Deel 12: De gelijkenis van 'De Barmhartige Samaritaan'

Gebaseerd op : www.holyhome.nl van Simon J. Stamhuis, preek van William Wyne, voorganger

Lucas 10: 25 – 37: En zie, een wetgeleerde stond op, om Hem op de proef te stellen, en sprak: Meester, wat moet ik doen, om het eeuwige leven te verkrijgen? Hij zei hem: Wat staat er in de Wet geschreven; wat leest ge daar? Hij antwoordde: Gij zult de Heer uw God beminnen met heel uw hart, met heel uw ziel, met heel uw kracht, en met heel uw verstand: en uw naaste als uzelf. Hij zei hem: Ge hebt goed geantwoord; doe dit en ge zult leven. Maar daar hij de schijn wilde redden, sprak hij tot Jesus: En wie is mijn naaste? Jesus hernam, en sprak: Eens reisde een man van Jerusalem naar Jericho, en viel in handen van rovers; ze schudden hem uit, verwondden hem vreselijk, en lieten hem half dood achter.

Toevallig kwam een priester die weg langs; hij zag hem, en ging voorbij. Ook een leviet kwam er langs; hij zag hem, en ging voorbij.  Maar ook een Samaritaan, die op reis was, kwam voorbij; hij zag hem, en kreeg medelijden. Hij ging er naar toe, verbond zijn wonden, en goot er olie en wijn op; daarna hief hij hem op zijn eigen lastdier, bracht hem naar een herberg, en zorgde voor hem.

De volgende dag nam hij twee tienlingen, gaf ze aan de waard, en zei: Blijf voor hem zorgen; en wat ge er meer aan besteedt, zal ik u bij mijn terugkomst vergoeden. Wat dunkt u; wie van de drie is de naaste geweest van hem, die in de handen der rovers viel? Hij sprak: Hij, die hem barmhartigheid bewees. En Jesus zeide hem: Ga, en doe gij evenzo.

Uitleg

In het verhaal weigeren eerst twee hooggeplaatste Joden (een priester en een Leviet) om hun handen vuil te maken om een slachtoffer van een geweldsmisdrijf langs de kant de weg te helpen, maar later blijkt een Samaritaan (in Jezus’ tijd waren de Samaritanen door de Joden geminacht) wel hulpvaardig. Wat met deze gelijkenis moet worden overgebracht is dat telt wat iemand doet, niet wat hij is. En niet alleen de letter van de wet, ook de geest van de wet moet worden nageleefd, is de stelling.

Het tafereel : De weg van Jeruzalem naar Jericho is een weg van 27 km lang en het iseen steile weg naar beneden. Alleen op het allerlei steilste stuk stond een uitkijkpost, maar verder nergens in het rotsachtige gebied. Voor de rovers een prachtig gebied met veel plaatsen waar ze zich konden verstoppen achter de rotsen. Deze rovers waren tot alles in staat.

Een priester uit de tempel mocht geen lijk aanraken, niet direct achter de kist lopen bij een begrafenis, geen sterfhuis binnengaan, geen rouwkleding dragen of haar-en baarddracht veranderen. De gewone priesters mochten dit nog wel bij ouders en kinderen, broers en zussen (maar dus niet bij hun eigenvrouw!). Voor de priester was er maar één uitzondering. Dat waren de plichtdoden. Dit waren mensen zonder familie en de laatste eer moest toch bewezen worden. Maar de Sadduceeërs, stonden zelfs dit niet toe. Het was ook nog eens zo dat als een priester dus iemand aanraakte werd hij onrein en dan mocht hij geen dienst doen in de tempel. Maar daar was nu eigenlijk helemaal geen sprake van want ook deze man ging van Jeruzalem naar Jericho, dus hij was klaar en mocht met verlof naar huis. Toch loopt hij door omdat hij zich beroept op zijn ambt.

De leviet na hem doet het zelfde. Levieten konden in de tempel verschillende diensten vervullen en er waren grote verschillen in rangen stand. Zo konden ze in het koor zingen of behoren tot de tempelpolitie. Maar de leviet treedt in de voetsporen van zijn heer, de hogepriester. Dan begint Jezus over een Samaritaan. Dit volk was bij de Joden nog meer gehaat dan gewone heidenen. De verhoudingen waren in die dagen ook erg gespannen.

Jezus vertelde de gelijkenis omdat een wetgeleerde vroeg wie zijn naaste was. Hij wist wie zijn naaste was, het was iemand die op hem leek, iemand die leefde zoals hem, iemand die handelde zoals hem, iemand die leefde in de nabijheid van zijn leven. Jezus neemt de vraag en laat het weerklinken in onze harten en Kerk. Jezus verkoos geen definitie te geven van een naaste, maar een demonstratie te geven van een naaste. We zijn in een tijdperk die veel definities kan formuleren, maar we zijn zo druk bezig met deze definities dat we meer praktijkgericht moeten zijn. We moeten menselijke relaties bekijken en geen definities in religiositeit.

De priester en leviet zagen deze beroofde man op de weg liggen, en wat hen het meest bezig hield was “als ik stop en deze man help wat gebeurt er dan met mij?”. De samaritaan zag dezelfde man op de weg liggen, maar hij stelde zich de vraag: “als ik niet stop en deze man helpt, wat zal dan met hem gebeuren?” Jezus stelde eigenlijk de vraag: “Wat verhindert je om een Barmhartige samaritaan te zijn?” Het was waarschijnlijk hetzelfde dat de priester en de leviet hinderde.