DEEL 2 - De vereniging van de gelovigen met Christus

Wij wensen hier te spreken over onze vereniging met Christus in het lichaam van de Kerk; een vereniging, die - zoals Augustinus zegt - iets is van verborgen, goddelijke grootheid, en die juist daarom door sommigen verkeerd wordt verstaan en uitgelegd. Op de eerste plaats is het duidelijk, dat zij zeer innig is: want de heilige boeken vergelijken haar niet alleen met de huwelijksband, met de levenseenheid tussen wijnstok en ranken, en met het samenstel van ons lichaam; maar beschrijven haar ook als zó innig, dat Paulus zegt: "Christus is het hoofd van het lichaam der Kerk" (Kol. 1, 18). Jezus vormt met Zijn maatschappelijk lichaam één enkele mystieke persoon, of zoals Augustinus zegt: de gehele Christus.

Jezus vergelijkt in Zijn hogepriesterlijk gebed deze vereniging met de eenheid, waardoor de Zoon in de Vader is en de Vader in de Zoon.

Hogepriesterlijke gebed : Hier bidt Jezus tot Zijn Vader voor Zijn arrestatie dat leidt tot Zijn Kruisdood. Hier bidt Hij voor de eenheid van alle gelovigen: Johannes 17:20-26 Niet voor hen alleen bid Ik, maar ook voor hen die door hun woord in Mij geloven, opdat zij allen één mogen zijn zoals Gij, Vader, in Mij en Ik in U: dat ook zij in Ons mogen zijn opdat de wereld gelove, dat Gij Mij gezonden hebt. Ik heb hun de heerlijkheid gegeven, die Gij Mij geschonken hebt, opdat zij één zijn zoals Wij één zijn: Ik in hen en Gij in Mij, opdat zij volmaakt één zijn en de wereld zal erkennen, dat Gij Mij hebt gezonden en hen hebt liefgehad, zoals Gij Mij hebt liefgehad. Vader, Ik wil dat zij die Gij Mij gegeven hebt met Mij mogen zijn waar Ik ben, opdat zij mijn heerlijkheid mogen aanschouwen, die Gij Mij gegeven hebt, daar Gij Mij lief hebt gehad vóór de grondvesting van de wereld. Rechtvaardige Vader, al heeft de wereld U niet erkend, Ik heb U erkend, en dezen hier hebben erkend dat Gij Mij gezonden hebt. Uw naam heb Ik hun geopenbaard en Ik zal dit blijven doen, opdat de liefde waarmee Gij Mij hebt liefgehad, in hen moge zijn en Ik in hen.

ARTIKEL 1 - Maatschappelijke en juridische banden

Omdat de Kerk een volmaakt maatschappelijk lichaam vormt, moet er eenheid bestaan tussen alle ledematen, en in hun gemeenschappelijk streven naar één en hetzelfde doel. Het doel is het allerhoogste: namelijk de voortdurende heiliging van de leden van dat lichaam tot eer van God en van het Lam, dat is geslacht (Hand. 5, 12.13). Ook de bron is geheel goddelijk: niet alleen het raadsbesluit van de Vader en de werkdadige wil van Jezus, maar ook de bezieling en aansporing van de H. Geest in onze harten.

De Kerk van Christus moet volgens de wil van de Stichter zichtbaar zijn, en ook de eensgezindheid van alle leden moet zich naar buiten tonen, zowel in de belijdenis van éénzelfde geloof en in de deelname aan dezelfde sacramenten en hetzelfde offer, als door het ijverig onderhouden van dezelfde wetten. Maar vooral is het noodzakelijk, dat er een opperste hoofd is, voor allen duidelijk zichtbaar: namelijk de plaatsbekleder van Jezus Christus op aarde. Want zoals Jezus de Geest van de waarheid, zond om in Zijn plaats de verborgen leiding van de Kerk op Zich te nemen, zo heeft Hij aan Petrus en zijn opvolgers bevolen op aarde in Zijn plaats het zichtbaar bestuur van de christelijke gemeenschap uit te oefenen.

ARTIKEL 2 - De goddelijke deugden

Er is nog een andere grond van eenheid, en die vloeit voort uit de drie deugden die ons innig met elkaar en God verbinden: het christelijk geloof, de hoop en de liefde.

a. Het geloof

"Eén Heer en één geloof" (Ef. 4, 5) zegt Paulus. Het geloof waardoor wij de ene God aanhangen en Hem die Hij gezonden heeft, Jezus Christus.

Hoe nauw wij verder door dit geloof met God worden verbonden, leren ons de woorden van Johannes: "Al wie belijdt, dat Jezus de Zoon van God is, in hem blijft God en hij blijft in God." (1 Joh. 4, 15) En niet minder innig worden wij door dit christelijk geloof onderling en met ons goddelijk Hoofd verenigd. Want wij allen, die geloven en "dezelfde geest van geloof bezitten" (2 Kor. 4, 13), worden door hetzelfde licht van Christus overstraald, door dezelfde spijs van Christus gevoed, door hetzelfde gezag en hetzelfde leerambt van Christus bestuurd. En als in ons allen dezelfde geest van geloof bloeit, dan "leven wij" allen ook eenzelfde leven "in het geloof aan de Zoon Gods, die ons heeft liefgehad en zichzelf voor ons heeft overgeleverd"; en dan zal Christus ons hoofd, die door het levend geloof in ons kwam en in onze harten woont, de voltooier zijn van ons geloof.

b. De hoop

Maar zoals wij hier op aarde door het geloof God aanhangen als de bron van de waarheid, zo verlangen wij ook naar Hem door de hoop als naar de bron van redding, "in de verwachting van de zalige hoop en van de openbaring der glorie van onze grote God." (Tit. 2, 13) Met het oog op dit gemeenschappelijk verlangen naar het hemels rijk, zei Paulus: "Eén lichaam en één Geest, zoals ge geroepen zijt in één hoop als bekroning van uw roeping" (Ef. 4, 4).

c. De liefde tot God en tot Christus

"God is liefde en wie in de liefde blijft, blijft in God en God in hem." (1 Joh. 4, 16) God heeft ingesteld dat deze liefde ervoor zorgt, dat Hij als het ware verplicht is uit wederliefde neer te dalen in ons, die Hem beminnen, volgens het woord: "Indien iemand Mij bemint,... zal ook de Vader hem beminnen, en Wij zullen tot hem komen en ons verblijf bij hem nemen." (Joh. 14, 23) De liefde verenigt ons dus nauwer dan enige andere deugd met Christus. Door haar hemelse gloed ontstoken hebben vele kinderen van de Kerk met blijdschap voor Hem versmading verduurd en tot aan hun laatste ademtocht en het vergieten van hun bloed alles, zegevierend voor Hem verdragen. Daarom spoort Jezus ons aan: "Blijft in Mijn liefde." En omdat de liefde leeg is, als zij zich niet toont en in zekere zin werkelijkheid wordt door goede daden, daarom voegt Hij er onmiddellijk aan toe: "Als gij Mijn geboden onderhoudt, zult ge in Mijn liefde blijven, zoals ook Ik de geboden van Mijn Vader onderhouden heb en in Zijn liefde blijf." (Joh. 15, 9)

ARTIKEL 3 - De naastenliefde

Aan deze liefde tegenover God en Jezus moet de liefde tegenover onze naaste beantwoorden. Want hoe kunnen wij Jezus beminnen, indien wij hen haten, die door Zijn kostbaar Bloed verlost zijn om ledematen te kunnen worden van Zijn mystiek lichaam? Daarom vermaant Johannes ons: "Zo iemand zegt: Ik heb God lief, maar zijn broeder haat, is hij een leugenaar. Wie zijn broeder niet bemint, die hij ziet, hoe kan hij God, die hij niet ziet, liefhebben? En dit gebod hebben wij van God, dat wie God bemint, ook zijn broeder moet beminnen." (1 Joh. 4, 20.21) Wij zullen meer met God en Jezus verenigd zijn als wij inniger elkaars ledematen worden (Rom. 12, 5), voor elkaar bezorgd zijn (1 Kor. 12, 25). Zoals het ook vast staat dat wij meer met elkaar door liefde verbonden zullen zijn, als wij door vuriger liefde met God en Jezus zijn verenigd.

ARTIKEL 4 - Christus omvat ons met oneindige kennis en eeuwige liefde

Vóór het begin van de wereld heeft de eniggeboren Zoon van God ons in Zijn eeuwige en oneindige kennis en liefde omhelsd. Om die liefde op zichtbare wijze te openbaren, heeft Hij onze natuur in de hypostatische vereniging aangenomen; zoals Maximus van Turijn bemerkt: "in Christus ons eigen vlees ons liefheeft."

Deze liefdevolle kennis, waarmee vanaf het eerste ogenblik van Zijn menswording Jezus ons omvatte, gaat onze menselijke geest te boven, want door de zalige aanschouwing, die Hij in de schoot van de Moeder Gods reeds genoot, staan alle ledematen van het mystieke lichaam Hem voortdurend en altijd voor de geest, en omhelst Hij hen allen met Zijn heilbrengende liefde. In de kribbe, aan het kruis, in de eeuwige heerlijkheid van de Vader omvat Christus met Zijn kennis en liefde alle leden van de Kerk veel inniger dan een moeder het kind in haar schoot of dat iemand zichzelf bemint.

ARTIKEL 5 - De Kerk: de volheid van Christus

De hele werking van de Heilige Geest in de zielen ook moeten worden beschouwd als door Christus verricht. "Wie de Geest van Christus niet heeft", zegt de Paulus, "behoort Hem niet toe: maar zo Christus in u is,... leeft de geest omwille van de gerechtigheid." (Rom. 8, 9.10)

ARTIKEL 6 - De inwoning van de Heilige Geest

Deze meedeling van de Geest, van Christus heeft tot gevolg, dat alle gaven, deugden en charismata, in alle leden van de Kerk uitstromen en in hen volgens de plaats, die zij in het mystieke lichaam van Jezus Christus innemen, voortdurend tot grotere volmaaktheid komen. Hierdoor wordt de Kerk de volheid en de aanvulling van Jezus en wordt Jezus in alles in de Kerk vervolledigd.

Hiermee komen wij aan de reden, waarom het mystieke hoofd (Jezus) en de Kerk (de andere Christus die hier op aarde Zijn plaats inneemt), één nieuwe mens vormen en in wie bij de voortzetting van het verlossingswerk van het kruis hemel en aarde worden verenigd: nl. Jezus Christus, hoofd en lichaam, de gehele Christus.

a. Het begrip van deze leer

Het begrip van deze leer over onze eenheid met Jezus en de inwoning van de H. Geest in de zielen wordt bemoeilijkt door de zwakheid van onze geest.

b. Het gaat over een geheim. De ware methode

Het gaat hier over een verborgen geheim, dat wij op aarde nooit volledig kunnen doorgronden. De goddelijke Personen wonen in de ziel; maar de wijze waarop dit gebeurt, gaat alle natuur te boven. Paus Leo XIII heeft, toen hij sprak over onze vereniging met Christus en over de inwoning van de H. Geest in onze zielen, de ogen gericht op de hemelse aanschouwing, waarin deze geheimzinnige vereniging eenmaal haar volkomen en volmaakte vervulling zal vinden. "Deze wonderbare verbondenheid, die inwoning genoemd wordt, verschilt alleen in toestand van die, waardoor God de zaligen in de hemel omsluit."

Die aanschouwing zal ons, wanneer de ogen van onze geest in de Hemel zijn versterkt, in staat stellen op onuitsprekelijke wijze de Vader, de Zoon en de Heilige Geest te aanschouwen en getuigen te zijn van het voortkomen van de goddelijke Personen, en zij zal ons vervullen met een vreugde, die het geluk uitmaakt van de allerheiligste Drie-eenheid.

ARTIKEL 7 - De Eucharistie: teken van eenheid

De innige vereniging van het mystiek lichaam van Christus met het Hoofd zou niet volledig zijn als we de H. Eucharistie niet zouden vernoemen, waardoor deze vereniging op aarde haar hoogtepunt bereikt.

Jezus heeft gewild dat deze band, die ons met elkaar en met ons goddelijk Hoofd verenigt, op bijzondere wijze aan de gelovigen zou worden aangeduid door het eucharistisch offer. Want daar nemen de bedienaars de plaats in van Jezus en van heel het mystieke lichaam en van de afzonderlijke gelovigen; en de gelovigen zelf, in gemeenschap van verlangens en gebeden innig met de priester verbonden, dragen daar door diens handen aan de eeuwige Vader het onbevlekte Lam op, dat door de woorden van de priester alleen op het altaar tegenwoordig is als een welgevallig offer van lof en verzoening voor de noden van geheel de Kerk. En evenals onze goddelijke Verlosser, stervend aan het kruis, Zichzelf als het hoofd van geheel het menselijk geslacht aan de eeuwige Vader heeft opgedragen, zo draagt Hij "in deze reine offerande" (Mal. 1, 11) aan de Vader niet alleen Zichzelf op als hoofd van de Kerk, maar in Zich ook Zijn mystieke ledematen, die Hij allen, zelfs de zwaksten en gebrekkigsten, liefdevol in Zijn hart sluit.

Het sacrament van de Eucharistie biedt een afbeelding van de eenheid der Kerk - het brood, dat wordt geconsacreerd, wordt uit vele graankorrels tot één, schenkt ons de oorsprong zelf van de hemelse genaden, opdat wij uit Hem die liefdesgeest zouden putten, waardoor wij niet langer ons eigen leven, maar dat van Christus leven, en in alle leden van Zijn maatschappelijk lichaam Jezus zelf beminnen.

Als er in onze tijd velen zijn, die Christus, de onder de eucharistische gedaanten verborgen Heer, zo trouw aanhangen, dat noch kwelling, noch benauwdheid, noch honger of naaktheid, noch gevaren of vervolging of het zwaard hen van Zijn liefde kunnen scheiden, dan zal ongetwijfeld de heilige Tafel, ook de bron van kracht kunnen worden, die christelijke helden kan verwekken en voeden.

HOOFDSTUK 1 - Dwalingen in verband met het geestelijk leven

ARTIKEL 1 - Vals mysticisme

Er is een dwaling die erin bestaat dat er mensen zijn die Jezus en de leden van de Kerk tot één fysieke persoon laten versmelten; en door aan de mensen goddelijke eigenschappen toe te kennen maken zij Jezus onderhevig aan menselijke dwalingen en geneigdheid tot het kwaad. Deze bedrieglijke leer is in strijd met het katholiek geloof en de opvatting van Paulus die, hoewel hij Christus en Zijn mystiek lichaam in een wondere verbinding samenbrengt, beiden toch ook tegenover elkaar stelt als de bruidegom tegenover de bruid.

ARTIKEL 2 - Vals quiëtisme

Nog een dwaling is dat het hele geestelijk leven van de christenen en hun vooruitgang in de deugd uitsluitend aan de werking van de goddelijke Geest wordt toegeschreven, met verwaarlozing en uitsluiting van de door ons te geven medewerking, die met de genade moet samengaan en haar als het ware behulpzaam zijn. Natuurlijk is de H. Geest de enige bron waaruit alle hemelse kracht stroomt in de Kerk en haar leden. Want, zoals de psalmist zegt: "Genade en glorie geeft de Heer." (Ps. 83, 12) Maar dat de mensen in de werken van heiligheid standvastig volharden, dat zij opgewekt vooruitgaan in genade en deugd, dat zij eigenlijk niet alleen zelf met alle kracht streven naar de top der christelijke volmaaktheid, maar ook anderen zoveel mogelijk daartoe opwekken, dat alles wil de H. Geest slechts bewerken, als ook de mensen dagelijks hun deel bijdragen. Ambrosius zegt: "God geeft Zijn weldaden niet aan de slapers, maar aan de waakzamen."

Want als in ons sterfelijk lichaam de ledematen ontwikkeld worden door onafgebroken oefening, dan is dit nog veel meer het geval in het maatschappelijk lichaam van Jezus Christus, waarin ieder lid zijn eigen vrijheid, verantwoordelijkheid en taak heeft. Paulus zegt: "Ik zelf leef niet meer, maar Christus leeft in mij" (Gal. 2, 20) en verzekert: "Gods genade is in mij niet ijdel geweest, maar meer dan zij allen heb ik gezwoegd; maar niet ik, maar de genade Gods met mij." (1 Kor. 15, 10)

ARTIKEL 3 - Dwalingen omtrent de biecht

Ook een dwaling is dat men geen grote waarde moet hechten aan de veelvuldige biecht van dagelijkse zonden, omdat het belangrijker is de algemene belijdenis van zonden, die de Kerk iedere dag verricht bij monde van de priesters, als dezen het altaar gaan bestijgen. Wij willen dat allen, om vooruitgang op het pad der deugd te boeken, dat door ingeving van de Heilige Geest in de Kerk ingevoerde gebruik van de veelvuldige biecht zeer ter harte nemen. Want daardoor groeit de echte zelfkennis, neemt de christelijke nederigheid toe, wordt het zedenbederf uitgeroeid, wordt weerstand geboden aan nalatigheid en lauwheid, wordt het geweten gelouterd en de wil gesterkt; daardoor vinden de zielen een heilzame leiding en wordt de genade uit kracht van het sacrament zelf vermeerderd.

ARTIKEL 4 - Dwalingen omtrent het gebed

a. Omtrent privaat en openbaar gebed

Sommigen zeggen dat de smeekbeden, die ieder persoonlijk tot God richt, van weinig belang zijn, daar werkelijke kracht alleen toekomt aan de openbare, in naam van de Kerk verrichte gebeden, die komen van Christus' mystiek lichaam. Ten onrechte: want Jezus is niet alleen met Zijn Kerk innig verenigd, maar in haar ook met de ziel van iedere gelovige, met wie Hij vurig verlangt zich, vooral na de H. Communie, intiem te onderhouden. En hoewel het openbaar gebed, als uitgaand van onze moeder de Kerk, krachtens de verheven waardigheid van de bruid van Christus iedere andere wijze van bidden overtreft, toch zijn ook alle andere, zelfs de meest individuele gebeden niet zonder waardigheid en kracht, en dragen ook zij bij tot het welzijn van het gehele mystieke lichaam. Het is ook de afzonderlijke mensen, omdat zij leden zijn van het mystieke lichaam, niet verboden, voor zichzelf bijzondere, ook tijdelijke, gunsten te vragen, als zij daarbij de aan de goddelijke wil verschuldigde onderwerping in acht nemen; zij blijven zelfstandige personen, ieder met zijn eigen behoeften.

b. Omtrent het gebed tot Christus

Ten slotte zijn er, die zeggen, dat onze gebeden gericht moeten zijn niet tot de persoon van Jezus Christus, maar door Christus tot de eeuwige Vader, omdat onze Zaligmaker als hoofd van Zijn mystiek lichaam uitsluitend als "middelaar van God en de mensen" (1 Tim. 2, 5) moet worden beschouwd. Maar Christus is Hoofd van de Kerk volgens de beide naturen tezamen; en bovendien heeft Hijzelf verzekerd: "Als ge Mij iets vraagt in Mijn naam, dan zal Ik het doen." (Joh. 14, 14) En hoewel vooral in het eucharistisch offer de gebeden over het algemeen worden gericht tot de eeuwige Vader door Zijn eniggeboren Zoon - omdat Christus daar tegelijk priester en offer is en op bijzondere wijze de rol van middelaar vervult -, toch bidt de Kerk ook in het misoffer zelf, tot Jezus. Het moet voor alle gelovigen vaststaan, dat de mens Christus zelf de Zoon Gods, God zelf is. En terwijl zo de strijdende Kerk het vlekkeloze Lam en de heilige Hostie aanbidt, antwoordt zij als het ware op de stem van de zegepralende Kerk, die zonder ophouden zingt: "aan Hem, die zetelt op de troon, en aan het Lam zij lof, en eer en glorie en macht in de eeuwen der eeuwen." (Openb. 5, 13)

HOOFDSTUK 2 - Opwekking tot liefde tegenover de Kerk

We willen in de harten liefde opwekken om dit mystieke lichaam te beminnen met brandende liefde, die zich door gevoelens en woorden, maar ook door daden uit. Wij moeten ons verheugen omdat wij in de stad wonen, die uit levende en uitgelezen stenen is gebouwd op de heilige berg en "waarvan Christus Jezus de hoeksteen is." (Ef. 2, 20)(1 Pt. 2, 4.5) Want niets is roemrijker dan deel te hebben aan de heilige, katholieke, apostolische en roomse Kerk en zo ledematen te worden van dat éne lichaam en geleid te worden door Jezus; vervuld te worden door de H. Geest en ten slotte met de éne leer en het éne Brood der engelen te worden gevoed, totdat wij eenmaal genieten van de énige eeuwige zaligheid in de hemel.

ARTIKEL 1 - Onze liefde zij echt

Maar opdat wij niet misleid worden door de engel der duisternis, die zich vermomt als een engel des lichts, moet het de hoogste wet van onze liefde zijn, dat wij de bruid van Christus beminnen, zoals Christus haar heeft gewild en door Zijn bloed verworven. Dus moeten niet alleen de sacramenten ons kostbaar zijn, waarmee onze liefdevolle moeder de Kerk ons voedt; niet alleen de plechtigheden, waarmee zij ons troost en verblijdt, en de heilige gezangen en liturgische diensten, waardoor zij onze geesten ten hemel verheft; maar ook de zogenaamde sacramentaliën en die verschillende oefeningen van godsvrucht, waardoor zij zo verkwikkend de zielen der gelovigen van Christus' Geest doordringt en vertroost. En het is niet alleen onze plicht als kinderen haar moederlijke liefde te beantwoorden, maar ook het gezag te eerbiedigen, dat zij van Christus heeft ontvangen.

Wij moeten dus gehoorzamen aan haar wetten en aan haar zedelijke voorschriften, ook al zijn deze soms hard voor onze natuur, die haar oorspronkelijke onschuld heeft verloren; wij moeten het weerspannige lichaam, dat wij meedragen, door vrijwillige kastijding bedwingen. Wij worden zelfs aangespoord ons soms te onthouden ook van aangename en geoorloofde dingen.

ARTIKEL 2 - Wij moeten in de Kerk Christus zien

Vooral in de lijdende ledematen; waardig protest tegen een afschuwelijke praktijk

Wij moeten er een gewoonte van maken in de Kerk Christus zelf te zien. Want Christus is het, die in Zijn Kerk leeft, die ons door haar onderricht, bestuurt en heiligt; het is ook Christus, die Zich in Zijn verschillende maatschappelijke ledematen op verschillende wijze openbaart. Wanneer alle gelovigen ijveren, werkelijk uit deze geest van levendig geloof te leven, zullen zij niet alleen aan de hogere leden van dit mystieke lichaam eerbied en volgzaamheid bewijzen, vooral aan hen die aan Jezus eenmaal rekenschap af te leggen hebben over onze zielen; maar dan zullen zij ook hart hebben voor de zwakkeren, gewonden en zieken, die aan natuurlijk of hemels medicijn behoefte hebben; de kinderen, wier onschuld heden tegenwoordig aan gevaar is blootgesteld, en wier zielen zo kneedbaar als was zijn; de armen ten slotte, in wie wij bij de hulp, die wij hun bieden, met grote liefde de persoon van Christus zelf moeten zien.

Paulus zegt hierover: "De leden van het lichaam, die het zwakste schijnen, zijn het meest noodzakelijk; en die ledematen, die in ons lichaam schijnbaar minder edel zijn, bekleden wij met meer luister." (1 Kor. 12, 22.23) Deze ernstige woorden menen wij in het bewustzijn van de hoge taak, die op ons rust, nu te moeten herhalen, nu wij met diepe droefheid zien, hoe lichamelijk misvormden, geesteszieken en met erfelijke kwalen belasten, soms als een ondraaglijke last voor de gemeenschap, van het leven worden beroofd, en nu wij dit door sommigen horen aanprijzen als een nieuwe vinding van menselijke vooruitgang. Maar welk verstandig mens ziet niet, dat dit niet alleen lijnrecht in strijd is met de natuurlijke en goddelijke wet die in aller harten is geschreven, maar ook met alle gevoelens van hogere menselijkheid? Het bloed van deze ongelukkigen, die, juist omdat zij dieper medelijden verdienen, aan onze Verlosser het meest dierbaar zijn, "roept van de aarde tot God."