Op zaterdag 25 september wordt ons de kans geboden om kennis te maken met het muziekdrama Medea in Corinto van Johann(es) Simon Mayr (1763-1845).

In Nederland wordt de uitzending daarvan gerealiseerd via Radio 4, vanaf 19:02 uur, eventueel voorafgegaan door een inleiding met commentaar, door Lex Bohlmeyer en Hans Haffmans.
De Nederlandstalige, Belgische radiozender Klara (voor Klassiek Radio) begint om 20:00 uur met de uitzending in het operaprogramma Scala.

Libretto: Felice Romani

Dit muziekdrama is een van de vele over de figuur Medea uit de klassiek-Griekse oudheid. Medea in Corinto telt twee bedrijven. Het libretto is afkomstig van Felice Romani (1788-1865), die door zijn relatie met Mayr tot het schrijven van libretti is gekomen. Na zijn tweede voor dezelfde componist werd hij in die functie aangesteld aan Teatro alla Scala te Milaan. 

Toen Romani eenmaal desmaak goed te pakken had, heeft hij er nog zo'n honderd aan toegevoegd, bedoeld voor muziekdrama's van componisten als Rossini, Donizetti en Verdi. Helemaal voor Vincenzo Bellini bleek Romani de ideale tekstmedewerker.
____________

Afbeeldingen

1. De componist Johann(es) Simon Mayr.

2. De librettist Felice Romani.

In de nacht van donderdag 23 op vrijdag 24 september zendt TV 5 Monde opnieuw een aflevering uit van het literaire magazine La grande librairie, ook deze keer met presentator François Busnel.

Hij zorgt sedert 2008 voor de presentatie van dat literarire magazine via de televisiezender France 5; TV 5 Monde neemt dat programma over. Deze presentator is tevens directeur de la rédaction van het boekenmagazine Lire, alsmede chef van de literaire redactie van het weekblad L'Express.
De man biedt eenzame klasse op het punt van het introduceren van zijn gasten en de wijze waarop hij ingaat op de personen en hun boeken, hun leven en de bijzondere omstandigheden waarin ze — hetzij als schrijver, dan wel als privé persoon — terechtgekomen zijn.
De gasten die zich in deze uitzending aan de tand laten voelen, zijn de éminence grise Jean d'Ormesson (geboren 1925), Amélie Nothcomb (geboren 1967), Antonia Kerr en Bernard Quiriny (geboren 1978).
__________
Afbeelding: François Busnel, presentator van het Franse literaire magazine La grande librairie.

Vanaf 13 mei 1939 doolde de St. Louis, een passagiers-stoomschip met 930 Joodse vluchtelingen veertig dagen over de wereldzeeën, in de hoop dat deze ergens op de wereld welkom zouden zijn, al was het maar in passieve zin. De vrije wereld — vooral het land dat zichzelf afficheerde als van de onbegrensde mogelijkheden: de VS — was niet bereid de bedreigde groep Joden op te nemen, en hetzelfde geldt voor Cuba, waar een tussenstop werd gemaakt.

Dat betekende dat het schip moest terugvaren naar de haven van herkomst, en het betekende dat het merendeel van de vluchtelingen aan boord op termijn een wisse dood tegemoet zou gaan in één der vele concentratiekampen van het weerzinwekkend-uitzinnig gestoorde Beest dat Duitsland regeerde, maar zich daarmee alleen niet kon bevredigen.
Arte-tv zendt de ZDF-documentaire over deze gebeurtenis: Das Schiff der Verdammten — een Duits, Amerikaan, Cubaanse coproductie uit 2005, geregisseerd door Dietmar Schulz — eerst op woensdag 22 september, tussen 21:05 uur en 22:00 uur; er zal vooralsnog geen herhaling worden uitgezonden.

Meer hierover is te lezen in een document op internet, door Dr. Frank Caestecker, dat tevens is opgenomen in het Auschwitz Bulletin.

__________

Afbeelding: Omringd door tal van kleine schepen ligt de St. Louis in 1939 in de haven van Havana.

Honderdvijftigste sterfdag

Hoewel wij persoonlijk niets positiefs ondergaan met betrekking tot allerlei herdenkingen en feestelijkheden — want ronde getallen fetisjisme spreekt ons nu eenmaal in het geheel niet aan — is het niet zelden de actualiteit die ons 'dwingt' tot het schrijven van een kort stukje om de lezers te attenderen op een manifestatie van enigerlei aard, die een persoonlijkheid of bijzonder gebeurtenis in het middelpunt stelt.

Dat is het geval, tussen 20:00 uur en 21:20 uur, op woensdag 22 september, in een nieuwe aflevering van het programma Hörspiel van de Duitse regionale radiozender NDR Kultur. Daarin wordt stilgestaan bij de persoon Arthur Schopenhauer, filosoof die vooral bekend werd en is gebleven vanwege zijn pessimistische instelling. Deze markante denker werd geboren in 1788 en overleed op 21 september 1860, exact anderhalve eeuw geleden.

Hoofdwerk

Het hoofdwerk dat deze denker verrichte leidde tot diverse publicaties, onder meer het omvangrijke opus dat heden ten dage nog altijd als hoofdwerk geldt: Die Welt als Wille und Vorstellung. Het eerste deel is in 1819 verschenen, het tweede in 1844.

Een minder gecompliceerde uitgave met denkwerk van Arthur Schopenhauer vormen de Aphorismen zur Lebensweisheit, in 1851 voor het eerst uitgekomen in een omvangrijker boek met meer geschriften van deze wijsgeer. Het is inmiddels het meest gelezen werk van Arthur Schopenhauer. Met enige regelmaat kan me het tegenkomen in dozen of kratten met opruimingsboeken op markten en voor de etalage van antiquariaten.

__________

Afbeelding: Arthur Schopenhauer, in 1818 geportretteerd door Ludwig Sigismund Ruhl (1794-1887).

Uitzonderlijk geleerde, beminnelijk mens

Meer dan een halve eeuw heeft Michael Faraday (1791-1867) gewerkt in het Royal Institute, waar hij in 1813 als assistent van Sir Humphrey Davy was begonnen. In die tijd een uitzonderlijke eer voor de zoon van een rondreizende smid.
In de loop der jaren zou Faraday zich onderscheiden als een uitzonderlijke geleerde op talrijke gebieden binnen de natuurkunde waarover hij niet alleen doceerde, maar ook met experimenten. Faraday's onderzoek strekte zich onder meer uit tot gassen en hun condensatie, elektriciteit, magnetisme en elektro-magnetisme. Al het werk dat hij heeft verricht, valt in de categorie van het hoogst denkbare niveau. Zijn Chemical History of a Candle is bekend in brede lagen van de bevolking van zijn geboorteland.
Niet alleen geldt Michael Faraday als één der allergrootste wetenschapper die Engeland heeft voortgebracht, hij had al snel de reputatie een bijzonder beminnelijk mens te zijn.

De foto is overgenomen uit het tweedelige standaardwerk The Outline of Science — A plain story simply told, edited by professor J. Arthur Thomson (1861-1933), uitgegeven door Georges Newnes Limited, London. Daarin is, afgezien van een korte begeleidend tekst, een hele pagina ingeruimd voor de afbeelding. Helaas vermeldt de uitgave geen jaartal, maar deze zal uit de jaren dertig van de vorige eeuw stammen. Medio augustus vond ik de beide delen, in voortreffelijke staat in een antiquariaat dat een totale leegverkoop hield.

In ons artikel van zondag 19 september over de geschiedenis van de grootste universitaire kliniek in Europa — de Charité in Berlijn — laten we de naam en een daarbij behorende foto van Ferdinand Sauerbruch (1875-1951)  voorbijkomen. Hij was, zoals we daarin reeds vermeldden, één van de belangrijkste chirurgen in de eerste helft van de twintigste eeuw.
Zoals zoveel vooraanstaande grootheden binnen een bepaalde structuur — en als het even meezit in tal van aspecten van de cultuur — heeft ook doctor Sauerbruch zijn autobiografie geschreven, die door menig kritische beschouwer bepaald niet als zodanig wordt gewaardeerd.

Het boek draagt de titel Das war mein Leben; het is voor het eerst verschenen in 1950, en het werd vier jaar later in de Bondsrepubliek Duitsland verfilmd met Ewald Balser (1898-1978) in de rol van de dokter.
Achterin dat boek bevindt zich een fotokatern en van de daarin opgenomen afbeeldingen is er één paginagrote foto die voor ons in deze context van groot belang is: de toen 85-jarige Max Liebermann zit op een stoel met de rug naar het door hem geschilderde portret van Ferdinand Sauerbruch uit1932.

Al degenen die geïnteresseerd zijn in de kwaliteit van het leven der mensen en die ook graag verder kijken dan de oppervlakte — of zij nu van honing en de producent ervan: de BIJ houden of niet — doen er goed aan op zondag 19 september om 20:10 uur hun televisietoestel in te schakelen om te kijken en luisteren naar wat er wordt getoond en verteld in het actualiteitenprogramma Panorama van het tweede Nederlandstalige Belgische televisienet CANVAS over het massale, en tot nu toe onverklaarbare sterven van de (honing)bij, een fenomeen dat in eerste instantie de existentie van de commerciële bijenhouders bedreigt — maar als gevolg van het enorme belang voor het leven op aarde voorzover dat in principe het verschijnsel Mens betreft — maar tegelijkertijd catastrofale invloed kan hebben voor het bestaan op deze planeet.

Voor meer en vervolgens nog meer informatie over dit uitermate actuele thema zij verwezen naar twee eerder gepubliceerde artikelen, onder meer op deze site.

De Franse filmregisseur Pierre Granier-Deferre (1927-2007) heeft in 1971 een verfilming gerealiseerd van het boek Le chat uit 1966 van Georges Simenon (1903-1986). Het is één van de talrijke omzettingen in bewegende beelden van een roman van Simenon, die niet alleen geldt als de meest gelezen schrijver van de twintigste eeuw, maar tevens als de meest verfilmde auteur van succesvolle romans. Daartoe gebruikte hij tevens, in ieder geval elf, pseudoniemen, waarvan de bekendste, en tamelijk voor de hand liggende, Georges Sim is.

En dat is niet zo moeilijk als je zoveel leesbare boeken hebt geschreven, waarvan de grote reeks romans ook nog weer mede worden gedragen door de vele politieverhalen omtrent Commissaire Maigret, die ook — met en hele reeks verschillende hoofdrolspelers uit tal van naties — het grote witte doek in bioscoopzalen, alsmede het huiskamer-beeldscherm hebben gehaald.
Over Le chat, met twee toenmalige grootheden van de Franse cinema — Simone Signoret en Jean Gabin — is op 11 april 2009 een deel van een langer artikel gewijd op de aan deze site gelieerde Cultuurtempel.

__________

Afbeelding: Auteur Georges Simenon in 1963, slechts enkele jaren voordat hij Le chat publiceerde. (Foto: Erling Mandelmann.)

Het zaterdagse operaprogramma Scala van de ederlandstalige Belgische radiozender Klara biedt op 18 september vanaf 20:00uur het muziekdrama Manon, gecomponeerd in de jaren 1881-1884 door Jules Massenet (1842-1912), op een libretto van Henri Meilhac (1831-1897) en Philippe Gille (1831-1901), die als uitgangspunt de roman Manon Lescaut van Antoine François Prévost (1697-1763) hebben genomen.

Deze opéra comique wordt in het genoemde radioprogramma uitgezonden in een versie door de Wiener Staatsoper. Koor en orkest van dat instituut worden geleid door Bertrand de Billy. De rol van Manon Lescaut wordt voorgedragen door Olana Damrau, sopraan; Ramón Vargas, tenor, vertolkt de rol van Chevalier des Grieux, en de bariton Markus Eiche zal de partj van Lescaut gestalte geven.

__________

Afbeelding: Librettist Henri Meilhac.

Europese coproductie

In 2006 heeft regisseur Ben Sambogaart (geb. 1953) de jeugdroman Kruistocht in spijkerbroek uit 1973 van Thea Beckmann (1923-2004); een boek dat in de drie decenna tussen publicatie en verfilming een klassieker is geworden.
Weliswaar kreeg de film de reputatie duur te zijn, maar tegelijkertijd waren er mensen die de elf miljoen euro hekelden als vee te weinig voor de ingewikkelde, omvangrijke productie.

Enkele van de meest vooraanstaande rollen worden vertolkt door Engelse acteurs, maar dat is minder verwonderlijk dan men bij de verfilming van een Nederlands boek zou verwachten, aangezien het hier gaat o een coproductie, waarin Nederland, Duitsland, België en Luxemburg hebben deelgenomen. Met Angelsaksische acteurs maakt zo'n rolprent ook veel meer kans op de internationale markt.

De handeling

Via een tijdreismachine belandt de vijftienjarige Dolf — gespeeld door Joe Flynn — terecht in de Kinderkruitstocht, die aan het begin van de dertiende eeuw werd gehouden: in 1212, om precies te zijn; met als doel de bevrijding van het Helige Land.
Hoewel Dolf er als buitenstaander in terechtgekomen is, wordt hij al snel een leider van formaat, die zich onderscheidt door zijn naturel.
In drie overige vooraanstaande rollen komen we ook de Engelse actrices Emily Watson (geboren in 1967) en Stephanie Leonidas (Geboren in 1984) tegen, alsmede de van eigen bodem de zeer ervaren acteur Jan Decleir (geboren in 1946).
De Belgische,Nederlandstalige televisiezender Eén presenteert deze rolprent op vrijdag 17 september, tussen 20:40 uur en 22:46 uur.

____________

Afbeeldingen

1.  De Nederlandse schrijfster Thea Beckman in 1974, een jaar na verschijning van haar roman Kruistocht in spijkerbroek.

2. Filmposter van Kruistocht in spijkerbroek.

Balletmuziek

Tijdens het concert van vrijdag 17 september in Utrecht, in de reeks De Vrijdag van Vredenburg, dat rechtstreeks door Radio 4 zal worden uitgezonden, en waarover we, voor het gedeelte vóór de pauze hier verwijzen naar het artikel van heden, gepubliceerd op onze zustersite Muziek en mensen.

Na de pauze zal het Radio Filharmonisch Orkest onder leiding van Kirill Karabits — in dit concert met in totaal vijf werken van drie Russische meesters — nog twee werken uitvoeren: beide van de Armeense componist Aram Chatsjatoerjan (1903-1978). Daarbij gaat het in beide gevallen om balletmuziek. Eerst klinkt een suite uit Spartacus uit 1955, gevolgd door de tot in alle uithoeken van dit ondermaanse bekende Sabeldans uit de derde suite van Gayaneh, uit 1943.

Chatsjatoerjan in Nederland

Al is het bijna veertig jaar geleden dat de componist Aram Chatsjatoerjan toestemming kreeg, van de chicanerende sovjet-apparatsjiks die het voor het zeggen hadden, om naar Nederland te reizen voor enkele concerten met uitsluitend eigen werken, uit te voeren onder leiding van de componist, door het (toenmalige) Amsterdams Philharmonisch Orkest — het lijkt heel dichtbij.

Na optreden in de hoofdstad werd het concert herhaald in cultureel centrum De Muzeval te Emmen, op 2 oktober 1972. Op het programma stond als eerste het Concert voor viool en orkest in d-klein, gereedgekomen in 1940. Solist was Viktor Pikaisen. [1] Na de pauze kwam het zeer zwaar aangezette werk uit de jaren 1943/44: de Tweede Symfonie in e-klein met de klok, een te groot bezet stuk voor de (toen) relatief kleine concertzaal in Emmen. Als toegift kregen we viermaal de Sabeldans te horen.

____________

Afbeeldingen

1. Dirigent Kirill Karabits (Foto © Sussie Ahlburg.)

2. De Armeense componist Aram Chatsjatoerjan.

In een documentaireserie iee door de Britse televisiezender BBC Two wordt uitgezonden, komt op donderdag 16 september een nieuwe aflevering op het huiskamerscherm, vooropgesteld dat de belangstellende kijker de daarvoor benodigde handelingen verricht.

Koordrigent Gareth Malone wordt in die aflevering van deze week leraar op een basisschool voor jongens. Hij streeft ernaar zijn leerlingen zodanig te motiveren dat ze uiteindelijk op hetzelfde niveau presteren als de vertegenwoordigers van de andere sekse van dezelfde leeftijd.

In de aflevering in kwestie krijgen we te zien op welke manier Gareth Malone zijn best doet om zijn pupillen aan het lezen te krijgen.

___________

Afbeelding: Homoré Daumier (1808-1879): Le Liseur. Het ideaal dat Gareth Malone voor ogen staat voor al zijn pupillen.

NB: Meer afbeeldingen van deze grote Franse schilder zijn te vinden in artikelen op onze zustersite Muziek en mensen en op de zustersite Tempel der Toonkunst.

Mark Dowd heeft voor de BBC een documentaire gemaakt over het huidige opperhoofd van de Rooms-Katholieke Kerk: Joseph Ratzinger, die de meeste katholieken beter bekend zal zijn als Benedictus XVI. De film zal worden uitgezonden op woensdag 15 september, tussen 20:00 uur en 21:00 uur onze tijd via BBC Two.

In die documentaire komt de broer van de paus, Georg Ratzinger, aan het woord via een interview. Daarin vertelt deze hoe de recente schandalen zijn broer hebben geraakt.

Voor de buitenwereld heeft het er echter meer op geleken dat de vele kwalijke gebeurtenissen, vooral die met betrekking tot seksueel misbruik, de man op de Stoel van Petrus alleen maar hebben geïrriteerd, en dat hij niet in de geringste mate enig oprecht medeleven ondergaat met de talrijke slachtoffers waarvoor zijn instituut de verantwoordelijkheid draagt. En dan doelen we hier niet alleen maar op de vele honderden slachtoffers van genoemd misbruik door priesters, pastoors en hoger geplaatsten binnen de hiërarchie van de moederkerk.

De kerk in casu is niet alleen een instituut met wierookvat en een kelk voor de miswijn, maar tevens een heel grote doofpot, waarin het kruis, waaronder de vele slachtoffers gebukt gaan, moet worden gedumpt.

__________

Foto: de Stoel van Petrus bezet door de Duitser Joseph Ratzinger.

Uit een boek van de Fransman Raymond Escholier (1882-1971), een internationaal in hoog aanzien staande kunstcriticus, dat is verschenen in 1934 over de Franse beeldend kunstenaar Honoré Daumier (1808-1879) hebben we het hierboven afgedrukte schilderij overgenomen, waarop drie amateur-musici zijn afgebeeld: een violist en twee vocalisten. Daumier is befaamd geworden als politiek en maatschappelijk satiricus, en op dat punt heeft deze schilder, beeldhouwer en cartoonist ook verdiensten van het hoogst denkbare niveau. Maar de kwaliteit van zijn schilderijen kan men ook niet terzijde schuiven, hetgeen uit tal van stukken blijkt.
Een tweede schilderij dat we in kleur hebben afgedrukt, kunt u vinden op onze zustersite Muziek en mensen, in een bijdrage van zondag 12 september.

Portretten op tv

In de nacht van maandag 13 op dinsdag 14 september worden er vanaf 00:30 uur op de Duitse regionale (derde net-)zender NDR (Norddeutscher Rundfunk) drie portretten achtereen uitgezonden van de, van oorsprong Zwotserse,  musicus Rolf Liebermann (1910-1999), die een jaar voor zijn verscheiden nog een nieuwe compositie aan de wereld heeft geschonken.
Rolf Liebermann heeft niet alleen naam gemaakt als componist van onder meer muziekdrama's, maar tevens als intendant van de Hamburgische Staatsoper. Ook was hij een groot liefhebber en voorvechter van jazz.

Om 00:30 uur begint, op genoemde zender, het eerste filmportret, een uur later gevolgd door opnieuw een uur met dezelfde titel: Rolf Liebermann — Musiker. Ter afsluiting wordt tussen 02:30 uur en 03:15 uur het portret Leben für die Oper — Zum Tod von Rolf Liebermann uitgezonden.
Zie ook de bijdrage op onze zustersite Muziek en mensen met betrekking tot een radio-uitzending waarin Rolf Liebermann de functie van Zeitzeuge van de twintigste eeuw vervult.

__________

Foto: Rolf Liebermann; © Universal Edition. Met dank aan Angelika Dworak.

Hoewel we de naam van de componist Noorse Ole Bull (1810-1880) meer dan eens zijn tegengekomen — vooral in combinatie met die van zijn landgenoot Edvard Grieg (1843-1907) wiens mentor hij was, zijn we ons niet bewust ooit een werk van hem te hebben gehoord.  Ondanks de voorkeur van zijn vader, die liever zag dat hij theologie zou gaan studeren en dominee werd — en die wens heeft bij meer dan één vader van een latere componist geleefd —, slaagde Ole Bull erin, als autodidact, het vioolspel onder de knie te krijgen. In 1832 gaf hij in Parijs zijn eerste concert.

Dat en nog één en ander over deze muziekmeester kunt u te horen krijgen, evenals muziek van hem, als u luistert naar het weekdaagse programma Composer of the Week dat door BBC radio 3 wordt uitgezonden, van maandag tot en met vrijdag, 's ochtends tussen 11:00 uur en 12:00 uur en in de avonduren, een herhaling van de ochtenduitzending, eveneens tussen elf uur en twaalf uur. In beide gevallen onze tijd.

In de aflevering van het culturele programma met de titel Sonntagsstudio, dat 's zondags in de avonduren wordt uitgezonden door de Duitse regionale radiozender NDR Kultur, wordt in de nieuwste editie — die van zondag 12 september — aandacht besteed aan het nieuwste boek van de inmiddels bijna 83-jarige Duitse auteur Günter Grass — geboren te Gdansk op 16 oktober 1927, en in 1999 onderscheiden met de Nobelprijs voor Literatuur — dat de titel draagt Grimms Wörter — Eine Liebeserklärung weer een onderdeel vormt van de terugblik van de schrijver op zijn eigen bestaan.

Deze uitzending, die de tijd tussen 20:00 uur tot 22:00 uur in beslag neemt, vormt de opmaat voor in totaal tien uitzendingen van ruim een half uur waarin Günter Grass uit dat boek voorleest. De eerstkomende twee weken zal hij op de avond van alle werkdagen tussen 22:00 uur en 22:35 uur voorlezen in het programma Am Abend vorgelesen. Twee weken achtereen van maandag tot en met vrijdag.