Bureau de traductions Motte, Translation Agency Motte, Übersetzungsbüro Motte
03-07-2007
Taalprobleem: na aan het hart liggen
FOUT Vandaag maken we kennis met de mensen die hem nauw aan het hart liggen. GOED Vandaag maken we kennis met de mensen die hem na aan het hart liggen.
VERKLARING 'Na' betekent 'dicht bij'. Taaladvies.net beschouwt 'nauw aan het hart' als standaardtaal, maar Van Dale kent alleen 'na aan het hart'. zie ook ons eerdere bericht.
FOUT Waarom zou je op pensioen gaan als je nog gezond bent? GOED Waarom zou je met pensioen gaan als je nog gezond bent?
VERKLARING Bovenstaand zinnetje ontstond waarschijnlijk naar aanleiding van de pogingen om de bevolking langer te laten werken en de hoge pensioenleeftijd in sommige Scandinavische landen, maar waar het ons om gaat is niets anders dan het voorzetsel.
De journaliste Mika Brzezinski van MSNBC is uitgekeken op Paris Hilton. Ze was vooral verbolgen omdat ze een newsitem over Parijs Hilton moest brengen in het begin van een nieuwsuitzending, nog voor items over Irak en het Witte Huis.
Je kunt Mika Brzezinski moeilijk ongelijk geven: er is belangrijker nieuws dan dat een mislukte starlet zoals Paris Hilton uit de gevangenis komt.
Mika Brzezinski krijgt veel steun voor haar actie tegen het Paris Hilton-nieuws.
Behalve misschien van de zender: toen Paris Hilton onlangs optrad bij Larry King, had de man drie keer zo veel kijkers als gewoonlijk.
FOUT Telkens ik door het plantsoen loop, denk ik terug aan de jeugdreeks "Mark Stevens" van Felix Thijssen GOED Telkens als iik door het plantsoen loop, denk ik terug aan de jeugdreeks "Mark Stevens" van Felix Thijssen.
VERKLARING Na "telkens" moet altijd "als" of "wanneer" staan. "Telkens als" ik door het plantsoen loop...
Omdat uit de reacties op Taalprobleem: hoeven blijkt, dat het probleem te ingewikkeld is om het met een eenvoudig FOUT/GOED-voorbeeld te behandelen, gaan we er hier dieper op in.
Algemeen:
niet hoeven
iets is niet noodzakelijk
iets is niet wenselijk
niet moeten
noodzakelijk dat iets niet gebeurt of niet het geval is
wenselijk dat iets niet gebeurt of niet het geval is
Vaak wordt "niet moeten" ook in de eerste betekenis gebruikt, maar dat is dus fout.
Toelichting Het ontkennende karakter van een zin wordt niet altijd expliciet uitgedrukt. Het kan ook impliciet zijn. Van een expliciete ontkenning is sprake als in de zin het woord "niet" voorkomt of een versmelting van "niet" met een ander woord tot "geen", "niets", "niemand", "nooit" of "nergens". Er zijn ook andere woorden en woordcombinaties die een ontkennend betekeniselement hebben. Dat kan gewoonlijk echter wel met behulp van "niet" worden omschreven. Zo'n constructies kan men een impliciete ontkenning noemen. Bijvoorbeeld: slechts ('niet meer dan'), weinig ('niet veel'), nauwelijks ('bijna niet'), zelden ('niet vaak'), pas ('niet eerder dan'). Voor het gebruik van "hoeven" en "moeten" in ontkennende zinnen geldt in de standaardtaal in principe het volgende:
"hoeven" wordt gebruikt om uit te drukken dat het niet noodzakelijk of wenselijk is dat iets gebeurt of het geval is,
"moeten" om uit te drukken dat het noodzakelijk, wenselijk of beter is dat iets juist niet gebeurt of het geval is.
Vergelijk de volgende (a)- en (b)-zinnen:
(1a) Ze hoeft niet met ons mee te gaan. ('Het is niet nodig dat ze met ons meegaat') (1b) Ze moet vooral niet met hem meegaan! ('Het is beter dat ze niet met hem meegaat')
(2a) Je hoeft niets mee te nemen, wij zorgen voor eten en drinken. ('Het is niet nodig dat je iets meeneemt') (2b) Je moet niets meenemen wat te zwaar weegt, want de tocht is erg lang. ('Het is wenselijk dat je niets meeneemt wat te zwaar weegt')
(3a) Jullie hoeven pas morgen te vertrekken, dus jullie hebben nog alle tijd. ('Het is niet eerder dan morgen noodzakelijk dat jullie vertrekken') (3b) Jullie moeten pas vertrekken als alles goed geregeld is. ('Het is wenselijk dat jullie niet eerder vertrekken dan wanneer alles goed geregeld is')
FOUT Het proces over de moord op een welgestelde zakenman in Meerle, tien jaar geleden, moet niet worden overgedaan. GOED Het proces over de moord op een welgestelde zakenman in Meerle, tien jaar geleden, hoeft niet te worden overgedaan.
VERKLARING Een van de meest verkeerd gebruikte modale hulpwerkwoorden is 'hoeven'.In een negatieve zin gebruiken we 'hoeven' als bedoeld wordt dat iets niet noodzakelijk is. Meer uitleg.
FOUT Een everzwijn met twee biggen viel de vrouw en haar hond aan, maar beiden konden ontkomen. GOED Een everzwijn met twee biggen viel de vrouw en haar hond aan, maar beide konden ontkomen. VERKLARING "Beide" wordt verbogen als het verwijst naar meerdere personen, maar alleen maar personen, niet bijvoorbeeld dieren en personen.
FOUT Vrijdag verschijnt de verdachte voor de raadkamer, die over zijn verdere aanhouding moet beslissen. GOED Vrijdag verschijnt de verdachte voor de raadkamer, die moet beslissen of hij nog langer vastgehouden wordt.
VERKLARING Aanhouding verwijst naar het moment dat iemand gearresteerd wordt, niet naar de periode dat hij wordt vastgehouden.
FOUT Lang leve de schrijvers! GOED Lang leven de schrijvers!
VERKLARING In tegenstelling tot wat velen zouden verwachten, moet 'leven' in het meervoud staan, omdat 'de schrijvers' ook meervoud. Die meervoudsovereenkomst geldt dus ook in de aanvoegende wijs.
FOUT Als we vandaag hard beginnen werken, zouden we tegen eind volgende week dat karwei moeten hebben geklaard. GOED Als we vandaag hard beginnen te werken, zouden we tegen eind volgende week dat karwei moeten hebben geklaard.
VERKLARING Tussen 'beginnen' en het hoofdwerkwoord staat steeds 'te': "we beginnen te werken".
FOUT De directie is niet aansprakelijk voor gebeurlijke ongevallen in de aankomsthal. GOED De directie is niet aansprakelijk voor eventuele ongevallen in de aankomsthal.
VERKLARING In België wordt "gebeurlijk" veel gebruikt, maar het is zo archaïsch en formeel dat het hinderlijk stijf en deftig klinkt.
FOUT De directie is niet verantwoordelijk voor eventuele ongevallen in de aankomsthal. GOED De directie is niet aansprakelijk voor eventuele ongevallen in de aankomsthal.
VERKLARING Als iemand verantwoordelijk is voor een ongeval heeft hij het veroorzaakt. Als hij opdraait voor de schade is hij aansprakelijk.
FOUT Gisteravond is Paris aan haar gevangenisstraf begonnen: ze heeft zichzelf aangegeven in de gevangenis. GOED Gisteravond is Paris aan haar gevangenisstraf begonnen: ze heeft zich gemeld bij de gevangenis.
VERKLARING "Zich aangeven" betekent 'zich bekendmaken bij de politie of het gerecht, als dader of getuige'. "Zich melden bij" betekent 'op de afgesproken plaats verschijnen'.
FOUT De regering is eraan. GOED De regering heeft verloren.
VERKLARING Andere goede uitdrukkingen voor "verloren hebben": "de sigaar zijn", "erbij zijn", "eraan moeten geloven"... Ze betekenen niet allemaal precies hetzelfde.
