Bureau de traductions Motte, Translation Agency Motte, Übersetzungsbüro Motte
16-11-2005
Taalprobleem: gelijkvloers
FOUT Op het gelijkvloers zijn er zes bureaus en helemaal op het eind van de gang heb je de conciërgekamer.
GOED Op de benedenverdieping zijn er zes bureaus en helemaal op het eind van de gang heb je de conciërgekamer.
VERKLARING "Gelijkvloers" is in het algemeen Nederlands alleen maar een adjectief en geen substantief. Je kunt dus wel zeggen de "gelijkvloerse verdieping", maar niet "het gelijkvloers".
Referentie: G. Geerts, T. den Boon en D. Geeraerts (red.), "Van Dale Groot woordenboek der Nederlandse taal op cd-rom", Van Dale Lexicografie, 2000
Taalprobleem: onschuld staande houden / de feiten ontkennen
FOUT De twee hebben de feiten altijd ontkend, maar toch hebben ze een gevangenisstraf gekregen.
GOED De twee hebben altijd hun onschuld staande gehouden, maar hebben toch een gevangenisstraf gekregen.
VERKLARING In het Nederlands neigt de feiten ontkennen naar liegen: niet willen zien wat er aantoonbaar is. "Nier les faits" is de juistheid van een beschuldiging aanvechten.
FOUT De kwalijke gevolgen van roken zijn goed gekend, maar toch slagen velen er niet in om paal en perk te stellen aan die slechte gewoonte.
GOED De kwalijke gevolgen van roken zijn goed bekend, maar toch slagen velen er niet in om paal en perk te stellen aan die slechte gewoonte.
VERKLARING "Gekend" en "bekend" zijn alletwee bestaande woorden, maar ze worden nogal eens veward. Het is niettemin eenvoudig om ze uit elkaar te houden: "gekend" is het voltooid deelwoord van "kennen". "Bekend" is een adjectief en is afgeleid van "bekennen". Een les is gekend, want die ken je. Gevolgen zijn bekend.
Referentie: W. Penninckx, P. Buyse en W. Smedts, "Correct Taalgebruik", UGA, 2001.
Ik heb net een blogje bezocht: spelling.skynetblogs.be Het bestaat pas sinds 16/10/2005, maar in 7 dagen tijd haalde hij 1220 bezoeken! En dat voor een blog die gaat over ... spelling! Het bewijst niet alleen dat het probleem leeft bij de mensen, maar ook dat ze van die nieuwe spelling (bekend als GB05 van Groene Boekje 2005) niets willen weten.
Eerste verschil tussen Van Dale en Groene Boekje gevonden
Het eerste verschil tussen de Van Dale en het Groene Boekje is opgedoken. Alleen niet waar je nu, in de eerste dagen van de nieuwe lijst, direct zou kijken. Het zit namelijk niet in de spelling van een woord, maar in het meervoud ervan. Grand prix: meervoud in het Groene Boekje: grands prix meervoud in de Van Dale: grand prixs
VERKLARING "Telkens" is een bijwoord, geen voegwoord. Het kan wel een voegwoord versterken.
Niet: *Telkens hij dat deed, zette hij eerst zijn bril af. Wel: Als hij dat deed, zette hij altijd eerst zijn bril af. Wel: Telkens als hij dat deed, zette hij eerst zijn bril af.
FOUT De eindeloopbaanproblematiek was het belangrijkste socio-economische element in de besprekingen tussen de sociale partners.
GOED De eindeloopbaanproblematiek was het belangrijkste sociaal-economische element in de besprekingen tussen de sociale partners.
VERKLARING In deze samenstelling gaat het om twee elementen die gelijkwaardig zijn(sociaal en economisch). In zulke gevallen schrijven we sociaal en nietsocio. Als de twee elementen niet gelijkwaardig zijn, wordt het wel socio-, bv. in sociobiologie, sociografie, enzovoort.
SPORT Sprekers: Maarten van der Heijden (zwemmer) Marit van Eupen (roeister - nog niet zeker)
MUZIEK Namen nog niet bekend
BEDRIJFSLEVEN/UNIVERSITEIT Sprekers: Prof. Dr. Willem Hendrik Gispen (Rector Utrecht) Prof. Dr. Ir. Aalt A. Dijkhuizen (Voorz Raad v. best. Wageningen)
SCIENCEFICTION Sciencefiction is gebaseerd op onze ervaringen in onze tijd en onzeverwachtingen en dromen. SF benadert onze werkelijkheid door middel van spel, fantasie en creativiteit. Wat zijn de bronnen waar SF-schrijvers uit putten? Zij werken met de vraag: wie zijn we? Hoe leven we? Wat zijn onze mogelijkheden en onze kansen? Sprekers: Ir. Peter van Lith (Multimotions) Peter Motte (De Tijdlijn, tijdschrift voor sciencefiction)
Donderdag 10 november voorlopige dagindeling: 16.00 Opening: Dagvoorzitter: Leo de la Chambre 16.05 Sport Gesprek met twee studenten en twee sprekers 16.45 Sciencefiction Gesprek met twee studenten en twee sprekers 17.30 Pauze Koffie en thee 17.45 Beleid en bestuur Gesprek met twee studenten en twee sprekers(mogelijk 3 sprekers) 18.30 Muziek Gesprek met twee studenten en twee sprekers 19.15 Afsluiting sprekers, opening buffet, aankondiging discussiesDagvoorzitter 19.20 Buffet 20.00 Parallelle workshops Op de vier Thema gebieden sport, sciencefiction, beleid en bestuur, muziek, wordt dieper ingegaan in vier afzonderlijke ruimtes. 21.30 Afsluiting discussies Dagvoorzitter 21.30 Borrel 22.30 Band 2.00 Einde & opruimen
FOUT Hij deed verschrikkelijk hard zijn best, maar het bleven uiteindelijk allemaal tevergeefse pogingen. Hij voelde zich totaal mislukt.
GOED Hij deed verschrikkelijk hard zijn best, maar het bleven uiteindelijk allemaal vergeefse pogingen. Hij voelde zich totaal mislukt.
VERKLARING
Tevergeefs is een bijwoord. Vergeefs is zowel bijwoord als adjectief. Alsje het niet precies meer weet, gebruik je altijd vergeefs.
Toelichting
Voor een zelfstandig naamwoord - zoals in "een vergeefse poging" - kanalleen "vergeefs" gebruikt worden. We noemen "vergeefs" in dat geval een attributief gebruikt bijvoeglijk naamwoord.
"Vergeefs" kan ook voorkomen als predicatief gebruikt bijvoeglijk naamwoord en als bijwoord.
"Tevergeefs" komt alleen voor als predicatief gebruikt bijvoeglijk naamwoord of als bijwoord, nooit als attributief gebruikt bijvoeglijk naamwoord.
Een attributief gebruikt bijvoeglijk naamwoord benoemt een eigenschap of kenmerk van een zelfstandig naamwoord, en staat vlak voor dat zelfstandig naamwoord:
(1) De laatste weken deden verschillende avonturiers een vergeefse poging om de wereld rond te reizen in een luchtballon.
(2) Hij deed een vergeefs beroep op haar inlevingsvermogen.
(3) Hij probeerde de stapel tegen te houden, maar het was vergeefse moeite.
Een bijvoeglijk naamwoord kan ook predicatief gebruikt worden. In dat geval zegt het ook iets over het zelfstandig naamwoord, maar staat het verderop in de zin.
Voorbeelden zijn:
(4) De poging van de Amerikanen was vergeefs/tevergeefs.
(5) Die moeite bleek al snel vergeefs/tevergeefs.
Een bijwoord geeft nadere informatie over de handeling die door hetwerkwoord wordt uitgedrukt.
Dat is het geval in de volgende zinnen:
(6) Hij probeerde tevergeefs/vergeefs de vallende stapel boeken tegen te houden.
(7) Hij hoopte tevergeefs/vergeefs haar binnenkort terug te zien.
FOUT Vooral het feit dat hij niet geselecteerd werd voor de Ronde van Frankrijk dit jaar, ontgoochelde Baguet.
GOED Baguet was vooral ontgoocheld omdat hij dit jaar niet mee mocht naar de Ronde van Frankrijk.
VERKLARING Het is vooral een kwestie van stijl: de oorspronkelijke zin klinkt stijf met dat "het feit dat" voorop. Het is best mogelijk dat er Franse invloed meespeelt, want het overdadige gebruik van "het feit dat" komt meer voor in Vlaanderen dan in Nederland.
Recensie: Arnaud Huftier: De onmogelijke vertaling / L'impossible traduction
Dit boek staat in een traditie die uniek is voor de wereld: de tweetalige Nederlands-Franse aanpak van België. Slecht toegepast leidt ze tot onderdrukking van een van de twee talen, maar goed gebruikt is ze een verrijking voor beide culturen.
Het is die verrijking die Arnaud Huftier en Peter Motte in deze uitgave hebben nagestreefd. Arnaud Huftier is een assistent letteren van de universiteit van Valenciennes. Hij doktoreerde op een van de merkwaardigste terreinen van de literatuur ter wereld: de verstrengelde Belgische literatuur, waar Vlaams, Waals, Frans, Nederlands en Belgisch op zo'n manier door elkaar lopen, dat het voor buitenlanders surrealistisch wordt. Het getuigt dan ook van Arnauds inzicht en doorzettingsvermogen dat hij het goed kon onderzoeken, maar bovendien is het verhelderend om de verwonderde en neutrale blik van een niet-Belg op het onderwerp te zien.
Peter Motte en Arnaud besloten samen om het essay over de Nederlandstalige Belgische fantastische literatuur in een tweetalige Nederlands-Franse editie uit te geven, in een al even opmerkelijke vorm als het land zelf: er is geen achterpagina. Het boek telt wel twee voorpagina's!
Ze besloten het essay in het Nederlands en het Frans af te drukken, maar op zo'n manier dat de lezer kan kiezen wat hij als de eerste taal beschouwt. In plaats van de ene tekst na de andere af te drukken, werd ze ten opzichte van elkaar ondersteboven afgedrukt. Als men het boek omdraait, krijgt men een andere voorpagina met de andere taal.
De kunstenaar Johnny Bekaert heeft daar nog een schepje bovenop gedaan door een voorpagina-illustratie te creëren die geen onder- of bovenkant heeft.
Deze goed geannoteerde editie heeft niet alleen een diepgaand inzicht in de ontwikkelingen van de Nederlandstalige Belgische sciencefiction, fantasy, griezel en fantastische literatuur van het begin tot heden, maar is in zijn uitgavevorm een uniek kunstwerkje geworden.
Mijn carrière als technisch vertaler werd mogelijk door mijn al jonge belangstelling voor het verkeerd gelabelde genre sciencefiction, want het is eigenlijk meer technical fiction, sterker nog: technical adventure fiction, dan SCIENCEfiction.
Vandaar dat ik aangenaam verrast was toen ik werd uitgenodigd om mee te werken aan de eendagsconferentie Seek My Face aan de TU Delft (Nederland).
MoTiv probeert er in samenwerking met studenten en studentenorganisaties aan de TU de motivatie te achterhalen van de âheldenâ in de sport, de muziek, bedrijfsleven en universiteit, en de onderliggende idealen van de hedendaagse sciencefiction. Welke krachten gaan er schuil achter het succes van mensen? Wat zijn de diepe, onzichtbare bronnen waar mensen uit putten? Ze proberen die diepe bronnen aan te boren en zo het ware gezicht van de mens te vinden.
Een van de thema's is SCIENCEFICTION.
Sciencefiction is gebaseerd op onze ervaringen in onze tijd en onze verwachtingen en dromen. SF benadert onze werkelijkheid door middel van spel, fantasie en creativiteit. Wat zijn de bronnen waar SF-schrijvers uit putten? Zij werken met de vraag: wie zijn we? Hoe leven we? Wat zijn onze mogelijkheden en onze kansen?
Het voorlopige programma plaatst het interview met mij om 16.45. Om 19.15 volgt een afsluiting met alle vier de sprekers, met aansluitend een buffet. Daarna volgt om 20.00 een parallelle discussie met elk thema in 1 hoek.
Meer info later, o.a. op http://www.seekmyface.tudelft.nl/
Van een vertaler kreeg ik het volgende verhaal over zijn vroegste ervaringen:
Toen ik pas begon, kreeg ik van een Belgisch bureau (nu ja, een freelancer die zich voordeed als een middelgroot bureau) een gratis proefvertaling voorgeschoteld van maar liefst zeven pagina's! Met een redelijk krappe deadline.
Ik zei dat hij overdreef en na lang onderhandelen bleef hij beweren dat het een proefvertaling was, maar uiteindelijk ging hij akkoord om toch een (heel laag, maar als beginneling besefte ik dat toen niet, het was mijn derde of vierde klant) tarief te betalen.
Hij zei er nog bij dat het de eerste keer was dat hij betaalde voor een proefvertaling, maar dat hij het wilde doen, om zijn goede bedoelingen te tonen.
Een week nadat ik de "proefvertaling" had geleverd, kreeg ik de tekst terug, met de mededeling dat de klant helemaal niet tevreden was en dat hij korting wou.
Ik heb elke opmerking weerlegd, met telkens de uitleg en een verwijzing naar een naslagwerk erbij. Geen enkele correctie bleek gerechtvaardigd, er was telkens een fout aan toegevoegd in plaats van verbeterd. Achteraf vermoedde ik dat hij er zelf zo'n hoop wijzigingen heeft ingestopt, om een korting te kunnen vragen.
Ik heb 'm mijn reactie teruggestuurd en even later belde hij met de mededeling dat hij mijn reactie wel begreep, maar dat ikniet flauw moest doen. "Al mijn andere vertalers geven in zo'n geval zonder morren meteen 50% korting, dus ik verwacht dat je dat ook doet."
Maar dat heb ik dus niet gedaan.
Een dag later belde hij weer voor een vertaling en wou hij dat ik voor "echte" opdrachten nog goedkoper ging werken dan het al goedkopere tarief van de "proefvertaling" (hij bood toen - vijf jaargeleden - 35 eurocent per regel, zo'n 4 cent per woord; "want er gaat nog heel veel werk volgen", nog zo'n liedje dat we al kennen). Hij had namelijk"tientallen vertalers die staan te springen om tegen zo'n tarief te MOGEN werken".
Ik heb 'm vriendelijk gezegd dat hij die mensen dan een plezier mocht doen van mij, maar dat ik het niet deed en dat ik voortaan mijn gewone tarief zou rekenen.
Ik heb niets meer van 'm gehoord, behalve toen hij excuses verzon waarom de betaling maar niet kwam.
FOUT Hij eindigde in een tijd van 23 seconde en 1 honderdste.GOED Hij eindigde in een tijd van 23 en 1 honderdste seconde. VERKLARING:Een klein probleempje deze keer:Het breukgetal (1 honderdste) moet voor de eenheid (seconde) staan.
Hij is juist als wordt bedoeld: "Michael Schumacher is nog niet lang geleden over de eindstreep gereden, en hij eindigde op de zevende plaats." Als echter wordt bedoeld: "Michael Schumacher eindigde niet hoger in de uitslag dan op de zevende plaats," dan is het fout.
'Pas' is een bijwoord van tijd. Zoals de meeste bijwoorden heeft het een heel scala aan betekenissen, die erg met elkaar verwant zijn.
Het betekent in de eerste plaats: "juist, net, zopas, zo-even, nog niet lang'.
Voorbeelden: - Hij is pas vertrokken. - Het bericht is pas aangekomen. - Hij is pas klaar.
'Pas' betekent ook: 'niet later dan'. Voorbeelden: - Het is pas acht uur. - Pas tien jaar na de moord werd de dader gearresteerd.
'Pas' betekent verder: 'niet ouder dan'. Voorbeelden: - Ze is pas twintig jaar.
En ook: 'niet verder dan'. Voorbeelden: - We zijn pas in Utrecht.
En 'nog maar net'. Voorbeelden: - Dat is pas het begin.
Er is meer: het betekent ook 'niet eerder dan'. Voorbeelden: - Hij staat pas om acht uur op. - dan pas - nu pas
Onze openingszin moet dus zijn: - Michael Schumacher is maar zevende. - Michael Schumacher is slechts zevende.
Maar toch hoor je nogal eens 'pas' in zinnen zoals onze openingszin.
Waar komt dat vandaan? Het is een hypercorrectie. Het Franse 'que' wordt vaak vertaald door 'maar'.
Voorbeelden:
- Frans: 'Il ne vient que demain' wordt FOUT 'Hij komt maar morgen' i.p.v. GOED 'Hij komt pas morgen'.
- Frans: 'Il ne reviendra qu'en 2007' wordt FOUT 'Hij komt maar in 2007 terug.' i.p.v. GOED 'Hij komt pas in 2007 terug.'
Let wel: 'que' vertalen als 'maar' is niet per se verkeerd, maar het is wel verkeerd als het om een tijdsbepaling gaat. Met andere woorden: men leert dat 'maar' vaak verkeerd is, en dat het in zo'n geval 'pas' moet zijn. Daardoor gaat men ook 'maar' vervangen door 'pas' waar het 'maar' moet blijven. Dat is hypercorrectie. Hypercorrectie ontstaat eigenlijk omdat men de taalregel niet goed kent. Men weet wel dat er iets verkeerd is, maar men weet niet precies wat. En daardoor ontstaan zinnen zoals: 'Michael Schumacher is pas zevende.' (hypercorrectie vorm) terwijl 'Michael Schumacher is maar zevende.' goed is, maar als fout wordt aangevoeld.
Het goede woord is 'boeiend', niet 'interessant'. 'Interessant' is iets waar je belang bij hebt. Je huurcontract is interessant, je arbeidscontract ook. Maar sommige dingen zijn boeiend: ze houden je vast. En soms zijn ze verrassend. Boeiend en verrassend, dan kan het niet meer stuk.
"Ik heb onlangs een korte tekst vertaald waarin een paar keer denaam van een bedrijf werd genoemd. De opdrachtgever heeft het aantal keren dat deze naam voorkwam van het totale aantal woorden afgetrokken (rond 6%) omdat de naam niet vertaald diende te worden."
