De moordmachines van de duivel

De duivelsverzen uit 1988 van Salman Rushdie werd in 1989 beantwoord met een fatwa van ayatollah Khomeini van Iran en nadat 33 jaar lang jacht werd gemaakt op de waarheidsspreker, is Salman Rushdie gisteren, 12 augustus 2022, in New York door een 'vrome moslim' neergestoken (- er stond nota bene drie miljoen dollar op zijn hoofd). Dat gebeurde nadat in 1991 de vertaler van de Japanse uitgave van het 'godslasterlijke geschrift' werd vermoord en in 1993 een aanslag werd gepleegd op Rushdies Noorse uitgever.

Tussen 30 juni en 2 juli 1934, de zogenaamde Nacht van de Lange Messen, vormde in nazi-Duitsland de SS doodseskaders die bij hun slachtoffers (de top van de SA) gingen aanbellen en hen doodschoten. Op 24 mei 1940 kreeg een doodseskader van Mexicaanse communisten de opdracht Trotski te vermoorden. Ook in de Joegoslavische oorlogen (1991-2001) werden doodseskaders ingezet. In Guatemala, El Salvador en Haïti waren doodseskaders aan het werk om de bevolking te intimideren - een van de bekendste slachtoffers was Oscar Romero. En zo te zien kan een gemeenschap van gelovigen door één woord van haar leider spoorslags worden omgeturnd tot een doodseskader.

De fatwa vormt als het ware een pop-up-doodseskader uit de gemeenschap van de vrome moslims; het eskader blijft bestaan zolang de fatwa geldt en met betrekking tot Salman Rushdie is dat levenslang. Een fatwa bestaat niet in de katholieke kerk maar de banvloek heeft alras een vergelijkbaar resultaat waar de scheiding van kerk en staat er (nog) niet is: de excommunicatie uit de geloofsgemeenschap betekent daar dan ook de totale verbanning uit de maatschappij.

Op 27 juli 1656 werd wegens ketterij de joodse banvloek of de 'cherem' uitgesproken over de filosoof Spinoza die dan uit de Amsterdamse gemeenschap werd verstoten. De apostel Paulus vervloekt (in zijn Brief aan de Galaten 1:8-9) wie een ander evangelie verkondigen dan het zijne, dat het 'Paulinische christendom' of het katholicisme grondvest. Het Concilie van Trente (1545-1563) spreekt over de Reformatie honderdzesentwintig keer de vervloeking uit en in de Heidelberger van het Nederlandse Gereformeerde Christendom wordt dan weer de katholieke leer over de H. Mis als afgoderij vervloekt. Zowel de fatwa als de banvloek maken dat de veroordeelden levenslang vervolgd worden. Levenslange vervolging is dan de feitelijke prijs die wordt betaald voor het tegenspreken van een geloof of dus voor de vrije meningsuiting welke meestal bestaat in het spreken van de waarheid.

Geloofsgemeenschappen zijn potentiële moordmachines en ook als oorlog dreigt zijn het de religieuze leiders die het vrome volk naar het front jagen. Volkeren die ten strijde trekken, roepen de hulp van de godheid in en houden voet bij stuk dat met God aan hun zijde hen niets kan overkomen omdat de schepper van het leven uiteraard sterker is dan de dood. De oostfronters van toentertijd (het zogenaamde 'Vlaams Legioen') gingen in de Tweede Wereldoorlog aan de zijde van de Duitsers aan het oostfront tegen de communisten strijden; zij werden daartoe opgeroepen door de clerus tijdens de preken in de heilige mis. Slechts weinigen keerden terug. Ook in Nederland bestond er een vrijwilligerslegioen. Vandaag kan men opnieuw vaststellen dat met betrekking tot de oorlog in Oekraïne de orthodoxe leider Kyrill de Russen aanspoort om Poetin te volgen terwijl hier te lande de bisschoppen het hebben over de hoogste vorm van naastenliefde wanneer soldaten gaan sneuvelen in de oorlog tégen de Russen. De partijdigheid en de verdeeldheid worden mede bewerkstelligd door de religies teneinde hun heerschappij te verzekeren.

Doordat de oorlog niet voortdurend woedt, krijgt men de valse indruk dat de heerschappijen van staat en kerk slechts nu en dan toeslaan, zoals men ook verkeerdelijk kan denken dat een moord zoals die op veekeurder Karel Van Noppen zeer uitzonderlijk is. De waarheid ziet er echter heel anders uit: dat veekeurders niet dagelijks vermoord worden is alleen te wijten aan het feit dat zij zich na een gruwelijke moord gedeisd houden maar het zeggenschap van de hormonenmaffia wordt al die tijd gecontinueerd; staat een volgende veekeurder op zijn strepen, wat door de bestaande dreiging echter bijzonder onwaarschijnlijk is, dan zal die binnen de kortste keren eveneens worden omgebracht. Evenzo continueren zich de macht van staat en de kerk: zij kunnen op elk willekeurig ogenblik van het volk een moordmachine maken.

Wat de religie in feite doet, komt neer op het volgende. De macht van een religie manifesteert zich daar waar zij in staat blijkt om aan haar gelovigen te verbieden om te zeggen dat de som van twee en twee gelijk is aan vier. Houden zekere burgers zich niet aan dit verbod, dan blijkt een religie in staat om vrome gelovigen tegen deze ongelovigen op te zetten en wel in die mate dat zij hen doden. Het weze herhaald dat de doodsdreiging welke uitgaat van religies voortdurend aanhoudt. Deze dreiging is zeer reëel doch onzichtbaar omdat zij zich pas hoeft te manifesteren waar de ongelovigen in opstand komen.

De aanslag op Salman Rushdie is geen eenmalige gebeurtenis, het is daarentegen de manifestatie van de dreiging onder welke de waarheidsschrijver op elke seconde van zijn leven gebukt moet gaan en waarvan alleen zijn dood hem kan verlossen. Deze doodsdreigingen hangen principieel alle mensen voortdurend boven het hoofd en zij zullen pas ophouden te bestaan nadat aan de religies als zodanig een definitief einde werd gemaakt.

(J.B., 13 augustus 2022)

Het racisme rukt weer op

Aflevering 2: racisme en slavernij

Alle mensen worden blank geboren zoals ook iedereen geboren wordt met blauwe ogen. Eventuele verkleuringen gebeuren na enkele dagen of weken. De genen spelen een rol maar ook de omgeving want pigmenten beschermen de huid tegen UV-straling. Zwarten die naar koude streken trekken, krijgen al na enkele generaties een veel blankere tint. Dat mensen in de embryonale fase allemaal vrouwelijk zouden zijn, heeft men lange tijd geloofd maar dat blijkt een mythe.

Etnocentrisme is de opvatting dat de eigen cultuur superieur is aan alle andere culturen zoals egocentrisme de idee is dat men zelf het centrum van de wereld vormt en geocentrisme de opvatting dat alle andere hemellichamen rond de aarde draaien. Maar wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat de aarde rond de zon draait, dat de eigen cultuur niet beter is omdat ze eigen is en dat er geen menselijke rassen bestaan.

Misvattingen hieromtrent zijn te wijten aan ongeletterdheid maar kunnen ook volgen uit hardnekkige irrationele en derhalve volstrekt onwetenschappelijke overtuigingen, waarvan de religieuze een flink deel uitmaken. Dat laatste geldt ook en vooral voor de seksuele geaardheid en de discriminatie op grond daarvan wordt eveneens ondergebracht bij racisme.

Zo spannen racisten het Bijbelboek Genesis voor hun kar, meer bepaald met de zin: “Man en vrouw schiep Hij hen”, om de niet-heteroseksualiteit te kunnen veroordelen. Over genetische 'tussenvormen' zegt de Bijbel uiteraard helemaal niets omdat de genetica pas ontstond rond 1900 met de wetten van Mendel; de inzichten inzake DNA kwamen pas goed op gang in de jaren vijftig van de voorgaande eeuw en de inzichten inzake de intersexen dateren van nog meer recente datum. Het hermafroditisme verkeert nog steeds in de taboesfeer.

Een dictator die zweert bij een letterlijke interpretatie van de Bijbel is een hel voor de homo's maar ook democratieën kunnen ten prooi worden aan irrationaliteit en aan haat: zoals eerder gezegd stelt een democratie geen andere eisen aan politici dan dat zij verkozen zijn en zij zijn derhalve te duchten als zij aan de macht komen vergezeld van flagrante onwetendheid. De kans dat dit gebeurt neemt zienderogen toe ingevolge de macht van het geld dat politici in het zadel helpt en dat niet zozeer door kennis en kunde wordt verworven maar steeds vaker door onverschrokkenheid, bedrog en misdaad. We weten allang dat de onfortuinlijke combinatie van kapitaal en onverstand de wereld in nood brengt door oorlog en dat zij nu ook via catastrofale milieuschade de aarde aantast en het leven als zodanig.

“Quod non est in scriptis, non est in mundo” (“Wat niet in de [Heilige] Schrift staat, bestaat ook niet in de wereld”): als in de Bijbel geen sprake is van intersexen dan bestaan die ook niet. Het religieuze denken (tenminste als de term 'denken' hier van toepassing kon zijn) is aan het wetenschappelijke tegengesteld: in de religie wordt de werkelijkheid afgeleid uit de Heilige Schrift terwijl de wetenschappen de werkelijkheid beschrijven. De wereld heeft zich in de religie naar de Schrift te voegen, precies zoals zich in het totalitarisme de feiten te voegen hebben naar de opvattingen en de voorschriften van de dictator. Als Stalin beweert dat x percent van alle burgers hem vijandig gezind zijn, dan zullen er x percent opgepakt worden en in kampen verdwijnen (en Stalins handlangers pakken ongeacht wie op om aan hun quota te komen). Als de paus beweert dat er alleen maar mannen en vrouwen bestaan, dan zullen alle mensen die zichzelf in geen van beide categorieën kunnen onderbrengen, ofwel levenslang een obligate rol acteren, ofwel op de een of andere manier opgeruimd worden. In Rusland zijn er geen homo's, aldus Poetin, en als hij net zoals zijn evenknieën in Tsjetsjenië, in Iran en in Afghanistan de doodstraf invoert voor homofilie, dan zal men er inderdaad geen vinden. De irrationaliteit van extreemrechts en die van het religieuze denken zijn verwanten, zij dwingen de feiten om zich aan te passen aan hun eigen ficties die zij voor de waarheid houden. Onze-Lieve-Vrouw is onbevlekt ontvangen, wat betekent dat zij niet besmet is met de erfzonde welke verantwoordelijk is voor onze sterfelijkheid, zodat zij dus onsterfelijk is; het probleem van haar afwezigheid op aarde wordt prompt opgelost met de leer van haar tenhemelopneming en dit feit wordt door een jaarlijkse viering alom ter wereld ook bekrachtigd. Wie niet mee viert en derhalve dit 'feit' ontkent, werd ook hier te lande tot voor kort gestraft met sociale uitsluiting: broodroof of nog erger.

Het racisme, het etnocentrisme en de discriminatie op grond van seksuele geaardheid worden in stand gehouden middels de genoemde irrationaliteit eigen aan kerken en aan dictaturen die op die wijze samenzweren; zij verschuilen zich achter krankzinnige stellingen om even irrationele frustraties en haatgevoelens te kunnen botvieren, wat slechts destructie kan betekenen: zij vernietigen gewoon wie niet passen in hun kraam en Adolf Hitler bracht in vier jaar tijd zowat zes miljoen mensen om - als hij aan de macht gebleven was, kon dat de halve wereldbevolking worden, of negentig percent van de wereldbevolking, zoals in het huidige plan van het soort van gekken die menen dat de wereld overbevolkt is en die het aantal mensen willen terugbrengen totdat het overeenstemt met wat zij zelf in hun grootheidswaan het beste achten. Niet meer mensen dan in hun plan voorzien. Geen andere kleuren dan blank. Uitsluitend heterofiele exemplaren. Geen zieken en gehandicapten. Geen krankzinnigen en derhalve ook geen wilde dansers, geen kretenslagers die zich dichters en musici noemen of dus geen kunstenaars, alleen nog ambtenaren, commerçanten en bedienden die netjes uitvoeren wat wordt opgedragen - wat zeg ik? Alleen nog slaven!

(J.B., 10 augustus 2022)

Over kapitalisme, geloof en schuld

(Nog een ontmoeting met Van Togenbirger)

Wij zagen de heer Van Togenbirger op een bankje in een park nadat berichten gingen circuleren over kerncentrales die met simpele drones en in een mum van tijd tot atoombommen kunnen worden herschapen.

- Mijnheer Van Togenbirger, goedemiddag en hoe gaat het? Niet langer in het... tehuis?

OVT: Hoe gaat het? Neen, neen, neen, zoals u ziet: ik ben ontsnapt, haha! U komt mij beslist iets vragen over het nucleaire gevaar, nietwaar?

- Hoe kunt u het raden!

OVT: Doe gerust, ik heb tijd...

- De dreiging, beste Omsk, van een nucleaire catastrofe: is dat nu een nieuw reëel kwaad of is er geen reden tot paniek?

OVT: Het is waar dat kernenergie een groot probleem is maar dat is niet nieuw en het gevaar heeft diepere oorzaken: investeerders willen die centrales zo lang mogelijk open houden omwille van de winsten en dan wordt berekend hoe groot de kans op lekken is en op gezondheidsschade en nu ook de kans op aanslagen natuurlijk. En dat minpunt wordt dan afgewogen tegen het pluspunt, de winst. Er staat met andere woorden een prijs op een mensenleven, een mensenleven is niet langer onbetaalbaar, de risico's worden berekend en als ze niet al te groot worden geacht, denkt men ze te mogen of te moeten nemen.

- Niets is zonder risico's, toch?

OVT: Daarover gaat het niet. Het gaat erom dat sommige beslissingen, die helemaal niet hoeven genomen te worden maar die men bijvoorbeeld neemt onder economische druk, risico's meebrengen die er voordien niet waren. U weet dat een risico wordt uitgedrukt in percenten, het gaat hier om kansrekening.

- Bijvoorbeeld?

OVT: Stel dat je naar de kliniek moet voor een preventief onderzoek, je moet een proef ondergaan en men informeert je dat daaraan een sterfterisico verbonden is van één pro mille. Je kunt dan wel geloven dat je slechts een klein risico neemt maar de betekenis van dat cijfer is wel ontnuchterend: het zijn niet duizend mensen die elk een verwaarloosbaar risico lopen, neen: de ware betekenis van dat risico is dat er voor elke duizend mensen op wie men een dergelijke proef toepast, één echte dode zal zijn.

- Ja, inderdaad...

OVT: En als deze mensen de proef tien keer in hun leven ondergaan, zal één van elke honderd mensen sterven.

- Ja, dat is zorgwekkend...

OVT: Doen al die mensen de proef jaarlijks en dat is dan bijvoorbeeld vijftig keer in een mensenleven, dan wil dat zeggen dat het testen van elke twintig mensen betaald zal worden met één mensenleven. Dat zou dan preventie heten...

- Dat is zeker ontnuchterend...

OVT: Maar dat is wat die cijfers betekenen. Over borstkanker weet men nu dat preventief onderzoek, dat bestraling met röntgen vereist, de kwaal dikwijls heeft veroorzaakt.

- Ja, dat blijkt een feit.

OVT: Aan dat verschrikkelijke denken in termen van percenten, als het om mensenlevens gaat, en de daaraan inherente opvatting dat risico's sowieso onvermijdelijk of dus noodzakelijk zijn, is men inmiddels al gaan wennen omdat de kapitalistische economie alles in deze termen giet: wij zijn gelijk aan ons economisch rendement, we zijn vervangbaar en de economie staat niet langer ten dienste van de mens maar wel andersom. Het grootste kwaad vandaag ligt daarom in de onwetendheid die erin bestaat dat de mensen maar niet willen begrijpen dat het kapitalisme doodt.

- Is dat dan werkelijk zo?

OVT: Het kapitalisme doodt omdat het de mens in dienst stelt van de economie. Nu weet je dat de economie een werktuig is, een levensmiddel van de mens. De mens ondergeschikt achten aan zijn werktuigen of levensmiddelen en hem daarom daaraan opofferen, is zonder meer krankzinnig. Het gaat hier om een geestesziekte die de mensheid kapotmaakt. Dat is denk ik het allergrootste gevaar vandaag. Dus principieel zijn niet de kerncentrales als zodanig gevaarlijk. Voor een moordenaar zijn principieel alle mogelijke voorwerpen moordwapens en neem je uit bezorgdheid alle voorwerpen uit de wereld weg, dan doodt de moordenaar met de blote vuist.

- Onwetendheid, zegt u?

OVT: Ik ben geen blinde aanhanger van wat men de Verlichting noemt maar onwetendheid op zich is een bijzonder kwaad. Waar men er iets kan aan doen, bijvoorbeeld door het irrationele categoriek af te zweren, is onwetendheid wraakroepend maar dikwijls kan men er niets aan doen en ook die situatie is bijzonder frustrerend.

- Kunt u daarvan een voorbeeld geven?

OVT: Soms is men veroordeeld tot onwetendheid en die vorm van onwetendheid neemt vandaag enorm toe ingevolge het groeiende wantrouwen dat alle menselijk verkeer vergiftigt.

- Wat bedoelt u?

OVT: Men moet op zijn hoede zijn voor bedrog. Bedrog is inherent aan een economie met een kapitalistisch karakter. Als het niet langer de bedoeling is om het goede na te streven van de mensen aan wie men iets verkoopt, dan ziet men hen alleen als middel voor de eigen winstmaximalisatie.

- Een concreet voorbeeld?

OVT: Ik voel me ziek en ik raadpleeg een dokter omdat ik beter wil worden. Maar bij voorbaat moet ik gaan incalculeren dat ik dan niet alleen zijn patiënt zal zijn maar ook zijn klant, begrijpt u? Op zich lijkt dat niet problematisch maar steeds vaker werken die twee elkaar tegen en het is geen sinecure om dan in te schatten of het wel goed is om meteen een dokter te raadplegen.

- Nog concreter?

OVT: Stel dat ik aan slapeloosheid lijd en ik sta op het punt om naar de dokter te gaan. Eerst praat ik met mijn buurman die mij immers ooit vertelde voor dezelfde kwaal een arts te hebben geraadpleegd. Ik vraag hem of zijn probleem nu opgelost is en hij antwoordt mij dat zijn toestand alleen maar is verergerd: hij kreeg immers pillen voorgeschreven. De eerste week sliep hij als een roos. Hij dacht dat hij genezen was, zei hij maar hij merkte algauw dat hij helemaal niet meer sliep als hij geen slaappil nam. Intussen gaat hij maandelijks om een voorschrift en is zijn dosis slaapmiddelen verdubbeld en zo ook de dosis nevenwerkingen. Het slaapprobleem is bovendien teruggekeerd. Hij is er dus niet beter van geworden. Alleen de verkoop van de slaapmiddelen neemt toe, alleen de farmareuzen, die de dokter wel moet vertrouwen, worden er beter van.

-Zeer zeker...

OVT: Maar stel eens dat ik geen raad kan vragen aan mijn buurman, bijvoorbeeld omdat de kwaal niet simpel is. Kan ik elke arts zomaar vertrouwen? Moet ik abstractie maken van het feit dat de farmareuzen op de lijst van de meest winstgevende bedrijven de absolute nummer één zijn, dat zij daar prat op gaan, dat iedereen kan becijferen dat zij alleen maar geld verdienen als er zieken zijn en dat hun omzet recht evenredig is met het aantal zieken en met de ernst en duur van de ziekten? Met andere woorden: moet ik gewoon het feit over het hoofd zien dat de instanties die zieken horen te genezen, financieel baat hebben bij een toename van hun aantal? Moet ik ontkennen dat hebzucht een van onze drijfveren is?

- Het zou struisvogelpolitiek zijn om daarmee geen rekening te houden...

OVT: Inderdaad. En als mijn kwaal levensbedreigend is, wordt kiezen wel bijzonder moeilijk. Komt daarbij dat je als klant ook verplicht wordt tot het maken van een keuze: je arts vraagt je tenslotte om zelf te beslissen of je een of andere behandeling al dan niet wil, en hij doet dat als er risico's aan verbonden zijn, ziet u: men weet met de verantwoordelijkheid geen blijf omdat er geld mee gemoeid is vanwege de verzekeringsinstanties. Ziet u: de schuld belandt in de schoenen van de zwakste.

- Dat lijkt inderdaad het geval.

OVT: Maar dat maakt dat je dus twee keer onwetend bent: een eerste keer omdat je geen arts bent, laat staan een specialist en een tweede keer omdat je niet kunt inschatten hoe groot de kans is op bedrog. Je mag dan nog heel terecht je huisarts vertrouwen: die moet op zijn beurt wel vertrouwen hebben in het hele systeem: de specialisten, de klinieken, de farmacie. Anderzijds kan niemand ontkennen dat dit systeem als zodanig onmisbaar is geworden...

- Als ik het goed begrijp, bestaat onwetendheid dus in twee vormen. Enerzijds kun je bijvoorbeeld als patiënt onwetend zijn omtrent de juiste geneeskundige behandeling maar anderzijds is het ook een vorm van onwetendheid wanneer je je moet afvragen of je de geneeskunde wel kunt vertrouwen?

OVT: Het is verstandig om je onwetendheid te erkennen maar paradoxaal genoeg brengt uitgerekend dit verstandige inzicht je in nauwe schoentjes: je moet je vertrouwen schenken aan een instituut waarover in de jongste decennia menig geleerde heeft moeten concluderen dat het onbetrouwbaar is geworden. Zoals gezegd, als gevolg van een kapitalistische economie.

- Akelig, inderdaad.

OVT: Een mogelijkerwijze nog groter euvel van de kapitalistische economie, alvast in psychologisch opzicht, is dat zij ertoe neigt om de schuld voor haar tekorten, en die zijn niet gering, in de schoenen te schuiven, van haar slachtoffers. En zij ligt zodoende in het verlengde van de natuurwet, the struggle for life, het recht van de sterkste, waar kracht of macht het hoogste goed is en zwakheid een kwaad. Een moraal die de natuur tot voorbeeld stelt en die het goed acht om de natuur een handje te helpen, is fascistisch: Hitler deed dat toen hij besloot om de zwaksten uit te roeien in concentratiekampen.

- Ik zie niet goed in hoe slachtoffers kunnen worden opgezadeld met schuld...

OVT: Een op concurrentie gebaseerde samenleving beloont wie goed presteren maar beschuldigt en straft wie er niet in slagen om met anderen te wedijveren. Winnaars ontvangen veel loon, zij worden beloond omdat zij beschouwd worden als helden, hun naam prijkt bovenaan in de lijsten van de allerrijksten, zij zijn kampioenen. Maar wie arm blijven, worden niet alleen beschouwd als verliezers maar tevens als schuldigen omdat hun prestaties uitblijven en zij derhalve beschouwd worden als een last voor alle anderen. Nota bene: het begrip 'prestatie' wordt hier overigens verengd tot louter financiële prestatie, tot winst dus, zodat uitgerekend de drugsdealer zichzelf mag beschouwen als een van de grootste weldoeners, hij maakt immers veel winst en een hard werkende huismoeder blijft onbetaald. In het Derde Rijk hingen grote affiches in de straten met daarop een zieke in een rolstoel geflankeerd door een arts, met de bijhorende ophitsende tekst: “60.000 Mark kost deze zieke jaarlijks aan de staat en het is uw geld, volksgenoten!” Vandaag is dit fascisme teruggekeerd en blokken grote kranten hier te lande dat de hoge kosten voor de ziekenzorg schade toebrengen aan onze economie! De heilige economie wordt ondermijnd en de schuldigen zijn de zieken, begrijpt u? De mens in dienst van het geld in plaats van andersom. Als u het mij vraagt, schuilt daarin het grootste kwaad.

De kerk doet wat betreft dit kwaad haar duit in het zakje waar zij het schuldcomplex van de zwaksten alleen maar voedt door het kwaad systematisch aan vermeende zonden toe te schrijven. En zij doet dat om de werkelijke oorzaken van het kwaad buiten schot te houden. De werkelijke oorzaken zijn vaak gelegen in het blinde noodlot maar nog veel vaker in uitbuiting. Wat betreft dat laatste: de kerk houdt de uitbuiters een hand boven het hoofd omdat zij een handlanger van de machthebbers is.

- Is dat zo?

OVT: Dat is historisch het geval: de keizer heeft reeds in zijn beginjaren het christendom tot staatsgodsdienst verklaard in ruil voor wederdiensten: de twee zijn sindsdien twee handen op een en dezelfde buik en wel in die mate dat ook hier te lande alle clerici staatsweddes trekken: zij worden betaald met belastinggelden en verkeren aldus in het onvermogen om kritiek te uiten op de staat waarvan wij niet kunnen ontkennen dat alvast haar economische motor aangedreven wordt door iets dat niet bepaald christelijk is, zoals u weet, met name de hebzucht. Als puntje bij paaltje komt, komt loontje om zijn boontje en jagen de zogenaamde herders prompt hun kudde naar het front!

- Dankuwel, Omsk Van Togenbirger.

OVT: Zonder dank. En over het noodlot hebben we het misschien een volgende keer.

- Afgesproken!

(J.B., 8 augustus 2022)