FOUT De acties zouden maar rond negen uur beginnen en om twee uur al voorbij moeten zijn. GOED De acties zouden pas rond negen uur beginnen en om twee uur al voorbij moeten zijn.
VERKLARING Het gebruik van "maar" in de betekenis van "niet eerder dan" is geen standaardtaal.
GOED Allereerst, zegt Poetin, moeten we uitvinden of er werkelijk een dreiging uitgaat van landen als Iran en Noord-Korea. EN OOK GOED Allereerst, zegt Poetin, moeten we onderzoeken of er werkelijk een dreiging uitgaat van landen als Iran en Noord-Korea.
VERKLARING Om eens af te wijken van ons gewone patroon: beide varianten zijn toegelaten. De meeste naslagwerken hebben geen bezwaar tegen "uitvinden" in de betekenis van "te weten komen".
FOUT De wedstrijd had geen enkel belang meer voor de kwalificatie, België was al uitgeschakeld. GOED De wedstrijd was niet meer van belang voor de kwalificatie, België was al uitgeschakeld.
VERKLARING"Belang hebben" is een leenvertaling van "avoir de l'importance" en behoort niet tot de standaardtaal.
FOUT Uittredend minister van Defensie Flahaut heeft uitleg gegeven over de financiële put van 160 miljoen. GOED Aftredend minister van Defensie Flahaut heeft uitleg gegeven over de financiële put van 160 miljoen.
VERKLARING
aftreden
Een minister van wie de ambtstermijn afgelopen is, is aftredend of demissionair tot er een nieuwe regering komt.
"Aftreden" betekent: weggaan omdat de ambtsduur verstreken is, gedwongen weggaan.
Soms zijn "scheidend" en "afscheidnemend" bruikbaar.
Ook mogelijk is "demissionair".
uittreden
"Uittreden" betekent: vrijwillig een ambt, functie, groep of kring verlaten. Het wordt vooral gezegd van geestelijken en leden van een vereniging of instelling.
FOUT Ik begrijp dat je dat intriest vindt voor je vriend, maar bedaar je of je krijgt zelf nog een attaque. GOED Ik begrijp dat je dat intriest vindt voor je vriend, maar bedaar of je krijgt zelf nog een attaque.
VERKLARING Je kunt zelf wel bedaren of iemand tot bedaren brengen, maar "zich bedaren" (me bedaren, je bedaren...) kan niet in het Nederlands.
FOUT Verheyden veroorzaakte in augustus in zijn eigen gemeente een ongeval met stoffelijke schade. GOED Verheyden veroorzaakte in augustus in zijn eigen gemeente een ongeval met blikschade.
VERKLARINGS toffelijk komt buiten de uitdrukkingen stoffelijk overschot, stoffelijke resten en stoffelijke belangen zelden voor. Ook materiële schade is goed.
FOUT Tijdens de actie is vooral de trafiek naar Nederland, Frankrijk en Groot-Brittannië gecontroleerd. GOED Tijdens de actie is vooral het vrachtverkeer naar Nederland, Frankrijk en Groot-Brittannië gecontroleerd.
VERKLARING "Trafiek" is vertaald Frans en ouderwets. "Trafiek" is niet alleen verkeerd in de betekenis "verkeer", maar ook in de betekenis "handel". In dat geval kan het worden vervangen door "illegale handelspraktijken", "illegale handel", "smokkel", "verboden handel" of "zwarte handel".
FOUT Sting was in goede doen in het Sportpaleis. GOED Sting was in goeden doen in het Sportpaleis.
VERKLARING Oorspronkelijk betekende "in goeden doen" alleen "welvaart genieten" of "geld hebben". In de sport wordt het ook gebruikt in de betekenis "in vorm zijn".
FOUT Haar advocaten vonden dat ze hun visie onvoldoende naar voor konden brengen. GOED Haar advocaten vonden dat ze hun visie onvoldoende naar voren konden brengen.
Op 21 maart 2007 stuurde ik dit bericht naar de discussielijst detijdlijn@yahoogroups.com:
"Door een armbreuk kan ik sinds 3 maart 2007 niets anders doen dan lezen.Van de 6 boeken die ik sindsdien heb gelezen, is deze ontegenzeglijk hetbeste: "Canopus in Argos: Aechives Re: Colonised Planet 5 Shikasta" door DorisLessing. Een waar meesterwerk."
Door die armbreuk blijk ik nu een Nobelprijs-winnaar Literatuur te hebben ontdekt: Doris Lessing kreeg de Nobelprijs voor literatuur van 2007. Er werden ongetwijfeld enkele flessen champagne in het sciencefictionmilieu gekraakt, want Lessing werd als sf-auteur erkend voor haar vijfdelige reeks "Canopus in Argos". Doris Lessing slaagt er niet alleen in om duidelijk verschillende personages neer te zetten, maar die personages ook hun eigen manier van spreken te geven, beïnvloedt door hun eigen manier van denken, en dat met grote diepgang. Ze reageert in haar boeken doorgaans tegen machtsmisbruik en onderdrukking door welke partij dan ook.
FOUT De globale kostprijs zal pas bekend zijn als we uitsluitsel hebben over alle uitgavenrekeningen. GOED De totale kostprijs zal pas bekend zijn als we uitsluitsel hebben over alle uitgavenrekeningen.
VERKLARING "Globaal" is een instinker die vooral is ontstaan onder invloed van het Engelse "global". "Globaal" betekent in het algemeen Nederlands niet tot in de bijzonderheden nauwkeurig berekend, bij benadering, ruim genomen. Het kan ook worden gebruikt als synoniem van mondiaal.
Bron: Correct Taalgebruik, W. Penninckx, P. Buyse en W. Smedts, UGA, 2001
Taalprobleem: bezittelijk voornaamwoord en lichaamsdelen
FOUT Simon doet af en toe de ogen open. GOED Simon doet af en toe zijn ogen open.
VERKLARING Naar de 'bezitter' van lichaamsdelen verwijzen we in de standaardtaal met een bezittelijk voornaamwoord als de zin letterlijke betekenis heeft.
Gedetailleerde uitleg: Bezittelijk voornaamwoord en possessief lidwoord
Bij namen van lichaamsdelen en kledingstukken (soms ook bij namen van andere zelfstandigheden die (in een bepaalde situatie) geacht kunnen worden nauw met de bezitter verbonden te zijn, zoals fiets, pen, tas) wordt in de standaardtaal gewoonlijk naar de 'bezitter' verwezen door middel van een bezittelijk voornaamwoord. In regionaal taalgebruik (met name in het oosten van Nederland) komt in plaats van het bezittelijk voornaamwoord vaak een bepaald lidwoord voor, dat in deze functie 'possessief lidwoord' genoemd wordt.
Vergelijk:
(1a) Die jongen loopt altijd met zijn handen in zijn zak.
(1b) Die jongen loopt altijd met de handen in de zak.
(2a) Ze heeft 'r haar geverfd.
(2b) Ze heeft het haar geverfd.
(3a) De hond kwispelde met zijn staart.
(3b) De hond kwispelde met de staart.
(4a) Het was zo glad, ik ben maar naast mijn fiets gaan lopen.
(4b) Het was zo glad, ik ben maar naast de fiets gaan lopen.
Om naar de bezitter te verwijzen kan regionaal in combinatie met het lidwoord een wederkerend of persoonlijk voornaamwoord gebruikt worden in de functie van bepaling van belang.
Vergelijk ((2a) is hier herhaald als (5a)):
(5a) Ze heeft 'r haar geverfd.
(5b) Ze heeft zich het haar geverfd.
(6a) Hij heeft met het broodmes in zijn vingers gesneden.
(6b) Hij heeft zich met het broodmes in de vingers gesneden.
(7a) De kapper heeft 'r haar geverfd.
(7b) De kapper heeft 'r het haar geverfd.
In de standaardtaal is het possessieve lidwoord (al dan niet gecombineerd met een wederkerend of persoonlijk voornaamwoord) wel normaal als de zin figuurlijke betekenis heeft of als het gaat om min of meer vaste verbindingen.
Het eerste is het geval in de volgende voorbeelden:
(8a) Met die affaire heeft hij zich lelijk in de vingers gesneden.
(8b) Met die affaire heeft hij lelijk in z'n vingers gesneden. <>
(9a) De economische crisis heeft dat bedrijf de das omgedaan.
(9b) De economische crisis heeft dat bedrijf z'n das omgedaan. <>
Als min of meer vaste uitdrukkingen zijn bijv. te beschouwen
iemand de hand kussen ('een handkus geven'),
iemand de hand drukken ('een hand geven'),
de ogen sluiten ('sterven').
Het gebruik van het bezittelijk voornaamwoord is hier niet uitgesloten, maar het is minder gewoon en geeft soms een andere nuance aan de zin.
Een voorbeeld: (10) Het is nog een heer van de oude stempel: ik zag dat hij haar de hand kuste.
In deze zin geeft de hand kussen aan dat het om een wat verouderde vorm van etiquette gaat; ... dat hij haar hand kuste zou dit niet uitdrukken. Bij veel vaste uitdrukkingen is het gebruik van het bezittelijk voornaamwoord echter geheel uitgesloten, bijv.:
(11a) Ik heb hem de hand boven het hoofd gehouden.
(11b) Ik heb mijn hand boven zijn hoofd gehouden. ( in dezelfde betekenis als (11a))
Ook in spreekwoorden komt vaak een possessief lidwoord voor, bijv.: (12) Met de hoed in de hand komt men door het ganse land.
In aansluiting bij de vorige twee alinea's kan nog vermeld worden dat het gebruik van het possessieve lidwoord in de standaardtaal soms tot een hoger stilistisch niveau behoort dan dat van het bezittelijk voornaamwoord, wat in bepaalde situaties tot een duidelijke voorkeur voor het lidwoord kan leiden. Zo zal men van iemand die pas overleden is, bijv. liever zeggen: (13a) Hij ligt al in de kist. dan: (13b) Hij ligt al in zijn kist.
FOUT Er wordt natuurlijk gedacht dat ze een vriend heeft, die haar dat ding gekocht heeft. GOED Er wordt natuurlijk gedacht dat ze een vriend heeft, die dat ding voor haar gekocht heeft.
VERKLARING 'Voor haar' is belanghebbend voorwerp. In het algemeen Nederlands wordt het belanghebbend voorwerp vrijwel altijd met een voorzetsel ingeleid. Meer uitleg: belanghebbend voorwerp (ANS).
FOUT Ter gelegenheid van mijn 30-ste verjaardag organiseer ik een 7-daagse trektocht rond de Middellandse Zee. GOED Ter gelegenheid van mijn 30e verjaardag organiseer ik een 7-daagse trektocht rond de Middellandse Zee.
VERKLARING Hierin zit zowel een spelfout als een stijlfout.
De spelfout: bij rangtelwoorden die met een cijfer worden geschreven, sluit het achtervoegsel onmiddellijk aan bij het grondwoord.
Maar er is ook een stijlfout: 'ste' is als afkorting toegelaten, maar ook 'e' mag worden gebruikt. Die 'e' heeft twee voordelen.
Het eerste voordeel is, dat ook 'de' als 'e' wordt afgekort. Met andere woorden: met 'e' kun je altijd dezelfde afkorting voor het achtervoegsel gebruiken, en dus is er minder kans op fouten. Je mag die 'e' zowel op de regel schrijven, als boven de regel. Op de regel is een stuk eenvoudiger, en is ook aan te raden: letters boven de regel (superschrift) zijn doorgaans kleiner, waardoor ze moeilijker leesbaar worden.
Het tweede voordeel is dat de afkorting 'e' ook in andere talen voorkomt. Dat is dus een handige tijdwinst bij het vertalen (en het verhindert heel wat gewriemel), en het is doorzichtiger voor anderstaligen.
FOUT Toen heeft een man vanuit een toren op de campus 15 mensen doodgeschoten en 31 gewond. GOED Toen heeft een man vanuit een toren op de campus 15 mensen doodgeschoten en 31 verwond.
VERKLARING Het werkwoord 'wonden' is erg archaïsch. In modern Nederlands zeggen we 'verwonden'.
Taalprobleem: u kunt, u zult, u bent, u hebt, u wilt
FOUT Maar daar wil u liever niets over zeggen? GOED Maar daar wilt u liever niets over zeggen?
VERKLARING Gebruik bij voorkeur de vormen van de tweede persoon bij 'u': 'kunt', 'zult', 'bent', 'hebt'. De vormen van de derde persoon ('kan', 'zal', 'is', 'heeft') zijn verwarrend, omdat ze zowel formeel als slordig kunnen klinken.
