Het begin van het einde: de Openbaring van Johannes

Het boek Openbaring beschrijft de gebeurtenissen die leiden naar het einde van de wereld. De aarde zal onheilspellende rampen ondergaan die niemand eerder heeft gezien of meegemaakt. Aardbevingen doen de aarde op zijn grondvesten schudden. Meteoren slaan enorme kraters in de aarde. Internationale en bovennatuurlijke krachten ontmoeten elkaar in een laatste gevecht om het lot van de wereld te beslechten. Hoe zal het eindigen? Waarom zal het eindigen? Het boek Openbaring geeft antwoorden op al die vragen en meer. Het probleem is alleen dat niemand al die antwoorden volledig begrijpt. Vanaf het ontstaan zijn de antwoorden die het boek Openbaring geeft uitermate symbolisch en raadselachtig geweest. In dit hoofdstuk helpen we je bij het ontcijferen van dit cryptische boek en vertellen je over de fantastische voorstellingswereld ervan.

In de toekomst kijken (Openbaring 1-3)

De naam van het boek Openbaring (ook wel Apocalyps van Johannes genoemd) stamt af van het Griekse woord apokalypsis, dat ‘onthullen’ of ‘openbaren’ betekent. Openbaring is dus het onthullen of ‘openbaren’ van de toekomt. Degene aan wie God de toekomst onthult is Johannes, die van oudsher wordt geidentificeerd als Jezus’ gelijknamige apostel die ook het vierde evangelie en de brieven 1, 2 en 3 Johannes schreef.

Bijbelwetenschappers dateren Openbaring meestal rond 95 n. Chr. Dat is een periode van intensieve christenvervolgingen onder keizer Domitianus (81-96 n. Chr.). Johannes is zelf het slachtoffer van die vervolgingen en leeft in ballingschap op het eiland Patmos in de Egeische Zee. En terwijl hij zich zit te vervelen in Patmosstad krijgt hij een wonderbaarlijke openbaring.

Johannes ervaart een openbaring

Johannes zegt dat hij op de ‘dat van de Heer’ (zondag) een stem hoort die hem opdraagt op te schrijven wat hij gaat zien. Hij moet dit visioen doorsturen naar zeven kerken in Klein-Azie (het huidige Turkije). Dit ziet hij:

Ik draaide me om, om te zien wie tegen me sprak. En toen ik me omdraaide, zag ik zeven gouden kandelaars en temidden van de kandelaars iemand die de gestalte had van een mens. Hij had een gewaad aan dat tot op zijn voeten hing en om zijn borst droeg hij een goeden band. Zijn hoofdhaar was wit als wol, blank als sneeuw, zijn ogen vlamden als vuur, zijn voeten gloeiden als brons in een smeltoven en zijn stem klonk als een machtige waterval. In zijn rechterhand hield hij zeven sterren; een scherp tweesnijdend zwaard kwam uit zijn mond en zijn gezicht straalde als de middagzon. Toen ik hem zag, viel ik als dood aan zijn voeten. Maar hij legde zijn rechterhand op mij en zei: ‘Wees niet bang! Ik ben de eerste en de laatste. Ik ben de levende! Ik was dood, maar nu leef ik voor altijd, voor eeuwig. Ik heb de sleutels van de dood en het dodenrijk. Schrijf op wat je gezien hebt, wat er nu is en wat er nog komen gaat. – Openbaring 1:12-19

Dat is me nogal wat! Wat betekent het nou allemaal? En wat gebeurt er precies?

Apocalyptische literatuur is geen eenvoudige kost. Hieronder volgen enkele punten van verduidelijking van deze passage, waardoor je gelijksoortige passages beter kunt interpreteren.

·        De mens die Johannes ziet is de Messias. Volgens Johannes is dat Jezus.

·        Het lange gewaad symboliseert de kleding van een priester en vertegenwoordigt Jezus’ status als ultieme hogepriester. Hij heeft het laatste offer gebracht voor de zonden: zichzelf.

·        Jezus’ witte haar en vurige uiterlijk zijn een herhaling van een beschrijving van God in het boek Daniel (Daniel 7) en weerspiegelen Johannes’ standpunt dat Jezus van goddelijke aard is.

·        De zeven sterren in Jezus’ hand vertegenwoordigen de engelen van de zeven kerken in het westen van Klein-Azie (schijnbaar was aan iedere kerk een beschermengel toegewezen), terwijl de zeven kandelaars de zeven kerken zelf symboliseren.

Johannes’ openbaring ontleent veel aan het boek Daniel. Als je dus niet begrijpt wat een bepaalde passage betekent, kun je proberen de betekenis te achterhalen met behulp van het boek Daniel (vooral Daniel 7). Lukt dat niet dan moet je de rest van dit hoofdstuk lezen, omdat we al veel werk voor je hebben gedaan.

Johannes richt zich tot de zeven kerken

Jezus vraagt aan Johannes om boodschappen door te geven aan de zeven kerken in het westen van Klein-Azie. Hij evalueert de stand van zaken, beveelt bepaalde acties aan en moedigt de kerken aan vol te houden in deze moeilijke tijden.

Elk van Jezus’ boodschappen begint met een beschrijving van zichzelf die verwijst naar de huidige toestand van de kerk. Aan de kerk van Smyrna stelt Jezus zichzelf bijvoorbeeld voor als ‘de eerste en de laatste, die dood was en weer leeft’ (Openbaring 2:8). Waarom is dit belangrijk voor Smyrna? Deze kerk heeft te kampen met zware christenvervolgingen en sommige leden zijn zelfs gestorven voor hun geloof. Jezus zegt hen daarom : ‘Wees trouw tot in de dood, dan zal Ik u kronen met het leven’ (Openbaring 2:10). Iemand die gestorven is en weer leeft, kan dat soort beloftes doen.

Hieronder volgt een korte opsomming van wat Jezus tegen elke kerk zegt:

·        Efeze: Jezus leeft mee met hun recente gevecht tegen valse apostelen, maar waarschuwt hen ‘hun eerste liefde’ (Jezus) niet te veronachtzamen, maar trouw te blijven aan God. Verder zegt hij dat de Efeziers moeten doorgaan met het ‘haten van de Nikolaieten’.

Hoewel weinig bekend is over de Nikolaieten, associeert Openbaring hem met de valse profeet Bileam uit het Oude Testament, die de Israelieten aanzette tot afgoderij en zedeloosheid (Numeri 25:1-2). De Nikolaieten lijken hun onlangs verworven christelijke geloof ook te hebben vermengd met afgoderij en seksuele praktijken van heidense religies.

·        Smyrna: Jezus looft deze gemeenschap om hun moed en volharding bij zware beproevingen en armoede. Jezus moedigt hen aan om de problemen niet uit de weg te gaan en dat, in sommige gevallen, moedig met de dood te bekopen.

·        Pergamum: Jezus prijst hun standvastigheid tijdens de onderdrukkingen. Maar net als de Efeziers moeten zij waken voor de immoraliteit van de Nikolaieten.

·        Tyatira: Deze kerk krijgt complimenten voor zijn liefde, geloof, dienstbaarheid en geduld in zware tijden. De gemeenschap wordt echter veroordeeld om hun tolerantie voor een profetes die wordt vergeleken met Izebel. Izebel was de Fenicische prinses die koning Achab huwde en de Israelieten aanzette andere goden en godinnen te aanbidden (zie 1 Koningen 16:31, 1 Koningen 18).

·        Sardes: De tijden zijn zwaar voor de kerk in Sardes, want hij lijkt spiritueel ‘dood’. Jezus biedt echter hoop aan degenen die hem trouw zijn gebleven en waarschuwt anderen te gehoorzamen en terug te keren op het rechte pad.

·        Filadelfia: Jezus prijst de kerkgemeente van Filadelfia voor hun trouw aan hem in een tijd dat ze nauwelijks macht hadden. Hij moedigt hen aan om vol te houden tijdens de vervolgingen omdat Jezus snel zal komen.

·        Laodicea: Deze gemeenschap bestaat uit trotse, welvarende en invloedrijke mensen die de dienst aan God nonchalant ondergaan. Jezus waarschuwt hen dat ze ‘niet koud of warm zij, maar lauwwarm’ en dat hij ze daarom ‘uitbraakt’. Sommige theologen suggereren dat de voorstelling van Jezus die lauwwarm water uitspuwt verwijst naar het water van de nabijgelegen warmwaterbronnen, dat lauwwarm Laodicea binnenkwam en daarom niet gebruikt kon worden.

Na deze boodschappen aan de zeven kerken vertelt Johannes nog een keer over zijn visioenen van toekomstige gebeurtenissen. Deze zijn bedoeld om de christenen aan te moedigen (of angst aan te jagen) trouw te blijven ongeacht de vreselijke vervolgingen.

Toekomstdromen: Jezus opent de zeven zegels (Openbaring 4-11)

De gebeurtenissen van Openbaring vinden op twee tonelen tegelijk plaats: hemel en aarde. Eerst geeft Johannes het ‘hemelse’ standpunt. Daar zit God majestueus op een troon, omgeven door zijn hemelse hofhouding. Dan ziet Johannes het ‘aardse’ standpunt: de verwoestingen die op aarde plaatsvinden. Het feit dat het hemelse standpunt als eerste wordt getoond, herinnert Johannes’ lezers eraan dat, hoe slecht het ook gaat op de aarde, God nog steeds aan de touwtjes trekt. Dit is een belangrijke boodschap voor degenen die lijden onder de vervolgingen.

In Openbaring 4-11 ziet Johannes God met een boekrol waarop de apocalyptische gebeurtenissen geschreven zijn die de aarde te wachten staan. Om de rol te kunnen lezen, moeten eerst de zeven zegels worden geopend.

Zegels zijn stukjes klei die op het touwtje rond een boekrol zijn geplakt. Op het stukje klei woedt een persoonlijke stempel gedrukt. Hierdoor weet de ontvanger wie de boekrol stuurt en weet zeker dat niemand anders de rol heeft gelezen.

God vraagt: ‘Wie komt de eer toe de zegels te verbreken en de boekrol te openen?’ (Openbaring 5:2). Helaas kan hij niemand vinden die goed genoeg is om aan zijn verzoek te voldoen. Maar dan komt een geslacht lam dat Jezus en zijn offerdood symboliseert, het neemt de rol en opent de zegels.

Zegels 1-6: de vier apocalyptische ruiters en de dag van wraak

Bij elk zegel dat geopend wordt, hoort een nieuwe fase van Gods oordeel over de aarde. Hoewel de oordelen op de rol staan, krijgt Johannes ze ook te zien – het ultieme prentenboek.

·        Het eerste zegel brengt een ruiter met een boog voort, die op een wit paard zit (symbool voor oorlog). De ruiter krijgt een kroon en gaat weg om te veroveren.

·        Het tweede zegel brengt een tweede ruiter voort. Hij zit op een felrood paard (symbool voor bloedvergieten). De ruiter zwaait met een enorm zwaard en vaagt de vrede van de aarde weg zodat mensen elkaar gaan doden.

·        Het derde zegel laat een derde ruiter vrij, die een weegschaal draagt om over de mensen te oordelen. Het paard van deze ruiter is zwart (symbool voor hongersnood) en vertegenwoordigt het gebrek aan voedsel en de hongersnood die onontkoombaar volgt op de oorlog in het oude Nabije Oosten. De ernst van de hongersnood is af te lezen aan de exorbitante prijzen van tarwe en gerst.

·        Het vierde zegel laat een vierde ruiter vrij: de Dood. Hij rijdt op een vaalgroen paard (de kleur van de dood) en hij krijgt de macht over een kwart van de aarde om daar te doden met verschillende wapens: zwaarden, hongersnood, de pest en wilde dieren.

·        Het vijfde zegel onthult de zielen van de martelaren die aan Jezus vragen: ‘Hoelang zal het nog duren voor u rechtspreekt over de bewoners van de aarde en ons bloed op hen wreekt?’ Zij krijgen te horen dat het niet lang meer zal duren voor zij hun gewenste gerechtigheid krijgen.

·        Het zesde zegel gaat gepaard met de ‘grote dag van Gods wraak’, een dag die is voorspeld door de grote profeten van het Oude Testament. In voorbereiding op Gods oordeel wordt de zon zwart, kleurt de maan bloedrood, vallen de sterren en verdwijnen de eilanden en bergen.

Tussen de verbreking van het zesde en zevende zegel worden vier engelen op de vier hoeken van de aarde geplaatst met de opdracht de aarde en al zijn bewoners te verwoesten. 1 engel krijgt echter een beschermingszegel dat hij moet plakken op de voorhoofden van 144.000 mensen, 12.000 van elke stam van Israel. Dit symbolische getal vertegenwoordigt de christenen die aan Gods laatste oordeel zullen ontsnappen. (Dit zijn de stammen van Israel : Ruben, Simeon, Levi, Juda, Issakar, Zebulon, Dan, Naftali, Gad, Aser, Jozef en Benjamin).

Het zevende zegel: het begin van het einde

De verbreking van het zevende zegel mondt uit in een periode van stilte die een half uur duurt. Deze stilte wordt verbroken door zeven engelen die op zeven bazuinen blazen. Bij elke toon komt een ramp over de aarde. Hagel en vuur vermengen zich bijvoorbeeld met bloed en verwoesten een derde van alle vegetatie. Een vurige steen ter grootte van een berg valt uit de hemel in de zee en verwoest een derde van het mariene leven en de schepen op zee. Een ster met de naam Alsem (een bitter kruid) valt in de rivieren en waterbronnen en verontreinigt het water waardoor veel mensen sterven. (Veel bijbelwetenschappers denken dat de beschrijvingen van de steen en ster uit de hemel verwijzen naar meteoren die op aarde inslaan.) Vervolgens kleurt de zon donker en worden sprinkhanen op aarde losgelaten die in de vorm van tweehonderd miljoen tropen te paard een derde van de aardse bevolking doden. Het geluid van de zevende bazuin is het teken voor God om met zijn oordeel over de aarde te beginnen.

Tussen het geluid van de zesde en zevende bazuin ziet Johannes ‘twee getuigen’ die in Jeruzalem profeteren tegen de zonden van de mensheid (Openbaring 11:3-12). Zij worden uiteindelijk gedood door degenen waartegen zij ageren. Drieenhalve dag later komen zij echter weer tot leven en stijgen op naar de Hemel. Wie zijn deze getuigen? Ze worden weliswaar niet bij naam genoemd, maar hun beschrijvingen doen denken aan Mozes en Elia, twee van de grootste profeten uit het Oude Testament. Veel mensen waren ervan overtuigd dat zij op aarde zouden terugkeren op de dag van Gods oordeel.

(Opmerking van Claudia : het kunnen ook Enoch en Elia zijn)

Uit : De Bijbel voor dummies