Het Smetsorgel van de kerk van Sint-Agatha-Rode.

De mooi gerestaureerde kerk van Sint-Agatha-Rode pronkt met haar pas gerestaureerde orgel.  Hij is één van de oudste van de streek maar ziet er nu uit, alsof hij pas gebouwd werd.

We moeten terug gaan in de 18^e eeuw om de bouw van het orgel te kunnen relateren.  Joannes Smets, een bekende en zorgvuldige orgelbouwer uit Brussel maakte er een instrument met heldere intonatie en kenmerkende klankesthetiek, met warme grondstemmen en een genuanceerde balans tussen kracht en subtiliteit.

Joannes Smets werd opgeleid in het atelier van Jean-Baptiste Goynaut.  Zijn eerste opdracht was een herstelling aan het orgel van de abdij van Vorst in 1772.

Wellicht werd het orgel in de jaren 1792-94 geleverd.  Dit kunnen we weten aan de hand van rekeningen voor het leveren en stellen van een orgel : 256 gulden en 5 stuyvers.  De orgelkast werd vervaardigd door meester schrijnwerker Borgé ook gevestigd in Brussel.

Tijdens de 19^e en de 20^e eeuw kende het instrument verschillende aanpassingen.  In 1880 werd het zelfs in twee delen gezaagd door Charles Anneessens uit Geraardsbergen.  Ze werden links en rechts tegen de balustrade opgesteld.  Het binnenwerk vond een plaats tegen de oostelijke muur van de toren. Het werd aangestuurd door een vrijstaande speeltafel.  Ideaal was het niet, want het orgel leed onder algehele vervuiling en verval. 

Toen men in 2004 voor een grondige restauratie besliste, trof orgeldeskundige J. Braekman het instrument in deze toestand aan.

Inmiddels bevindt het Smetsorgel zich opnieuw in zijn oorspronkelijke staat om heldere klanken te produceren.

Op 5 februari 2026 was het zover.  De inhuldiging vond plaats voor een volle kerk met geïnteresseerden.  De heer Braekman gaf een interactieve uitleg over de mogelijkheden van het instrument.

Ofschoon slechts 25 pijpen zichtbaar zijn, telt het orgel omtrent 900 pijpen.  De meeste behoren tot de groep van ‘labialen’ of ‘lippijpen’.  De klank komt tot stand op dezelfde wijze als bij een blokfluit. Daarvan klinkt maar één register, de bourdon, op de ‘gewone’ als melodietoon waargenomen toonhoogte – de ‘grondtoon’.  Met de andere registers voegt de organist aan die grondtoon boventonen toe die de kleur een klanksterkte bepalen.  Het orgel heeft maar één klavier.  

Drie organisten zorgden voor een flamboyant concert : Johan Sluys uit Sint-Agatha-Rode, Michel Goossens uit Overijse en onze plaatselijke orgelist Johan Huvenne.

Orgelist Johan Huvenne in concert voor een bomvolle St-Agatha-kerk.

Tekst en foto’s : Jean-Pierre Van Binnebeek