Arie Boomsma ondersteunt Odin bij 'coming out' in KRO-programma Uit de kast
Op vrijdagavond
In het KRO-programma Uit de kast, waarvan aanstaande vrijdag via Nederland 3 aan aflevering zal worden gepresenteerd, volgt Arie Boomsma jonge homo's en dito lesba's bij hun zogeheten coming out. In dat programma wordt geregistreerd hoe de vrienden, familie en collega's reageren.
In de aflevering van vrijdag 27 augustus wordt het verhaal verteld van de drieëntwintgjarige Odin. De jongeman met die Germaanse godennaam is een fervent honkballer die een grote vriendenkring heeft. Tijdens jongerenfeesten treedt Odin regelmatig op als disc jockey. Zijn voorkeur ligt bij de geluidscombinaties die bekendstaan als hardcore house. En dan houdt hij nog van jongens, maar er was niemand in zijn omgeving die van dat laatste feit op de hoogte was. Bij Odin leefde de wens om zijn vrienden in de honkbalgroep en aan die van de feesten in kwestie met deze feiten te confronteren.
Arie Boomsma
De presentator van het programma Uit de kast is een vrijwel altijd glunderende figuur uit Neerlands omroepland, die onder vrijwel alle omstandigheden vriendelijk blijft. Dat zal er zeker toe bijdragen dat jongeren zich bij hem op hun gemak voelen, waardoor ze het proces van bekendmaking van hun (eventuele) geaardheid minder minder zwaar zullen vinden. Niet zo lang geleden zagen we Arie Boomsma op de, oneerbiedig gezegd, homozender OUT TV, waarin hij tussen andere programma's in met een wervend en wervelend praatje jonge homo's opriep om zich met betrekking tot hun seksuele geaardheid te uiten.
Uitzending deze week
Weliswaar is dat verstandig en sympathiek, maar het is toch eigenlijk ook wel enigszins pijnlijk dat het hele homo-gebeuren anno 2010 geen thema zou mogen zijn. Die hele thematiek is nog niet eens twee eeuwen lang zo'n enorm thema geworden; voordien hadden mensen gewoon seks met elkaar omdat ze daar zin in hadden en/of zich daar goed bij voelden. Het geslacht in de onderscheidende betekenis speelde daarbij geen rol, de geslachtsdelen daarentegen wel. Die situatie zou voor een iegelijk, overal en altijd, moeten gelden.
Uit de kast wordt uitgezonden tussen 18:55 uur en 19:28 uur.
Tags:'coming out', homoseksualiteit bij jongeren, KRO-tv, Nederland 3, tv-magazine, Arie Boomsma, 'Uit de kast'
BBC Two zendt een driedelige reportage uit over E-nummers in voedsel
Dat er in onze levensmiddelen chemische toevoegingen zitten, is de laatste tijd steeds meer algemeen bekend geworden, al zullen de meeste consumenten u het fijne er niet van kunnen vertellen . Deze toevoegingen zijn alle voorzien van een E-nummer. BBC Two-tv zendt de komende tijd een driedelige reportage uit die in evenzovele afleveringen van een uur lengte zal worden uitgezonden.
De eerste aflevering is op genoemde zender te zien op donderdag 26 augustus tussen 21:00 uur en 22:00 uur onze tijd. In die aflevering wordt nader ingegaan op enkele aspecten van de E-nummers.
Een aantal daarvan beïnvloedt niet alleen de kleur van het product waaraan het wordt toegevoegd, maar beïnvloedt eveneens de reactie van de smaakpapillen van degenen die het product consumeren.
Hoewel tegenwoordig de ingrediënten op de verpakking van kant-en-klare-prodcuten dienen te worden vermeld, schiet je als normale consument niets op met de vermelding van zo'n nummer, aangezien dat op zich niet meer dan een mededeling is zonder nadere, waarachtig belangrijke info.Er zijn vast niet zo veel mensen die al die nummer en de daaraan gerelateerde chemische stoffen uit het hoofd kennen, respectievelijk een naslagwerkje bij de hand hebben.
Meer informatie over het thema kunt u hier vinden.
Evita's secret, documentaire van Frank Gorbeley meermaals op digitaal kanaal Holland Doc 24
Onbeantwoorde vragen In de nacht van dinsdag 24 op woensdag 25 augustus presenteerde het digitale televisiekanaal Holland Doc 24 de documentaire Evita's secret van Frank Gorbeley. Daarin wordt nader ingegaan op één van de vele mysteries die de figuur Evita Perón (1919-1952) tot nu toe zijn blijven omgeven. Daarbij gaat het niet om zomaar een verhaaltje waarvan steevast de vraag dient te worden gesteld of het wel om een waar gebeurd gegeven handelt. In 1946 was er voor va Perón een reis van drie weken door Europa georganiseerd, het werden echter drie maanden, en juist dat feit, in die periode, werpt onmiddellijk de korte doch klemmende vraag o: Waarom? Is er een verband met het feit dat een jaar later veel nazi's in Argentinië asiel hebben gekregen? In verband met al die feiten doemt een ander vraagstuk op: dat van de vele bankrekeningen die mevrouw Perón in Zwitserland bezat. Zelfs haar weduwnaar Juan Perón (1895-1974) heeft ze na Evita's verscheiden niet kunnen vinden.
Drie keer deze week
Deze documentaire wordt tussen 00:12 en 01:05 uur uitgezonden, en officieel is het dan al woensdag. Op woensdagavond wordt de film door hetzelfde digitale tv-kanaal herhaald tussen 21:00 uur en 21:52 uur. Donderdag 26 augustus kunt Evita's secret nogmaals zien, vanaf 23:13 tot kort na middernacht.Voor nog meer herhalingen kunt u de digitale gids voor TV-programma's: gids. vpro.nl raadplegen.
__________
Afbeelding: Buste van Eva Perón in La Plata.
Tags:Ev(it)a Perón, Juan Perón, Argentinië, Zwitserse bankrekeningen, (oud-)nazi's
Couperus gebruikt muziek in de roman Antiek toerisme uit 1911
Op de redactioneel aan deze site gelieerde website Tempel van het fin de siècle heb ik eergisteren een gedeelte opgenomen van de roman Antiek toerisme uit 1911 van één van de grootste schrijvers van de periode aan het einde van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw het fin de siècle : Louis Couperus (1863-1923).
Die auteur heeft in de eerste drie pagina's van genoemd boek laten zien hoezeer de kunsten elkaar hebben beïnvloed in dit geval gaat het erom dat de muziek de letterkundige heeft weten te inspireren, hetgeen zeer vruchtbaar is geweest. Mede daarom raden wij u aan de hier gegeven link te volgen en zelf te ondergaan hoe zeer het fenomeen muziek wordt omschreven als een onderdeel van dagelijkse handelingen in de oudheid, zij het dan ook dat de schrijver van het boek niet in de oudheid heeft geleefd, maar daarvoor wel een zeer sterke voorkeur heeft gekend.
Tags:muziek in de (NL-)letteren, oud Egypte in de literatuur, Louis Couperus, 'Antiek toerisme'
BBC Proms hedenavond met onder meer Wagners Ouverture Tannhäuser
Ook Mahler en Beethoven
Als het programma op de regionale Duitse radiozenders met de Götterdämmerung-uitvoering vanuit Bayreuth zo'n half uur op gang is, begint om 20:30 uur het BBC Proms-concert op BBC Radio 3 met eveneens een werk van Richard Wagner (1813-1883), zij het slechts de ouverture van een opera: die van Tannhäuser uit 1845. Gasten op het podium van de Royal Albert Hall zijn de leden van het Rotterdams Philharmonisch Orkest onder leiding van hun vaste dirigent Yannick Nezet-Seguin.
De rest van het concert dat door dit ensemble in Londen word gegeven en door miljoenen toehoorders via de radio te beluisteren valt, en op een later tijdstip wellicht nog op BBC Two-tv of BBC Four-tv, bestaat uit twee vaste stukken uit het grote repertoire: allereerst de Rückert-Lieder van Gustav Mahler, en vervolgens de Derde Symfonie in Es uit 1804 (Eroica) uit 18 van Ludwig van Beethoven (1770-1827).
_________
Afbeelding: Meisje aan de piano speelt de ouverture uit Tannhäuser van Richard Wagner. Het is een schilderij olie op canvas uit de jaren 1869-70 van Paul Cézanne (1839-1906). Het doek bevindt zich in de Hermitage te Sint Petersburg.
Tags:Richard Wagner, 'Tsnnháuser', Gustav Mahler, Ludwig van Beethoven, Rotterdams Philharmonisch Orkest, Yannick Nezet-Seguin, BBC Proms 2010, Royal Albert Hall London
Götterdämerung van Richard Wagner zaterdagavond op regionale Duitse ARD-zenders
Zaterdag 21 augustus Het vierde onderdeel van de tetralogie Der Ring des Nibelungen van Richard Wagner (1813-1883), Götterdämmerung uit 1876, is te beluisteren via de Duitse ARD-radiozenders, zaterdag 21 augustus, 's avonds tussen 20:00 uur en 01:25 uur in de nacht op zondag 22 augustus, in een versie die tijdens de Bayreuther Festspiele wordt uitgevoerd. In het Festspielhaus dat Wagner op de Grüne Hügel heeft laten bouwen werd de première van dit stuk gegeven op 17 augustus 1876.
We kunnen luisteren naar koor en orkest van de Bayreuther Festspiele, welke zullen worden geleid door Christian Thielemann. Qua stemmenmateriaal kunnen we verwachten dat onder meer de tenor Lance Ryan, de basbariton Ralf Lukas, en de bas Eric Halfvarson zich zullen inzetten om dat gebeuren een extra muzikaal tintje te verlenen. Nadere informatie over dit muziekdrama is te vinden op de, redactioneel aan Cultuursfinx gelieerdesite Tempel van het Muziektheater, in een artikel, aldaar opgenomen op 13 juni 2008.
__________
Afbeelding: De tenor Georg Unger (1837-1887) als Siegfried tijdens de première in 1876 in Bayreuth.
Tags:Richard Wagner, 'Der Ring dfes Nibelungen', 'Götterdämmerung', Bayreuther Festspiele 2010, Christian Thielemann, Georg Unger, Festspielhaus Bayreuth
Linkshandigheid en creativiteit in Twenty minutes van BBC Radio 3
In de aflevering van het programma Twenty minutes dat op vrijdag 20 augustus tussen de beide onderdelen van het BBC Proms 2010-concert van die avond en dat is tussen 20:45 uur en 21:05 uur wordt het thema creativiteit van linkshandigen behandeld. In aansluiting daarop wordt in het tweede gedeelte van het concert, als eerste werk na de pauze het Concert voor de linkerhand van Maurice Ravel (1875-1937), uitgevoerd door het Philharmonia Orkest onder leiding van Esa-Pekka Salonen (geboren 1958); solistische medewerking zal worden verleend door de pianist Jean-Efflam Bavouzet (geboren 1962).
Ravel componeerde in 1931 dat concert voor de linkerhand van de Oostenrijkse pianist Paul Wittgenstein (1881-1967). Na zijn studie debuteerde hij in 1913. Tijdens de Eerste Wereldoorlog was deze musicus militair en in die hoedanigheid was hij op patrouille bij de Poolse plaats Zamość. Bij die gelegenheid werd hij door een kogel van een sluipschutter in zijn rechterarm geraakt, waarna hij dat lichaamsdeel moest worden geamputeerd, en hij voor zijn spel op de zwarte en witte toetsen een internationale carrière in principe wel kon vergeten, doch daarin berustte hij niet, maar arrangeerde hij zelf tal van bestaande composities zodanig dat ze alleen met de linkerhand konden worden uitgevoerd, en hij toch kon blijven spelen. Diverse componisten hebben speciaal stukken voor hem geschreven: Benjamin Britten, Paul Hindemith en Richard Strauss. Maurice Ravel ging zo ver een heel concert te creëren. De pianist was hem weliswaar dankbaar, maar begreep er helemaal niets van en heeft het dan ook nooit zelf gespeeld.
Geheel anders is de situatie van linkshandigen die dit fenomeen vanaf hun geboorte meedragen, en die helaas ook in onze tijd niet zelden met achterdocht of zelfs verachting worden bekeken, aangezien zou iemand opvallend anders is, hetgeen al dan niet subliminaal als bedreigend wordt ervaren. Iemand die daarover, in tal van opzichten kan meepraten, is Rik Smits, die ovder het verschijnsel linkshandigheid een boek heeft geschreven dat in maart van dit jaar bij Nieuw Amsterdam Uitgevers is verschenen en al snel moest worden herdrukt.
Dezer dagen zal op deze site een bespreking worden gepubliceerd van Het raadsel van linkshandigheid.
Tags:linkshandigheid, creativiteit, Paul Wittgenstein, Maurice Ravel, 'Twenty minutes', BBC Radio 3, Rik Smits
'Cultura 24' herhaalt literaire ontmoeting met Alfred Kossmann (1922-1998)
In de serie Literaire ontmoetingen Het digitale televisiekanaal Cultura 24[1] biedt op donderdag 19 augustus 's middags tussen 16:00 uur en 17:00 uur een herhaling van een aflevering van de reeks letterenprogramma's van de Avro met als serietitel Literaire ontmoetingen, gepresenteerd door Hans Gomperts (1915-1998). In de aflevering in kwestie wordt de veelzijdige letterkundige Alfred Kossmann (1922-1998) voorgesteld. Deze auteur heeft zich geprofileerd als schrijver van verhalend proza, van beschouwende teksten, en als vertaler. In die laatste hoedanigheid heeft hij zich ontfermd over teksten van de negentiende eeuwse auteur Leopold, Ritter von Sacher-Masoch (1836-1895). Naar die man is, vanzelfsprekend op basis van de inhoud van diens literatuur, het begrip (seksueel) masochisme ontstaan uit de pen van de psychiater en seksuoloog Richard von Krafft-Ebing (1840-1902), in diens Psychopathia sexualis uit 1886.
Van Sacher-Masoch vertaalde Alfred Kossmann de 'langere novelle' Venus im Pelz uit 1870, onderdeel van de bundel Das Vermächtnis Kains. [2] Over de auteur van dat verhaal heeft Alfred Kossmann een biografisch essay geschreven fantasierijk getiteld Martelaar voor een dagdroom. [3]
__________
[1] Ongetwijfeld zal Cultura 24 deze 'ontmoeting' nog wel eens in de programmering opnemen.
[2] In 1969 verschenen bij de Arbeiderspers: Grote ABC 141.
[3] Uitgekomen in 1962 bij uitgeverij Ad. Donker te Rotterdam en uitgeverij Ontwikkeling te Antwerpen. De studie over de auteur in kwestie is aangevuld met twee verhalen van Sacher-Masoch: De capitulant en Het volksgericht. De studie is later als paperback, maar dan zonder die beide vertaalde verhalen, bij Querido verschenen (1970).
Tags:Alfred Kossmann, Leopold von Sacher-Masoch, Richard von Krafft-Ebing, Hans Gomperts 'Literaire ontmoetingen', Avro-tv
Jean-Luc Godard is met twee speelfilms in het Arte-programma van donderdag 19 augustus opgenomen
Pieter de dwaas
Als een schrijver heeft besloten zijn vrouw te verlaten en daarmee zijn burgerlijke bestaan op te geven voor een vrouw uit het verleden, weet hij letterlijk niet waar hij aan is begonnen. Die vrouw zorgt er echter voor dat hij terechtkomt in een web van leugens, lagen en listen tot en met moord. Dan blijkt eveneens dat de liefde tussen die beiden geen stand houdt. Regisseur Jean-Luc Godard (geboren 1930) realiseerde Pierrot le fou in de jaren 1965/66. Daarin treden in de voornaamste rollen op de Franse macho bij uitstek anno toen: Jean-Paul Belmondo (geboren 1933), alsmede de ex (1961-1967) van Godard: Anna Karina (geboren 1940), en verder Dirk Sanders (geboren ongeveer 1934).
De rolprent wordt onder meer beschouwd als een strikt persoonlijke afrekening van de regisseur, in verband met het mislukte huwelijk met Anna Karina, dat overigens ten tijde van het maken van de film nog geldig was.
Het werd een road movie, gelardeerd met zowel absurditeiten in politieke zin, alsook met momenten die de filmliefhebber in goede zin raken, hetgeen de vaart er qua verrassingen goed inhoudt. Voorop staat echter het verlies van emoties, en dat tekent het verhaal zodanig dat de tragiek binnen de menselijke elementen domineert. De Nederlandse Speelfilm Encyclopedie waardeert deze film met vier sterren als een meesterwerk. De rolprent wordt door Arte-televisie uitgezonden op donderdag 19 augustus tussen 20:15 uur en 22:05 uur. Een herhaling zal worden vertoond in de nacht van maandag 23 augustus op dinsdag 24 augustus vanaf 00:55 uur.
One Plus One De tweede film van Jean-Luc Godard die enkele uren later op dezelfde zender begint om 00:00 uur en duurt tot 01:40 uur in de nacht op vrijdag 20 augustus zal duren , bracht het in de Speelfilm Encyclopdie niet verder dan tweeënenhalve ster, hetgeen toch nog bovengemiddeld betekent. One Plus One is een Brits-Franse coproductie uit 1968. In deze film treffen we aan:Anne Wiazemsky (geboren 1947), naast Mick Jagger (geboren 1943) en Keith Richards (eveneens geboren 1943) en Brian Jones (geboren 1942), alsmede tal van anderen.
De rolprent is onder meer als collagefilm gekwalificeerd. Die bevat diverse, zeer uiteenlopende passages, zoals een wel heel wondervreemde boekhandelaar die uit Hitlers Mein Kampf voorleest en op grond daarvan als fanaticus wordt beschouwd. Ook worden enkele leden van de Black Panthers in hun doen en laten gevolgd. Grote attractie voor ook ruim vier decennia na het ontstaan van de film vele 'volgelingen' zijn de blikken die ons, voyeurs, worden gegund in een studio als de Rolling Stones het nummer Sympathy for the devil willen opnemen en daarmee zo lang doorgaan tot het resultaat naar tevredenheid is. Die onderdelen van de film hebben de benaming rockumentary gekregen en gelden als indrukwekkend.
De producent van One Plus One, Iain Quarrier, heeft een eigen versie van de film in roulatie gebracht onder de titel Sympathy fr the devil, met aan het einde die complete Stones-song.ean Luc-Godard was daarover zo ontstemd dat hij tijdens het London Filmfestival in 1968 die Quarrier ten overstaan van de toeschouwers te lijf gegaan is. Deze film wordt nog driemaal herhaald door Arte-televisie: in de nacht van vrijdag 27 op zaterdag 28 augustus, vanaf 03:00 uur, vervolgens in de nacht van dinsdag 1 september op woensdag 2 september, en dan nog in de nacht van zaterdag 5 september op zondag 6 september, weer vanaf 03:00 uur.
Documentaire Pjotr, brieven uit de Goelag deze week drie keer op digitaal kanaal Holland Doc 24
Brieven bij de vleet
Nadat Pjotr Aleksejev in 1937 te Leningrad werd gearresteerd in het kader van de extreem waanzinnige repressiegolf, ontstaan in het door daverende gekte uitzinnig getormenteerde brein van Josef Dzoegasjvili, bijgenaamd Stalin en tot acht jaar dwangarbeid werd veroordeeld, die hij in een werkkamp in de Oeral heeft moeten verrichten, hebben zijn vrouw en zijn dochters hem niet weergezien. Wel hebben ze een groot aantal brieven ontvangen, dat hij vanuit dat kamp heeft verstuurd.
De achterkleindochter van Pjotr Aleksejev is op zoek gegaan naar diens sporen in de Oeral, en hierbij is zij op de voet gevolgd door de Nederlandse documentairemaker Jan Jaap Kuiper. Het doel van de kleindochter, en daarmee van lieverlee ook van onze landgenoot, was de lotgevallen van Pjotr Aleksejev zo veel als maar enigszins mogelijk was te volgen.
Driemaal deze week
Tussen 00:00 uur en 00:27 uur in de nacht van dinsdag 17 op woensdag 18 augustus wordt het resultaat van het door Jan Jaap Kuiper verrichte werk als film, met de titel Pjotr, brieven uit de Goelag een bijdrage van de Humanistische Omroep vertoond via het digitale televisiekanaal Holland Doc 24. In de namiddag van woensdag 18 augustus wordt de documentaire herhaald op dezelfde zender, tussen 17:33 uur en 18:00 uur. Een tweede herhaling, nog deze week, zal worden uitgezonden op vrijdag 20 augustus, tussen 22:02 uur en 22:29 uur.
____________
Afbeeldingen
1. Stalin-slachtoffer Pjotr Aleksejev.
2. Documentairemaker Jan Jaap Kuiper.
Tags:Pjotr Aleksejev, Stalin, Goelag, documentaire, Jan Jaap Kuiper, Humanistische Omroep, Holland Doc 24
Zes jaar gevangenschap in de Colombiaanse jungle: Ingrid Betancourt
Haar eigen verhaal Het eerste Duitse publieke televisienet ARD/Das Erste zendt op dinsdag 17 augustus vanaf 22:45 uur tot 00:25 uur in de nacht op woensdag 18 augustus de actuele documentaire Gefangen im Jungle Die Entführung der Ingrid Betancourt. In die film vertelt de indertijd ontvoerde Ingrid, die sedert enige tijd weer vrij leeft, over wat ze gedurende die zes jaar van haar gevangenschap zoal heeft beleefd: aan den lijve ondervonden en geobserveerd.
Wereldnieuws
Hoewel de protagoniste van het verhaal met grote regelmaat wereldnieuws is geweest tijdens haar periode in gevangenschap, zal er toch nog wel heel wat te vertellen zijn dat niet in kranten heeft gestaan of via radio- en/of televisiejournaals is bekendgemaakt. Nu zal het verhaal, zij het subjectief, in de juiste volgorde met de voor de hoofdpersoon juiste accenten worden verteld. De film duurt zo'n honderd minuten en daarin zal de oorsprong van de plotselinge ontvoering zeker aan de orde komen, want wat bijna niemand meer weet, vooral doordat de nadruk in gevangenschap is komen te liggen op de respectieve actualiteit en niet op die omstandigheden welke de communistische guerillabweging FARC aanleiding hebben gegeven tot de ontvoering, Ingrid Betancout was kandidate voor het presidentschap van Colombia, en zij zocht nu juist de dialoog met de Farc.
Twee Russische muzikale grootheden op BBC Proms-concert maandagavond
Skrjabin en Stravinski Om half negen onze tijd begint op maandag 16 augustus het BBC Proms 2010-concert van die dag. Tot ongeveer kwart voor elf komen drie grote namen uit de historie van de Russische cultuur van de negentiende en de twintigste eeuw voorbij. Twee daarvan met mijlpalen uit de geschiedenis van de Russische muziek: Aleksandr Skrjabin (1872-1915) wiens Symfonie nr. 1, opus 26, geschreven in de jaren 1899-1900, zal worden gespeeld als eerste programma-onderdeel tussen 20:30 uur en 21:20 uur en Igor Stravinski (1882-1971), van wie De Vuurvogel, gecomponeerd in de jaren 1909-1910 tot klinken zal worden gebracht. De uitvoerenden die avond zijn het London Symphony Orchestra onder leiding van Valery Gergiev. In de compositie van Skrjabin treedt het koor van het Mariinsky Theater uit Sint Petersburg op, aangezien dat werk is geconcipieerd voor groot koor en orkest. Het geheel is een ode aan de kunst, hetgeen in de Russische tekst diverse keren is te horen: "Slava Iskoesstvo"(Hulde aan de kunst).
Boris Pasternak Tijdens de pauze die zo'n twintig minuten zal duren, komt in het BBC Proms Literary Festival de Russische schrijver en Nobelprijswinnaar Boris Pasternak (1890-1960) aan bod. Meer daarover op onze zustersite Tempel der Letteren.
In zijn jonge jaren heeft deze veelzijdige kunstenaar eveneens muziek gestudeerd en aardig wat gecomponeerd. Drie stukken daarvan werden enige decennia geleden reeds op het label Erasmus uitgebracht: Twee preludes en een sonate. Deze stukken worden aangevuld met Quatre morceaux opus 51 uit 1907 van Skrjabin, en twintig stukken: Visions fugitves opus 22 uit de jaren 1915-1917 van Sergej Prokofjev. (Erasumus-cd: WVH 091) _____________ Afbeeldingen 1. De Vuurvogel. 2. Boris Pasternak aan de piano (1907); foto overgenomen uit het tekstboekje van de Erasmus-cd.
Tags:Boris Pasternak, Russische letteren 20ste eeuw, BBC Proms Literary Festival, BBC Radio 3
Op zoek naar God kun je vreemde snuiters tegenkomen
Opgedrongen gemis Stelt
u zich eens voor: twee jonge vriendjes zitten in het bad en vermaken
zich daarbij kostelijk. Op een gegeven moment krijgt één van de twee
een beetje trek en besluiten ze buitenshuis een appel te plukken.
Nauwelijks hebben ze de huisdeur achter zich dichtgedaan of hun
aandacht wordt getrokken door een poster die iemand in de nacht op de
muur van het huisje had geplakt. Dan verbaast het niemand dat die jonge
wezens even verbaasd kijken. Dat overkwam de beide jonge vrienden
het biggetje en de egel. Daar stond te lezen: "Wer Gott nicht kennt,
dem fehlt etwas." Toen ze van elkaar hadden vastgesteld dat de ander
God niet kende, schrokken ze en besloten ze hem te gaan zoeken.
Onderweg Alle
dieren die de beide vriendjes onderweg zijn tegengekomen, hebben ze de
weg naar God gevraagd, maar geen van hen kon ze daarover meer
vertellen, totdat ze de vos tegenkwamen, die meldde dat hij wel eens
mensen had horen ruzie maken over God. En hij wees naar de Tempelberg
en zei dat daar diverse huizen gebouwd waren, maar dat de mensen het
niet eens konden worden in welk huis God nu precies woonde. "Als jullie
mij vragen is het beter om er niet heen te gaan, die lui daar boven
zijn tamelijk getikt." Big en egeltje waren weliswaar zeer dankbaar
voor de raad van de vos, maar ze waren zo nieuwsgierig dat ze de berg
toch beklommen, omdat ze simpelweg wilden weten wat hun nu precies
ontbrak. Bovenop de berg stnden enkele enorme huizen, dat ze dachten
dat die God wel heel groot moest zijn. Het formaat schrikte de kleine
egel wel wat af, maar de big vond dat ze geen half werk konden leveren.
Dus stapten ze op het eerste huis af. Daar stond een man met een heel
aparte hoed en lange zwarte lokken, die uitlegde dat het bewuste huis
een synagoge was, en hij, rabbi, kon dat allemaal precies weten. De
beide jonge dieren wilden nu wel heel graag eens met God kennismaken.
"Is hij thuis?" Maar de rabbi verklaarde dat ze alleen binnen mochten
als ze een Joodse moeder hadden.
Verder zoeken Toen
de beide vrienden beseften dat het met de rabbi en zijn Heer kwaad
kersen eten was, omdat God helemaal niet vriendelijk was, doch alleen
maar almachtig, begaven ze zich naar het volgende huis. Daar stond een
man met een lollig lila kapje op zijn hoofd en een heel apart gewaad
tot op de grond. Hij bleek een echte bisschop te zijn, dus moest hij
meer kunnen vertellen. Samen met hem gingen ze de kerk binnen, en daar
hoorden ze dat zonden met het bloed van Gods eigen zoon werd
weggewassen. "Gatsie," riep het egeltje. "Wassen doe je met zeep." Al
snel bleek evenzeer uit andere opvallende zaken dat ze ook daar hun heil niet zouden vinden, en dus vertrokken ze snel weer. Eigenlijk hadden ze niet veel zin meer om ook nog in het derde huis een kijkje te nemen. Doch om eindelijk aan de weet te komen wat hun onbtbrak,
liepen ze op het derde huis af. Daarvoor stond een men met een volle
baard en een doek op zij hoofd gevouwen. Hij leek een beetje op de oma
van de egel. En voor de derde keer stelde de egel de vraag over de
weg naar God. Aangezien deze man een mufti was, moest hij het toch wel
weten. "In deze moskee kunnen jullie Allah ontmoeten."Maar om Allah te leren kennen, moeten jullie Moslim worden . . . " Toen
ze eenmaal hadden geluisterd en beseft dat zulks ook vijfendertig keer
per week een wasbeurt betekende, leek ze dat niks. Daarop ontstak de
mufti in toorn en begon te bulderen over de hel en het eeuwige vuur
waarin ze zouden braden. De kleine egel leek het allemaal maar niks, en
mede daarom zei hij dat die Mohammed misschien helemaal geen profeet
was, maar de mensen gewoon voor de gek gehouden had. Dat was niet zo
slim van de kleine egel, want nu was niemand meer vriendelijk, en
kregen ze allerlei onhartelijks naar hun hoofd geslingerd. Snel gingen ze
daarom naar de uitgang, maar daar stonden
ook al de rabbi en de bisschop, die hen van godslastering
beschuldigden. Ze slaagden er uiteindelijk in weer thuis te komen en
daar kwamen ze tot de conclusie dat hun inderdaad al die tijd
iets had ontbroken: angst. Zolang ze God niet kenden, was er van angst
geen sprake geweest. "Die lui daar op de Tempelberg zijn werkelijk
getikt. Ik denk dat die Here God helemaal niet bestaat." En zij
concludeerden dat er op dat vreemde plakaat aan hun muur één woord
teveel stond.
Leerstuk met prachtige illustraties Zodra
kleine dieren, en in hun navolging kleine en grote mensen, op zoek gaan
naar een opperwezen, dat in de meeste landen van de westerse wereld met
het begrip God wordt omschreven, komen ze in situaties terecht, die een
vreemde draai aan hun dagelijks bestaan blijken te geven, en die hun
niet bepaald een verrijking van het bestaan voor ogen voeren, doch
alleen dwang, gedram, haat en nijd. Het
boek van Michael Schmidt-Salomon met schitterende tekeningen van Helge
Nyncke vormt een leerstuk voor iedereen, van alle leeftijden, die zich
niets wil laten wijsmaken. Het heeft in Duitsland vrij veel aandacht
gehad, onder meer door deelname van de auteur aan een gespreksronde
over de vraag of God nu(wel of niet) bestaat. Het is zo'n fraai,
verhelderend en voor jong en oud begrijpelijk, opbouwend werkstuk dat
er maar snel een Nederlandse versie moet worden gerealiseerd. De
illustraties nemen het grootste deel van het boek in beslag en dus is
een vertaling binnen een week geregeld.
Michael Schmidt-Salomon / Helge Nyncke: Wo bitte geht's zu Gott? fragte das kleine Ferkel Ein Buch für alle die sich nichts vormachen lassen. Hardcover, 36 pag., rijk geïllustreerd. Alibri Verlag, Aschaffenburg. ISBN 978-3-86569-030-2.
Wagners 'Tristan und Isolde' op 7 december 's avonds rechtstreeks uit Milaan op ARTE-televisie
Eenmalige uitzending Op vrijdag 7 december wordt via de Duits-Franse cultuurzender Arte [ NB ] uit de Scala van Milaan de opera Tristan und Isolde
van Richard Wagner uitgezonden. Deze voorstelling duurt van 19:00 uur
tot middernacht, en wordt tweemaal onderbroken door een pauze van
ongeveer een half uur: de eerste begint om 20:20 uur, de tweede om
22:15 uur. Koor en orkest van de Scala van Milaan worden gedirigeerd
door Daniel Barenboim. De hoofdrollen worden gezongen door Waltraud
Meier, sopraan en Ian Storey, tenor. Patricia Carmine tekent voor de
regie. Het is de ënscenering zoals die indertijd door Patrice Chéreau
is gerealiseerd. Ieder jaar wordt het operaseizoen in de Milanese
Scala geopend op 7 december, omdat dit de naamdag is van de
stadspatroon van Milaan, de heilige Ambrosius. Het is voor het eerst
dat de Bayerische Rundfunk, samen met Arte-televisie deze gebeurtenis
kan bijwonen. In tegenstelling tot menig andere muziekuitvoering zal deze uitzending niet worden herhaald.
Voorbereidingen in 1865 Nadat
Richard Wagner wat onenigheid met König Ludwig II had gehad, wilde hij
weten waar hij aan toe was, en schreef de majesteit daarom op 11 maart
1865 een brief waarin hij de vraag stelde of hij moest vertrekken dan
wel kon blijven. "Teurer Freund. Bleiben Sie hier, bleiben Sie hier,
Alles wird herrlich wie zuvor." De dag daarop begon Wagner met de
voorbereidingen voor de
première, samen met de toen negenentwintigjarige Ludwig Schnorr von
Carolsfeld en diens elf jaar oudere wederhelft Malvine. De echtgenote
van de dichter Georg Herwegh, die deze gebeurtenis heeft bijgewoond,
berichtte dat Wagner al snel tot de conclusie kwam dat dit het ideale
paar was voor de beide hoofdrollen. "Wenn eine Stelle besonders schon
gesungen war, so sprang Wagner auf und küsste lebhaft den Sänger oder
die Sängerin, stellte sich vor Freude auf den Kopf oder rannte in den
Garten und kletterte jubelnd auf einen Baum," heeft ze voor het
nageslacht bewaard.
"Onuitvoerbaar" Een
maand later, op 10 april werd dochter Isolde, kind van Richard Wagner
en Cosima von Bülow de latere tweede mevrouw Wagner geboren, en nog
op diezelfde dag begon de bedrogen echtgenoot Hans von Bülow met de
repetities van de muziek. Volgens de literatuur
had hij de directietechniek van de componist tot in detail overgenomen,
en hij voelde een diepe muzikale verwantschap, waardoor hij in staat
was, zelfs heel direct na een zware ziekte met
verlammingsverschijnselen, de orkestleden te enthousiasmeren voor deze
nieuwe klankentaal vol leidmotieven die als een spinnenweb dooreen
liepen. Iets dat tot dan toe nog niet eerder door een componist was
geëist. Een goede eerste uitvoering op de geplande datum, 15 mei,
scheen niets meer in de weg te staan, maar mevrouw Schnorr was op het
laatste moment hees geworden, waardoor de opvoering alsnog moest worden
afgezegd, hetgeen onmiddellijk ervoor zorgde dat de geruchtenstroom
weer op gang kwam met als hoofdmotief: "Tristan is toch onuitvoerbaar."
Dat irriteerde de overgevoelige, hypernerveuze koning, met als gevolg
dat Wagner wel even vreesde voor een nieuwe datum, maar de koning
besliste: 10 juni, en zijn wil geschiedde. Op 10 juni werd de
première toch nog in het Konigliche Hof- und Nationaltheater te München
gegeven. Het werd kwalitatief een enorm succes, ook volgens een deel
van de recensenten, die vornamelijk in uitersten dachten en voelden.
Maar hier en daar werd reeds direct herkend dat men een
'epochemachendes Werk' had bijgewoond, dat de tand des tijds eveneens
zou doorstaan. Al duurde het wel even voordat het publiek er ook mee
uit de voeten kon. Dat was echter al wel het geval bij de laatste van
de vier
voorstellingen, drie weken na de première. Wagner, von Bülow, het
orkest, maar vooral Ludwig Schnorr von Carolsfeld de Tristan, die onder
het gevleugelde woord Nomen est Omen zou
moeten worden gerangschikt. Drie weken later overleed hij en het is tot
op de huidige dag onduidelijk wat de preciese oorzaak is geweest. Ook
Ludwig II moet wel enthousiast zijn geweest, aangezien hij zijn
Raddampfer de raderstoomboot waarmee hij op de Starnberger See voer
de naam Tristan heeft gegeven. ___________ Afbeeldingen 1. Dirigent Daniel Barenboim. 2. Het echtpaar Ludwig en Wilhelmine Schnorr von Carolsfeld, gefotografeerd tijdens de generale repetitie van Tristan und Isolde in het voorjaar van 1865. 3. Dirigent Hans von Bülow wist het orkest te winnen voor de volstrekt nieuwe muziek van Wagners Tristan. 4. Ludwig II voor zijn raderstoomboot Tristan. (Detail uit een grotere afbeelding.) ____________ [ NB
] De Duitse radiozender NDR Kultur begint volgens de programmagidsen
reeds om 18:00 uur, maar volgens info van de zender zelf, gepubliceerd
op Iternet, begint het programma reeds om 16:55 uur. Het zou dus kunnen
zijn dat de televisie-uitzending via een zogenoemd uitgesteld relais
wordt gerealiseerd.
Multipercussionist Martin Grubinger met zijn geheel eigen, ritmisch-muzische wereldtaal
Ritmische wereldtaal "Am
Anfang war der Rhytmus," moet dirigent en pianist Hans von Bülow eens
hebben gezegd. Althans volgens dirigent Charles de Wolff, die met deze
woorden een concert inleidde dat veel slaginstrumenten zou laten
klinken. Als je het fenomeen ritme met 'scheppingsdrang' in verbinding
wilt brengen, valt er niet zoveel op die uitspraak aan te merken. Dat bleek weer eens in de NDR Talkshow,
die eens per twee weken op vrijdagavond tussen 22:00 uur en middernacht
op het derde Duitse televisienet Norddeutscher Rundfunk wordt
gepresenteerd en al een lang leven is beschoren, zij het met steeds
weer andere presentatoren. Al enkele jaren zijn de meeste van deze
uitzendingen echter nauwelijks meer dan vooral
gezelligheidsbijeenkomsten, waar een goede Schlagabtausch
zoals in vroeger jaren niet meer voorkomt, hetgeen de aantrekkelijkheid
in hoge mate heeft aangetast. Twee nogal narcistische presentatoren, de
al te veel op de Duitse treurbuis verschijnende quizleider Jörg Pilawa,
vanwege zijn aantrekkelijke uiterlijk geliefd bij alle sexen en
leeftijden, met aan zijn zijde de afgrijselijke, bekkentrekkende,
aalgladde Plaudertasche en Schreckschraube Julia
Westlake, die er in hoge mate mede voor heeft gezorgd dat ik die
praatparade al jaren in principe mijd. Tenzij ik van tevoren weet welke
waarlijk interessante figuur uit de wereld der cultuur als gast is
uitgenodigd. Zo iemand is de fenomenale slagwerker Martin Grubinger.
Enorme slagwerkbatterij Martin
Grubinger, een veelzijdige, jonge slagwerker met niet alleen een gulle
lach, maar ook een inmiddels internationale reputatie, was in de
uitzending van vrijdag 30 november niet alleen voor een praatje
aanwezig, maar ook voor een optreden. Samen met een vriend speelde hij
een deel van een eigen compositie, die als soundtrack in de nieuwste
film van Michael Verhoeven wordt gebruikt. Op de vraag of hij met dat vele slagwerk niet oorverdovend op de omgeving zou moeten werken, vertelde de sympathieke, slagvaardige
en humoristisch ingestelde jongeman dat hij ergens op het land in
Oostenrijk een grote ruimte had met in de naaste omgeving alleen nog
vijf boerderijen, met daartussen land waarop koeien grazen. De
gedachte, die bij velen overheerst dat die arme dieren daaronder te
lijden zouden hebben werd direct gelogenstraft door de mededeling van
de kant van de musicus dat nu juist veel koeien bij zijn studio komen
en naar binnen kijken als hij zijn studie- en repetitie-uren (negen à
tien per dag) daar doorbrengt en flink van leer trekt met zijn vele
stokjes en andere hulpmiddelen, die hem ten dienste staan om de
instrumenten goed, en op de juiste manier te raken. Het toont alleen
maar weer eens hoezeer nog altijd dieren en hun geheel eigen
intelligentie en interessen worden onderschat, juist door eenmaal
gepostuleerde vooronderstellingen als feiten aan te nemen.
Eeltvorming Die
vele oefening, welke zo'n tachtig concerten op tal van plaatsen op het
ondermaanse, en dat binnen één jaar tijd, tot gevolg heeft, is echter
niet alleen verantwoordelijk voor de kunst die daaruit is voortgekomen,
doch eveneens voor het vele eelt (Hornhaut) op
de handen en tussen de vingers van deze razend knappe kunstenaar. Zijn
uitspraak in de NDR Talkshow "Ik heb wel eens begrepen dat vrouwen erg
naar de handen van een man kijken bij hun keuze. Zo gezien kan in het
klooster gaan", zorgde, begrijpelijkerwijs, voor veel hilariteit. Inmiddels
is zijn ster niet alleen zo sterk rijzende dat deze jonge
'multipercussion artist' hoewel in 1983 geboren, maakt hij qua
uiterlijk niet de indruk dat hij ouder dan een jaar of zeventien is
keuzes zal moeten maken hoeveel uitnodigingen hij nog kan en welke
optredens hij kan realiseren. Hij ontving in 2006 de Leonard Bernstein
Award van het Schleswig Holstein Musikfestival. Zodra we
geluidsdragers van Martin Grubinger in handen krijgen, zullen we onze
lezers daarover nader informeren: hij is een heel bijzondere musicus en
een menselijk wezen dat via zijn muziek weet te activeren, en dat is de
ware opgave van alle kunsten en hun dienaren.
Dreigroschenoper van Kurt Weil in deels nieuw jasje zondagochtend op cultuurzender ARTE
Herhaling op 2 december Op dinsdag 27 november heeft de Frans-Duitse cultuurzender ARTE de Dreigroschenoper
gepresenteerd met de muziek van Kurt Weill (1900-1950), in de
enscenering van André Wilms, zoals die verleden jaar op de planken van
het Frankfurter Schauspiel op het programma stond. De
televisie-uitzending was een latertje: deze begon om kwart voor elf en
eindigde goed twee uur later. Al degenen, die de uitzending hebben
gemist, kunnen op zondagochtend 2 december de schade inhalen. De
voorstelling wordt dan herhaald tussen 9.50 uur en 12.00 uur. Deze
versie is een kleurrijk schouwspel vol vaart en aan de huidige tijd
aangepaste vondsten, die overigens behoedzaam worden ingelast of in
plaats van de vroegere tekst worden gesproken. De actualiteit daarvan
zal voornamelijk associaties inhouden voor degenen, die goed op de
hoogte zijn met het wel en wee van de dagelijkse (politieke) realiteit
in de Duitse Bondsrepubliek. Dat doet echter op geen enkele manier
afbreuk aan de kwaliteit, die op all fronten overheerst, zowel qua
enscenering die zich letterlijk op drie niveaus, hier en daar
tegelijkertijd, afspeelt alsook in de muzikale omlijsting door het
Ensemble Modern, gedirigeerd door Nacho de Paz, die in de orkestbak is
gekleed als circuskapelmeester.
Geen echte opera Een echte opera is dit stuk muziektheater niet ook al draagt het Engelse voorbeeld dat begrip eveneens in de titel The Beggar's Opera [1] , maar dat mag de pret niet drukken. Hoewel de schrijver van de Dreigroschenoper en de Dreigroschenroman [2], Bertolt Brecht
(1898-1956) en componist Kurt Weill zelf niet wars waren van tegendruk
ten aanzien van bestaande tradities, wordt in de huidige versie toch de
indruk gewekt dat men in het revue-element dat hier en daar op de
rand van de slapstick balanceert verder gegaan is dan in de
oorspronkelijke versie van 1928, en in de film met onder meer Ernst
Busch van 1931. Opvallend is dat de verscheurdheid van enkele
figuren, met op de eerste plaats Mrs. Peachum (een schitterende rol van
Karin Neuhäuser), en de ware gevoeligheden tegenover veel extraverte
emotie toch hun plaats behouden en ook als zodanig weer opborrelen en
voor het voetlicht worden gebracht.
Tal van versies In
de loop van acht decennia zijn diverse ensceneringen de revue
gepasseerd, waarvan die in de jaren vijftig opnieuw met de
Weill-weduwe (ze waren zelfs tweemaal gehuwd) Lotte Lenya reeds kort
daarna, met een nogal soap-achtige Johanna von Koczian als Polly
Peacum, veelal terecht als al te zoetsappig werd ervaren. Een
vergelijking van diverse uitvoeringen is mogelijk: de film uit 1931 is
nog beschikbaar, de versie van een halve eeuw geleden werd door CBS op
een dubbel-LP uitgebracht [3],
en via YouTube kan men nog fragmenten uit de film, uit de versie van
1962 de Seeräuberjenny-aria door Hildegard Knef (met haar
rauw-doorrookte stem) beluisteren, evenals enkele andere, al dan niet
furore gemaakt hebbende presentaties. Ook is er in1971 op het label
Joker een Italiaanse plaat uitgebracht waarop Brecht zelf de Moritat [4] van Mackie Messer zing, alsmede Das Lied von der Unzulänglichkeit des Menschen. En
voor degenen, die eventueel wel van de muziek van Kurt Weill houden,
maar niets op hebben met Brechts versie van de Driestuiversopera, is er
nog altijd de Kleine Dreigroschenmusik een suite uit de opera, die iets meer dan twintig minuten in beslag neemt.
Tijdloze tegenstellingen Wolfram Koch als Mackie Messer en de vele andere protagonisten in deze nieuwste versie van de Dreigroschenoper
maakt duidelijk dat er in wezen nog niet veel is veranderd. De
tegenstelling tussen arm en rijk wordt weer in ijltempo steeds groter,
en dat alleen als gevolg van een gering aantal machtigen in politiek en
industrie, die, om het nu enigszins algemeen te houden het eigenbelang
in de vorm van roem en/of bezit miljoenenvoudig belangrijker achten dan
de omstandigheden van een groot deel van de wereldbevolking. Wat in het
kader van John Gays bedelaarsopera gold en twee eeuwen later bij
het duo Weill/Brecht omtrent sterke tegenstellingen in een (grote)
stad, is nu in versterkte mate aan de orde in de tegenstelling tussen
het rijke westen en alle andere landen, die tesamen voor het gemak
worden aangeduid met Derde Wereld. En dus geldt nu nog even sterk de
laatste, gezongen, strofe:
Und die einen sind im Dunkeln Und die andern sind im Licht Und man sehet die im Lichte Die im Dunkeln sieht man nicht.
De
opvoering kan dan ook worden gezien als een (nieuwe) aanklacht tegen de
manipulaties van veel (Duitse) politici, die zich hebben geprofileerd
als huichelende halers, hebbers en houders, hetgeen helaas niet beperkt
is gebleven tot de éne partij, die daarvan al te vaak als enige is
beschuldigd. Kortom, er is niets nieuws onder de zon. Dat is op zich
deprimerend genoeg en hoeft niet uitsluitend te leiden tot loodzware
drama's. Dat kunnen geïnteresseerden op de televisiezender ARTE zelf
vaststellen als ze kijken naar de Dreigroschenoper. __________ [1]
John Gay (1685-1732), dichter en dramaturg, verwierf vooral bekendheid
door zijn Bedelaarsopera, die in 1728 voor het eerst werd opgevoerd. [2] Brechts Dreigroschenroman uit 1933, verwant met de eerdere Dreigroschenoper,
werd ook in het Nederlands uitgebracht: Driestuiversroman, vertaald
door Felix van Zijll, als nr. 51/52 van de serie Het Nederlandse
Boekengilde van De Nederlandsche Uitgeverij Baarn. In 2005 is het boek
opnieuw als 'hardback' uitgegeven door Het Parool. NB: De
titelpagina van de eerste vertaling meldt als voornaam Felix van Zijll;
in diverse latere publicaties wordt deze voornaam echter verbasterd tot
Felize, en ook vindt men voor dezelfde editie als vertalersnaam P.
Liedmeier. Er is dus in ieder geval sprake van één pseudoniem. Als
jaartal van deze eerste Nederlandse uitgave wordt 1939 wel consequent
vermeld. [3] In 1982 is deze
versie op dubbel-LP opnieuw door CBS in een cassette uitgebracht. Zeker
weet ik het niet, maar ik heb horen verluiden dat deze versie later ook
nog weer als cd-versie is verspreid. ___________ Afbeeldingen 1. De componist Kurt Weill heeft diverse theaterprojecten met Bertolt Brecht gerealiseerd, zoals Aufstieg und Fall der Stadt Mahogonny (1929) en Die sieben Todsünden (1933). 2. Bertolt Brecht, bij het toneelpubliek in veel delen van de wereld befaamd, doch zijn grootste kracht lag zonder twijfel in zijn lyriek. 3. Lotte Lenya, echtgenote van Kurt Weill was present in de eerste uitvoering van de Dreigroschenoper, in de film van enkele jaren later en in de 'revival' van 1958. 4. Deel van de Italiaanse grammofoonplaathoes met delen uit de Opera di 3 Soldi. Daarop ook Bert Brecht met zijn onafscheidelijke sigaar. 5. Voorzijde van de Nonesuch-LP uit 1974 met daarop onder meer Kurt Weills Kleine Dreigroschenmusik. 6. John Gay, de Engelse auteur van The Beggar's Opera, exact twee eeuwen eerder op de planken gebracht dan die van Weill/Brecht.
Een tijdloos stuk cultuurgoed Sedert
de laatste decennia van de zeventiende eeuw hadden componisten bepaald
geen onbekommerd leven. Meestal stonden zij als cantor, muziekdirecteur
of kapelmeester in dienst van een vorstenhuis, universiteit, school of
kerk. Naast de onderwijzende functie hadden ze tot taak met een
zogenaamd collegium musicum
composities van zichzelf en anderen ten gehore te brengen, en daarnaast
moesten ze gelegenheidswerken schrijven voor het hof, het openbare
leven of voor kerkelijk gebruik. Dat zulke musici door deze culminatie
van functies dikwijls onder zeer sterke (vooral tijd-)druk kwamen te
staan, ligt voor de hand. Het is dan ook nauwelijks verwonderlijk dat
velen van hen de toevlucht hebben genomen tot het opnieuw verwerken van
eerder gecomponeerde stukken of delen daarvan, die in een andere
context hun functie hadden vervuld. Zulk hergebruik wordt bestempeld
als parodie. Het meest saillante voorbeeld daarvan is het Weihnachtsoratorium van Johann Sebastian Bach uit 1734.
Vaste aanstellingen Reeds
als achttienjarige kreeg Johann Sebastian Bach in 1703 een vaste
aanstelling als organist te Arnstadt, een positie die hij vier jaar
achtereen zou blijven bekleden. Vervolgens zou hij gedurende bijna een
jaar dezelfde functie in Mühlhausen vervullen, om daarna bijna tien
jaar ― van 1708 tot 1717 als
kamermusicus en hoforganist in dienst van de hertog van Sachsen-Weimar
werkzaam te zijn. In augustus 1717 werd Bach benoemd tot
hofkapelmeester van Leopold von Sachsen-Anhalt-Cöthen. Met die vorst maakte hij reizen naar Dresden, Kassel en Karlsbad. In die tijd ontstonden onder meer de befaamde Brandenburgse Concerten, de Orkestsuites, alsmede Das Wohltemperierte Clavier. Na
het overlijden van zijn eerste vrouw, Maria Barbara, in juli 1720, trad
Bach in december van het daarop volgende jaar in het huwelijk met Anna
Magdalena Wilcken. Tijdens zijn verblijf in Cöthen ontstond ook de Johannes Passion, die op Goede Vrijdag 1723 voor het eerst in de Leipziger Thomaskerk werd uitgevoerd.
Thomascantor in Leipzig Kort
tevoren, in juni 1722, was de illustere Thomascantor Johann Kuhnau op
62-jarige leeftijd gestorven. Diens opvolging hield vele gemoederen,
tot ver buiten Leipzig, bezig. Ongetwijfeld vanwege de bijzondere
positie, die immers was gekoppeld aan het ambt van director musices, hetgeen
inhield dat iemand dan tevens de muzikale verantwoordelijkheid had voor
alle overige Leipziger kerken. Dit instituut had in meer dan zes eeuwen
een voortreffelije reputatie weten op te bouwen. Ook Bach meende,
daar beter op zijn plaats te zijn, omdat daar zoveel was gedaan voor de
ontwikkeling van de Duitse kerkmuziek. Toch wachtte hij een half jaar
alvorens te solliciteren, ook al stond van tevoren vast dat hij als
basisinkomen niet meer dan een kwart zou verdienen van zijn bezoldiging
in Cöthen. Bovendien had zijn vrouw daar een eigen inkomen als zangeres. Ondanks de vele bezwaren, die aan de functie schenen te kleven, bleken de voordelen ― zoals een universiteit waar zijn zonen zouden kunnen studeren ― de doorslag te geven. In
de tussenliggende periode was het stadsbestuur van Leipzig er niet in
geslaagd een geschikte opvolger voor Kuhnau te vinden, al hadden zich
niet de slechtste musici van die dagen aangediend. Uiteindelijk viel de
formele keuze op 22 april 1723 ten gunste van Bach uit.
Weihnachtsoratorium Met
de verhuizing naar Leipzig begon Bach aan zijn laatste en tevens
langste dienstverband, dat tot aan zijn overlijden op 28 juli 1750
voortduurde. In die tijd, met name in de periode 1729-1735, ontstonden
de grote koorwerken: de Matthaeus Passion in 1729, de Hohe Messe vier jaar later, de Zes Motetten en het Weihnachtsoratorium in 1734. Hoewel de benaming oratorium van
de componist zelf stamt, is de betiteling niet helemaal correct, omdat
er geen sprake is van een dramatische voorstelling van bijbelse
geschiedenis, maar van een episch-lyrisch verhaal over de geboorte van Jezus Christus, door middel van teksten
uit de Evangeliën van Lukas en Matthaeus, onderbroken door lyrische
passages van een schrijvende tijdgenoot, waarschijnlijk Picander, de tekstdichter van onder meer de Matthaeus Passion.
Zes Cantates Oorspronkelijk was het Weihnachtsoratorium
niet als een gesloten geheel geconcipieerd, maar is het ontstaan door
samenvoeging van zes cantates, die Bach in 1734 voor de gehele periode
van het Kerstfeest ― de drie kerstdagen: 24, 25 en 26 december, Nieuwjaarsdag, de daarop volgende zondag en Driekoningen ―,
om successievelijk tijdens de daarop betrekking hebbende
godsdienstoefeningen in de Thomaskerk te worden uitgevoerd. We kunnen
deze serie qua opzet derhalve wel als een liturgische, echter niet als
een artistieke eenheid beschouwen.
Parodieën Het meest bijzondere van dit Weihnachtsoratorium ligt
echter besloten in de omstandigheid dat Bach voor de zes onderdelen
ervan heeft geput uit eerder gecomponeerde stukken, met name drie
cantates, die voor wereldse aangelegenheden waren geschreven, zoals een
vorstelijke verjaardag. Misschien is het niet alleen de enorme tijd- en
werkdruk geweest die Bach ertoe heeft doen besluiten om in totaal 17
gedeelten uit de Cantates BWV 213, 214 en 215 over te nemen. Immers, de
eerdere gelegenheden waarvoor ze waren gecomponeerd, waren
eenmalig en voor een zeer beperkte kring van toehoorders. Bij een
componist van het kaliber van Papa Bach is het echt ondenkbaar dat
gebrek aan muzikale invallen de reden voor die parodieën zou zijn
geweest. Hoe het ook zij, Bach heeft op deze wijze in ieder geval
enkele heel bijzondere muziekstukken voor de totale vergetelheid
gespaard door ze, in min of meer aangepaste vorm, voor deze gelegenheid
over te nemen. Dat geldt met name voor de grote koren ter inleiding en
voor een aantal belangwekkende arias.
Harmonisch geheel Bij nadere beschouwing valt vrijwel nergens in dit Weihnachtsoratorium discrepantie te bespeuren tussen muziek en tekst, met één uitzondering wellicht: de tenor-aria Auf meinen Flügeln sollst du schweben
uit de Hercules-cantate heeft Bach zonder meer overgenomen in de vierde
cantate van het onderhavige oratorium als tenor-aria met de tekst Ich will nur dir zu ehren leben.
Daar kan alleen extreme tijddruk als geldig excuus worden aangevoerd.
Doch daartegenover staan enkele staaltjes van Bachs bijzondere
scheppingskunst: al direct in de eerste cantate vinden we de alt-aria Bereite dich Zion, afkomstig van de alt-aria Ich will dich ncht hören. Door enkele ware kunstgrepen is Bach erin geslaagd de afwijzing door geringe veranderingen ― onder meer door toevoeging van een oboe damore ― in een sfeer van blijde verkondiging te doen omslaan. In andere gevallen waren echter andere ingrepen nodig zoals transpositie ― wanneer een sopraanaria werd omgezet in een alt-aria ― of toevoeging van meerdere instrumenten, zoals in het slaapliedje voor de jonge Hercules, dat in het Weihnachtsoratorium een wiegelied voor de kleine Jezus wordt.
Universele schoonheid Ondanks
het feit dat dit oratorium voor een zeer beperkte periode in het
kerkelijk jaar bestemd is, kan men de muzikale schoonheid ervan
voortdurend absorberen. Het werk blijft één van de meest fascinerende
mijlpalen uit de muziekgeschiedenis. ___________ Afbeeldingen 1. Johann Sebastian Bach. Tekening van Jarko Aikens, Groningen 1985. Archief Heinz Wallisch. 2. Prins Leopold von Anhalt-Cöthen. 3.
De Evangelist Lukas. Illustratie overgenomen uit de Printbybel met 246
voorstellingen des Ouden & Nieuwen Testaments, A.D. 1698. reprint
van Foresta, Groningen, ca. 1976. 4. Christus geboren, in het Evangelie van Lukas, beschreven. Illustratie overgenomen uit de bovengenoemde Printbybel.
Piano Festival 2008 wordt in Nederland op 18 januari te Groningen geopend door Jonathan Biss
De jonge Amerikaanse pianist Jonathan Biss zal op 18 januari 2008 in de kleine zaal van het Cultuurcentrum De Oosterpoort het startsein geven voor het Nederlandse Pianofestival 2008 met een recital dat geheel en al bestaat uit Weense klaviermuziek: twee pianosonates van Ludwig van Beethoven en één van Franz Schubert, voorzover dat de ware Weense klassieken betreft. Maar daar tussenin presenteert deze opmerkelijke pianist een werk uit de (ten onrechte gekwalificeerd als Tweede) Weense School van het fin de siècle. Het gaat hier om de Sechs kleine Klavierstücke, opus 19, uit 1911, van Arnold Schönberg. (Meer info over dat Festival wordt later op deze plaats gepubliceerd)
.JPG)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
medewerking zal worden verleend door de pianist Jean-Efflam Bavouzet (geboren 1962).
+(2).jpg)
Van Sacher-Masoch vertaalde Alfred Kossmann de 'langere novelle' Venus im Pelz uit 1870, onderdeel van de bundel Das Vermächtnis Kains. [2] Over de auteur van dat verhaal heeft Alfred Kossmann een biografisch essay geschreven fantasierijk getiteld Martelaar voor een dagdroom. [3]+sc%C3%A8ne+(ARD+%E2%80%94+Degeto).jpg)
De Nederlandse Speelfilm Encyclopedie waardeert deze film met vier sterren als een meesterwerk. De rolprent wordt door Arte-televisie uitgezonden op donderdag 19 augustus tussen 20:15 uur en 22:05 uur. Een herhaling zal worden vertoond in de nacht van maandag 23 augustus op dinsdag 24 augustus vanaf 00:55 uur..jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
Skrjabin en Stravinski.jpg)
