstommen.

(J.B., Witte Donderdag 2013)