Oudejaarskind

Neerlands Radio 4 heeft voor de vijf werkdagen in de week die op zondag 14 november is begonnen, van maandag tot en met vrijdag de 19de, voor het programma Componist van de week de keuze laten vallen op de Mexicaan Silvestre Revueltas Sanchéz (1899-1940). Die voornaam zal zeker te maken hebben met de dag waarop deze veelzijdige toonkunstenaar is geboren: 31 december, en Silvester is nu eenmaal een benaming voor oudejaarsdag. In het Duitse taalgebied komen we die benaming voor 31 december veelvuldig tegen.

In zijn actieve tijd kreeg Revueltas vooral bekendheid als dwarsligger, maar dan wel één van de categorie die tegelijkertijd in alle oprechtheid een zoektocht ondernam welke zou moeten leiden tot de realisatie van een nationale kunstmuziek. Gedurende een decennium — in de jaren 1930-1939 ontstonden zijn composities in diverse disciplines. Naast componist was deze musicus werkzaam als dirigent, violist en muziekpedagoog.

Alternatief ingesteld

Silvestre Revueltas sloot zich aan bij de Revolutionaire Kunstenaars Liga, en voorts raakte hij betrokken bij de Spaanse Burgeroorlog, zoals dat met zovele vooruitstrevende kunstenaars van zijn tijd, in diverse delen van de wereld, is gebeurd.
Evenals dat het geval is bij zoveel andere mensen die hun uitdrukkingsmogelijkheden in één der kunsten zoeken, kon ook Revueltas moeilijk omgaan met zijn eigen emoties, en verder eveneens met alles wat op hem afkwam, hetgeen eindigde in een, zij het innige, doch tegelijkertijd tweeslachtige, relatie met de Fles: hij zette het op een zuipen.

Programma

Gedurende de vijf avonden op Radio 4 worden diverse kamermuziekwerken, stukken voor symfonische bezetting en nog andere onderdelen uit zijn fascinerende oeuvre uitgevoerd.

Daaronder zijn Hommage aan de Spaanse dichter Federico García Loca (1898-1936) voor symfonieorkest, gecomponeerd in het jaar dat deze dichter door de fascisten werd vermoord. In hetzelfde jaar schreef Revueltas van dat stuk eveneens een versie voor harmonieorkest.

We horen gedurende die vijf keer een half uur niet alleen enkele symfonieorkesten en de gebruikelijke kamerensembles, maar daarnaast ook de Ebony Band onder leiding van (hoboïst) Werner Herbers.

[Maandag 15 tot en met  vrijdag 19 november, Radio 4 NL,'s avonds tussen 19:30 uur en 20:00 uur.]

Meer dan zestig jaar oud is de Amerikaanse speelfilm Intruder in the dust, maar springlevend is gebleven. Clarence Brown (1890-1987) is erin geslaagd een meesterstuk af te leveren dat niet alleen een schrijnend beeld verschaft van de toen heersende sociale spanningen als gevolg van diepgeworteld racisme bij grote delen van de blanke bevolking in de Verenigde Staten anno toen, maar tevens indirect laat zien dat de spanningen geenszins zijn verdwenen maar veel meer een sluimerend bestaan leiden in een maatschappij op de rand van een vulkaan.
Deze film is een weergave van de roman van William Faulkner (1897-1962), één der grootsten in de literaire geschiedenis van de twintigste eeuw in de Verenigde Staten, die echter heel wat baantjes had gehad voordat hij — vooral op aandringen van Sherwood Anderson (1986-1941) tot schrijven kwam. 

Zijn boek [1] werd door Random House vroeg in de herfst van 1948 uitgegeven en betekende zijn doorbraak bij het grote Ameriaanse lezerspubliek, de film kwam een jaar later uit; de beelden werden geschoten op locatie in en om Oxford (Mississippi). De Puerto Ricaanse acteur Juano Hernandez (1901-1970) speelt daarin een onvergetelijke rol als de gesjochten zwarte boer, die dreigt te worden gelyncht als er een blanke man blijkt te zijn vermoord.

De rolprent wordt vertoond door de Belgische, Nederlandstalige, televiesiezender EEN, tussen 14:10 uur en 15:40 uur.

__________

[1] In de herfst van 2010 verschijnt een Nederlandse versie bij Uitgeverij Atlas in de vertaling van Bartho Kriek, onder de titel Het geluid en de drift.

Arte-televisie zendt op woensdag 10 november een documentaire uit, getiteld Balapan — Mit dem Adler auf Wolfsjagd. Daarin laten de makers de kijker kennismaken met een jongeman in het verre Kazachstan, die geheel volgens de tradities van zijn voorouders leeft.

De film is een Franse documentaire uit 2006 met een lengte van 42 minuten, gemaakt door Hamid Sardar. De uitzending zal worden gerealiseerd op genoemde datum, 's avonds tussen 19:30 uur en 20:15 uur. 
Een herhaling zal worden gepresenteerd op woensdag 17 november,  's middags vanaf 14:00 uur.

De nieuwe woede van de jeugd
Arte-televisie biedt op dinsdag 9 november een thema-avond over jongeren in Europa, die weer de straat op gaan om openlijk te demonstreren.Vanaf 22:09 komen twee documentaires op het huiskamerscherm, die met dit thema te maken hebben. Als eerste documentaire kunnen we vanaf 22:10 uur kijken naar Für eine andere Welt. Hierin worden verbanden gelegd tussen de talrijke grote demonstraties welke zijn gehouden in het eerste decennium van deze eenentwintigste eeuw , een periode die over een kleine acht weken alweer achter ons ligt.
De tweede documentaire is getiteld Die Rebellen aus der Vorstadt, over de jongeren die in 2005 in de Parijse voorsteden hebben deelgenomen aan demonstraties. Daarbij zijn helaas twee mensen om het leven gekomen.

Deze Arte-thema-avond heeft deze keer geen derde onderdeel: het debat, iets waarmee dergelijke avonden normaliter wel worden afgesloten.

Aansluitend: Franse speelfilm

Om 23:55 uur wordt, de rolprent L'embrasement — Wut in den Städten — vertoond. Het is een Franse rolprent uit 2006 van Philippe Triboit, die samen met Marc Herpoux het scenario heeft geschreven. het verhaal gaat over de ongeregeldheden zoals die in 2005 in Clichy-sous-bois, een Parijse voorstad, hebben plaatsgehad. In deze film spelen Thierry Godard, Nathalie Besançon en Slimane Hadjar. De film duurt zo'n tachtig minuten en zal derhalve om kwart over één in de nacht op woensdag 10 november uit zijn.
De film, die in HD-kwaliteit, met stereofonisch geluid, op het beeldformaat 16:9 zal worden uitgezonden, wordt vooralsnog door Arter-televisie niet herhaald.

De nieuwe woede van de jeugd
Arte-televisie biedt op dinsdag 9 november een thema-avond over jongeren in Europa, die weer de straat op gaan om openlijk te demonstreren.Vanaf 22:09 komen twee documentaires op het huiskamerscherm, die met dit thema te maken hebben. Als eerste documentaire kunnen we vanaf 22:10 uur kijken naar Für eine andere Welt. Hierin worden verbanden gelegd tussen de talrijke grote demonstraties welke zijn gehouden in het eerste decennium van deze eenentwintigste eeuw , een periode die over een kleine acht weken alweer achter ons ligt.
De tweede documentaire is getiteld Die Rebellen aus der Vorstadt, over de jongeren die in 2005 in de Parijse voorsteden hebben deelgenomen aan demonstraties. Daarbij zijn helaas twee mensen om het leven gekomen.

Deze Arte-thema-avond heeft deze keer geen derde onderdeel: het debat, iets waarmee dergelijke avonden normaliter wel worden afgesloten.

Aansluitend: Franse speelfilm

Om 23:55 uur wordt, de rolprent L'embrasement — Wut in den Städten — vertoond. Het is een Franse rolprent uit 2006 van Philippe Triboit, die samen met Marc Herpoux het scenario heeft geschreven. het verhaal gaat over de ongeregeldheden zoals die in 2005 in Clichy-sous-bois, een Parijse voorstad, hebben plaatsgehad. In deze film spelen Thierry Godard, Nathalie Besançon en Slimane Hadjar. De film duurt zo'n tachtig minuten en zal derhalve om kwart over één in de nacht op woensdag 10 november uit zijn.
De film, die in HD-kwaliteit, met stereofonisch geluid, op het beeldformaat 16:9 zal worden uitgezonden, wordt niet herhaald.

Evenals in enkele andere rolprenten van Jean-Pierre Melville (1917-1973), zoals in Le samourai, speelt Alain Delon (geb. 1935) [1] een hoofdrol in Le cercle rouge van deze regisseur. Daarbij gaat het om een vijfsterren-speelfilm uit 1970 met een algehele sterren-bezetting voorzover dat de voornaamste rollen betreft. 

Duitse documentaire uit 2005

Arte-televisie zendt op vrijdag 5 november, 's avonds van 22:30 uur tot direct na middernacht om 00:05 uur een documentaire uit over een aspect van de hedendaagse Indiase maatschappij, waarover velen liever niet willen spreken, aangezien het verschijnsel niet echt past binnen de culturele ontwikkeling van dat land.
Het thema van de Duitse documentaire — uit 2005, gerealiseerd door Thomas Wartmann voor de SüdWest Rundfunk — is travestieten en hermafrodieten in India. Dikwijls verdienen deze mensen — die al enkele eeuwen in dat land bestaan en zich deels hebben gegroepeerd — hun geld in de duistere sfeer der prostitutie, of ze voorzien in hun onderhoud door te bedelen. Heden ten dage gebeurt dat midden op de rijweg tussen de talloze voertuigen die een enorme verkeerschaos ten gevolge hebben, waardoor het tempo zo laag ligt dat de semi-dames zich zonder al te grote gevaren tussen de langzaam voortbewegende voertuigen kunnen begeven om hun bedelen te realiseren.
In de film komen — binnen het kader in kwestie — zeker ook nog enkele andere aspecten van het sociale leven in deze onmetelijk grote staat aan de orde. 

De documentaire zal door Arte-tv worden herhaald op donderdag 18 november, vanaf 14:45 uur 'smiddags.

Standaardwerk van duizend plus bladzijden

In een indrukwekkend boek over de geschiedenis van India — de grootste democratie ter wereld — uit de pen van Ramachandra Guha [1] zijn in het omvangrijke register de begrippen travestie en hermafrodiet niet te vinden; hetzelfde geldt voor het fenomeen prostitutie.

Desniettemin is het meesterwerk van meer dan duizend bladzijden dik (op dundruk) een briljante — en tegelijkertijd boeiend geschreven, en daardoor zeer aangenaam leesbare — basis voor het vergaren van de juiste kennis met betrekking tot de achtergronden van dat uitgestrekte deel van de wereld waar zoveel verschillende talen worden gesproken en geschreven, en waar tal van verschillende vormen van religieuze beleving hebben geleid tot een diversiteit aan problematiek en regelrechte conflicten, en zoiets heeft altijd gevolgen voor de politieke situatie.

Dat het voor menigeen in onze westerse democratie niet gemakkelijk is om zonder meer aan te nemen dat India inderdaad een democratie is, kan men begrijpen, aangezien er nog zoveel gebeurt, respectievelijk beklijft, dat in onze westerse opvattingen over democratie absoluut niet passen.

__________

[1] Ramachandra Guha: INDIA — De geschiedenis van de grootste democratie ter wereld. Vertaald door Chiel van Soelen en Pieter van der Veen. 1056 pagina's, paperback, geïllustreerd met zwart/wit-foto's. Amsterdam 2006, Nieuw Amsterdam Uitgevers.

Een heel uur is uitgetrokken voor het uiteindelijke resultaat van de inspanningen die zijn gedaan om de geschiedenis van de pijp in beeld te brengen, een thema dat wellicht nog (al te) brisant is door het feit dat het om het verleden gaat, maar intussen is het wel onderdeel van een thema geworden waarover — eerder terecht dan ten onrechte — een banvloek is uitgesproken: de handeling van het roken.

Onmogelijke verbintenis

In 1955 heeft regisseur Max Ophüls (1902-1957) [1] het levensverhaal verfilmd — in cinemascope —  van de in 1821 [2] in Ierland geboren Elisabeth Rosanna Gilbert, die in 1861 is overleden, een danseres die bekendheid kreeg onder de naam Lola Montès. Zij werd de geliefde van de Beierse koning Ludwig I (1786-1868) — een relatie die in 1848 heeft geleid tot de val van die monarch.
Max Ophüls heeft diverse films gerealiseerd over vrouwen die werden omgeven door een sfeer van vijandigheid, zowel letterlijk alsook figuurlijk.
Dat is eveneens het geval met Lola Montès, die mede vanwege haar positie — ook hier: letterlijk en figuurlijk — in een tragedie verwikkeld is geraakt.

Markante acteurs
In de rol van Lola Montès zien we Martine Carol (1920-1967), die in de jaren vijftig van de vorig eeuw een status aparte had die meer op de persoon was gericht dan op haar acteertalent, althans niet in eerste instantie. Maar als een regisseur met de uitzonderlijke kwaliteiten besluit om haar een hoofdrol aan te bieden in een film over een historische vrouwenfiguur — anders dan in een zoetsappig, Sisi-achtige toverballentragedie —, moet er meer te vinden zijn achter de façade.

Naast Martine Carol spelen Anton Walbrook (1896-1967) en Peter Ustinov (1921-2004); laatstgenoemde vertolkt de rol van een goedmoedige verteller, impresario en ceremoniemeester in Ophüls' barok gestileerde tragedie.

De muziek voor deze rolprent werd gecomponeerd door de Fransman Georges Auric (1899-1983), die vermaardheid verwierf als lid van het 'componistengilde' Groupe des six.

Uitzendingen

De film met camerawerk van Christian Matras (1903-1977) heeft een duur van 111 minuten. Arte-televisie zendt deze uit op maandag 1 november van 20:15 uur tot 22:05 uur. Een herhaling zal te zien zijn op maandag 16 november 's middags vanaf 14:45 uur. Hoewel het een film uit 1955 is, meldt Arte dat deze zal worden uitgezonden in HD-kwaliteit.

Doordat de opname werd gerealiseerd in cinemascope, ligt het voor de hand dat deze op het beeldformaat 16:9 te zien zal zijn.
_________

[1] De burgerlijke naam van Max Ophüls luidde Maximilian Oppenheimer; hij werd geboren te Saarbrücken.

[2] Over het juiste geboortejaar van Lola Montez bestaat onenigheid. Ook 1818 wordt genoemd.

Buitenbeentje

In de aflevering die deze zaterdag, 30 oktober, in de serie documentaires van de Britse televisiezender BBC, met de overkoepelende titel Timewatch, zal worden uitgezonden — The Pharao's lost city —, wordt herinnerd aan de rebelse farao Achenaten — beter bekend als Echnaton; hij regeerde van ongeveer 1351 tot 1334 vóór onze jaartelling — die ruim drieduizend jaar geleden, samen met zijn volk, naar de woestijn is vertrokken om aldaar een utopische stad te stichten.

(BBC Two-tv, vanaf 20:10 uur onze tijd.)

In het Nederlandse NTR-operaprogramma van Radio 4 — Opera live —, dat de meeste zaterdagen in het jaar op genoemde radiozender te volgen is, wordt op 30 oktober — tussen 19:02 uur en 23:00 uur — het Franse muziekdrama Roméo et Juliette, gecomponeerd door Charles Gounod (1818-1893) voorgesteld. Daarbij gaat het om een productie van De Nederlandse Opera. De instrumentale begeleiding wordt gerealiseerd door het Residentie Orkest onder leiding van Marc Minkowski. Daarnaast is het Koor van de Nederlandse Opera actief.

Voor de lange lijst van vocale solisten kunt u terecht op de website van De Nederlandse Opera. 

Het zal niet nodig zijn hier te refereren aan het klassieke verhaal over de onmogelijke liefde tussen Romeo and Juliet uit de jaren 1591-1594 van William Shakespeare (1564-1616). De beide librettisten, Jules Barbier (1825-1901) en Michel Carré hebben die tragedie als uitgangspunt genomen.
Roméo et Juliette is een opera in vijf bedrijven, voor het eerst opgevoerd te Parijs, op 27 april 1867. Nog in hetzelfde jaar werd er een Duitse versie in dat taalgebied uitgevoerd. In Frankrijk en Italië is het werk zonder onderbreking op het repertoire gebleven.

Voor meer opera, te beluisteren op de avond van zaterdag 30 oktober, raadplege men een artikel — over Les pêcheurs de perles van Georges Bizet — op de aan deze site gelieerde Tempel van het Muziektheater.

In 2008 heeft regisseur Lars Jessen (geboren 1969) één der grote klassiekers uit de Duitse literatuur van het fin de siècle — Der Schimmelreiter, een novelle uit 1888 van Theodor Storm (1807-1888) — opnieuw verfilmd. 

De acteurs die dit verhaal in filmbeelden 'dragen', hebben hun sporen in de wereld van de (Duitse) film en televisie ruimschoots verdiend. Axel Prahl (geboren 1960) geniet ruime bekendheid als Tatort-commissaris in Münster, die daar samenwerkt met — en vooral wordt tegengewerkt door— patholoog-anatoom professor Börne.
Ook de naam van Katharina Wackernagel (geboren 1978) doemt meer en meer op in de sfeer van film en televisie bij onze oosterburen. Peter Jordan is de derde bekendheid die een figuur speelt in deze rolprent.

De film — die in de VPRO-Gids ten onrechte als Die Schimmelreiter wordt aangekondigd en daarbij wordt gekwalificeerd als komisch drama — wordt door het eerste Duitse televisienet ARD uitgezonden op vrijdag 29 oktober vanaf 23:40 uur tot 01:20 uur in de nacht op zaterdag 30 oktober.

Een van de producten die de meesten van ons in de keuken relatief veel gebruiken, is olijfolie; daarnaast zijn er zeker zoveel mensen die ook de vrucht op zich voor enige vorm van consumptie in huis halen. Tot verder nadenken over oorsprong en achtergrond worden we doorgaans niet aangezet. Vooral in Zuid-Europese landen groeien en bloeien ze talrijk, zoals in het Spaanse Andalusië. Daar vinden we dan ook, evenals dat elders in zuidelijke streken van Europa het geval is, een enorme variëteit aan marktkramen vol met diverse soorten olijven.

Arte-televisie biedt op vrijdag 29 oktober de gelegenheid om meer te weten te komen over de olijfteelt in dat deel van Spanje, door mddel van de documentaire die op genoemde dag zal worden uitgezonden onder de titel Der Olivenbaum — Spaniens König der Bäume.
In genoemde streek wordt tweeënzestig procent van de gehele landbouwgrond beplant met olijfbomen. Deze documentaire is in 2009 gerealiseerd door Susanne Gebhardt, voor de Saarländische Rundfunk.

De film, die in HD-kwaliteit en op het beeldformaat 16:9 zal worden uitgezonden in de middag van vrijdag 29 oktober — tussen 16:50 en 17:35 uur — , zal op vrijdag 5 november worden herhaald, in de ochtend vanaf 09:15 uur.