Jeugdwerk

In het kader van de uitzending van het complete oeuvre van Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791) dat binnen het tijdsbestek van twaalf dagen door BBC Radio 3 wordt uitgezonden, komt op dinsdag 4 januari de opera Lucio Silla aan bod. Dit muziekdrama is gebaseerd op een tekst van Giovanni de Gamerra (1742-1802) in een bewerking van Pietro Metastasio (1698-1782).
De eerste opvoering werd gerealiseerd op 26 december 1772 te Milaan. Anderhalve eeuw later, in 1929 werd dit opus in Praag gepresenteerd in een Duitse vertaling. Tijdens de Salzburger Festspiele van 1964 beleefde Lucio Silla zijn eerste opvoering in 1964. In 1981 was het internationaal hoog in aanzien staande Opernhaus Zürich aan de beurt; drie jaar later werd Lucio Silla in de Milanese Scala uitgevoerd.

Ruime aandacht

Regisseur Jean-Pierre Ponelle (1932-1988) heeft er, samen met dirigent Nikolaus Harnoncourt (geb. 1928), en Patrice Chereau (geb. 1944) met dirigent Sylvain Cambreling (geb. 1948) hebben ervoor gezorgd dat deze opera opnieuw ruim onder de aandacht is gebracht. De dictator van Rome, Lucius Cornelius Sulla (138-78 vóór onze jaartelling) is de hoofdpersoon in dit muziekdrama.

In hetzelfde decennium waarin Mozarts opera seria met deze titel in première werd gegeven, werden ten minste drie muziekdrama's met hetzelfde thema voor het eerst uitgevoerd. Twee jaar na Mozarts première werd de Lucio Silla van Johann Christian Bach (1735-1782) te Mannheim opgevoerd (1774). 

In hetzelfde jaar kwam de Italiaanse componist Pasquale Anfossi (1727-1797) met een opera die ditzelfde thema behandelt, in het openbaar, in 1778 gevolgd door de eveneens Italiaanse componist Michele Mortellari (ca. 1750-1807).

Op 3 januari vertoont de Franstalige televisiezender TV5 Monde de speelfilm Garou-Garou le passe-muraille, een Frans-Italiaanse coproductie uit 1951 van Jean Boyer (1901-1965, naar het gelijknamige, korte verhaal — en niet de roman, zoals de qua informatie steeds maar sloridger wordende VPRO-Gids ons wil doen geloven — van de Franse auteur Marcel Aymé (1902-1967).

Le passe-muraille is het titelverhaal van een bundel met tien novellen, die voor het eerst in 1943 is verschenen en later in de reeks Livre de Poche is uitgekomen. Van de editie die in het eerste kwartaal van 1957 is verschenen, ziet u hiernaast de afbeelding van het voorplat.
In de film — die op 6 april 1951 in première is gegaan — worden de voornaamste rollen vertokt door Bourvil (1917-1970), Joan Greenwood (1921-1987) en de afgelopen jaar overleden Marcelle Arnold (ge. 1917).
De rolprent begint op genoemde zender kort voor middernacht, om 23:50 uur, en zal de eerste vijf kwartier van dinsdag 4 januari eveneens in beslag nemen. 

Waarschijnlijk kunnen we binnenkort (een) herhaling(en) verwachten.

In het Middagconcert dat op zondag 2 januari in de uitzending van Radio 4 door de Avro wordt ingebracht, kunt u tussen 14:02 uur en 16:30 uur luisteren naar de cyclus Ma Vlast (1872), zes symfonische gedichten van de Tsjechische componist Bedřich Smetana (1824-1884).
Deze, deels bekende, deels minder direct herkenbare muziek zal worden uitgevoerd door het Concertgebouworkest onder leiding van Nikolaus Harnoncourt. Hoewel er diverse opnamen van de gehele cyclus bestaan, wordt die niet met grote regelmaat als geheel uitgevoerd, maar daaruit vooral het tweede onderdeel, De Moldau, dat van Lapland tot Paaseiland en van Vladivostók tot op Texel bekendheid geniet.

Als het lijk van een jongedame uit de Theems wordt opgehaald, denkt de politie dat het bij die dode om een prostituee gaat. Zodra de wereldvermaarde speurder — die zijn onderkomen in de Londense Bakerstreet heeft: Sherlock Holmes — verneemt dat die dode een zijden kous in de keel bleek te hebben, denkt de detective dat het om een vrouw van stand gaat. En derhalve onderneemt deze topspeurder een eigen onderzoek, traditiegetrouw ondersteund door zijn vriend en rechterhand Dr. John Watson.
In 2004 heeft regisseur Simon Cellan Jones dit mysterie uit de omvangrijke reeks Sherlock Holmes-avonturen — bijeengebracht door de schrijver ervan, Sir Arthur Conan Doyle (1859-1930)  verfilmd als Sherlock Holmes and the case of the silk stocking, met Rupert Everett als Sherlock Holmes en Ian Hart als Dr. Watson. Verder zien we Nicholas Palisser in die rolprent.

Canvas-televisie — het tweede Belgische, Nederlandstalige beeld- en geluidnet — zendt de film uit op zaterdag 1 januari, tussen 20:40 uur en 22:20 uur.

Donderdag 30 september, enkele minuten voor middernacht, begint op de Franstalige televisiezender TV5 Monde een (gedeelte van een) concert door het Orchestre de Chambre de Lausanne onder leiding van Charles Dutoit, met solistische medewerking van Martha Argerich. Samen spelen zij het Concert voor piano en orkest in G-groot van Maurice Ravel (1875-1937), gecomponeerd in de jaren 1929-1931.

Reeds de titel van dit programma probeert iets van het vuur uit de te spelen muziek over te brengen: Martha Argerich et Charles Dutoit, 50 bougies en sol majeur. 

Om ongeveer 00:40 uur is het sprankelende klankenfeest alweer voorbij.  

Twee uur duurt donderdag 30 december de aflevering van het muziekprogramma Performance on 3 van de Britse zender BBC Radio 3, dat wordt uitgezonden tussen 20:30 uur en 22:30 uur onze tijd. Daarin kunt u luisteren naar de herhaling van een concert dat afgelopen zomer werd gegeven in het kader van BBC Proms 2010 in de Royal Albert Hall te Londen. Het optreden van de English Baroque Soloists bestond uit de zes Brandenburgische Konzerte van Johann Sebastiann Bach (1685-1750).
Deze mijlpalen uit de geschiedenis van de toonkunst worden op een andere manier uitgevoerd dan we dat gewend zijn door de traditionele symfonieorkesten, al valt ook daar meer en meer een trend te bespeuren — althans binnen de Nederlandse ensembles — om de barokstijl in ieder geval zo goed mogelijk te benaderen.

In het Opernkonzert, een programma dat regelmatig wordt uitgzonden door de Duitse regionale radiozender NDR Kultur, wordt in de aflevering van donderdag 30 december, tussen 20:00 uur en 22:00 uur, een actuele versie van het enige muziekdrama dat Ludwig van Beethoven (1770-1827) heeft gecomponeerd — Fidelio oder die eheloche Liebe, opus 72, in 1805 in première gegaan —, uitgezonden. U krijgt de versie te horen die de Bayerische Staatsoper München op de rol had staan. Koor en orkest van dat instituut worden geleid door Daniele Gatti; vocaal-solistische medewerking wordt verleend door onder anderen Steven Humes, Anja Kampe en Franz-Josef Selig.

___________

Zie tevens ons artikel van 25 maart 2009 op onze zustersite Tempel van het Muziektheater.

Een waarachtige klassieker

Dinsdag 28 december kunnen de liefhebbers an het klassieke Franse theater hun hart ophalen door naar een programma van de Franstalige zender TV5 Monde te kijken waarn de theaterregistratie zal worden voorgesteld van het toneelstuk  L'Avare  van Molière (1622-1673), die in werkelijkheid Jean-Baptiste Poquelin heette. Het genoemde theaterstuk is één van de drie bekendste van die auteur.

Het stuk dat de complete titel draagt L'Avare, ou L'École du mensonge, werd voor het eerst opgevoerd op 9 september 1668 in het theater van het Koninklijk Paleis te Parijs. Inhoudelijk lijkt het veel op de Latijnse komedie De pot met goud van Plautus. 

De uitvoering die voor het huiskamerscherm beschikbaar wordt gesteld, is tot stand gekomen onder regie van Don Kent. In de voornaamste rollen kunnen we kijken naar Denis Podalydès, Dominique Costanza en Christian Blanc.

Klein oeuvre

De muziekmeester die thans de eer heeft te zijn verkozen tot Componist van de week om te worden voorgesteld op Neerlands Radio 4, is de Engelsman George Sainton Kaye Butterworth (1885-1916). Hij bleek één van die veelbelovende jonge meesters, al oriënteerde hij zich veel minder op de klassieke voorbeelden binnen zijn eigen cultuur dan menig ander die muziek wilde schrijven. Hij ontwikkelde zich heel snel. Door zijn voortijdige dood in 1916, tijdens gevechtshandelingen in het kader van de Grote Oorlog zijn we niet in staat om een definitief oordeel te vormen over wat er uiteindelijk van hem zou zijn geworden als. . . .  Daar staat echter tegenover dat hetgeen er wel van hem aan muziek is gebleven, voldoende interessant en diep doorleefd is om het eens uit te zenden.

Slechts tijdens één avond

Aangezien Radio 4 van dinsdag tot en met vrijdag in de thans begonnen week de tijd en ruimte voor andersoortige programmering  nodig heeft, is George Butterworth slechts één avond in de functie van Componist van de week voor ons luisteraars beschikbaar. Gedurende dat kleine half uur tussen 19:30 uur en 20:00 uur krijgen we op maandag 27 december vier composities te horen van de man die gedurende de eerste wereldoorlog tal van zijn werken heeft vernietigd, aangezien hij er zelf geen waarde aan hechtte.
Twee orkeststukken, die hoog zijn ingeschat door kenners, en vier liederen krijgen we, als we de moeite nemen om ernaar te luisteren, te horen in dat halve uurtje: 

The Banks of Green Willow (1913) en A Shropshire lad (1913) worden uitgevoerd door het Hallé Orchestra Manchester onder leiding van Mark Elder.

De vier liederen worden gezongen door de bariton Roderick Williams, begeleid door de pianist Iain Burnside.

Wildwestopera

Eén van de vier muziekdrama's die tijdens het bijna compleet achter ons liggende jaar bij De Nederlands Opera in première zijn gegaan, is La Fanciulla del West uit 1910 van Giacomo Puccini (1858-1924). De uitzending ervan via de beeldbuis thuis zal aanstaande zondag, 26 december worden gerealiseerd door het digitale cultuurkanaal Cultura 24, 's avonds tussen 21:00 uur en middernacht. Voorafgaande aan de ouverture van het opus in kwestie wordt er een inleiding gepresenteerd met beelden van de repetities en interviews.

Terecht heeft de Italiaanse bariton Lucio Gallo de muziek van dit drama gekwalificeerd als Puccini's jazz. Inderdaad is er sprake van een veel ritmischer en — in het kader van Puccini's overige oeuvre — gewaagdere aanpak, vooral ten opzichte van twee andere muziekdrama's, waarvan het éne aan Het meisje uit het Westen is voorafgegaan: Madama Butterfly (1904) en de laatste van diens opera's, Turandot. Dat drama is in 1926 in première gegaan, hetgeen betekent dat de componist die gebeurtenis niet meer heeft meegemaakt.

Parafernalia

Minnie, een engelachtige barvrouw ergens in het wilde Westen, raakt tot over haar oren verliefd op een bandiet. Dat feit zet de verhoudingen met vrijwel alle andere mannelijke bezoekers van de bar (on)behoorlijk op scherp, aangezien velen van hen eveeens naar Minnie's hand dingen.

In de voornaamste rollen horen en zien we Eva-Maria Westbroek die de laatste tijd een wel heel prominente rol is gaan spelen op de internationale operabühne. Naast haar zingen en spelen Zoran Todorovich en de reeds genoemde Lucio Gallo. Carlo Rizzi leidt het Nederlands Philharmonisch Orkest.

Dit muziekdrama in drie bedrijven is gerealiseerd aan de hand van een libretto van Guelfo Civinini (1873-1954) en Carlo Zangarini (1874-1943), gebaseerd op het toneelstuk The girl of the golden west uit 1905 van David Belasco (1859-1931).

Achtergronden

Op 10 december 1910 werd deze opera voor het eerst opgevoerd: in de Metropolitan Opera te New York, onder leiding van Arturo Toscanini (1867-1951), met vocale medewerking van Enrico Caruso (1873-1921), met Pasquale Amato (1878-1942) en Emmy Destinn (1878-1930).

In 1911 werd het stuk in Rome gespeeld,en in 1913 werd er een Duitse versue van voorgesteld in het Deutsche Opernhaus Berlin. In de beginjaren werd de rol door grootheden als Maria Jeritza (1887-1982) gezongen, en later, na de Tweede Wereldoorlog, zijn we daarin protagonistes van de internationale operabühne tegengekomen zoals Renata Tebaldi (1922-2004), Magda Olivero — die op 25 maart van dit jaar haar eeuw op de aardbodem heeft volgemaakt —, Olivia Stapp (geb. 1940) en Carol Neblett (geb. 1946). En aan het eind van het eerste decennium van de een en twintigste eeuw is Eva-Maria Westbroek de grote ster.

In de dagboek aantekeningen van Thomas Mann heeft de schrijver op 23 december 1954 vastgehouden dat zijn kleinzoon Frido (geb. 1940) hem had toevertrouwd dat hij opa's roman Königliche Hoheit had gelezen en begrepen. Daarop besloot opa om die kleinzoon als kerstgeschenk een exemplaar van Buddenbrooks te geven. [1] Al eerder had die jongen van Katia en Thomas Mann — bij wie hij een groot deel van zijn jeugd opgroeide — zowel de drie musketiers alsook De laatste dagen van Pompeï ten geschenke gekregen. Hij was de lievelings kleinzoon van opa Mann.

Donderdag 23 december biedt Arte-televisie vanaf 23:15 uur tot direct na middernacht, om 00:05 uur op dan alweer vrijdag 24 december, een documentaire getiteld Polaroid — Magische Momente, over niet alleen de techniek van die benodigd is om een polaroid-camera te laten functioneren volgens de daarvoor geldende regelen der kunst, maar daarnaast confronteert die documentaire de kijkers met de geschiedenis van het fenomeen in het kader van de beeldende kunsten.
Binnen dat verloop van de ontwikkeling van Polaroid komen de makers van film opdraven met de veelbesproken New Yorkse kunstenaar Andy Warhol (1928-1987) en Ansel Adams (1902-1984). 

Claudio Monteverdi (1567-1643).  Portret uit 1640, geschilderd door  Bernard Strozzi (1581-1644).

In het muziekprogramma Performance on 3 van de Britse radiozender BBC Radio 3 wordt op woensdag 22 december, tussen 20:30 uur en 22:15 uur, een herhaling uitgezonden van een van de concerten die de afgelopen zomer zijn gegeven in het kader van de reeks BBC Proms 2010 in de Royal Albert Hall te Londen.

U kunt luisteren naar de Vespers van Claudio Monteverdi (1567-1643). Deze kunst-uitingen vallen onder het opschrift kerkelijke muziek, en daarbij zal het gaan om de Vespro della beata Vergine, oftewel de Mariavespers, welke zijn gecomponeerd in de jaren 1607-1610 en in laatstgenoemd jaar gepubliceerd. 

De uitvoerenden zijn de English Baroque Soloists onder leiding van John Eliot Gardiner, met medewerking van het Monteverdi Choir.

Duitse liederen

De uiterlijk knappe, in meer dan één opzicht uitermate aantrekkelijke, Duitse zanger Jonas Kaufmann — u weet we, zo'n type dat een zodanige erotisch charisma heeft dat hij aantrekkelijk is voor grote groepen vertegenwoordigers tussen de acht en tachtig jaar, van beide seksen en die daar tussenin — heeft bij tal van gelegenheden laten horen en zien dat hij zich uitstekend kan inleven in de figuren die hij — bij voorbeeld in muziekdrama's — moet uitbeelden.

Een Don José in Bizets Carmen — die ik een halve eeuw geleden voor het eerst op de planken heb gezien — heb ik nooit eerder zo nadrukkelijk erotisch uitgebeeld gezien als in de Covent Garden-versie van enige jaren geleden, met deze zanger.

Via Arte-tv

Deze, thans als bijna geen andere tenor van zijn generatie omjubelde, zanger is vroeg in de avond van zondag 19 december te zien in een door Thorben Schmidt gefilmd optreden met het Münchner Rundfunkorchester onder leiding van Michael Güttler dat Arte-televisie vroeg in de avond, tussen 19:15 uur en 20:00 uur, het gebruikelijke tijdstip voor deze soort muziekprogramma's, zal uitzenden onder de titel Sehnsucht — Jonas Kaufmann singt deutsche Arien, een soort Herenleed van de klassieke muziek.

Deze film zalde komende weken tweemaal worden herhaald: eerst op vrijdag 24 december, 's ochtends vanaf 06:00 uur en dan een goede week later, op dinsdag 4 januari 2011, eveneens 's ochtends vanaf 06:00 uur.

Op zaterdag 18 december wordt, via een directe verbinding met de Metropolitan Opera in New York, de opera Don Carlos uit 1867 van Giuseppe Verdi uitgezonden door de Britse zender BBC Radio 3; vanaf 18:30 uur onze tijd in het programma Opera on 3, en door onze eigen Radio 4; vanaf 19:02 uur in het NTR-programma Opera live. Dirigent is Yannick Nezet-Seguin. Vocale solisten zijn onder anderen Yonghoon Lee (Don Carlos), Marina Poplavskaya (Elisabeth), Simon Keenlyside (Rodrigo) en Eric Halverson (Grootinquisiteur).
Meer over deze opera is te vinden in een artikel op deze website, van 7 februari 2008. Toen eveneens naar aanleiding van een rechtstreekse verbinding via radiozenders, maar toen uit de Scala in Milaan.

Een der tien kosmonauten van drie decennia geleden doet zijn verhaal.

Arte-televisie presenteert op vrijdag 17 december — tussen 22:30 uur en 23:55 uur — de documentaire Fliegerkosmonauten over tien kosmonauten — uit elke socialistische broederstaat één — die allen zo'n drie decennia geleden in de toenmalige Sovjetunie de ruimte ingestuurd werden, onder meer om daarmee aan te tonen tot welke groot(s)heid het communisme van die wereldmacht in staat bleek.

Momenteel worden in Praag opnamen gemaakt voor één van de duurste Europese televisieproducties ooit. Daarbij gaat het om een coproductie van diverse film- en televisie-instellingen, over het laatste decennium van de vijftiende eeuw in Italië. 
Het eindproduct dat als serie door tal van tv-zenders in 2011 zal worden gepresenteerd, draagt de korte maar krachtige titel Borgia.

Regisseur is Oliver Hirschbiegel, die internationaal grote bekendheid heeft verworven met zijn 'Hitler-film' Der Untergang. De serie zal als een Engelstalig product op de markt komen met als producent Tom Fontana, die tevens als auteur optreedt. Fontana kreeg onder meer bekendheid met de Amerikaanse misdaadserie Homicide, die door NBC is uitgezonden.

Thomas Bellut, programmadirecteur van het tweede publieke Duitse televisienet (ZDF), dat als coproducent optreedt, belooft dat deze serie een hoogtepunt van het televisiejaar 2011 zal blijken.
Hopelijk gaat het ZDF niet over tot nasynchroniseren alvorens tot uitzending over te gaan. Gebeurt dat wel dan kunt u uw tijd beter besteden aan iets nuttigs en vooral on-mofs.