Christus heeft zijn leden ook nodig. En wel op de eerste plaats omdat de Paus, om niet onder de last van zijn herderlijk ambt te bezwijken, op anderen een deel van zijn zorgen moet overdragen en dagelijks ondersteund moet worden door het gezamenlijk gebed van heel de Kerk. Bovendien wil Jezus door de leden van Zijn mystiek lichaam geholpen worden in de uitvoering van Zijn verlossingswerk. Dit omdat Hij zelf tot meerdere eer van Zijn ongerepte bruid het zo heeft beschikt. Al heeft Hij door Zijn dood aan het kruis de onmetelijke schat der Verlossing aan Zijn Kerk geschonken, bij de uitdeling van die schat vraagt Hij niet alleen de medewerking van Zijn onbesmette bruid tot het werk der heiliging, maar wil Hij zelfs, dat haar werking er op zekere wijze de oorsprong van vormt. Waarlijk een te overwegen geheim: dat namelijk het heil van velen afhangt van de gebeden van de leden van het mystieke lichaam van Jezus Christus en van de vrijwillige verstervingen, die zij tot dit doel op zich nemen, en ook van de medewerking van de herders en de gelovigen, vooral ook van de vaders en moeders in hun gezin! Zij moeten allen Jezus behulpzaam zijn.

d. Op grond van hun gelijkvormigheid

Er is een gelijkvormigheid tussen hoofd en lichaam: zij zijn van eenzelfde natuur. Hoewel onze natuur lager staat dan die van de engelen, zij toch door Gods goedheid de natuur van de engelen te boven gaat: "Christus is het Hoofd van de engelen, want Christus is Heer van de engelen, ook volgens Zijn mensheid... Eveneens omdat Hij ook als mens de engelen verlicht en invloed op hen uitoefent. Wat echter de gelijkvormigheid van natuur betreft, is Christus niet het Hoofd van de engelen, daar Hij niet hun natuur heeft aangenomen, maar - volgens de Apostel - het zaad van Abraham."

En Christus heeft niet alleen onze natuur aangenomen, maar is ook onze bloedverwant geworden in een broos, lijdelijk en sterfelijk lichaam. Maar indien Jezus "zichzelf ontledigd heeft, de gedaante van een slaaf aannemend" (Fil. 2, 7), dan heeft Hij dit ook gedaan om Zijn broeders naar het vlees deelgenoten te maken van Zijn goddelijke natuur, zowel in deze aardse ballingschap door de heiligmakende genade, als in het hemels vaderland door het bereiken van de eeuwige zaligheid. Daarom wilde de Eniggeborene van de eeuwige Vader de Mensenzoon zijn, opdat wij gelijkvormig zouden worden aan het beeld van Gods Zoon, en vernieuwd zouden worden volgens het beeld van Hem, die ons geschapen heeft.

Heiligmakende genade (wikipedia) : Rooms-katholieke theologen onderscheiden verscheidene vormen van genade; de voornaamste zijn: de heiligmakende genade en de actuele genade.

• Heiligmakende genade is het goddelijke leven dat onze ziel binnenstroomt als God ons rechtvaardig verklaart (ons onze zonden niet toerekent); dat gebeurt meestal bij de doop. Heiligmakende genade verandert de zondaar door de Geest in een kind van God. Deze genade blijft werkzaam in onze ziel, tenzij wij door een doodzonde God verwerpen. God is echter oneindig barmhartig en de heiligmakende genade kan dan ook weer hersteld worden door het sacrament van de absolutie (de biecht).
• Actuele genade komt in de vorm van gaven die je in bepaalde omstandigheden nodig hebt. Het doel van actuele genade is om de heiligmakende genade daar werkzaam te laten zijn waar ze eerder niet was, en ze te laten blijven waar ze reeds werkzaam is.

Zowel heiligheid als het zijn van een kind van God zijn geheel afhankelijk van de heiligmakende genade. Wanneer men zonder verdere toevoeging van genade spreekt, bedoelt men heiligmakende genade.

Allen dus, die er zich op beroemen christen te zijn, moeten niet alleen in onze goddelijke Zaligmaker het verheven en volmaaktste voorbeeld van alle deugden zien, maar Zijn leer en leven door het zorgvuldig vluchten van de zonde en de ijverige beoefening van de heiligheid zó in hun gedrag uitdrukken, dat zij, als de Heer zal verschijnen, Hem gelijk worden in glorie, doordat zij Hem zien zoals Hij is.

Zoals Christus verlangt, dat de afzonderlijke ledematen op Hem gaan gelijken, zo wenst Hij dit ook van het gehele lichaam der Kerk. Dit gebeurt, als zij bestuurt en het goddelijk offer opdraagt. Bovendien beeldt zij door de evangelische raden de armoede, gehoorzaamheid en maagdelijkheid van de Verlosser in zich uit. Door de vele instellingen die de Kerk heeft, geeft zij Christus weer, zoals Hij op de berg in beschouwing bad, predikte tot het volk, zieken en ongelukkigen genas en zondaren tot een beter leven bekeerde of zoals Hij voor allen goeds deed. Zij lijdt, zolang zij hier op aarde verblijft, in navolging van Christus vervolgingen, kwellingen en pijnen.

e. Op grond van Zijn volheid

Christus moet ook als Hoofd van de kerk worden beschouwd, omdat Hij met de volheid en de volmaaktheid der hemelse goederen is uitgerust, en Zijn mystiek lichaam uit deze volheid put. Zoals het hoofd van ons sterfelijk lichaam drager is van alle zintuigen, terwijl de overige delen van ons stoffelijk wezen slechts van de tastzin zijn voorzien, zo ook schitteren alle deugden, die men in de christengemeenschap kan vinden, alle gaven en charismata in haar Hoofd Christus. "In Hem heeft de ganse volheid van God willen wonen." (Kol. 1, 19) Hij is gezalfd met die hemelse gaven, die de hypostatische vereniging met zich meebrengt; in Hem toch woont de Heilige Geest met een genadevolheid, die niet groter gedacht kan worden.

De hypostatische vereniging : is de term die gebruikt wordt om te beschrijven hoe God de Zoon, Jezus Christus, een menselijke gedaante aannam, maar toch tegelijkertijd volledig God bleef. Jezus was altijd al God geweest (Joh 8:58; 10:30), maar tijdens de incarnatie nam Jezus een menselijke vorm aan – Hij werd een menselijk wezen (Joh 1:14). De toevoeging van de menselijke aard aan de Goddelijke aard is Jezus, de Godmens. Dit is de hypostatische vereniging, Jezus Christus, één Persoon, volledig God en volledig mens.

Deze twee aspecten van Jezus, menselijk en Goddelijk, zijn onafscheidelijk. Jezus zal voor altijd de Godmens zijn, volledig God en volledig mens, twee verschillende naturen in één Persoon. De menselijkheid en de Goddelijkheid van Jezus zijn niet gemengd, maar verenigd zonder de afzonderlijke identiteiten te verliezen. Jezus ging soms te werk binnen de begrenzingen van de mensheid (Joh 4:6; 19:28) en soms in de macht van Zijn Godheid (Joh 11:43; Matt 14:18-21). In beide gevallen kwamen de daden van Jezus voort uit Zijn ene Persoonlijkheid. Jezus had twee naturen, maar was slechts één persoon of persoonlijkheid.

De leer van de hypostatische vereniging is een poging om uit te leggen hoe Jezus tegelijkertijd zowel God als mens kon zijn. Maar uiteindelijk is het een doctrine die wij nooit volledig zullen kunnen begrijpen. Het is voor ons onmogelijk om volledig te bevatten hoe God te werk gaat. Wij zijn beperkte menselijke wezens en kunnen niet verwachten dat wij een oneindige God kunnen begrijpen. Jezus is Gods Zoon omdat Hij door de Heilige Geest werd verwekt (Lucas 1:35). Maar dat betekent niet dat Jezus niet bestond voordat Hij verwekt werd. Jezus heeft altijd al bestaan (Joh 8:58; 10:30). Toen Jezus verwekt werd, werd Hij een menselijk wezen, naast het feit dat Hij al God was (Joh 1:1, 14).

Jezus is zowel God als mens. Jezus is altijd God geweest, maar Hij werd pas een menselijk wezen toen Hij in Maria werd verwekt. Jezus werd een menselijk wezen zodat Hij zich met onze beproevingen kon identificeren (Hebr 2:18), maar nog belangrijker zodat Hij aan het kruis kon sterven om de straf voor onze zonden te betalen (Fil 2:5-11). Samengevat leert de hypostatische vereniging ons dat Jezus volledig menselijk én volledig Goddelijk is, dat er geen vermenging of verzwakking van één van deze naturen bestaat, en dat Hij voor eeuwig één verenigd Persoon is. (www.gotquestions.org)

Jezus heeft "de macht over alle vlees"; overvloedig zijn in Hem aanwezig "alle schatten van wijsheid en wetenschap." (Kol. 2, 3) Ook de kennis, die men de Godsaanschouwing noemt, bezit Hij in zo hoge mate, dat zij de kennis van alle heiligen overtreft. En ten slotte, Hij is zo vol van genade en waarheid, dat wij allen uit Zijn onuitputtelijke volheid ontvangen.

f. Op grond van Zijn inwerking

Zoals er vanuit het hoofd naar alle ledematen van ons lichaam zenuwen uitgaan, die hun de kracht om te voelen en zich te bewegen overbrengen, zo doet ook Jezus Zijn sterkte en kracht in de Kerk overgaan, en stelt de christengelovigen in staat het goddelijke helderder te kennen en vuriger na te streven. Uit Hem ontvangt het lichaam van de Kerk alle licht, waardoor de gelovigen op goddelijke wijze worden verlicht, en iedere genade, waardoor zij heilig worden, zoals Hij zelf heilig is.

Christus verlicht Zijn gehele Kerk; dit blijkt werkelijk uit bijna ontelbare plaatsen van de H. Schrift en van de heilige Vaders. "Niemand heeft God ooit gezien: de eniggeboren Zoon, die in de schoot van de Vader is, Hij zelf heeft Hem verkondigd." De Leraar, van God gekomen om getuigenis te geven van de waarheid, heeft de jonge apostolische Kerk zo met Zijn licht overstraald, dat Petrus uitriep: "Heer, tot wie zullen wij gaan? Gij hebt woorden van eeuwig leven." (Joh. 6, 68) De evangelisten stonden Christus zo uit de hemel bij, dat zij als Zijn ledematen, neerschreven wat hun door ingeving van het Hoofd werd meegedeeld.

En ook heden is Hij voor ons, die in deze aardse ballingschap verblijven, de bewerker van het geloof, zoals Hij er de voltooier van zal zijn in de Hemel. Hij is het, die de gelovigen het licht van het geloof instort; Hij is het, die op hemelse wijze de herders en leraars, op de eerste plaats de Paus op aarde, met hemelse gaven van wetenschap, verstand en wijsheid verrijkt, opdat zij de schat van het geloof trouw bewaren, krachtig verdedigen, godvruchtig en ijverig verklaren en bevestigen; Hij is het die op onzichtbare wijze de concilies van de Kerk voorzit en voorlicht.

Christus is de oorsprong en de bewerker van de heiligheid. Er kan geen enkele tot heil strekkende daad worden gesteld, die niet in Hem haar oorsprong heeft. "Zonder Mij", zo zei Hij, "kunt gij niets doen."

Als wij, door droefheid en berouw over onze zondeschuld bewogen, ons tot God bekeren, is het steeds Zijn kracht, die ons daartoe brengt. Genade en glorie ontspringen aan Zijn onuitputtelijke volheid. Vooral de voornamere leden van Zijn mystiek lichaam overstelpt Jezus onophoudelijk met gaven van raad, sterkte, vrees en godsvrucht, opdat het gehele lichaam van dag tot dag steeds groeit in heiligheid en ongereptheid. En wanneer de sacramenten van de Kerk met uitwendig ritueel worden toegediend, verwekt Hij zelf hun vrucht in de zielen.

Hij voedt ook de gelovigen met Zijn eigen Lichaam en Bloed en bedaart daardoor de hartstochten van de ziel. Hij is het, die daardoor de genaden vermeerdert en de toekomstige heerlijkheid van de zielen en de lichamen voorbereidt. De uitdeling van al die schatten van goddelijke goedheid aan de leden van Zijn mystiek lichaam moet aan Hem toegeschreven worden omdat Hij ze als eucharistisch offer op aarde en als verheerlijkt slachtoffer in de hemel van Zijn eeuwige Vader afsmeekt door het tonen van Zijn wonden en het aanbieden van Zijn gebeden. Hij bepaalt ook voor de afzonderlijke mensen de afzonderlijke genaden "volgens de maat, die Christus heeft toegemeten" (Ef. 4, 7). Hij kiest ze voor hen uit en deel ze uit. Waaruit volgt, dat uit Jezus, "het ganse lichaam, samengevoegd en samengehouden door de steun van ieder gewricht en door de eigen werking van ieder lichaamsdeel, zijn eigen groei voltooit in liefde." (Ef. 4, 16)

ARTIKEL 3 - Christus "Instandhouder" van het lichaam

Het maatschappelijk lichaam van de Kerk draagt de naam van Christus, omdat Jezus de gemeenschap die Hij heeft gesticht, zelf op goddelijke wijze in stand houdt.

Zoals Bellarminus opmerkt, moet men de benaming "lichaam van Christus" niet alleen daaruit verklaren, dat Christus het Hoofd van Zijn mystiek lichaam moet worden genoemd, maar ook hieruit, dat Hij zó de Kerk in stand houdt en zó tot op zekere hoogte in de Kerk leeft, dat zij als het ware een andere Christus is. Dit wordt ook bevestigd door Paulus, als hij aan de Korintiërs schrijvend, zonder er iets bij te voegen, de Kerk "Christus" noemt, in navolging van Jezus zelf, die hem, toen hij de Kerk vervolgde, vanuit de hemel had toegeroepen: "Saulus, Saulus, waarom vervolgt gij Mij?" (Hand. 9, 4)(Hand. 22, 7)(Hand. 26, 14) Paulus noemt zelfs meerdere malen de Kerk "Christus" en het is u ook niet onbekend wat Augustinus heeft gezegd: "Christus predikt Christus."

a. Op grond van de juridische zending

De eenheidsband, waarmee Jezus een bepaalde menselijke natuur heeft aangenomen, strekt zich niet tot de hele Kerk uit; maar zij vindt hierin haar grond, dat Jezus de goederen, die Hem het meest eigen zijn, op zodanige wijze aan Zijn Kerk meedeelt, dat zij in heel haar levenswijze, zowel de zichtbare als de verborgene, het beeld van Christus zo volmaakt mogelijk uitdrukt. Want door de zogenaamde juridische zending, waarmee Jezus de apostelen in de wereld heeft gezonden, zoals Hij zelf door de Vader gezonden was, is Hij het zelf, die door middel van de Kerk doopt, onderwijst, bestuurt, ontbindt, bindt, opdraagt en offert.

b. Op grond van de Geest van Christus

Bovendien laat Christus de Kerk leven van Zijn verheven leven, doordringt Hij heel Zijn lichaam met Zijn goddelijke kracht, en voedt en draagt Hij de afzonderlijke ledematen overeenkomstig de plaats, die zij in het lichaam innemen, ongeveer op dezelfde wijze als de wijnstok de met hem verbonden ranken voedt en vruchtbaar maakt.

Wanneer wij dit door Christus geschonken goddelijk beginsel van leven en kracht aandachtig beschouwen, want het is de bron van iedere geschapen gave en genade, zullen wij inzien, dat het de Heilige Geest is, die van de Vader en de Zoon voortkomt, en die op bijzondere wijze "de Geest van Christus" of "de Geest van de Zoon" wordt genoemd. (Rom. 8, 9)(2 Kor. 3, 17)(Gal. 4, 6) Met deze Geest van genade en waarheid heeft Jezus reeds in de ongerepte schoot van de heilige Maagd Zijn ziel gezalfd; deze Geest vindt Zijn welbehagen in de zegenrijke ziel van Jezus te wonen. Christus heeft op het kruis door het vergieten van Zijn Bloed deze Geest verdiend. Deze Geest heeft Jezus aan de Kerk geschonken om de zonden te vergeven.

Alleen Christus heeft deze Geest zonder beperking ontvangen. En de Geest werd aan de leden van het mystieke lichaam geschonken uit de volheid van Christus, volgens de maat, die Christus heeft toebedeeld.

En nadat Christus op het kruis is verheerlijkt, werd Zijn Geest overvloedig over de Kerk uitgestort, opdat zij en haar afzonderlijke leden steeds meer aan Jezus gelijkvormig zouden worden. Het is de Geest van Christus, die ons tot aangenomen kinderen van God maakte, opdat wij eens "met ongesluierd gelaat de heerlijkheid des Heren aanschouwen, en steeds heerlijker in Zijn beeld herschapen worden."

c. De Geest is de ziel van het mystieke lichaam

Alle delen van het lichaam worden zowel met elkaar als met hun hoofd verbonden door de H. Geest van Jezus, omdat Hij helemaal in het hoofd is, helemaal in het lichaam en in alle ledematen. Hij is in hen aanwezig en staat hen bij. Hij moet beschouwd worden als degene, die door Zijn hemelse levensadem in alle delen van het lichaam de aanzet is van iedere daad, die leven geeft en heiligmakend is. Hij is het die de Kerk door de werking van Zijn genade steeds nieuwe groei schenkt. "Wij stellen vast dat Christus wel het hoofd is van de Kerk maar dat de Heilige Geest haar ziel is."

Die levenskracht zien we in de geschapen uitwerkingen die eruit voortvloeien, dan zien we dat Jezus met Zijn Geest de schenker is van hemels licht en bewerker van heiligheid en dat die worden aan de Kerk meegedeeld. De Kerk kan dan net als haar leden de uitspraak van Paulus op zichzelf toepassen: "Ikzelf leef niet meer, maar Christus leeft in mij." (Gal. 2, 20)

ARTIKEL 4 - Christus "Zaligmaker" van de Kerk

Paulus zegt dat "Christus het hoofd is van de Kerk: Hij is de Verlosser van Zijn lichaam." (Ef. 5, 23) Met deze woorden wordt de laatste reden aangegeven, waarom het lichaam van de Kerk naar Christus wordt genoemd. Want Christus is de goddelijke Redder van dit lichaam. Hij werd namelijk door de Samaritanen "de Verlosser van de wereld" (Joh. 4, 42) genoemd. Jezus is de Zaligmaker van allen, maar vooral van de gelovigen. Meer dan de anderen heeft Hij Zijn ledematen, die de Kerk vormen, door Zijn Bloed gewonnen.

De Kerk vond op het kruis haar oorsprong en Christus schenkt het licht en bewerkt de heiligheid door Zijn mystiek lichaam, en houdt Zijn mystiek lichaam in stand. Wat Jezus heeft begonnen aan het kruis, voltrekt Hij eeuwig en onophoudelijk in hemelse zaligheid. Augustinus zegt hierover: "Ons Hoofd, spreekt voor ons ten beste; sommige ledematen neemt Hij op, andere kastijdt Hij, andere reinigt Hij, andere troost Hij, andere schept Hij, andere roept Hij, weer andere roept Hij terug, andere verbetert Hij, andere neemt Hij weer in het lichaam op." Wij moeten enkel onze medewerking verlenen.

HOOFDSTUK 3 - De Kerk is het "mystieke" lichaam van Christus

a. Meer dan één reden voor deze traditionele benaming

Het lichaam van Christus, dat de Kerk is, moet mystiek worden genoemd. Er zijn meerdere redenen, waarom dit woord gebruikt moet worden; hierdoor kan men het maatschappelijk lichaam van de Kerk, waarvan Christus hoofd en bestuurder is, onderscheiden van Zijn fysiek lichaam, dat, geboren uit de maagdelijke Moeder Gods, nu aan de rechterhand van de Vader zetelt en zich verbergt onder de sluier van de Eucharistie.

b. Mystiek lichaam en fysiek lichaam

In een natuurlijk lichaam hebben de afzonderlijke delen geen eigen zelfstandigheid, maar in het mystieke lichaam worden de ledematen onderling zo verbonden dat allen hun eigen persoonlijkheid behouden. Daarbij komt nog dat in ieder levend fysiek lichaam alle afzonderlijke ledematen uiteindelijk op het welzijn van het geheel zijn gericht. Maar alle sociale mensengemeenschapen zijn uiteindelijk gericht op het voordeel van alle leden en van ieder lid afzonderlijk, want het zijn personen. Zoals Jezus uit de Hemel neerdaalde om ons eeuwig heil, heeft Hij ook het lichaam van de Kerk gesticht en met de H. Geest verrijkt om onze redding te verzekeren en die van onze onsterfelijke ziel, volgens de woorden van Paulus: "Alles is het uwe; maar gij behoort aan Christus, en Christus aan God." (1 Kor. 3, 23). Want zoals de Kerk tot redding van de gelovigen is gevormd, is zij ook bestemd tot eer van God en van Jezus, die Hij heeft gezonden.

c. Mystiek lichaam en goddelijke geest

Wanneer wij het mystiek lichaam vergelijken met een moreel lichaam, is er een onderscheid. Het morele lichaam heeft enkel de gemeenschappelijke samenwerking van allen tot doel onder leiding van het maatschappelijk gezag. In het mystiek lichaam voegt zich bij dit samenstreven nog een ander inwendig beginsel van hemelse orde nl. de goddelijke Geest dat "heel de Kerk vervult en één maakt."

d. Wat de benaming mystiek lichaam ons zegt

De kerk bestaat niet alleen uit sociale en juridische elementen, maar zij is verhevener dan alle andere menselijke gemeenschappen. Het is de Geest van Jezus die als bron van de genaden, gaven en alle charismata de kerk voor altijd en op innigste wijze vervult en in haar werkt. Zoals ook ons sterfelijk lichaam een bewonderenswaardig werk van de Schepper is, maar toch ver achterstaat in vergelijking met onze ziel, is ook de maatschappelijke structuur van de christengemeenschap van lagere orde in vergelijking met de geestelijke gaven, waarmee de Kerk is uitgerust en met de goddelijke bron van deze gaven.

e. Twee valse voorstellingen omtrent de Kerk worden afgewezen

Degenen die de Kerk aannemen als een verborgen en onzichtbare Kerk verkeren in ernstige dwaling, en eveneens degenen die de Kerk beschouwen als een menselijke instelling die geen deel heeft aan het hemels leven.

Christus, het hoofd en voorbeeld van de Kerk, is "niet volledig, als men in Hem slechts de zichtbare natuur beschouwt...., of enkel in de goddelijke onzichtbare natuur..., want Hij is één in beide naturen...” en zo is het ook in Zijn mystiek lichaam.

f. Rechtskerk en liefdeskerk

We veroordelen ook de dwaling van hen, die zich een vals droombeeld van de Kerk vormen: een gemeenschap uit liefde geboren en door liefde gevoed, die volgens hen in tegenstelling staat met die andere, welke zij de rechtskerk noemen. Jezus heeft juist gewild dat de Kerk met alle juridische en sociale elementen is toegerust. De eeuwige Vader wilde dat zij "het rijk van de Zoon Zijner liefde" (Kol. 1, 13) zou zijn; maar dan toch een rijk, waarin alle gelovigen een volledige onderwerping van verstand en wil zouden beoefenen, en zich in de geest van nederige gehoorzaamheid zouden gelijkvormig maken aan Hem, die voor ons "gehoorzaam geworden is tot de dood" (Fil. 2, 8).

Er is geen tegenstelling tussen de zending van de Heilige Geest en het juridisch ambt van de herders en leraren, dat zij van Christus hebben ontvangen. Beide elementen vullen elkaar aan en vervolmaken elkaar. Jezus zei aan de apostelen: "Ontvangt de Heilige Geest" (Joh. 20, 22), maar ook: "Zoals de Vader Mij gezonden heeft, zo zend Ik u" (Joh. 20, 21), en eveneens: "Wie u hoort, hoort Mij." (Lc. 10, 16)

g. Het juiste oordeel over de menselijke zwakheden in de Kerk

Wanneer wij in de Kerk iets zien, waaruit de zwakheid van de menselijke natuur blijkt, is dit niet toe te schrijven aan haar juridische inrichting, maar veeleer aan de geneigdheid tot het kwaad in de afzonderlijke personen. Deze zwakheden laat Jezus, óók in de hoger geplaatste leden van Zijn mystiek lichaam toe, opdat de deugd van schapen en herders zou worden beproefd, en in allen de verdiensten van het christelijk geloof vermeerderd. Want Christus wilde de zondaars niet uitsluiten in de Kerk die Hij stichtte. Wanneer sommige leden geestelijk ziek zijn, mag dat geen reden zijn om in onze liefde tegenover de Kerk te verflauwen, maar moet dit een aansporing zijn om te bidden voor haar ledematen.

h. De ware, vlekkeloze schoonheid van de Kerk

De Kerk, onze goede Moeder, straalt smetteloos in de sacramenten, waardoor zij kinderen voortbrengt en voedt; in haar geloof, dat zij te allen tijde ongerept bewaart; in haar heilige wetten, die zij allen oplegt, en in de evangelische raden waartoe zij aanspoort; ten slotte in de hemelse gaven en charismata, waardoor zij met onuitputtelijke vruchtbaarheid een ontelbare schare van martelaren, maagden en belijders verwekt. Maar men mag het haar niet aanrekenen, als sommigen van haar leden zwak of ziek zijn, in wier naam zij dagelijks tot God bidt: "Vergeef ons onze schuld", en aan wier geestelijke genezing zij onophoudelijk haar moederlijke en sterke zorgen wijdt.

Wanneer wij dus het lichaam van Jezus Christus "mystiek" noemen, bevat de betekenis zelf van dit woord voor ons een ernstige vermaning: "Erken, o Christen, uw waardigheid, en wil niet, na deelgenoot te zijn geworden aan de goddelijke natuur, op laffe wijze terugkeren tot uw vroeger onwaardig leven. Bedenk van welk Hoofd en van welk lichaam gij een lidmaat zijt."