Bureau de traductions Motte, Translation Agency Motte, Übersetzungsbüro Motte
14-11-2013
Atlas: een verrassend nieuwe bundel fantasy, magisch-realisme, horror en sciencefiction
Vertaalbureau Motte moet vertalingen en correcties kunnen inpassen in diverse media. Daardoor zijn we eigenlijk ook een mediabedrijf.
Om onze ervaring daarmee te verbeteren, doen we af en toe iets dat buiten de grenzen van het proeflezen, corrigeren en vertalen valt.
Deze keer werd het een verhalenbundel: Atlas.
Atlas werd op zaterdag 2 november 2013 voorgesteld in de Brasserie Progrès in Gent.
Het is een bundel fantasy, magisch-realisme, horror en sciencefiction.
De verrassingsauteur-cum-gastauteur Eddy C. Bertin nam zijn exemplaren in ontvangst voor zijn verhaal in onze bundel, maar het is ook bedoeld als bedankje voor alle verhalen die hij al heeft gepubliceerd.
Eddy C. Bertin is een van de origineelste auteurs van sciencefiction en horror die we in de Lage Landen kennen.
Hij was ook 18 jaar actief met zijn tijdschrift SF-Gids, dat 140 afleveringen bereikte. Het blad schiep een band tussen veel mensen die in de genres actief waren.
Een andere gevierde aanwezige was Petra de Vries, die de sfeervolle illustratie voor de voorpagina schilderde
Zij heeft eerder al o.a. voor het blad SF-Terra voorpagina's gemaakt.
We hebben ook Johnny Bekaert van Vorm in de bloemetjes gezet, omdat hij ons hielp bij het vinden van de drukker en bij het persklaarmaken. Johnny Bekaert kent zijn vak, en we zullen graag in de toekomst met hem blijven samenwerken. Ook de drukker leverde klassewerk af.
De aanwezigen, waaronder enkelen van onze schrijvers en illustrators, vonden het een prettige bijeenkomst.
En die titel?
Die werd Atlas.
Het werd Atlas omdat de grote verscheidenheid van de verhalen duidelijk toont dat je met de gekozen genres - fantasy, sciencefiction, horror en magisch-realisme - de hele regenboog van de werkelijkheid en de verbeelding kunt uitdrukken.
Zoals Atlas de wereld op zijn schouders draagt, en zelfs het hele universum, kan ook de bundel de hele realiteit dragen.
Inhoud
Verhalen
Eddy C. Bertin (gastschrijver), Piep! was alles wat ze zei 5
Mieke Sonck, Reis naar het wit 7
Frank Roger, De man die op wraak zon 10
Killian McNeil, Starman 22
Rik Raven, Verloren dame 27
Jos Lexmond, Een plaats als hemel 32
Yorgos Dalman, Nocturne 39
Pen Stewart, Daar waar alles mogelijk is 54
Hans Kilian, De man zonder hoofd 57
Ludo Noens, Hubris 59
Karlien Van Houtte, Het lied van de sterrenjongen 70
Cynthia Helena van der Hoogte, Achtervolgers 81
K. C. Berlin, De vreemde verhalen van Frank Driebergen 88
M.H. Bartels, Atrissima 99
Paul van Leeuwenkamp, Ruurd 117
Raf de Bie, Dokter Kegelkops Gratis Operatiefuif 127
Terrence Lauerhohn, Een betreurenswaardige vondst 137
Remco Meisner, Daniëlle, of een nieuw begin 150
Juliette van Nes, Een zwarte lakkist 159
Tom Schoonbaert, Het perfecte ritme 162
Annemarie Enters, Ivan de Verschrikkelijke 166
Karel Smolders, Het eerste slachtoffer 119
Lodewijk Verbeek, Een laatste reis 187
Illustraties
Voorpagina: Petra de Vries, Eindbestemming
Pagina 21: Cynthia Helena van der Hoogte, Half
Pagina 58: Eline Krus,
Pagina 98: Ingrid Paenen, Sprookjesboom, detail
Pagina 149: Peter Scheefhals, Demon spell
De bundel telt 192 p's, A5-formaat, is geïllustreerd en kost 19,90 euro.
Hij is verkrijgbaar bij de auteurs en tekenaars, in de Standaard Boekhandel te Geraardsbergen, via Stichting Fantastische Vertellingen en rechtstreeks bij de uitgever via peter.motte@skynet.be.
Zie ook http://users.skynet.be/peter.motte/de.tijdlijn/index0.htm
Volgens recente cijfers zouden er wereldwijd meer dan 80.000 projectmanagers van vertalingen actief zijn.
Wat doen zij allemaal op het kruispunt van communicatie?
Taakverdeling van vertaalprojectmanagers
Bijna driekwart (73%) van de respondenten op een enquête over projectmanagers treedt regelmatig op als het belangrijkste aanspreekpunt voor bestaande klanten, en bijna een derde (32%) doet het altijd voor toekomstige klanten.
Bijna een kwart (23%) probeert vaak of altijd meer diensten aan bestaande klanten te verkopen.
Driekwart (75%) berekent prijzen voor offertes.
Slechts 14% onderhandelt over speciale tarieven met leveranciers, en 19% doet dat regelmatig.
De helft (50%) verwerkt vaak of altijd elementaire bestandstypen in vertaalgeheugens.
Bijna tweederde (64%) meldt dat ze generalisten zijn, en dat ze elk soort project behandelen, of meer dan drie specialiteiten.
71% werkt regelmatig meer dan 40 uur per week. 60% werkt tot 10 uur langer, en 11% maakt altijd overuren: hun werkweken tellen 50 tot meer dan 80 uur.
Nog voor de deadline van een project was bereikt, stuurde een klant in paniek ons een e-mail. We zorgden voor het Franse-Nederlandse deel van een opdracht, en een collega voor het Frans-Engelse deel. Zijn stuk was al een tijd ingeleverd, en de eindklant klaagde over de kwaliteit. Onze klant drukte ons op het hart om toch maar voorzichtig te zijn (alsof we dat nooit zijn), en hij stuurde ons ook de opmerkingen over de vertaling Frans-Engels.
We hebben geen vertaler Frans-Engels ingeschakeld om het boeltje te controleren, maar vertalers Frans-Nederlands die ook Engels-Nederlands aankunnen, bekeken de opmerkingen en vonden sommige wijzigingen... bizar. Ze letten daarbij alleen op de terminologie, en dus niet op vormvarianten of taalvarianten, die door de eindklant misschien werden afgekeurd omdat hij doodeenvoudig een andere voorkeur had, en niet omdat het taal- of vertaalfouten waren. Spul dus dat helemaal niet fout mocht worden aangerekend.
De opmerkingen over de terminologie waren in elk geval niet zinvol.
We vertelden dat dan ook aan onze klant.
Een dag voor de deadline ging ons werk de deur uit.
Een paar weken later kregen we eindelijk een reactie: een corrector van de eindklant had "fouten" gevonden, en onze klant eiste dat we de correctiekosten betaalden. Die beliepen 25% van de oorspronkelijk afgesproken prijs.
Veel tandengeknars, en we bekeken de opmerkingen.
Er was precies hetzelfde gebeurd als met de vertaling Frans-Engels: terminologische wijzigingen die geen steek hielden, of die wezen op voorkeuren van de klant.
De klant heeft recht op zijn voorkeuren, vanzelfsprekend, maar dan moet hij die wel vooraf melden. Dat is tenslotte in zijn voordeel: als er opmerkingen achteraf komen, loopt het project alleen maar vertraging op. Als het een truc is om de opdracht goedkoper te krijgen, dan is het dom. Tenslotte zijn er meer dan genoeg broddelaars die voor een appel en een ei een vertaling willen maken. Hij kan altijd bij hen langs, wij verplichten niemand om met ons te werken.
Dus lichtten we onze klant in over het karakter van de wijzigingen. We belden hen ook een keer op om onze bezwaren over hun aanpak uiteen te zetten.
Het was al bij al vreemd, want wij hadden met die klant nog geen problemen gehad, en we waren tijdens onze jarenlange samenwerking altijd tevreden geweest over hen.
Op het moment dat we de factuur moesten opstellen, belden we nogmaals, maar we kregen geen contact meer met de projectmanager. Dat bleek zelfs niet meer mogelijk. Voor zover wij begrepen, had de projectmanager niet alleen het bedrijf verlaten, maar konden ze haar zelfs niet terugvinden.
Hoe dan ook, ze verbonden ons met iemand anders door, hoger in de hiërarchie. Hij vertelde dat hij alles aan het bekijken was, maar niet direct kon antwoorden omdat er al zo veel mails heen-en-weer waren gegaan in verband met die zaak, en omdat er ook heel wat mails van de voormalige projectmanager nog niet waren behandeld. Hij vroeg me te wachten tot hij contact met me opnam. Dat is natuurlijk een beetje lastig, omdat ze konden hopen dat we het zouden vergeten.
Voorlopig stuurde ik de rekening zonder korting.
De nieuwe manager nam over de kwestie geen contact meer met ons op, maar uiteindelijk bleek dat onze factuur volledig werd betaald, zonder dat er verder nog enige communicatie tussen hen en ons was geweest.
Onze opmerkingen waren dus duidelijk aanvaard.
De oorspronkelijke projectmanager was blijkbaar niet helemaal opgewassen tegen sommige klanten, maar de oude rotten in het vak hebben de zaak op een of andere manier rechtgetrokken.
Het is niet omdat een klant opmerkingen heeft over een vertaling, dat hij ook gelijk heeft.
Als hij ongelijk heeft en voet bij stuk houdt, benadeelt hij zichzelf, want dan krijgt hij een slechte tekst. En er is altijd minstens sprake van vertraging.
Het is niet altijd verstandig van de vertaler om direct toe te geven.
Een vertaler kan natuurlijk fouten maken, en als dat het geval is, moet hij dat ook willen toegeven.
Maar toegeven als er geen fouten zijn, schept precedenten.
Want als een fout op zo'n moment als correct wordt beschouwd, wat moet de vertaler dan de volgende keer doen? Fouten maken voor die klant om de vertaling aanvaard te krijgen? Maar hoe kun je weten dat een fout... niet fout is? Of een tekst goed of niet goed is vertaald, wordt een kwestie van willekeur. Kwaliteit garanderen is dan niet meer mogelijk, omdat er geen norm meer is om de tekst te beoordelen.
Er zijn maar twee oplossingen: de klant aanvaardt de verantwoordingen van de vertaler voor de vertaling, of de klant stuurt vooraf een lijst met voorkeuren. Uiteindelijk heeft iedereen het recht op voorkeuren, maar als ze afwijken van de norm kan de vertaler ze niet kennen zonder ervan op de hoogte te worden gebracht.
De vertaler goed inlichten vermijdt tijdverlies, kosten en een hoop ongewenste frictie tussen mensen die tenslotte moeten samenwerken.
Her en der vind je op internet manieren om vertalingen te typeren, o.a volgens deze tien groepen:
Algemene vertalingen
Literaire vertalingen
Filosofische vertalingen
Administratieve vertalingen
Commerciële vertalingen
ICT-vertalingen
Economische vertalingen
Financiële vertalingen
Juridische vertalingen
Medische vertalingen
Technische vertalingen
Er kan het een en ander op die indeling wordt aangemerkt, o.a. dat we evengoed het woord "teksten" als "vertaling" hadden kunnen gebruiken. Maar we zullen de typen eerst hieronder toelichten, voor we er eventueel kritiek op hebben.
Algemene vertalingen
Dat is de eenvoudigste en meest gebruikte type vertaling. Maar opgepast: gesproken taal valt er niet onder, omdat gesproken taal wordt vertaald door tolken. Het idee is dat de algemene vertaling geen moeilijke termen of stadhuiswoorden zou bevatten, maar dat het gaat om documenten die gewone mensen kunnen lezen. De vraag is echter of dat soort teksten wel ooit wordt vertaald. Onze ervaring is dat de zogenaamde algemene vertaling nauwelijks voorkomt.
Literaire vertalingen
Hier steken we onze nek uit: we vermelden de literaire vertaling direct na de algemene vertaling, omdat literaire vertalingen de meest voorkomende algemene vertalingen zijn. Literaire teksten zijn de meest verspreide teksten die door een breed publiek moeten kunnen worden gelezen. Al andere hiernavolgende typen vragen altijd om gespecialiseerde vertalers.
Er bestaan ook moeilijke literaire teksten, maar het publiek daarvoor is vaak te gering om de kosten van een vertaling te verantwoorden, en bovendien spelen sommige van die teksten ingewikkelde taalspelletjes, waardoor ze sowieso moeilijk vertaalbaar zijn en de liefhebbers ze liever in de originele taal lezen.
Maar wat wel vertaalbaar is, bevat in minstens 90% van de gevallen normale, dagelijkse taal, zodat de grote massa van de literaire vertalingen ook de grote massa van de algemene vertalingen vormt.
Sommigen denken dat literaire vertalingen het meest geholpen zijn met een vrije vertaling, maar dat klopt niet. Sommigen beweren ook dat de literaire vertaling de hoogste vorm van vertaling is, maar wij vermoeden dat dat idee de wereld in werd geholpen doordat het vooral literaire vertalers zijn die hun zegje over het vertalen doen.
De hoogste vorm van vertaling is waarschijnlijk de juridische vertaling, omdat er leven en dood kan van afhangen.
Dat de creativiteit van de vertaler belangrijker zou zijn in de literaire vertaling dan in andere vertalingen, is eveneens een veel gehoorde mythe. Er is geen vertaler die niet elke dag zijn creativiteit nodig heeft om wat in een cultuur is bedacht, naar een andere cultuur over te brengen.
We weten dat er op die visie veel kritiek zal komen, vooral uit de hoek van de literaire vertalers, maar dat is dan maar zo.
Filosofische vertalingen
Dit plaatsen we vlak na literaire vertalingen, omdat een goede filosofische tekst vaak heel wat literair kunst-en-vliegwerk vereist. De filosoof moet namelijk ideeën tot uitdrukking brengen die nog niet eerder tot uitdrukking werden gebracht, en waar dus nog geen woordenschat voor bestaat. Het probleem voor de vertaler is direct duidelijk.
Filosofische teksten zijn er van allerlei aard, maar ze zijn geen louter literair spel. Ze vallen immers ook bij de wetenschappelijke teksten. De filosofische tekst hangt dus ergens tussen de literaire en wetenschappelijk-technische teksten in.
Administratieve vertalingen
Zoals "administratief" aangeeft, zijn dit vertalingen nodig voor zakelijke en bedrijforganisaties, en voor managementdocumenten. Maar let wel: die vertalingen worden o.a. gebruikt in handleidingen, en het gaat dus niet louter om teksten die door het management gebruikt worden bij het dagelijkse beheer van de organisatie en in verband met soortgelijke administratie teksten.
Commerciële vertalingen
Dit zijn handelsgerelateerde vertalingen, waaronder alle aanbestedingsdocumenten, handleidingen, zakelijke documenten, rekeningen, correspondentie, rapporten en zelfs commerciële tijdschriften. Het is een gespecialiseerde tak van het vertaalwezen, omdat commerciële vertalers de bedrijfs- en marktterminologie kennen.
ICT-vertalingen
Dit is de vertaling van alles wat met computers en communicatietechnologie te maken heeft. Het zijn onder andere computerhandleidingen, bestanden, helpbestanden, softwarestrings, gidsen, of andere softwarehelpteksten.
Economische vertalingen
Economische vertalingen zijn de vertalingen van teksten in verband met het vak economie. Die vertalingen worden vooral gebruikt in leerboeken.
Financiële vertalingen
Financiële vertalingen omvatten alle onderwerpen in verband met het bankwezen, van de boekhouding tot de beurs en aandelen. Alle vertalingen in verband met financiën vallen hieronder.
Juridische vertalingen
Juridische vertalingen omvatten alle vertalingen nodig in de rechtbank en bij juridische processen. Het gaat over contracten, testamenten, eigendomsakten en andere juridische onderwerpen.
In rechtbanken is een juridische vertaler altijd nodig, doordat er veel culturele en wetgevende verschillen tussen landen bestaan. In veel gevallen is dan ook een vertaling in beide richtingen nodig.
Medische vertalingen
Medische boeken en handleidingen voor medische instrumenten worden vertaald door een medische vertaler.
Het belang van de capaciteiten van de vertaler is hiervoor duidelijk: Vertaalbureau MOTTE vertaalde al handleidingen voor hersenchirurgie. We vinden het van een heel ander niveau dan literaire vertalingen.
Medische vertaling is vergelijkbaar met juridische vertaling door de specifieke terminologie ervan. Het kleinste term inologische verschil kan leiden tot de ergste gevolgen.
Technische vertalingen
Het omvat meestal de vertaling van handleidingen of instructies voor apparatuur en mechanische gereedschappen. Elektronische apparaten, IT-producten, fabrieken, werkplaatshandboeken... daar zijn allemaal vertalingen voor nodig.
Handleidingen moeten duidelijk zijn voor de gebruiker, en die gebruiker kan een gespecialiseerd vakman zijn, maar evengoed een particulier die een toestel heeft gekocht om in de woonkamer te installeren.
De specialist-vertaler gebruikt vaak gedetailleerde woordenlijsten, afkomstig van de klant, maar moet die lijsten soms zelf samenstellen.
De discussie over automatisch vertalen is vaak verwrongen.
Het wordt dikwijls naar voren gebracht alsof automatisch vertalen een radicale breuk met het verleden betekent, waardoor vertalers plotseling overbodig zouden worden.
De discussie wordt tegenwoordig gevoed door MT, of "machine translation".
Maar om te beginnen ontwikkelt automatisch vertalen zich in werkelijkheid al decennialang.
Puur automatisch vertalen, genaamd machinevertalen, waarbij de tekst in de machine wordt gestoken en er kraakhelder en correct vertaald weer uitkomt, was al minstens twintig jaar geleden een onderzoeksterrein van universiteiten en hogescholen.
Maar het leverde niets op.
Tegelijk werd gewerkt aan CAT: "computer assisted translation".
De keuze voor CAT lag voor de hand: veel vertaalbureaus werken voor telkens dezelfde klanten, en vertalen telkens dezelfde typen teksten.
Die teksten veranderen weinig.
Een voorbeeld: toen de bluray-schijven verschenen, kwamen er ook toestellen voor op de markt. De eerste toestellen waren BD-lezers. Daarvoor moesten handleidingen worden geschreven. Pas later kwamen de BD-recorders. Die toestellen waren in de grond niets anders dan de oorspronkelijke lezers met extra functies. De handleidingen waren dus ook de oorspronkelijke handleidingen, aangevuld met de opnamefuncties.
Dat betekende dat de vertaler alleen maar de oorspronkelijke tekst moest aanvullen met de nieuwe vertaling. Waardoor een goede organisatie van al uitgevoerde vertalingen een grote hulp is.
En aangezien een computer in de eerste plaats vooral wordt gebruikt om grote hoeveelheden informatie te klasseren en te bewaren, ligt het voor de hand dat computers konden worden ingezet voor het bewaren en klasseren van al gemaakte vertalingen.
Het was dus een kwestie van twee teksten samen te brengen: de brontekst en de vertaling ervan. Dat leverde een bestand op van twee kolommen: in de ene kolom een bronzin, en in de tweede kolom de vertaling. Dat is zowat de meest eenvoudige databasestructuur die je kunt bedenken.
De flexibiliteit is niet erg groot, maar bij veel terugkerende klanten kan het wel degelijk tijd besparen.
Geleidelijk werden de CAT-programma's ingewikkelder door ze meer mogelijkheden te bieden.
Een tweede stap is dat het CAT-programma je niet alleen een vertaling heeft als de bronzin precies gelijk is aan een zin die al in het bestand met vertalingen staat, maar ook als de zin licht afwijkt. De eerdere zin krijg je dan als voorbeeldzin, die je moet aanpassen. Iedere eerstejaarsstudent informatica kan zoiets al in elkaar boksen.
De volgende truc was het samenvoegen van bestaande vertalingen. Bijvoorbeeld doordat een nieuwe zin gedeelten gemeenschappelijk heeft met twee andere zinnen. Of bijvoorbeeld door een extra bestand toe te voegen met vertalingen van termen.
Het sneller de computers werden, hoe meer functies CAT-programma's konden krijgen, en hoe beter de resultaten werden.
Toen CAT al gesofisticeerd was geworden, stond MT nog nergens, en op het moment dat de zuivere MT echt interessant werd, slaagde het er enkel in om het even goed te doen als CAT.
Qua toegepaste technieken evolueren de twee systemen in dezelfde richting.
Het is een trage evolutie, omdat ze gebonden wordt door de rekenkracht van computers.
In feite is het hele MT-idee mislukt doordat men hoopte MT-programma's te schrijven die over taal denken zoals een mens. Maar de programmaregels die daarvoor nodig waren, bleken veel ingewikkelder dan verwacht. Bovendien zijn die programmaregels afgeleid van de regels die zich in het hoofd van menselijke taalgebruikers bevinden, en had men over het hoofd gezien dat niet precies bekend is hoe die regels in ons hoofd zitten.
De huidige buzz over MT is dan ook vooral een hype, in het leven geroepen door mensen die iets proberen te verkopen.
MT levert geen betere resultaten dan CAT. Lange tijd waren de resultaten zelfs veel slechter. Het is een typische IT-hype: ze verkopen producten door ze aan te prijzen met behulp van de vage, theoretische ideeën die erachter zitten, maar verzwijgen wat de beperkingen zijn van wat je uiteindelijk koopt.
Het is zoals spellingcontrole: geen enkele computer doet eigenlijk echt aan spellingcontrole. Wat spellingcontrole in werkelijkheid doet, is niets anders dan controleren of de woorden die je typt ook in zijn woordenboek zitten, aangevuld met enkele regeltjes over tekencombinaties die niet voorkomen in de taal waarin je typt, zoals bijv. "aaa" in het Nederlands. Maar de spellingcontrole past niet de spellingregels toe, want die begrijpt hij niet. Vandaar dat wie de spellingregels niet kent en volledig vertrouwd op spellingcontrole, massa's spellingfouten riskeert.
MT en CAT zijn in hetzelfde bedje ziek.
Al enkele jaren na elkaar vallen de begrotingstekorten tegen.
Aangezien de Nederlandse Taalunie vooral met subsidies wordt betaald, ziet ook zij haar toelagen verminderen.
De Nederlandse Taalunie is een verdragsorganisatie waarin Nederland, Vlaanderen en Suriname samenwerken.
Hun werk is erop gericht om wie Nederlands gebruikt of leert, daarvoor maximaal te steunen.
Dat uit zich onder andere in een Commissie Spelling, die de officiële Nederlandse spelling moet opstellen en vastleggen in de Woordenlijst Nederlandse Taal.
Het is nu vooral die commissie die hard getroffen wordt door de besparingsmaatregelen.
Het is daardoor niet meer mogelijk de woordenlijst elke tien jaar te actualiseren.
Sterker nog, door de krappere budgetten heeft de unie besloten terug te keren naar de spelling van het groene boekje van 1954.
Een bijkomend voordeel is dat de bevolking haar oudere woordenboeken weer kan gebruiken. De aanpak past in het kader van wat de regering noemt "een besparing waarbij de bevolking zo veel mogelijk wordt ontzien".
Bovendien schaft de Taalunie het Fries af.
Daardoor komt de communicatie met de provincie Friesland in het gedrang, en daarom worden alle wegen erheen afgesloten.
De opvallendste ingreep is dat men in Noord-Holland de Afsluitdijk niet meer op kan, omdat men anders vanaf Friesland de hele weg terug weer moet afleggen.
Niet iedereen is tevreden met die maatregel.
De uitbaters van het restaurant in "Het Monument" op de Afsluitdijk hebben op Facebook een protestgroep opgericht. Die had al na een uur tijd meer dan 2000 âlikesâ.
Vanaf vandaag wordt geleidelijk IPv6 ingevoerd ter vervanging van IPv4.
Volgens wie het zou moeten weten, zou dat voor niemand een probleem mogen zijn.
Met IPv6 is het aantal beschikbare internetadressen veel hoger dan met IPv4.
De IPv4-adressen zijn eigenlijk al lang op.
Freeter (ããªã¼ã¿ã¼, uitspraak: furÄ«tÄ); andere spellingen: ''furÄ«tÄ'', ''furiita'', ''freeta'', ''furiitaa'' en ''furitaa''.
Freeter is een Japans woord voor mensen tussen 15 en 34 jaar die geen voltijdse baan hebben of werkloos zijn, met uitzondering van huisvrouwen en studenten.
Oorspronkelijk verwees de term naar jongeren die er vrijwillig voor kozen om geen salary-men te worden, zelfs al waren er op dat moment banen te krijgen.
Het was een protestbeweging tegen een aspect van de Japanse maatschappij.
Freeters kunnen ook worden beschreven als freelancers of mensen die onder hun niveau werken of niet voltijds werken. Ze beginnen geen carrière na hun onderwijs, maar blijven geld verdienen met laaggeschoold en slecht betaald werk.
Het woord ''freeter'' of ''freeta'' werd in 1987 of 1988 voor de eerste keer gebruikt.
Het is een mengwoord uit het Engelse ''free'' (of ''freelance'') en het Duitse ''Arbeiter'' ("arbeider").
''Arubaito'' is de Japanse uitspraak van "Arbeiter". Het is een Japans leenwoord.
Doordat Duits en Engels (vooral voor wetenschappen en medicijnen) vóór Wereldoorlog II op Japanse universiteiten werd gebruikt, werd ''Arubaito'' een bekend woord onder studenten om deeltijds werk voor studenten aan te duiden.
Een andere mogelijkheid is dat freeloader, ''furee-ro-da'', werd afgekort tot ''furi-da''.
Je zou het niet verwachten, maar ook van literatuur kun je aandelen kopen.
Bob van Laerhoven kreeg de inval om aandelen te verkopen van zijn boeken om daarmee de vertaler te betalen.
Hij heeft dat momenteel al met twee titels gedaan: "De wraak van Baudelaire" en "Terug naar Hiroshima", twee romans die we durven aanbevelen.
In Crowd funding: vele kleintjes maken iets groot(s)op zijn blog zet hij het hele idee erachter uiteen.
De lijst met deelnemers staat er ook, en wie interesse heeft, kan via het web deelnemen.
Bob zegt dat hij het gênant vindt en dat het hem op "schooien" lijkt, maar wij vinden dat het getuigt van inzet en initiatief.
Eigenlijk is dat el een hele tijd het geval, maar sommige fans merken het nu pas. Kana NL was vroeger van het Franse bedrijf Kana, en op de site van Kana FR stonden ook de gegevens van Kana NL. Toen werd Kana NL overgenomen door Ballon Media. De pagina's van Kana NL moesten dus vroeg of laat wel verdwijnen van de site van de Franse Kana. De Franse Kana heeft echter nog zowat drie jaar doorverwezen naar de Nederlandse Kana, om de tijd te geven om ons aan te passen. Alleen heeft blijkbaar niemand de links aangepast, en alle oude verwijzingen via de Franse Kana werken sinds een week of zo niet meer. Nu moet het dus rechtstreeks via http://www.mangakana.com/nl/, maar alles is er dus nog.
Vertaalbureau Motte moet vertalingen en correcties kunnen inpassen in diverse media. Daardoor zijn we eigenlijk ook een mediabedrijf.
Om onze ervaring daarmee te verbeteren, doen we af en toe iets dat buiten de grenzen van het proeflezen, corrigeren en vertalen valt.
Deze keer werd het een verhalenbundel: Atlas.
Atlas werd op zaterdag 2 november 2013 voorgesteld in de Brasserie Progrès in Gent.
Het is een bundel fantasy, magisch-realisme, horror en sciencefiction.
De verrassingsauteur-cum-gastauteur Eddy C. Bertin nam zijn exemplaren in ontvangst voor zijn verhaal in onze bundel, maar het is ook bedoeld als bedankje voor alle verhalen die hij al heeft gepubliceerd.
Eddy C. Bertin is een van de origineelste auteurs van sciencefiction en horror die we in de Lage Landen kennen.
Hij was ook 18 jaar actief met zijn tijdschrift SF-Gids, dat 140 afleveringen bereikte. Het blad schiep een band tussen veel mensen die in de genres actief waren.
Een andere gevierde aanwezige was Petra de Vries, die de sfeervolle illustratie voor de voorpagina schilderde
Zij heeft eerder al o.a. voor het blad SF-Terra voorpagina's gemaakt.
We hebben ook Johnny Bekaert van Vorm in de bloemetjes gezet, omdat hij ons hielp bij het vinden van de drukker en bij het persklaarmaken. Johnny Bekaert kent zijn vak, en we zullen graag in de toekomst met hem blijven samenwerken. Ook de drukker leverde klassewerk af.
De aanwezigen, waaronder enkelen van onze schrijvers en illustrators, vonden het een prettige bijeenkomst.
En die titel?
Die werd Atlas.
Het werd Atlas omdat de grote verscheidenheid van de verhalen duidelijk toont dat je met de gekozen genres - fantasy, sciencefiction, horror en magisch-realisme - de hele regenboog van de werkelijkheid en de verbeelding kunt uitdrukken.
Zoals Atlas de wereld op zijn schouders draagt, en zelfs het hele universum, kan ook de bundel de hele realiteit dragen.
Inhoud
Verhalen
Eddy C. Bertin (gastschrijver), Piep! was alles wat ze zei 5
Mieke Sonck, Reis naar het wit 7
Frank Roger, De man die op wraak zon 10
Killian McNeil, Starman 22
Rik Raven, Verloren dame 27
Jos Lexmond, Een plaats als hemel 32
Yorgos Dalman, Nocturne 39
Pen Stewart, Daar waar alles mogelijk is 54
Hans Kilian, De man zonder hoofd 57
Ludo Noens, Hubris 59
Karlien Van Houtte, Het lied van de sterrenjongen 70
Cynthia Helena van der Hoogte, Achtervolgers 81
K. C. Berlin, De vreemde verhalen van Frank Driebergen 88
M.H. Bartels, Atrissima 99
Paul van Leeuwenkamp, Ruurd 117
Raf de Bie, Dokter Kegelkops Gratis Operatiefuif 127
Terrence Lauerhohn, Een betreurenswaardige vondst 137
Remco Meisner, Daniëlle, of een nieuw begin 150
Juliette van Nes, Een zwarte lakkist 159
Tom Schoonbaert, Het perfecte ritme 162
Annemarie Enters, Ivan de Verschrikkelijke 166
Karel Smolders, Het eerste slachtoffer 119
Lodewijk Verbeek, Een laatste reis 187
Illustraties
Voorpagina: Petra de Vries, Eindbestemming
Pagina 21: Cynthia Helena van der Hoogte, Half
Pagina 58: Eline Krus, 
Volgens recente cijfers zouden er wereldwijd meer dan 80.000 projectmanagers van vertalingen actief zijn.
Wat doen zij allemaal op het kruispunt van communicatie?
Taakverdeling van vertaalprojectmanagers
Nog voor de deadline van een project was bereikt, stuurde een klant in paniek ons een e-mail. We zorgden voor het Franse-Nederlandse deel van een opdracht, en een collega voor het Frans-Engelse deel. Zijn stuk was al een tijd ingeleverd, en de eindklant klaagde over de kwaliteit. Onze klant drukte ons op het hart om toch maar voorzichtig te zijn (alsof we dat nooit zijn), en hij stuurde ons ook de opmerkingen over de vertaling Frans-Engels.
We hebben geen vertaler Frans-Engels ingeschakeld om het boeltje te controleren, maar vertalers Frans-Nederlands die ook Engels-Nederlands aankunnen, bekeken de opmerkingen en vonden sommige wijzigingen... bizar. Ze letten daarbij alleen op de terminologie, en dus niet op vormvarianten of taalvarianten, die door de eindklant misschien werden afgekeurd omdat hij doodeenvoudig een andere voorkeur had, en niet omdat het taal- of vertaalfouten waren. Spul dus dat helemaal niet fout mocht worden aangerekend.
De opmerkingen over de terminologie waren in elk geval niet zinvol.
We vertelden dat dan ook aan onze klant.
Een dag voor de deadline ging ons werk de deur uit.
Een paar weken later kregen we eindelijk een reactie: een corrector van de eindklant had "fouten" gevonden, en onze klant eiste dat we de correctiekosten betaalden. Die beliepen 25% van de oorspronkelijk afgesproken prijs.
Veel tandengeknars, en we bekeken de opmerkingen.
Er was precies hetzelfde gebeurd als met de vertaling Frans-Engels: terminologische wijzigingen die geen steek hielden, of die wezen op voorkeuren van de klant.
De klant heeft recht op zijn voorkeuren, vanzelfsprekend, maar dan moet hij die wel vooraf melden. Dat is tenslotte in zijn voordeel: als er opmerkingen achteraf komen, loopt het project alleen maar vertraging op. Als het een truc is om de opdracht goedkoper te krijgen, dan is het dom. Tenslotte zijn er meer dan genoeg broddelaars die voor een appel en een ei een vertaling willen maken. Hij kan altijd bij hen langs, wij verplichten niemand om met ons te werken.
Dus lichtten we onze klant in over het karakter van de wijzigingen. We belden hen ook een keer op om onze bezwaren over hun aanpak uiteen te zetten.
Het was al bij al vreemd, want wij hadden met die klant nog geen problemen gehad, en we waren tijdens onze jarenlange samenwerking altijd tevreden geweest over hen.
Op het moment dat we de factuur moesten opstellen, belden we nogmaals, maar we kregen geen contact meer met de projectmanager. Dat bleek zelfs niet meer mogelijk. Voor zover wij begrepen, had de projectmanager niet alleen het bedrijf verlaten, maar konden ze haar zelfs niet terugvinden.
Hoe dan ook, ze verbonden ons met iemand anders door, hoger in de hiërarchie. Hij vertelde dat hij alles aan het bekijken was, maar niet direct kon antwoorden omdat er al zo veel mails heen-en-weer waren gegaan in verband met die zaak, en omdat er ook heel wat mails van de voormalige projectmanager nog niet waren behandeld. Hij vroeg me te wachten tot hij contact met me opnam. Dat is natuurlijk een beetje lastig, omdat ze konden hopen dat we het zouden vergeten.
Voorlopig stuurde ik de rekening zonder korting.
De nieuwe manager nam over de kwestie geen contact meer met ons op, maar uiteindelijk bleek dat onze factuur volledig werd betaald, zonder dat er verder nog enige communicatie tussen hen en ons was geweest.
Onze opmerkingen waren dus duidelijk aanvaard.
De oorspronkelijke projectmanager was blijkbaar niet helemaal opgewassen tegen sommige klanten, maar de oude rotten in het vak hebben de zaak op een of andere manier rechtgetrokken.
Het is niet omdat een klant opmerkingen heeft over een vertaling, dat hij ook gelijk heeft.
Als hij ongelijk heeft en voet bij stuk houdt, benadeelt hij zichzelf, want dan krijgt hij een slechte tekst. En er is altijd minstens sprake van vertraging.
Het is niet altijd verstandig van de vertaler om direct toe te geven.
Een vertaler kan natuurlijk fouten maken, en als dat het geval is, moet hij dat ook willen toegeven.
Maar toegeven als er geen fouten zijn, schept precedenten.
Want als een fout op zo'n moment als correct wordt beschouwd, wat moet de vertaler dan de volgende keer doen? Fouten maken voor die klant om de vertaling aanvaard te krijgen? Maar hoe kun je weten dat een fout... niet fout is? Of een tekst goed of niet goed is vertaald, wordt een kwestie van willekeur. Kwaliteit garanderen is dan niet meer mogelijk, omdat er geen norm meer is om de tekst te beoordelen.
Er zijn maar twee oplossingen: de klant aanvaardt de verantwoordingen van de vertaler voor de vertaling, of de klant stuurt vooraf een lijst met voorkeuren. Uiteindelijk heeft iedereen het recht op voorkeuren, maar als ze afwijken van de norm kan de vertaler ze niet kennen zonder ervan op de hoogte te worden gebracht.
De vertaler goed inlichten vermijdt tijdverlies, kosten en een hoop ongewenste frictie tussen mensen die tenslotte moeten samenwerken.
De discussie over automatisch vertalen is vaak verwrongen.
Het wordt dikwijls naar voren gebracht alsof automatisch vertalen een radicale breuk met het verleden betekent, waardoor vertalers plotseling overbodig zouden worden.
De discussie wordt tegenwoordig gevoed door MT, of "machine translation".
Maar om te beginnen ontwikkelt automatisch vertalen zich in werkelijkheid al decennialang.
Puur automatisch vertalen, genaamd machinevertalen, waarbij de tekst in de machine wordt gestoken en er kraakhelder en correct vertaald weer uitkomt, was al minstens twintig jaar geleden een onderzoeksterrein van universiteiten en hogescholen.
Maar het leverde niets op.
Tegelijk werd gewerkt aan CAT: "computer assisted translation".
De keuze voor CAT lag voor de hand: veel vertaalbureaus werken voor telkens dezelfde klanten, en vertalen telkens dezelfde typen teksten.
Die teksten veranderen weinig.
Een voorbeeld: toen de bluray-schijven verschenen, kwamen er ook toestellen voor op de markt. De eerste toestellen waren BD-lezers. Daarvoor moesten handleidingen worden geschreven. Pas later kwamen de BD-recorders. Die toestellen waren in de grond niets anders dan de oorspronkelijke lezers met extra functies. De handleidingen waren dus ook de oorspronkelijke handleidingen, aangevuld met de opnamefuncties.
Dat betekende dat de vertaler alleen maar de oorspronkelijke tekst moest aanvullen met de nieuwe vertaling. Waardoor een goede organisatie van al uitgevoerde vertalingen een grote hulp is.
En aangezien een computer in de eerste plaats vooral wordt gebruikt om grote hoeveelheden informatie te klasseren en te bewaren, ligt het voor de hand dat computers konden worden ingezet voor het bewaren en klasseren van al gemaakte vertalingen.
Het was dus een kwestie van twee teksten samen te brengen: de brontekst en de vertaling ervan. Dat leverde een bestand op van twee kolommen: in de ene kolom een bronzin, en in de tweede kolom de vertaling. Dat is zowat de meest eenvoudige databasestructuur die je kunt bedenken.
De flexibiliteit is niet erg groot, maar bij veel terugkerende klanten kan het wel degelijk tijd besparen.
Geleidelijk werden de CAT-programma's ingewikkelder door ze meer mogelijkheden te bieden.
Een tweede stap is dat het CAT-programma je niet alleen een vertaling heeft als de bronzin precies gelijk is aan een zin die al in het bestand met vertalingen staat, maar ook als de zin licht afwijkt. De eerdere zin krijg je dan als voorbeeldzin, die je moet aanpassen. Iedere eerstejaarsstudent informatica kan zoiets al in elkaar boksen.
De volgende truc was het samenvoegen van bestaande vertalingen. Bijvoorbeeld doordat een nieuwe zin gedeelten gemeenschappelijk heeft met twee andere zinnen. Of bijvoorbeeld door een extra bestand toe te voegen met vertalingen van termen.
Het sneller de computers werden, hoe meer functies CAT-programma's konden krijgen, en hoe beter de resultaten werden.
Toen CAT al gesofisticeerd was geworden, stond MT nog nergens, en op het moment dat de zuivere MT echt interessant werd, slaagde het er enkel in om het even goed te doen als CAT.
Qua toegepaste technieken evolueren de twee systemen in dezelfde richting.
Het is een trage evolutie, omdat ze gebonden wordt door de rekenkracht van computers.
In feite is het hele MT-idee mislukt doordat men hoopte MT-programma's te schrijven die over taal denken zoals een mens. Maar de programmaregels die daarvoor nodig waren, bleken veel ingewikkelder dan verwacht. Bovendien zijn die programmaregels afgeleid van de regels die zich in het hoofd van menselijke taalgebruikers bevinden, en had men over het hoofd gezien dat niet precies bekend is hoe die regels in ons hoofd zitten.
De huidige buzz over MT is dan ook vooral een hype, in het leven geroepen door mensen die iets proberen te verkopen.
MT levert geen betere resultaten dan CAT. Lange tijd waren de resultaten zelfs veel slechter. Het is een typische IT-hype: ze verkopen producten door ze aan te prijzen met behulp van de vage, theoretische ideeën die erachter zitten, maar verzwijgen wat de beperkingen zijn van wat je uiteindelijk koopt.
Het is zoals spellingcontrole: geen enkele computer doet eigenlijk echt aan spellingcontrole. Wat spellingcontrole in werkelijkheid doet, is niets anders dan controleren of de woorden die je typt ook in zijn woordenboek zitten, aangevuld met enkele regeltjes over tekencombinaties die niet voorkomen in de taal waarin je typt, zoals bijv. "aaa" in het Nederlands. Maar de spellingcontrole past niet de spellingregels toe, want die begrijpt hij niet. Vandaar dat wie de spellingregels niet kent en volledig vertrouwd op spellingcontrole, massa's spellingfouten riskeert.
MT en CAT zijn in hetzelfde bedje ziek.
Vrijdagmiddag 21 juni kreeg Vertaalbureau Motte bezoek van 
Het is al laat, maar het is nog altijd zondag, en er kan nog net een zondagbericht tussen.
Vertaalbureau Motte werkte mee aan de realisatie van de mangaserie Ikigami van Motoro Mase, uitgegeven door uitgeverij Kana.
Zoals de ander delen telt ook dit twee volledige verhalen die los leesbaar zijn.
In Rouwprentje is er een conflict tussen een oude fotograaf die aan analoge fotografie wil vasthouden, omdat hij geniet van het ambachtelijke aspect ervan, en een jongere vriend van hem, die wil overschakelen naar de digitale fotografie, omdat hij vreest met analoge fotografie niet meer aan de bak te komen.
In De droom die ik probeerde te verwezenlijken wil een liefhebber van street dance voor zijn overlijden nog eens een laatste keer tonen wat hij in zijn mars heeft.
Doordat mangaverhalen lang mogen zijn, krijgen ze de ademruimte die ze nodig hebben om het verhaal ten volle te ontwikkelen. Ze kunnen op de gepaste momenten versnellen en vertragen. Het ritme van de vertelling past volledig bij het ritme van het verhaal. Daardoor lezen manga's zonder horten of stoten. De vaart blijft erin.
In manga kunnen de personages uitgebreid aan het woord komen en de lezer inzicht gunnen in de ontwikkeling van hun gedachtengang en gevoelens. Dat biedt diepgang, en dat vermijdt stereotiepen.
Het uitgangspunt van Ikigami is het volgende:
In een nabije toekomst krijgt de leerlingen op hun eerste dag in het lager onderwijs een inspuiting, en 1 op 1000 daarvan is dodelijk tussen hun 18 en 24e jaar. 24 uur vooraf wordt hun door een ikigami hun aanstaande overlijden gemeld.
We zouden er graag op wijzen dat deze afleveringen maar eventjes tweehonderd veertig pagina's telt. 240!
Dat is erg veel voor een strip, zeker als die nog geen 10 euro kost.
Ikgiami 7 is verschenen op 8 mei 2013 bij uitgeverij Kana.
240 z/w-pagina's voor 9,95 euro.
ISBN 9789462100312
IKIGAMI by Motorô MASE © 2005 Motorô MASE / Shogakukan Inc.
Het is vandaag zondag, dus een zondagbericht:
Vertaalbureau Motte mocht meewerken aan de realisatie van enkele mangareeksen van uitgeverij Kana.
Eén daarvan is momenteel afgeprijsd: Doubt van Yoshiki Tonogai.
Er is een flinke hap genomen van de prijs van de 4-delige serie: de reeks is nu verkrijgbaar voor 30 euro in plaats van 39,80 euro. Elk deel telt 200 p's z/w.
"Doubt" gaat over enkele tieners die opgesloten worden in een huis waar een seriemoordenaar rondwaart. Het is een pure thriller vol verrassende wendingen.
Het aanbod is van de uitgever, het is niet een speciale actie van een of andere winkel.
Met het ISBN moet je het dus in elke goede boekhandel kunnen krijgen.
Vraag naar dit ISBN: 978-94-62100305.
Vanaf vandaag wordt geleidelijk IPv6 ingevoerd ter vervanging van IPv4.
Volgens wie het zou moeten weten, zou dat voor niemand een probleem mogen zijn.
Met IPv6 is het aantal beschikbare internetadressen veel hoger dan met IPv4.
De IPv4-adressen zijn eigenlijk al lang op.
Eindelijk verkrijgbaar: "Het boek der spoken" van Jean Ray!
Of John Flanders.
Of Raymond de Kremer.
Alla, what's in a name?
Die man had meer dan 150 pseudoniemen!
Hij was een Gentenaar die soms in het Nederlands en soms in het Frans schreef.
"Het boek der spoken" verscheen oorspronkelijk als "Le livre des fantomes", en was nog niet in het Nederlands verkrijgbaar.
Dat is nu wel het geval.
Het is een merkwaardige collectie spookverhalen in een merkwaardige editie: je krijgt in één deel zowel de Franse als de Nederlandse tekst: de ene kant bevat het Nederlandse boek, en als je het boek omdraait, krijg je de Franse versie. Een "back-to-back" wordt zoiets wel eens genoemd.
Wie het uitgeven van deze Nederlandse fantasy-auteur avant la lettre wil steunen, kan exemplaren rechtstreeks bij Vertaalbureau MOTTE bestellen omdat wij zorgden voor de correcties van het Nederlandse deel.
Indien gevraagd, wil de corrector die Nederlandse versie signeren.
"Het boek der spoken", Jean Ray, 2011, 1947 voor de Franse tekst, originele uitgave beperkt tot 300 exn, 15 x 21 cm, 328 p., D/2011/6358/4, 19,00 euro (excl. verzendingskosten).
Je zou het niet verwachten, maar ook van literatuur kun je aandelen kopen.
Bob van Laerhoven kreeg de inval om aandelen te verkopen van zijn boeken om daarmee de vertaler te betalen.
Hij heeft dat momenteel al met twee titels gedaan: "De wraak van Baudelaire" en "Terug naar Hiroshima", twee romans die we durven aanbevelen.
In 
De url van de site van de Nederlandse manga-uitgeverij Kana is verhuisd naar
