Sinister

Eind vorig jaar: grote commotie rond de arrestatie van de Russische opposant Aleksej Navalny. Die was na zijn herstel in een Duits ziekenhuis naar Moskou terug gereisd. Vraag me niet waarom, want hij wist vooraf wat hem daar te wachten stond. Ofwel was hij ontzettend overmoedig, ofwel ontzettend naïef, ofwel ontzettend provocerend. Hoe dan ook... hij is, zoals iedereen en hijzelf wellicht ook verwacht had, onmiddellijk gearresteerd en veroordeeld op basis van een vergezochte of zelfs fictieve aanklacht. Heel de (Westerse) wereld reageerde ontzet en boos en verwijtend. Terecht, trouwens. Want het proces was een schijnproces, en de veroordeling was puur politiek geïnspireerd. Dit had niets met eerlijke en onpartijdige rechtspraak te maken. Het hele proces was een farce, en de enige bedoeling was een schaamlapje te vinden om te verbergen dat Aleksej Navalny een politieke gevangene is.

Analoge taferelen in Myanmar, waar het leger genoeg had van het eigengereide optreden van de immens populaire premier Aung San Suu Kyi. Daar hebben ze het excuus van "verkiezingsfraude" verzonnen om de premier te arresteren en de regering en parlement te ontbinden. Een regelrechte staatsgreep, dus. Ook al proberen ze dat te vermommen als een ingreep om "de democratie te beschermen". En de betogingen tegen de legerleiding worden extreem gewelddadig onderdrukt. Opnieuw: fel protest en hevige reacties vanuit de Westerse wereld. Want wij zijn de bakermat van de democratie.

Een gelijkaardig verhaal speelde zich enkele jaren geleden in Turkije af, toen president Erdohan een excuus zocht om zijn greep op het land te verstevigen, en een mislukte militaire staatsgreep in de schoenen schoof van de beweging van opposant Fethullah Gülen. De man zelf werd bij verstek veroordeeld, maar hij was wijs genoeg om niet naar Turkije terug te keren. En zijn "volgelingen" werden massaal gearresteerd of weggezuiverd. Opnieuw: fel verzet vanuit de Europese Unie tegen deze kaakslag voor de democratie.

Ook China heeft zich de woede van de Westerse wereld op de hals gehaald door het gewelddadig optreden van politie en leger tegen de opposanten in Hongkong. Schending van de mensenrechten en een aanslag op de democratische principes: de Westerse wereld kon dat niet zomaar laten gebeuren. Want "democratie" staat bij ons hoog aangeschreven.

Maar dan was er binnen Europa, in Spanje, dat akkefietje in Catalonië. De Catalaanse premier Carles Puigdemont had het lef om een referendum uit te schrijven over een mogelijke stap naar onafhankelijkheid van die rijke regio. Het hele gebeuren werd door de Spaanse centrale regering met harde hand onderdrukt. Mensen die wilden gaan stemmen werden brutaal aangepakt, betogingen werden hardhandig uiteen geslagen en de "daders" van deze opstandige actie werden opgepakt en veroordeeld tot belachelijk buitensporige straffen. De hoofdbeklaagde, Puigdemont, wist te ontkomen naar België. Spanje eiste dat hij zou uitgeleverd worden voor zijn proces en om zijn straf te ondergaan. Maar Puigdemont was ondertussen lid geworden van het Europees parlement, en kon dus beroep doen op zijn diplomatieke onschendbaarheid.

Op vraag van het Spaanse Hooggerechtshof heeft het Europees Parlement onlangs beslist om de diplomatieke onschendbaarheid van de heer Puigdemont toch op te heffen. Zodat hij daadwerkelijk aan Spanje kan uitgeleverd worden voor zijn wandaden tegen de natie (zijnde: het organiseren van een referendum dat een ongunstige uitkomst had voor het centrale gezag). De Spaanse ambassadeur in ons land kon zijn geluk niet op: "De democratie heeft gezegevierd."

En wat hadden de Catalaanse misdadigers dan precies gedaan om de democratie te ondermijnen? Ze hadden niet opgeroepen tot een gewelddadige opstand en ze hadden geen staatsgreep willen plegen; ze hadden alléén maar een referendum georganiseerd. (Je weet wel: zoals de Britten een tijd geleden gedaan hadden om zich los te maken van Europa.) De straf voor deze wandaad blijkt in Spanje 30 jaar cel te bedragen...

Dat het proces tegen Puigdemont en zijn trawanten een puur politiek proces is, dat de gevangengenomen Catalaanse leider in feite politieke gevangenen zijn, en dat de uitgesproken straffen werkelijk disproportioneel zijn, dat willen ze in Spanje niet horen. En de rest van Europa hult zich opeens in stilzwijgen.

Nu moet men mij toch eens uitleggen wat het verschil is tussen een opposant in Rusland of in Hongkong of in Turkije, en een opposant in Spanje? Waarom is de ene volgens de Europese leiders een "politieke gevangene" en de ander dan weer niet? Waarom is de arrestatie en veroordeling in het ene geval een aanslag tégen de democratie terwijl dat in het andere geval een "overwinning van de democratie" zou zijn? Waarom mag de Spaanse politie brutaal en hardhandig tegen Catalaanse betogers tekeer gaan, maar wordt de aanpak van de politiemachten in Hongkong ten strengste veroordeeld?

De Russische Minister van Buitenlands Zaken, Sergej Lavrov, heeft dat heel fijntjes opgemerkt in zijn gesprek met de Europese Hoge Vertegenwoordiger voor Buitenlandse Zaken Josep Borrell toen die de zaak Navalny in Rusland wou aankaarten. En onze gezant is met rode kaken en stille trom onverrichterzake weer naar huis vertrokken. (Pijnlijk detail: de heer Borrell is een Spanjaard.)