De Duitse regionale radiozender WDR 3 Westdeutscher Rundfunk) presenteert op zondag 6 februari, in het programma Bühne: Radio — dat wordt uitgezonden tussen 20:05 uur en 23:00 uur — het muziekdrama Don Pasquale uit 1842 van Gaetano Donizetti (1797-1848). 

Het betreft hier een oudere opname, hetgeen reeds wordt verraden door de jaartallen bij  de namen van uitvoerenden die reeds enige tijd niet meer op ons ondermaanse toeven, zoals Erika Köth (1927-1989), Hermann Prey (1929-1998), en Benno Kusche (1916-2010). Dat zich niet meer ons bevinden geldt eveneens voor de dirigent van het geheel: Mario Rossi (1902-1992). Hij leidde het Rundfunkchor van de WDRen het Sinfonieorchester Köln.

Meer over deze opera buffa (komische opera) is te vinden in een bijdrage van 26 november 2o10 op deze muziektheater-website, over twee verschillende muziekdrama's van deze componist, vrijwel gelijktijdig werden uitgezonden.

In de nacht van zaterdag 5 op zondag 6 februari presenteert het derde Duitse televisienet van de NDR (Norddeutscher Rundfunk) tussen 01:00 uur en 04:45 uur vijf afleveringen achtereen van de televisie-documentairereeks Vom Pionier zum Millionär. Voor deze cultuurwebsite is daarvan alleen de laatste van de vijf afleveringen van direct belang, die over Henry Steinway (1797-1871), de man van de piano's en de vleugels. Aanvankelijk heette deze in de Harz geboren Duitser Heinrich Engelhard Steinweg. Hij werd de stichter van het bedrijf Steinway & Sons.
Deze aflevering is te volgen tussen 04:00 uur en 04:45 uur.

Schrijver Daniel Defoe.

De komende vier zaterdagen kunnen de talrijke geïnteresseerden in 'oudere Britse literatuur' min of meer hun hart ophalen, steeds tussen 22:00 uur en 23:00 uur onze tijd. 

Dan worden de afleveringen van een vierdelige reportageserie Faulks on fiction uitgezonden, en daarin verdiept Sebastian Faulks, een in 1953 geboren Britse journalist en romancier, zich in de bekendste figuren uit de Britse letteren en als gevolg daarvan ontdekt hij de verhalen die de achtergrond vormen bij de vele bekende helden, geliefden en snobs, alsmede in de echte schurken die daarin voorkomen. 

Daarbij komen enkele klassiekers der Engelstalige letteren aan bod, zoals Robinson Crusoe uit 1719 van Daniel Defoe (1660-1731), die niet alleen auteur was, maar tevens journalist en koopman; 1984 uit 1949 van George Orwell (pseudoniem van Eric Blair, 1903-1950); en Emma uit 1816 van Jane Austen (1775-1817).

Voorafgegaan door het Pianoconcert nr. 16 van Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791), gespeeld door Lars Vogt met het BBC Symphony Orchestra onder leiding van Jiri Belohlaveck, wordt door genoemd orkest de Zesde Symfonie van Gustav Mahler uitgevoerd in het programma Performance on 3 van de Britse zender BBC Radio 3, op woensdag 2 februari 2011.

Voor een uitgebreide toelichting op deze uitzonderlijke compositie van een wel heel speciale muziekmeester — waarin onder andere een batterij koebellen een pastoraal element aan deze, hier en daar zeer vehemente symfonie verleent — kunt u terecht in deze elektronische krant, aangezien we een groot artikel daarover hebben gepubliceerd op 25 september 2008.

In het programma Musica van de regionale Duitse radiozender NDR Kultur, dat op woensdag 2 februari wordt uitgezonden tussen 19:30 uur en 20:00 uur, wordt een weinig gespeelde compositie van Pjotr Iljitsj Tsjajkovski (1840-1893) uitgevoerd. Daarbij gaat het om diens opus 18 uit het jaar 1873: de Fantasie voor orkest in f kleine terts, getiteld De storm, naar het toneelstuk ('romance') The tempest uit 1611 van William Shakespeare (1564-1616).
U kunt luisteren naar een uitvoering door de Berliner Philharmoniker onder leiding van Claudio Abbado. 

Een schrijver is — het spreekt vanzelf — echt nergens, en vooral geen knip voor de neus waard in zijn vak, als hij niet de beschikking heeft over een alfabet. Dat geldt althans voor de auteurs in de westerse wereld, als je bedenkt dat er elders wel boeken verschijnen van mensen die heel wat aan herinneringen kunnen vertellen, maar zelf niet in staat zijn deze op schrift te stellen; schrijvers blijven ze dan toch, zij het iets minder letterlijk dan het lijkt.
Voor onze Nederlandse, vooraanstaande auteur Remco Campert, die medio 2009 het achtste decennium van zijn leven op het ondermaanse — vooral in dat deel ervan dat Nederland heet — heeft voltooid. Al meer dan zestig jaar publiceert Remco Campert in tal van disciplines der Nederlandse letteren.

Het VPRO-programma Het alfabet van Remco Campert over deze auteur dat dezer dagen enige keren wordt herhaald op de digitale tv-zender Holland Doc 24, bestaat in een film als een gedicht, gerealiseerd in 1996. Daarin kunt u zien hoe de schrijver in kwestie, samen met programmamaker Hans Keller mensen en steden bezoeken aan de hand van de letters van het alfabet. 
Twee dagen achtereen is deze bijdrage deze week te zien in het programma van genoemde zender: de eerste keer op dinsdag 1 februari tussen 22:12 uur en 23:40 uur, de tweede keer is dat op woensdag 2 februari, 's avonds vanaf 23:05 uur tot in de nacht op donderdag 3 februari om 00:34 uur.
Voor eventuele uitzendingen tussen ongeveer middernacht en 18:00 uur in de vroege avond, raadplege men de website van Holland Doc 24.

Portret van regisseur

Arte-televisie presenteert op 31 januari twee programma's over de van oorsprong Pools-Franse regisseur Roman Polanski (geboren 1933). Als eerste wordt een portret uitgezonden dat tot stand gekomen is aan de hand van een gesprek dat in 2006 met Polanski werd gevoerd met Pierre-André Boutang.
Dit portret — een Fins-Franse coproductie uit 2006 — wordt door Arte voorgesteld op mandag 31 januari tussen 22:35 uur en 23:30 uur, onder de Duitse titel Polanski über Polanski. Een herhaling  wordt niet binnen afzienbare tijd gerealiseerd.

Verfilming van Tess of d'Ubervilles
In de op het portret — tussen 23:30 uur en 00:25 uur — aansluitende documentaire komt onder de titel Es war einmal de aflevering Tess aan de orde, over Polanski's verfilming van de roman Tess of d' Ubervilles uit 1891 van de Britse letterkundige Thomas Hardy (1840-1928). Deze bijdrage van Daniel Ablin en Serge July, voor Arte France, stamt eveneens uit 2006. 

Van het programma Concerto van de Belgische, Nederlandstalige radiozender Klara, wordt een nieuwe aflevering op maandag 31 januari uitgezonden tussen 16:03 en 17:00 uur. 

Daarin kunt u luisteren naar onder meer een niet zo alledaags gebeuren, in dit geval een Concert voor trombone en orkest in E-groot van Georg Christoph Wagenseil (1715-1777), die in zijn tijd in Wenen, onder meer als hofcomponist gedurende bijna drie decennia (van 1739 tot aan zijn heengaan), veel bekendheid genoot, maar in onze dagen niet of nauwelijks leeft bij de alledaagse muziekliefhebber maar weer wel bij musici die zich nadrukkelijk met de periode in kwestie hebben bezighouden. Op vroegere verzamel-lp's met muziek voor één instrument (al dan niet begeleid) van verschillende componisten zijn we de naam in verband met stukken voor harp wel tegengekomen. In goed twee decennia — tussen 1745 en 1766 — componeerde de man zestien opera's.

De uitvoering in kwestie zal worden gerealiseerd door het Combattimento Consort onder leiding van Jan Willem de Vriend. De trombonepartij zal worden vertolkt door Jörgen van Rijen.

De Ierse speelfilm Once uit 2006, geregisseerd door John Carney (geboren 1972) had het voorrecht dat de zogenaamde soundtrack werd onderscheiden met een Oscar. In die muziek worden de onuitgesproken gevoelens van de personages uitgedrukt, met de bedoeling deze over te dragen. 

Het uitzonderlijke ervan is dat de beide hoofdrolspelers — de Ier Glen Hansard (geboren 1970) en de Tsjechische Markéta Inglová (geboren 1988), die beiden dubutanten zijn — de folksongs zelf hebben gecomponeerd. Inmiddels wordt die muziek alom hoog geprezen.

Als je een Ierse straatmuzikant bent die zwaar te lijden heeft onder de gevolgen van liefdesperikelen, mar vrij plotseling een Tsjechische pianiste tegen het lijf loopt, dan ligt het voor de hand dat die twee samen het besluit vatten een plaatje op te nemen. Zo gebeurt het althans in de low-budget rolprent van John Carney, vanzelfsprekend met alle daarbij behorende parafernalia, en — zo schrijven kenners ervan — daarin nu juist schuilt de charme van de film. Opgwonden seks ofovertrokken praatgedeelten zullen de kijkers niet tegenkomen, maar wel scènes die uit het ware leven stammen.

In een andere voorname rol kunt u Hugh Walsh nog tegenkomen in deze speelfilm welke in de nacht van zondag 30 op maandag 31 januari zal worden uitgezonden door BBC Two-tv.

In het NTR-muziekprogramma De donderdagavondserie wordt op 27 januari tussen 20:02 uur en 23:00 uur een nieuwe aflevering via Radio 4 uitgezonden. Daarin zal het Nederlands Blazers Ensemble live uit het Muziekgebouw aan 't IJ in Amsterdam een optreden verzorgen met de jongste fadiste die ooit werd genomineerd voor een Edison: de Portugese Ana Moura, thans zesentwintig jaar oud.

De wijze waarop zij de fado presenteert, wordt gekenmerkt door zuiverheid: van onnodige mooimakerij houdt ze niet.
De zangeres heeft, samen het Nederlands Blazers Ensemble, gekozen voor het heden als uitgangspunt, om in omgekeerde richting de ontwikkeling van de fado te volgen naar de oorsprong.

Georges Lautner

Een halve eeuw geleden realiseerde de Franse regisseur Georges Lautner (geboren 1926) de speelfilm Le Moncole noir (1961), waarmee zijn doorbraak in de, aanvankelijk Franse, maar daarna internationale, filmwereld een feit werd.

Deze rolprent is een komische thriller — beide begrippen in zeer positieve betekenis — met Paul Meurisse (1912-1979) — die je noot vergeet als hem eenmaal in Les Diaboliques (195) hebt gezien —als de enigszins mysterieuze kolonel Dromard. Die is één van de gasten op het kasteel van markies Villemaur, uitgebeeld door Pierre Blanchar (1892-1963). Diverse van de gasten hebben een dubieus tot uitermate kwalijk verleden, evenals die reeds genoemde kolonel, die de bijnaam Le Monocle draagt. Inhoudelijk gaat het hier om een spionagethriller, waarin al snel de ongestelde vraag zich opdringt: waar zit de crux, in welk personage? Elga Andersen (1935-1994) speelt in dit drama eveneens een belangrijke rol.

Paul Meurisse kreeg via deze rol de status van de man met de monocle, en zo zou hij opnieuw voorkomen in L'oeil du Monocle (1962). 

In Le Monocle noir die we op maandag 24 januari 's avonds laat via TV5 Monde vanaf 23:55 kunnen zien, en die duurt tot in de nacht op dinsdag 25 januari om 01:40 uur, treedt ook Elga Andersen op (1935-1994). De film vormt een mijlpaal in de ontwikkeling van de fotografie: cameraman Maurice Fellous (geboren 1925) heeft daarin geëxperimenteerd met lenzen hetgeen tot gevolg had dat de scherpte zo diep ging als tot dan toe niet mogelijk was.

TV5 Monde voorziet deze film van Nederlandse ondertitels.

Nadat op maandag 24 januari de laatste van de vier afleveringen zal worden uitgezonden waarin het verhaal Pankraz, der Schmoller in het vaste onderdeel van de avond-uitzendingen van de Duitse regionale radiozender NDR Kultur, Am Abend vorgelesen, te beluisteren valt, volgt de dag erna, in datzelfde programma op dezelfde zender en in dezelfde tijdspanne, tussen 22:00 uur en 22:35 uur, de eerste aflevering van een ander, heel wat beroemder, verhaal van Gottfried Keller. 

Concert vanuit Utrecht

Hoezeer wij ook bezwaar aantekenen tegen delen van het oeuvre van de Russische componist Sergej Rachmaninov (1873-1943) en dat zijn vooral de werken voor orkest, met of zonder toegevoegde pianosolist. Gelukkig heeft diezelfde componist niet alleen maar dergelijke abjecte stukken aan de wereld geschonken, maar ook andere werken. Hoogtepunt in zijn ouevre is zonder meer opus 37voor koor, bekend onder de titel Vespers, gerealiseerd in 1915. Een enkele keer komen we het tegen met de Nederlandse titel Avondwake.

Op vrijdag 20 januari kunt u luisteren naar dat aangrijpende stuk muziek dat tot het beste uit het fin de siècle behoort. Het wordt gezongen door het Groot Omroepkoor onder leiding van Sigvards Klava.
Voorafgaande aan dat briljante opus worden twee andere meesterstukken, eveneens van Oost-Europese componisten gespeeld, beide voor koor a capella: Drei geistliche Gesänge van Alfred Schnittke (1934-1998), gevolgd door Triodion (Het Boek van de Drie Odes) van de Estlandse componist Arvo Pärt (geboren 1935).

In Am Abend vorgelesen, een literair radioprogramma van de Duitse regionale zender NDR Kultur, start op woensdag 19 januari — om 22:00 uur — een driëentwintig delen omvattende reeks Erzählungen van Gottfried Keller (1819-1890).

Daarin leest Wolfgang Euba voor uit het hoogwaardige literaire oeuvre van deze Zwitser, die  naast twee omvangrijke romans — Der grüne Heinrich (1854/55; nieuwe editie 1879/80) en Martin Salander (1886) — nog tal van andere literaire invallen aan het papier heeft toevertrouwd, zoals een relatief groot poëtisch oeuvre [1], korte verhalen in diverse bundels met voorts essays en beschouwingen.

Gedurende de rest van de derde week van deze maand — dus van woensdag 19 tot en met vrijdag 21 januari — wordt het verhaal Pankraz, der Schmoller [2] voorgelezen. De vertelling in kwestie is de eerste van vijf, die de eerste bundel Die Leute von Seldwyla uit 1856 vormen [3].
__________
[1] Zie de bijdrage op onze zustersite Tempel der Dichtkunst.

[2] In een Nederlandse bundel Novellen van Gottfried Keller, verschenen bij het Hollandsch Uitgeversfonds te Amsterdam, is dat verhaal opgenomen als De bekeering van Pancras.

[3] Voorafgaande aan de twee bundels verhalen over de mensen van Seldwyla schrijft Gottfried Keller dat Seldwyla in een oudere taal betekent "eine wonningen und sonnigen Ort", en is dat naar zijn mening tevens het geval met de "kleine Stadt dieses Namens gelegen irgendwo in der Schweiz."