Een kort sfeerbeeldje van de bijeenkomst van vertalers en tolken GentVertaalt op 19 augustus 2014.
Toen ik vertrok, gooide ik een vork op de vloer zodat ze me zich zouden herinneren.
Film door Vertaalbureau Motte
De Rode Duivels wekken veel enthousiasme op.
We vonden een winkelier die zijn hele etalage wou omtoveren tot een eerbetoon aan het Belgische nationale elftal, maar hij heeft er wel een Belgenmop van gemaakt.
In plaats van "Vooruit, Rode Duivels" (Come on, Rode Duivels), staat er "Gewone Rode Duivels" (Common Rode Duivels).
Laten we hopen dat het WK hem ongelijk geeft. ^_^
Af en toe spontaan een positief woordje van je klanten krijgen, doet plezier.
Sommigen jagen daar actief op, maar wij zijn wat dat betreft een beetje laks. Het vertaalwerk krijgt voorrang. Maar in deze sterk concurrerende business is dat niet altijd verstandig.
Daarom hier deze opmerking van een van onze klanten, die we deze week via e-mail binnenkregen.
Stefaan de Buysscher, de Publishing & Production Manager van Ballon Media, liet ons weten dat we hem hiermee mochten citeren:
" (...) ik zal hem 'live' op de hoogte brengen van de noeste 'laste minute'-klus die je met de correctie van de Biografie van Rosinsky tot een goed einde hebt gebracht.
Je hoort nog van ons. "
Meer dan 100 klanten! Dat moet je verdienen met elk woord
Vandaag hebben we onze lijst klanten bijgewerkt.
Toen we ze telden, bleken het er meer dan 100 te zijn.
Ze komen uit heel diverse sectoren, van zwaar bouwmateriaal tot verfijnde medische apparatuur. Er zitten ook wat frivolere dingen tussen, zoals stripverhalen.
De onderstaande lijst is niet eens volledig. Klanten van meer dan tien jaar geleden, worden er niet op vermeld. Zij werden ook niet meegeteld voor dat honderdtal.
3T Vertaalbureau, Belgium
AA Translations, Span
Abalis, France
ABC, Belgium
Aberdeen Language Services, United Kingdom
Accolade Language Services, Belgium
Adapt GmbH, Germany
Aid & Co, Belgium
Adept Translators, Netherlands
Adintra, Belgium
A Hermes, Belgium
Akira, Belgium
Allemania, Belgium
Anthea, France
Applied Language Solutions, U.K.
Asap, Belgium
ASG Traduction, France
A-Tream, France
AVDL Traduction, France
AWS, France
Ballon Media, Belgium
Barco Graphics nv, Belgium
BAT, Belgium
BCN Net, Spain
BBP Translations, Netherlands
Blablabla bvba, Belgium
Bowne Global Solutions, Belgium
BTC, Belgium
Burotip, Belgium
Capita, United Kingdom
Caupenne & Co, France
Charlotte Klima, Belgium
Connect-Sprachenservice GmbH, Austria
Connexion Corporate Communications, Belgium
Concorde Group BV, Netherlands
CPSL, Spain
Jean-François Crevecoeur, Belgium
C. T. Belgium, Belgium
Dargaud-Lombard s.a., Belgium
Dargaud-Lombard, France-Belgium
DBF, Netherlands
De Ridder Infrastructuren, Belgium
Dixit Interpreters & Translators, Belgium
DG Global, Israel
D. M. Writing, Belgium
D.O.G. Dokumentation ohne Grenzen GmbH, Germany
Dynacom, France
ELC Group, Czech Republic
Ecolingua, Belgium
Ecostream, Belgium
eTranslate, Australia
Eureco Ltd, U.K.
Europe Traductions, Belgium
European Language Center, Belgium
Eurotraduction, France
Fantoni, Belgium
Ficomexa Coordination Center, Belgium
Flanderflex, Greece
Get It, Poland
Geo Language Services Ltd, U.K.
Global Textware, Netherlands
Hacos nv, Belgium
Imprimatur, U.K.
Integra LS Benelux, Belgium
Integra Switzerland
INTERSERV AG, Swittzerland
Isa Translations, Netherlands
ITP, Belgium
IvCo-Tech Webdesign, Belgium
Kana, Belgium
KellyTrans, U.K.
Keppens Design, Belgium
K International plc, U.K.
Lacos, Belgium
Language Associates Hmbg, Germany
Language Service, Belgium
Liberty Consulting, France
Live Projects, France
Mancini en Kooi, Netherlands
Mediation Editorial Marketing, Belgium
MLB Translations, Belgium
MS Management Support, Belgium
NCI Translation Center, Belgium
Net-Translations, Spain
Nomen, France
Oracle Belgium software company, Belgium
P&O Ferries, Belgium/U.K.
Porthus, Belgium
Prof EOOD, Netherlands
Recticel, Belgium
RP Translate, United Kingdom
Same Day Translations, USA
Seminck Gas, Belgium
SGS Documentation, Belgium
ThinkâZ Intl, Spain
Traducteo, France
Translatus, Czech Republic
TxT-IBIS, Belgium
University of Ghent, Gwendolyn Portzky, Belgium
Vertaalbureau Boot, Netherlands
Vertaalbureau Claudia Degenhardt, Netherlands
Vickman Translations, Belgium
Viking, Italy
Vroom Snelvertalers, Netherlands
Webnology, Belgium
Wolfhound Translations, Netherlands
Wordbank, United Kingdom
Wordsmith, Finland
Z.Studio, Czech Republic
Zesauro Traducciones SL, Spain
Er verschijnt in 2013 een monografie over de tekenaar-schilder Rosinski, de man die Thorgal vlees en bloed gaf.
Vertaalbureau Motte werkte tijdens lange avondlijke en nachtelijke sessies aan de correctie van het boek, dat een overzicht wil geven van de hele carrière van een van de meeste gevierde striptekenars van het moment.
Het werk werd goed ontvangen door liefhebbers en vakmensen. Het bevat historische essays, verschaft meer inzicht in Rosinski's leven maar ook in de politieke situatie in Polen en in de Oost-West-relaties, laat veel collega's en medewerkers aan het woord, en brengt dat allemaal met een overweldigende hoeveelheid beeldmateriaal.
Een goede keuze: je kunt geen boek over striptekenaars samenstellen zonder tekeningen. Maar bovendien is Rosinski's werk veelzijdig qua stijl en thematiek. Er is in zijn oeuvre zoveel meer dan Thorgal.
Een mooie uitsmijter vonden we de portretten door Rosinski van bekenden en onbekenden, en waar wie kan kijken veel plezier aan kan beleven.
De monografie van Rosinski is door de tijdsdruk een van de moeilijkere projecten waar we dit jaar aan hebben meegewerkt, maar tegelijk ook een dat ons het meeste voldoening gaf.
Atlas: een verrassend nieuwe bundel fantasy, magisch-realisme, horror en sciencefiction
Vertaalbureau Motte moet vertalingen en correcties kunnen inpassen in diverse media. Daardoor zijn we eigenlijk ook een mediabedrijf.
Om onze ervaring daarmee te verbeteren, doen we af en toe iets dat buiten de grenzen van het proeflezen, corrigeren en vertalen valt.
Deze keer werd het een verhalenbundel: Atlas.
Atlas werd op zaterdag 2 november 2013 voorgesteld in de Brasserie Progrès in Gent.
Het is een bundel fantasy, magisch-realisme, horror en sciencefiction.
De verrassingsauteur-cum-gastauteur Eddy C. Bertin nam zijn exemplaren in ontvangst voor zijn verhaal in onze bundel, maar het is ook bedoeld als bedankje voor alle verhalen die hij al heeft gepubliceerd.
Eddy C. Bertin is een van de origineelste auteurs van sciencefiction en horror die we in de Lage Landen kennen.
Hij was ook 18 jaar actief met zijn tijdschrift SF-Gids, dat 140 afleveringen bereikte. Het blad schiep een band tussen veel mensen die in de genres actief waren.
Een andere gevierde aanwezige was Petra de Vries, die de sfeervolle illustratie voor de voorpagina schilderde
Zij heeft eerder al o.a. voor het blad SF-Terra voorpagina's gemaakt.
We hebben ook Johnny Bekaert van Vorm in de bloemetjes gezet, omdat hij ons hielp bij het vinden van de drukker en bij het persklaarmaken. Johnny Bekaert kent zijn vak, en we zullen graag in de toekomst met hem blijven samenwerken. Ook de drukker leverde klassewerk af.
De aanwezigen, waaronder enkelen van onze schrijvers en illustrators, vonden het een prettige bijeenkomst.
En die titel?
Die werd Atlas.
Het werd Atlas omdat de grote verscheidenheid van de verhalen duidelijk toont dat je met de gekozen genres - fantasy, sciencefiction, horror en magisch-realisme - de hele regenboog van de werkelijkheid en de verbeelding kunt uitdrukken.
Zoals Atlas de wereld op zijn schouders draagt, en zelfs het hele universum, kan ook de bundel de hele realiteit dragen.
Inhoud
Verhalen
Eddy C. Bertin (gastschrijver), Piep! was alles wat ze zei 5
Mieke Sonck, Reis naar het wit 7
Frank Roger, De man die op wraak zon 10
Killian McNeil, Starman 22
Rik Raven, Verloren dame 27
Jos Lexmond, Een plaats als hemel 32
Yorgos Dalman, Nocturne 39
Pen Stewart, Daar waar alles mogelijk is 54
Hans Kilian, De man zonder hoofd 57
Ludo Noens, Hubris 59
Karlien Van Houtte, Het lied van de sterrenjongen 70
Cynthia Helena van der Hoogte, Achtervolgers 81
K. C. Berlin, De vreemde verhalen van Frank Driebergen 88
M.H. Bartels, Atrissima 99
Paul van Leeuwenkamp, Ruurd 117
Raf de Bie, Dokter Kegelkops Gratis Operatiefuif 127
Terrence Lauerhohn, Een betreurenswaardige vondst 137
Remco Meisner, Daniëlle, of een nieuw begin 150
Juliette van Nes, Een zwarte lakkist 159
Tom Schoonbaert, Het perfecte ritme 162
Annemarie Enters, Ivan de Verschrikkelijke 166
Karel Smolders, Het eerste slachtoffer 119
Lodewijk Verbeek, Een laatste reis 187
Illustraties
Voorpagina: Petra de Vries, Eindbestemming
Pagina 21: Cynthia Helena van der Hoogte, Half
Pagina 58: Eline Krus,
Pagina 98: Ingrid Paenen, Sprookjesboom, detail
Pagina 149: Peter Scheefhals, Demon spell
De bundel telt 192 p's, A5-formaat, is geïllustreerd en kost 19,90 euro.
Hij is verkrijgbaar bij de auteurs en tekenaars, in de Standaard Boekhandel te Geraardsbergen, via Stichting Fantastische Vertellingen en rechtstreeks bij de uitgever via peter.motte@skynet.be.
Zie ook http://users.skynet.be/peter.motte/de.tijdlijn/index0.htm
Volgens recente cijfers zouden er wereldwijd meer dan 80.000 projectmanagers van vertalingen actief zijn.
Wat doen zij allemaal op het kruispunt van communicatie?
Taakverdeling van vertaalprojectmanagers
Bijna driekwart (73%) van de respondenten op een enquête over projectmanagers treedt regelmatig op als het belangrijkste aanspreekpunt voor bestaande klanten, en bijna een derde (32%) doet het altijd voor toekomstige klanten.
Bijna een kwart (23%) probeert vaak of altijd meer diensten aan bestaande klanten te verkopen.
Driekwart (75%) berekent prijzen voor offertes.
Slechts 14% onderhandelt over speciale tarieven met leveranciers, en 19% doet dat regelmatig.
De helft (50%) verwerkt vaak of altijd elementaire bestandstypen in vertaalgeheugens.
Bijna tweederde (64%) meldt dat ze generalisten zijn, en dat ze elk soort project behandelen, of meer dan drie specialiteiten.
71% werkt regelmatig meer dan 40 uur per week. 60% werkt tot 10 uur langer, en 11% maakt altijd overuren: hun werkweken tellen 50 tot meer dan 80 uur.
Nog voor de deadline van een project was bereikt, stuurde een klant in paniek ons een e-mail. We zorgden voor het Franse-Nederlandse deel van een opdracht, en een collega voor het Frans-Engelse deel. Zijn stuk was al een tijd ingeleverd, en de eindklant klaagde over de kwaliteit. Onze klant drukte ons op het hart om toch maar voorzichtig te zijn (alsof we dat nooit zijn), en hij stuurde ons ook de opmerkingen over de vertaling Frans-Engels.
We hebben geen vertaler Frans-Engels ingeschakeld om het boeltje te controleren, maar vertalers Frans-Nederlands die ook Engels-Nederlands aankunnen, bekeken de opmerkingen en vonden sommige wijzigingen... bizar. Ze letten daarbij alleen op de terminologie, en dus niet op vormvarianten of taalvarianten, die door de eindklant misschien werden afgekeurd omdat hij doodeenvoudig een andere voorkeur had, en niet omdat het taal- of vertaalfouten waren. Spul dus dat helemaal niet fout mocht worden aangerekend.
De opmerkingen over de terminologie waren in elk geval niet zinvol.
We vertelden dat dan ook aan onze klant.
Een dag voor de deadline ging ons werk de deur uit.
Een paar weken later kregen we eindelijk een reactie: een corrector van de eindklant had "fouten" gevonden, en onze klant eiste dat we de correctiekosten betaalden. Die beliepen 25% van de oorspronkelijk afgesproken prijs.
Veel tandengeknars, en we bekeken de opmerkingen.
Er was precies hetzelfde gebeurd als met de vertaling Frans-Engels: terminologische wijzigingen die geen steek hielden, of die wezen op voorkeuren van de klant.
De klant heeft recht op zijn voorkeuren, vanzelfsprekend, maar dan moet hij die wel vooraf melden. Dat is tenslotte in zijn voordeel: als er opmerkingen achteraf komen, loopt het project alleen maar vertraging op. Als het een truc is om de opdracht goedkoper te krijgen, dan is het dom. Tenslotte zijn er meer dan genoeg broddelaars die voor een appel en een ei een vertaling willen maken. Hij kan altijd bij hen langs, wij verplichten niemand om met ons te werken.
Dus lichtten we onze klant in over het karakter van de wijzigingen. We belden hen ook een keer op om onze bezwaren over hun aanpak uiteen te zetten.
Het was al bij al vreemd, want wij hadden met die klant nog geen problemen gehad, en we waren tijdens onze jarenlange samenwerking altijd tevreden geweest over hen.
Op het moment dat we de factuur moesten opstellen, belden we nogmaals, maar we kregen geen contact meer met de projectmanager. Dat bleek zelfs niet meer mogelijk. Voor zover wij begrepen, had de projectmanager niet alleen het bedrijf verlaten, maar konden ze haar zelfs niet terugvinden.
Hoe dan ook, ze verbonden ons met iemand anders door, hoger in de hiërarchie. Hij vertelde dat hij alles aan het bekijken was, maar niet direct kon antwoorden omdat er al zo veel mails heen-en-weer waren gegaan in verband met die zaak, en omdat er ook heel wat mails van de voormalige projectmanager nog niet waren behandeld. Hij vroeg me te wachten tot hij contact met me opnam. Dat is natuurlijk een beetje lastig, omdat ze konden hopen dat we het zouden vergeten.
Voorlopig stuurde ik de rekening zonder korting.
De nieuwe manager nam over de kwestie geen contact meer met ons op, maar uiteindelijk bleek dat onze factuur volledig werd betaald, zonder dat er verder nog enige communicatie tussen hen en ons was geweest.
Onze opmerkingen waren dus duidelijk aanvaard.
De oorspronkelijke projectmanager was blijkbaar niet helemaal opgewassen tegen sommige klanten, maar de oude rotten in het vak hebben de zaak op een of andere manier rechtgetrokken.
Het is niet omdat een klant opmerkingen heeft over een vertaling, dat hij ook gelijk heeft.
Als hij ongelijk heeft en voet bij stuk houdt, benadeelt hij zichzelf, want dan krijgt hij een slechte tekst. En er is altijd minstens sprake van vertraging.
Het is niet altijd verstandig van de vertaler om direct toe te geven.
Een vertaler kan natuurlijk fouten maken, en als dat het geval is, moet hij dat ook willen toegeven.
Maar toegeven als er geen fouten zijn, schept precedenten.
Want als een fout op zo'n moment als correct wordt beschouwd, wat moet de vertaler dan de volgende keer doen? Fouten maken voor die klant om de vertaling aanvaard te krijgen? Maar hoe kun je weten dat een fout... niet fout is? Of een tekst goed of niet goed is vertaald, wordt een kwestie van willekeur. Kwaliteit garanderen is dan niet meer mogelijk, omdat er geen norm meer is om de tekst te beoordelen.
Er zijn maar twee oplossingen: de klant aanvaardt de verantwoordingen van de vertaler voor de vertaling, of de klant stuurt vooraf een lijst met voorkeuren. Uiteindelijk heeft iedereen het recht op voorkeuren, maar als ze afwijken van de norm kan de vertaler ze niet kennen zonder ervan op de hoogte te worden gebracht.
De vertaler goed inlichten vermijdt tijdverlies, kosten en een hoop ongewenste frictie tussen mensen die tenslotte moeten samenwerken.
Her en der vind je op internet manieren om vertalingen te typeren, o.a volgens deze tien groepen:
Algemene vertalingen
Literaire vertalingen
Filosofische vertalingen
Administratieve vertalingen
Commerciële vertalingen
ICT-vertalingen
Economische vertalingen
Financiële vertalingen
Juridische vertalingen
Medische vertalingen
Technische vertalingen
Er kan het een en ander op die indeling wordt aangemerkt, o.a. dat we evengoed het woord "teksten" als "vertaling" hadden kunnen gebruiken. Maar we zullen de typen eerst hieronder toelichten, voor we er eventueel kritiek op hebben.
Algemene vertalingen
Dat is de eenvoudigste en meest gebruikte type vertaling. Maar opgepast: gesproken taal valt er niet onder, omdat gesproken taal wordt vertaald door tolken. Het idee is dat de algemene vertaling geen moeilijke termen of stadhuiswoorden zou bevatten, maar dat het gaat om documenten die gewone mensen kunnen lezen. De vraag is echter of dat soort teksten wel ooit wordt vertaald. Onze ervaring is dat de zogenaamde algemene vertaling nauwelijks voorkomt.
Literaire vertalingen
Hier steken we onze nek uit: we vermelden de literaire vertaling direct na de algemene vertaling, omdat literaire vertalingen de meest voorkomende algemene vertalingen zijn. Literaire teksten zijn de meest verspreide teksten die door een breed publiek moeten kunnen worden gelezen. Al andere hiernavolgende typen vragen altijd om gespecialiseerde vertalers.
Er bestaan ook moeilijke literaire teksten, maar het publiek daarvoor is vaak te gering om de kosten van een vertaling te verantwoorden, en bovendien spelen sommige van die teksten ingewikkelde taalspelletjes, waardoor ze sowieso moeilijk vertaalbaar zijn en de liefhebbers ze liever in de originele taal lezen.
Maar wat wel vertaalbaar is, bevat in minstens 90% van de gevallen normale, dagelijkse taal, zodat de grote massa van de literaire vertalingen ook de grote massa van de algemene vertalingen vormt.
Sommigen denken dat literaire vertalingen het meest geholpen zijn met een vrije vertaling, maar dat klopt niet. Sommigen beweren ook dat de literaire vertaling de hoogste vorm van vertaling is, maar wij vermoeden dat dat idee de wereld in werd geholpen doordat het vooral literaire vertalers zijn die hun zegje over het vertalen doen.
De hoogste vorm van vertaling is waarschijnlijk de juridische vertaling, omdat er leven en dood kan van afhangen.
Dat de creativiteit van de vertaler belangrijker zou zijn in de literaire vertaling dan in andere vertalingen, is eveneens een veel gehoorde mythe. Er is geen vertaler die niet elke dag zijn creativiteit nodig heeft om wat in een cultuur is bedacht, naar een andere cultuur over te brengen.
We weten dat er op die visie veel kritiek zal komen, vooral uit de hoek van de literaire vertalers, maar dat is dan maar zo.
Filosofische vertalingen
Dit plaatsen we vlak na literaire vertalingen, omdat een goede filosofische tekst vaak heel wat literair kunst-en-vliegwerk vereist. De filosoof moet namelijk ideeën tot uitdrukking brengen die nog niet eerder tot uitdrukking werden gebracht, en waar dus nog geen woordenschat voor bestaat. Het probleem voor de vertaler is direct duidelijk.
Filosofische teksten zijn er van allerlei aard, maar ze zijn geen louter literair spel. Ze vallen immers ook bij de wetenschappelijke teksten. De filosofische tekst hangt dus ergens tussen de literaire en wetenschappelijk-technische teksten in.
Administratieve vertalingen
Zoals "administratief" aangeeft, zijn dit vertalingen nodig voor zakelijke en bedrijforganisaties, en voor managementdocumenten. Maar let wel: die vertalingen worden o.a. gebruikt in handleidingen, en het gaat dus niet louter om teksten die door het management gebruikt worden bij het dagelijkse beheer van de organisatie en in verband met soortgelijke administratie teksten.
Commerciële vertalingen
Dit zijn handelsgerelateerde vertalingen, waaronder alle aanbestedingsdocumenten, handleidingen, zakelijke documenten, rekeningen, correspondentie, rapporten en zelfs commerciële tijdschriften. Het is een gespecialiseerde tak van het vertaalwezen, omdat commerciële vertalers de bedrijfs- en marktterminologie kennen.
ICT-vertalingen
Dit is de vertaling van alles wat met computers en communicatietechnologie te maken heeft. Het zijn onder andere computerhandleidingen, bestanden, helpbestanden, softwarestrings, gidsen, of andere softwarehelpteksten.
Economische vertalingen
Economische vertalingen zijn de vertalingen van teksten in verband met het vak economie. Die vertalingen worden vooral gebruikt in leerboeken.
Financiële vertalingen
Financiële vertalingen omvatten alle onderwerpen in verband met het bankwezen, van de boekhouding tot de beurs en aandelen. Alle vertalingen in verband met financiën vallen hieronder.
Juridische vertalingen
Juridische vertalingen omvatten alle vertalingen nodig in de rechtbank en bij juridische processen. Het gaat over contracten, testamenten, eigendomsakten en andere juridische onderwerpen.
In rechtbanken is een juridische vertaler altijd nodig, doordat er veel culturele en wetgevende verschillen tussen landen bestaan. In veel gevallen is dan ook een vertaling in beide richtingen nodig.
Medische vertalingen
Medische boeken en handleidingen voor medische instrumenten worden vertaald door een medische vertaler.
Het belang van de capaciteiten van de vertaler is hiervoor duidelijk: Vertaalbureau MOTTE vertaalde al handleidingen voor hersenchirurgie. We vinden het van een heel ander niveau dan literaire vertalingen.
Medische vertaling is vergelijkbaar met juridische vertaling door de specifieke terminologie ervan. Het kleinste term inologische verschil kan leiden tot de ergste gevolgen.
Technische vertalingen
Het omvat meestal de vertaling van handleidingen of instructies voor apparatuur en mechanische gereedschappen. Elektronische apparaten, IT-producten, fabrieken, werkplaatshandboeken... daar zijn allemaal vertalingen voor nodig.
Handleidingen moeten duidelijk zijn voor de gebruiker, en die gebruiker kan een gespecialiseerd vakman zijn, maar evengoed een particulier die een toestel heeft gekocht om in de woonkamer te installeren.
De specialist-vertaler gebruikt vaak gedetailleerde woordenlijsten, afkomstig van de klant, maar moet die lijsten soms zelf samenstellen.
Het is al jaren bekend: "I" (=ik) is het meest gebruikte persoonlijke voornaamwoord in het Engels.
Maar hoe zit dat in het Nederlands?
In 1975 verscheen een frequentiewoordenboek van het Nederlands, en dit jaar is er eindelijk een aangepaste versie. Niets te vroeg, want gms, webpage, internet, bluray en nog heel wat andere woorden bestonden in 1975 nog niet. 'Computer' bestond wel al, maar of je werkte emree, of je las sciencefiction, en anders kwam dat woord nauwelijks over je lippen, en meestal met enige plechtigheid.
Dit jaar verscheen 'A Frequency Dictionary of Dutch' door Carole Tiberius en Tanneke Schoonheim bij Routledge.
Ook toevallig: Carole Tiberius is computerlinguïst, en Tanneke Schoonheim is lexicograaf. Dat zou in 1975 ook anders zijn geweest.
Het zijn twee medewerkers van het Instituut voor Nederlandse Lexicologie in Leiden. Ze zochten de 5.000 vaakst voorkomende woorden en rangschikten die in vier genres: proza, krantenartikelen, gesproken Nederlands en .... webmateriaal.
De 5.000 woorden in het woordenboek kwamen in minstens 99,9 procent van de onderzochte documenten voor.
Het onderzoek wou het karakollenprobleem vermijden. Daarom werden alle onderzochte teksten opgedeeld in stukken van 2000 woorden. Het woord 'karakol' wordt weinig gebruikt, maar als er in de onderzochte teksten toevallig een stuk over karakollen zit, schiet de frequentie ervan omhoog. Door het volledige corpus in gelijke delen van 2000 woorden te splitsen, kan zo'n concentratie worden vastgesteld.
En wat is nu dat meest gebruikte woord? Het lidwoord "de". (Het werk van een vertaler is echt wel boeiender dan dat van een taalkundige - grijns.) Ook in het Engels en in het Frans staan "the" en "le" op nummer één. Daarna volgen: "en", "in", "van", "op", "zijn", "het", "een", "voor" en "die". Het zijn dus allemaal woordjes die helpen een zin te organiseren.
Die 5.000 hoogfrequente woorden komen in 95 procent van de Nederlandstalige teksten en gesprekken voor. Maar 200.000 woorden maken deel uit van de overige 5 procent.
De Rode Duivels wekken veel enthousiasme op.
We vonden een winkelier die zijn hele etalage wou omtoveren tot een eerbetoon aan het Belgische nationale elftal, maar hij heeft er wel een Belgenmop van gemaakt.
In plaats van "Vooruit, Rode Duivels" (Come on, Rode Duivels), staat er "Gewone Rode Duivels" (Common Rode Duivels).
Laten we hopen dat het WK hem ongelijk geeft. ^_^
De spellingregels van het Nederlands schrijven voor dat "maximumprijs" en "minimumgewicht" één woord moeten zijn. In twee woorden zijn "maximale prijs" en "minimaal gewicht".
Maar voor sommige klanten wordt die regel niet altijd gevolgd.
De aaneenschrijfregels van de Taalunie leiden nu eenmaal tot onduidelijke woordbeelden. "Aaneenschrijfregels" is daar zelf al bijna een voorbeeld van.
Ook "rechter" en "linker" moeten normaliter worden vastgeschreven aan waar ze bij horen: "rechterdeur", "linkerdeur", etc.
Maar wat met woorden zoals "rechterachterophanging" of "linkervoorasdifferentieel"?
Bovendien worden zulke samenstellingen vaak gebruikt in tegenstellingen, waardoor dat "linker" en "rechter" belangrijk is. Zulke samenstellingen komen bijvoorbeeld voor in reeksen aanwijzingen, zoals deze (fictief voorbeeld):
Om de differentiëlen te smeren:
- Open de rechter voorasdifferentieelkast
- Smeer het rechter voorasdifferntieel
- Sluit de rechter voorasdifferentieelkast
- Open de linker voorasdifferentieelkast
- Smeer het linker voorasdifferntieel
- Sluit de linker voorasdifferentieelkast
Met spatie is een stuk duidelijker dan zonder spatie:
Om de differentiëlen te smeren:
- Open de rechtervoorasdifferentieelkast
- Smeer het rechtervoorasdifferntieel
- Sluit de rechtervoorasdifferentieelkast
- Open de linkervoorasdifferentieelkast
- Smeer het linkervoorasdifferntieel
- Sluit de linkervoorasdifferentieelkast
Soms is het trouwens van groot belang dat de gebruiker er goed rekening mee houdt dat het om links of rechts gaat:
- Om naar rechts te draaien, draai het stuur naar links.
Het gaat dan om extra bedieningselementen, zodat de gebruiker een wat vreemde positie heeft t.o.v. de rijrichting, of om achteruitrijden en het bedienen van achteropgemonteerde uitrustingsstukken.
In zulke gevallen is een duidelijk onderscheid tussen links en rechts soms van levensbelang.
Je moet maar eens in de draaicirkel van zo'n machine staan, als de bestuurder zich vergist.
(Toegegeven, de aanwijzingen beginnen altijd met op te merken dat niemand binnen het werkgebied van de machine mag zijn, maar heb je al eens gezien hoe het er in de praktijk aan toegaat?)
Die aaneenschrijfregel is een van die gevallen waar de Taalunie te veel wil beregelen. Als al hun regels worden opgevolgd, worden veel technische teksten moeilijk leesbaar, onduidelijk en zelfs gevaarlijk. Een vertaler moet bij de toepassing van sommige regels rekening houden met de aard van de tekst.
Net zoals we Déjà Vu hebben bijgewerkt naar de nieuwste versie, hebben we ook SDL Trados Studio 2014 geïnstalleerd.
Ook het programma SDLX Light gebruiken we voor sommige van onze klanten.
Klanten die nog de voorkeur geven aan Trados 2007, kunnen ook worden geholpen.
Bij Vertaalbureau MOTTE gebruiken we de nieuwste vertaaltechnieken. Daarom hebben we een tijd geleden onze vertaalsoftware bijgewerkt. Een van die programma's is Déjà Vu X3 van Atril.
Vertaalsoftware is geen magisch instrument dat van een brontekst een vlekkeloze doeltekst maakt, zeker niet als er zeldzame, gespecialiseerde termen in de bron staan, en ook niet als de bron te poëtische is. Het is vooral een hulp om de vertaling consistent te houden.
Er verschijnt in 2013 een monografie over de tekenaar-schilder Rosinski, de man die Thorgal vlees en bloed gaf.
Vertaalbureau Motte moet vertalingen en correcties kunnen inpassen in diverse media. Daardoor zijn we eigenlijk ook een mediabedrijf.
Om onze ervaring daarmee te verbeteren, doen we af en toe iets dat buiten de grenzen van het proeflezen, corrigeren en vertalen valt.
Deze keer werd het een verhalenbundel: Atlas.
Atlas werd op zaterdag 2 november 2013 voorgesteld in de Brasserie Progrès in Gent.
Het is een bundel fantasy, magisch-realisme, horror en sciencefiction.
De verrassingsauteur-cum-gastauteur Eddy C. Bertin nam zijn exemplaren in ontvangst voor zijn verhaal in onze bundel, maar het is ook bedoeld als bedankje voor alle verhalen die hij al heeft gepubliceerd.
Eddy C. Bertin is een van de origineelste auteurs van sciencefiction en horror die we in de Lage Landen kennen.
Hij was ook 18 jaar actief met zijn tijdschrift SF-Gids, dat 140 afleveringen bereikte. Het blad schiep een band tussen veel mensen die in de genres actief waren.
Een andere gevierde aanwezige was Petra de Vries, die de sfeervolle illustratie voor de voorpagina schilderde
Zij heeft eerder al o.a. voor het blad SF-Terra voorpagina's gemaakt.
We hebben ook Johnny Bekaert van Vorm in de bloemetjes gezet, omdat hij ons hielp bij het vinden van de drukker en bij het persklaarmaken. Johnny Bekaert kent zijn vak, en we zullen graag in de toekomst met hem blijven samenwerken. Ook de drukker leverde klassewerk af.
De aanwezigen, waaronder enkelen van onze schrijvers en illustrators, vonden het een prettige bijeenkomst.
En die titel?
Die werd Atlas.
Het werd Atlas omdat de grote verscheidenheid van de verhalen duidelijk toont dat je met de gekozen genres - fantasy, sciencefiction, horror en magisch-realisme - de hele regenboog van de werkelijkheid en de verbeelding kunt uitdrukken.
Zoals Atlas de wereld op zijn schouders draagt, en zelfs het hele universum, kan ook de bundel de hele realiteit dragen.
Inhoud
Verhalen
Eddy C. Bertin (gastschrijver), Piep! was alles wat ze zei 5
Mieke Sonck, Reis naar het wit 7
Frank Roger, De man die op wraak zon 10
Killian McNeil, Starman 22
Rik Raven, Verloren dame 27
Jos Lexmond, Een plaats als hemel 32
Yorgos Dalman, Nocturne 39
Pen Stewart, Daar waar alles mogelijk is 54
Hans Kilian, De man zonder hoofd 57
Ludo Noens, Hubris 59
Karlien Van Houtte, Het lied van de sterrenjongen 70
Cynthia Helena van der Hoogte, Achtervolgers 81
K. C. Berlin, De vreemde verhalen van Frank Driebergen 88
M.H. Bartels, Atrissima 99
Paul van Leeuwenkamp, Ruurd 117
Raf de Bie, Dokter Kegelkops Gratis Operatiefuif 127
Terrence Lauerhohn, Een betreurenswaardige vondst 137
Remco Meisner, Daniëlle, of een nieuw begin 150
Juliette van Nes, Een zwarte lakkist 159
Tom Schoonbaert, Het perfecte ritme 162
Annemarie Enters, Ivan de Verschrikkelijke 166
Karel Smolders, Het eerste slachtoffer 119
Lodewijk Verbeek, Een laatste reis 187
Illustraties
Voorpagina: Petra de Vries, Eindbestemming
Pagina 21: Cynthia Helena van der Hoogte, Half
Pagina 58: Eline Krus, 
Volgens recente cijfers zouden er wereldwijd meer dan 80.000 projectmanagers van vertalingen actief zijn.
Wat doen zij allemaal op het kruispunt van communicatie?
Taakverdeling van vertaalprojectmanagers
Nog voor de deadline van een project was bereikt, stuurde een klant in paniek ons een e-mail. We zorgden voor het Franse-Nederlandse deel van een opdracht, en een collega voor het Frans-Engelse deel. Zijn stuk was al een tijd ingeleverd, en de eindklant klaagde over de kwaliteit. Onze klant drukte ons op het hart om toch maar voorzichtig te zijn (alsof we dat nooit zijn), en hij stuurde ons ook de opmerkingen over de vertaling Frans-Engels.
We hebben geen vertaler Frans-Engels ingeschakeld om het boeltje te controleren, maar vertalers Frans-Nederlands die ook Engels-Nederlands aankunnen, bekeken de opmerkingen en vonden sommige wijzigingen... bizar. Ze letten daarbij alleen op de terminologie, en dus niet op vormvarianten of taalvarianten, die door de eindklant misschien werden afgekeurd omdat hij doodeenvoudig een andere voorkeur had, en niet omdat het taal- of vertaalfouten waren. Spul dus dat helemaal niet fout mocht worden aangerekend.
De opmerkingen over de terminologie waren in elk geval niet zinvol.
We vertelden dat dan ook aan onze klant.
Een dag voor de deadline ging ons werk de deur uit.
Een paar weken later kregen we eindelijk een reactie: een corrector van de eindklant had "fouten" gevonden, en onze klant eiste dat we de correctiekosten betaalden. Die beliepen 25% van de oorspronkelijk afgesproken prijs.
Veel tandengeknars, en we bekeken de opmerkingen.
Er was precies hetzelfde gebeurd als met de vertaling Frans-Engels: terminologische wijzigingen die geen steek hielden, of die wezen op voorkeuren van de klant.
De klant heeft recht op zijn voorkeuren, vanzelfsprekend, maar dan moet hij die wel vooraf melden. Dat is tenslotte in zijn voordeel: als er opmerkingen achteraf komen, loopt het project alleen maar vertraging op. Als het een truc is om de opdracht goedkoper te krijgen, dan is het dom. Tenslotte zijn er meer dan genoeg broddelaars die voor een appel en een ei een vertaling willen maken. Hij kan altijd bij hen langs, wij verplichten niemand om met ons te werken.
Dus lichtten we onze klant in over het karakter van de wijzigingen. We belden hen ook een keer op om onze bezwaren over hun aanpak uiteen te zetten.
Het was al bij al vreemd, want wij hadden met die klant nog geen problemen gehad, en we waren tijdens onze jarenlange samenwerking altijd tevreden geweest over hen.
Op het moment dat we de factuur moesten opstellen, belden we nogmaals, maar we kregen geen contact meer met de projectmanager. Dat bleek zelfs niet meer mogelijk. Voor zover wij begrepen, had de projectmanager niet alleen het bedrijf verlaten, maar konden ze haar zelfs niet terugvinden.
Hoe dan ook, ze verbonden ons met iemand anders door, hoger in de hiërarchie. Hij vertelde dat hij alles aan het bekijken was, maar niet direct kon antwoorden omdat er al zo veel mails heen-en-weer waren gegaan in verband met die zaak, en omdat er ook heel wat mails van de voormalige projectmanager nog niet waren behandeld. Hij vroeg me te wachten tot hij contact met me opnam. Dat is natuurlijk een beetje lastig, omdat ze konden hopen dat we het zouden vergeten.
Voorlopig stuurde ik de rekening zonder korting.
De nieuwe manager nam over de kwestie geen contact meer met ons op, maar uiteindelijk bleek dat onze factuur volledig werd betaald, zonder dat er verder nog enige communicatie tussen hen en ons was geweest.
Onze opmerkingen waren dus duidelijk aanvaard.
De oorspronkelijke projectmanager was blijkbaar niet helemaal opgewassen tegen sommige klanten, maar de oude rotten in het vak hebben de zaak op een of andere manier rechtgetrokken.
Het is niet omdat een klant opmerkingen heeft over een vertaling, dat hij ook gelijk heeft.
Als hij ongelijk heeft en voet bij stuk houdt, benadeelt hij zichzelf, want dan krijgt hij een slechte tekst. En er is altijd minstens sprake van vertraging.
Het is niet altijd verstandig van de vertaler om direct toe te geven.
Een vertaler kan natuurlijk fouten maken, en als dat het geval is, moet hij dat ook willen toegeven.
Maar toegeven als er geen fouten zijn, schept precedenten.
Want als een fout op zo'n moment als correct wordt beschouwd, wat moet de vertaler dan de volgende keer doen? Fouten maken voor die klant om de vertaling aanvaard te krijgen? Maar hoe kun je weten dat een fout... niet fout is? Of een tekst goed of niet goed is vertaald, wordt een kwestie van willekeur. Kwaliteit garanderen is dan niet meer mogelijk, omdat er geen norm meer is om de tekst te beoordelen.
Er zijn maar twee oplossingen: de klant aanvaardt de verantwoordingen van de vertaler voor de vertaling, of de klant stuurt vooraf een lijst met voorkeuren. Uiteindelijk heeft iedereen het recht op voorkeuren, maar als ze afwijken van de norm kan de vertaler ze niet kennen zonder ervan op de hoogte te worden gebracht.
De vertaler goed inlichten vermijdt tijdverlies, kosten en een hoop ongewenste frictie tussen mensen die tenslotte moeten samenwerken.
