Een Orwelliaans kortverhaal
Met Orwelliaans wordt bedoeld dat ergens een situatie is ontstaan die tegen de principes van een vrije samenleving ingaat; de leidinggevenden maken gebruik van zaken als propaganda, foutieve informatie, het ontkennen van de waarheid en het veranderen van de geschiedenis. Vaak worden politieke tegenstanders beticht van orwelliaanse praktijken.

 Dit verhaal speelt zich af tussen 11 juli 2015 en vandaag …

Brussel, 12.07.2015

Na wekenlang onderhandelen, het formuleren en afwijzen van Griekse voorstellen, het referendum waarmee de Griekse bevolking met zijn OXI-stem en het mandaat van de belangrijkste oppositiepartijen zijn onderhandelaars legitimeert om een overeenkomst te sluiten met de ‘partners’ van de EURO zone, komen de ministers van financiën van de zone – de EURO groep – onder leiding van Jeroen Dijsselbloem en in gezelschap van Mario Draghi en Jean-Claude Juncker opnieuw bijeen. Ofschoon de Grieken een voorstel hebben ingediend dat alle vorige overtreft, en zelfs verder gaat dan het voorstel dat de Griekse bevolking in het referendum heeft verworpen, is de stemming bedrukt. Verschillende regeringsleiders van de EURO zone hebben in de voorbije week immers laten weten niet door het referendum gebonden te zijn. Griekenland heeft de bruggen opgeblazen, dus is het aan hen om het cement te leveren dat tot cohesie leidt. Tot daar wat zich afspeelt op de bühne, het toneel waaraan burgers en verslaggevers zich kunnen laven.

Na weken, zo niet maanden, van diplomatieke contacten, het inschatten van de vreemde Syriza eend in de bijt, treedt het spook van een schisma van de EURO zone steeds nadrukkelijker naar voor. De noordelijk georiënteerde landen volgen – schijnbaar – gedwee de Schaüble-nota over de grex-in-or-out. Schijnbaar, want achter de schermen worden ook afrekeningen gepresenteerd, tussen Dijsselbloem en Merkel, tussen landen die de Maastrichtnorm of het stabiliteitspact respecteren en de hardliner in het grexit-debat, de Duitsers die dank zij Juncker – net als Frankrijk – respijt hebben gekregen om orde op zake te stellen. In de marge van de Griekse onderhandelingen worden wonden geslagen en discussies geopend die nog lang zullen blijven nazinderen. De as Berlijn-Parijs staat onder druk en de krik die Brussel normaal levert, blijft afwezig. En president Hollande wil – in de aanloop naar quatorze juillet en het herstel van zijn partij voor de volgende verkiezingen – zijn stempel drukken op de oplossingen die voor Griekenland naar voor worden geschoven, maar verliest op geen enkel ogenblik de Franse belangen uit het oog.

Intermezzo

Om de lezer te begeleiden volgen hierna enkele cijfergegevens.

De Europese begrotingsregels, neergelegd in het Verdrag van Maastricht, werden door het merendeel van de eurozonelidstaten in het verleden veelvuldig overtreden. In de 11 jaar sedert het invoeren van de euro overtraden België en Italië ieder jaar één of beide criteria; Griekenland overtrad beide in alle 10 jaar dat men de euro gebruikte. Slechts Finland en Luxemburg voldeden ieder jaar aan beide criteria. De in het verdrag voorziene boetes werden geen enkele keer opgelegd. Het stabiliteitspact voorziet dat het begrotingstekort niet lager mag zijn dan 3% op jaarbasis en de overheidsschuld niet groter dan 60% BBP.

Hieronder vindt u de toestand einde 2014 (cijfers Eurostat 04/2015).

In de bovenstaande rechter kolom worden in oranje kleur de landen aangegeven die einde 2014  beide normen van het stabiliteitspact op beide punten overtraden. België bevindt zich duidelijk in de Zuiderse hemisfeer.

Terug naar Brussel, de laatste loodjes voor Griekenland

Efklidis Tsakalotos licht de Griekse voorstellen toe. Hij wordt door de Franse minister van financiën, Michel Sapin, in zijn betoog bijgetreden. Na zich wat op de vlakte gehouden te hebben, legt Wolfgang Schaüble zijn grex-in-or-out-nota neer. Hij geeft aan dat hij geen genoegen zal nemen met de Griekse voorstellen als er geen waarborgen, of beter nog, een onderpand tegenover de Griekse beloften staan.

Het wordt Jeroen Dijsselbloem te veel. Na alle hetze die in de pers werd gevoerd rond de inhumane behandeling van de Eurogroep ten overstaan van de armtierige Grieken moet het hem van het hart: “Wolfgang, genoeg is genoeg. Ik versta de houding van Duitsland niet en vraag je even te bezinnen bij de woorden van de belangrijke Duitse romanticus Hölderlin. In één van zijn werken zegt de Griek Hyperion het volgende, ik citeer het in het Duits voor u: ‘ So kam ich unter den Deutschen … Barbaren von alters her, durch Fleiß und Wissenschaft und selbst durch Religion barbarischer geworden, tiefunfähig jedes göttlichen Gefühls, verdorben ins Mark zum Glück der heiligen Grazien, in jeden Grad der Übertreibung und der Ärmlichkeit beleidigend für jede gutgeartete Seele, dumpf und harmonielos … ich kann kein Volk mir denken, das zerrissener wäre , wie die Deutschen. Handwerker siehst du, aber keine Menschen, Denker, aber keine Menschen, Priester, aber keine Menschen …‘. Ik wil je niet beledigen, Wolfgang, maar besef toch dat jouw Duitse mentor, Helmut Kohl, samen met nog enkele ander idealisten het romantische Griekenland in de EURO zone heeft binnen geloodst. Duitsland draagt hierin een grote verantwoordelijkheid. De grexit moet van tafel.” Schaüble haalt zijn schouders op en zegt: “Jeroen, de cijfers zijn voor Griekenland wat ze zijn. Ik ben geen romanticus en hou mij verder aan mijn beleidslijn.” “Dat mag dan zo wel zijn, Wolfgang, en vanuit het Nederlandse standpunt kan ik je hierin heel ver volgen, maar verlies niet uit het oog dat Hollande en Renzi dit voorstel morgen binnen hun eigen regeringen moeten gaan verdedigen en dat zij hiervoor bijkomende argumenten nodig hebben.” Sapin en Padoan knikken instemmend

Deze tussenkomst bleek later de oorzaak ervan dat de Eurogroep enkel een aanbeveling aan de regeringsleiders zou geven, dus niet tot een eensluidend akkoord kwam.

De landen van de Eurogroep die de voorbije jaren goed presteerden (Estland, Luxemburg, Letland, Litouwen, Slowakije, Finland), kwamen tot een verbond met enkele landen die in de voorbije jaren bijzonder zware budgettaire inspanningen hadden geleverd. Griekenland mocht niet het enige land zijn dat aan bijkomende maatregelen werd onderworpen. De ‘afvalligen’ moesten mee het bad in. En toen kwam België in het vizier met zijn staatsschuld van 106,5% (of een kleine 420 MIA EUR) en een overheidstekort van 3,2%.

Frankrijk met zijn tekort van 4% BBP bleef buiten schot. Als medeopsteller van de Griekse nota en steunpilaar van de as Berlijn-Parijs moest Hollande de Griekse capitulatie mee ondertekenen. Daarvoor was een hefboom nodig, een werkzaam drukkingsmiddel.

 Het nachtkabinet 1 (tussen 12 en 13 juli)

En zo kwam het in de rand van de top van Europese regeringsleiders tot een parallel onderhandelingscircuit, waar onder meer aan België specifieke guidelines zouden worden voorgelegd. Om de markten niet te verontrusten werd geen ruchtbaarheid aan de resultaten gegeven. De hoofdrolspelers in het debat waren:   Sven Sester (EST), Alexander Stubb (FIN), Michel Sapin (F), Wolfgang Schäuble (D), Michael Noonan (EIRE), Pier Carlo Padoan (I), Jānis Reis (LET), Rimantas Šadžius (LIT), Pierre Gramegna (LUX), Eric Wiebes (NL), Maria Luís Albuquerque (P) en Luis de Guindos (SP). De Guindos, die op dat ogenblik de officiële steun van Merkel geniet om Dijsselbloem als voorzitter van de EURO groep op te volgen, zal in de vergadering een voortrekkersrol nemen en voluit de Duitse kaart trekken. Alle actoren staan in rechtstreeks contact met hun regeringsleiders. De gesprekken met de geviseerde Eurolanden worden bilateraal gevoerd. België wordt in de bilaterale onderhandelingen vertegenwoordigd door Johan Van Overtveldt.

De vertegenwoordigers van de verschillende landen maken aan Johan Van Overtveldt duidelijk  dat de cohesie van de EURO groep op het spel staat als enkel de Grieken in het vizier komen. Zij leggen er de nadruk op dat het debat met België, evenals met enkele andere Lidstaten, absoluut buiten de aandacht van de publieke opinie moet blijven. Het is niet de bedoeling om deze regeringen in moeilijkheden te brengen, wel om ervoor te zorgen dat de Griekse linker zijde later niet naar een onevenwichtige aanpak van de ‘monetaire crisis’ in de verschillende landen kan verwijzen. Wolfgang Schaüble legt aan Van Overtveldt een aantal pistes voor. Voor het ogenblik zijn ze, meent hij, min of meer vrijblijvend, maar er wordt een duidelijk standpunt van de Belgische regering verwacht vooraleer de begroting 2016 bij de Europese Commissie wordt ingediend. Hij laat tussen de lijnen ook verstaan dat Frankrijk bijkomende maatregelen zal nemen om zijn begrotingstekort binnen de perken van het stabiliteitspact te houden. Ondertussen moet België een gestructureerd plan voorleggen waarin de overheidsschuld op korte tot middellange termijn wordt afgebouwd. Schaüble gaat verder: “De volgende punten moeten, naar onze mening, onverwijld worden aangepakt: de automatische indexering van lonen en sociale uitkeringen, het brugpensioen, de beperking van de werkloosheidsuitkeringen in de tijd, de harmonisering  van de pensioenstelsels – inzonderheid – de te snelle groei van de minimumpensioenen en het gewicht van de uitvaltijdvakken in de pensioenberekening, zoals werkloosheid,. Er moet ook meer werk worden gemaakt van de liberalisering van spoor, post en telecom. Naar Grieks voorbeeld zijn wij bereid om tijdelijk een experten groep in het leven te roepen om de waarde van overheidsaandelen in deze publieke bedrijven op de private markt te maximaliseren. In dezelfde filosofie moet België zijn aandeel in verschillende banken te gelde maken. Overheids- en private belangen moeten duidelijk van elkaar worden gescheiden. In de marge wil ik ook erop wijzen dat wij geen steun zullen verlenen aan initiatieven van Eurocommissaris Marianne Thyssen om de ARCO aandeelhouders te ontzien. De Belgische federale overheid moet bovendien in het kader van de tax shift overgaan tot de afbouw van de patronale lasten, de herverdeling van de BTW – rechtstreeks of via ecotaksen – en de vereenvoudiging van de vennootschapsbelastingen, desgevallend via de invoering van een flat tax. Eerder dan de beurs te destabiliseren via het invoeren van diverse aandelentaksen, raden wij aan om bijkomende belastingen te heffen op gespaard vermogen en investeringen te compenseren via belastingkredieten. En tot slot, ook al besef ik dat dit de moeilijkste oefening is, vragen we dat België onderzoekt hoe het terugdraaien van vorige staatshervormingen, met andere woorden het centraliseren van de kerntaken bij één publieke entiteit, tot besparingen op het functioneren van het Belgisch overheidsapparaat kan leiden. Wij verwachten van u een omstandige nota tegen einde augustus.” Sapin zwijgt. Albuquerque en Noonan drukken Van Overtveldt een hart onder de riem. De Guindos waarschuwt: “Als we geen signaal uitzenden naar de andere EURO landen, onderhandel je op het einde van het jaar met PODEMOS.” Van Overtveldt verwijst nog even naar de laatste pensioenhervormingen tot optrekking van de pensioenleeftijd en naar het feit dat de regering een evenwichtig voorstel rond de taks shift wil uitwerken, maar zijn tussenkomst wordt door verschillende aanwezigen weggewuifd. Er rest hem niets anders dan akte te nemen van de eisen en te beloven dat hij hierover aan de premier zal rapporteren.

Het nachtkabinet 2 (13 juli)

Het gaat tegen de vroege ochtend aan. De eerste berichten sijpelen naar buiten dat de regeringsleiders in de laatste rechte lijn naar een akkoord met Griekenland zijn aanbeland. Charles Michel blijkt op dat ogenblik niet bereikbaar. Van Overtveldt belt Bart De Wever op zijn rechtstreekse lijn. Het is kwart voor vijf in de ochtend. De Wever: “Zeg Johan, weet ge hoe laat dat ’t is? Ge moet mij toch niets vragen over die Grieken, he? We hebben dat allemaal doorgesproken, dus ge kunt toch uw plan wel trekken, zeker? Of is er een probleem met Charles Michel? Zeg dan toch iets!” “Neen, Bart. We hangen eraan, ze zoeken naast Griekenland nog een zwart schaap: België. Ze dreigen met een Bexit als we onze begroting niet op orde stellen.” “Zwaans nui nie. Bexit, wat voor ‘ne zever is da. Is Europa plots een bondgenoot van de NVA geworden? Bye bye Belgium, leve Vlaanderen?”. Vervolgens probeert Van Overtveldt via de telefoon de nota Schaüble aan de humeurige De Wever uit te leggen en te duiden. Het wordt stil aan de andere kant van de lijn, de strateeg wordt wakker. “Ik bel jou later terug”, zegt hij en haakt in.

Zo gaan enkele uren verloren. Charles Michel hoort het op de top van de regeringsleiders gonzen van de geruchten, maar heeft van Belgische zijde geen feedback. Wanneer hij door Angela Merkel en Mark Rutten wordt benaderd om hem te verzekeren dat het niet de bedoeling is om België in verlegenheid te brengen, verontschuldigt hij zich en begeeft hij zich in één van de achterkamers van het Justus Lipsius gebouw van de EU Commissie. Het is kwart na zeven. Hij belt met zijn kabinetschef, Rudy Volders, en vraagt hem of hij op de hoogte is van een besloten bilaterale vergadering in de rand van de onderhandelingen met Griekenland, waarop België tot de orde zou zijn geroepen. Volders ontkent en krijgt de opdracht onmiddellijk contact op te nemen met Mathieu Isenbaert, kabinetschef van Van Overtveld en ervoor te zorgen dat deze om 9:00 in de Wetstraat 16 aanwezig is. Isenbaert valt uit de zevende hemel, maar verzekert dat hij alles in het werk zal stellen om de situatie op te helderen. Zijn minister zal om 9:00 bij de premier aanwezig zijn.

Even later kondigt de Belgische premier Michel als eerste via een twitter bericht aan dat een akkoord met Griekenland werd bereikt. Hij verdedigt in het daarop volgende interview het bereikte akkoord, maar neemt ook afstand van het Grexit scenario dat door sommigen op tafel werd gelegd – en terzijde door de Belgische minister van financiën werd verdedigd.

21-07-2015 om 00:00 geschreven door Bert De Bruyckere  

Bijlagen:
Grafieken WallStreet Journal.pdf (258.7 KB)   

Naar een agenda voor een behoorlijk, zeker en duurzaam pensioen

DEEL 1

1.   Over de wisselwerking van demografie en sociale zekerheid: de arbeidsmarkt is van essentieel belang [1]

1.1.     Inleiding

Reeds in het ‘Demography Report’ van 2008 werd erop gewezen dat  ‘het optrekken van de tewerkstellingspercentages’ de meest werkzame strategie voor de E.U. Lidstaten zou zijn om zich op de veroudering van de bevolking voor te bereiden. In het kader van de duurzaamheid van de pensioensystemen wordt dikwijls verwezen naar de afhankelijkheidsratio tussen werkende (15-64) en niet actieve (65+) bevolkingsgroepen op de arbeidsmarkt. Dr. Josef Wöss van het departement ‚Sozialpolitik‘ van de ‚Kammer für Arbeiter und Angestellte‘ in Wenen (AK Wien) brengt nuance in dit debat. Hij benadrukt dat de integratie van de werknemers op de arbeidsmarkt een even belangrijke component is om de uitdaging van de vergrijzing economisch en sociaal te pareren. Deze component komt evenwel nauwelijks in de publieke (politieke) discussie voor.

1.2.     Demografie – de vergrijzing neemt toe

Eén van de grootste uitdagingen voor de komende jaren en decennia – hoeft het nog gezegd – is de veroudering van de bevolking. Tegen 2050 wordt binnen de E.U. met een stijging van de afhankelijkheidsratio van 26 naar 50 % gerekend. Of anders uitgedrukt: de verhouding tussen de ‘werkende’ en ‘niet actieve’ bevolking gaat van 4:1 naar 2:1. Ofschoon dergelijke demografische voorspellingen op lange termijn geen exacte wetenschap zijn, geven zij zonder twijfel de tendens in de veroudering van de bevolking aan. Dit gemiddelde voor de E.U. 27 houdt geen rekening met wezenlijke verschillen binnen de Lidstaten. Zo kan worden vastgesteld dat in Duitsland en Polen het aandeel van de groep van 15-64 op de arbeidsmarkt in de toekomst verder afneemt, terwijl dit in landen als België en Polen toeneemt. Alle E.U.-conclusies gelden dan ook niet in dezelfde mate voor alle Lidstaten.

1.3.     Afhankelijkheidsratio is niet gelijk aan afhankelijkheidsratio – de pensioendiscussie gaat de verkeerde weg uit

Het spreekt voor zich dat de ingrijpende wijzigingen in de ouderdomsstructuur van de bevolking aanpassingen op verschillende niveaus noodzakelijk maken. De perceptie over de mogelijke beleidsopties wordt evenwel negatief beïnvloed door de vooropgestelde analyses en de wijze waarover rond dit thema wordt gecommuniceerd. Al te dikwijls wordt uit het oog verloren dat demografische en economische afhankelijkheidsratio’s in de pensioendiscussie niet één en dezelfde zijn. In 2010 stelde de E.U.-Commissie, na bevraging van de Lidstaten, nog: “Volgens de vooruitzichten zal tegen 2060 het aantal personen met pensioen in Europa tegenover de personen die de pensioenen moeten financieren verdubbeld zijn. Deze situatie is onhoudbaar.” Nochtans moet worden vastgesteld dat, noch het vertrekpunt van 4:1 tussen werkenden en gepensioneerden, noch de prognoses die worden vooropgesteld – verdubbeling van de afhankelijkheidsratio tussen gepensioneerden en werkenden – ooit empirisch gestaafd of door een officiële instantie bij benadering gecertificeerd werden. Vanwaar komen deze beweringen dan? Volgens Josef Wöss is het antwoord eenvoudig: in de E.U.-documenten wordt de ouderdomsratio (demografische afhankelijkheidsratio) verkeerdelijk voor een ratio tussen werkenden en gepensioneerden aanzien.

DEEL 2

2.   Analyse van de AK Wien

2.1.     Demografische afhankelijkheidsratio

Op het uitgangspunt dat de demografische afhankelijkheidsratio overeenstemt met de verhouding tussen de tewerkgestelden en de gepensioneerden reageerde de Weense Kammer für Arbeiter und Angestellte met de ontwikkeling van een rekenmodel dat de afhankelijkheidsratio in kaart brengt. Het betreft een rekenmodel, dat ontwikkeld werd door Dr. J. Wöss en Dr. E. Türk, en inzonderheid de volgende functies aanbiedt [2]:

·         duidelijke voorstelling van de demografische veranderingen;

·         grafische en mathematische afbakening tussen de demografische en economische afhankelijkheidsratio’s;

·         berekening van de invloed van verschillende arbeidsmarktscenario’s op de economische afhankelijkheidsratio;

·         berekening van de gevolgen van verschillende arbeidsmarkt- en productiviteitsscenario’s op de begroting.[3]

In de bijgevoegde grafiek 2 (zie link onderaan artikel naar bijgevoegd document) wordt aan de hand van twee grafische voorstellingen uit de rekenmodule het enorme onderscheid tussen de zuivere demografische en de economische afhankelijkheidsratio duidelijk. Beide voorstellingen hebben betrekking op de demografische structuur van de bevolking van de EU in het jaar 2010, telkens opgedeeld naar cohorten van 5 jaar en onderverdeeld naar vrouwen (rechts) en mannen (links).

In de rechtse grafiek wordt de bevolking vanaf 15 jaar, volgens economische status, opgedeeld in drie groepen:

·         de actieve beroepsbevolking (geel);

·         werklozen en gepensioneerden (rood);

·         andere, zoals bv. scholieren en studenten, huisvrouwen- en mannen (donker grijs).

De demografische afhankelijkheidsratio (AQ_d ->donker blauwe balk) wordt berekend uit de relatie tussen 65 plussers en de 15 tot 65 jarigen. De economische afhankelijkheidsratio (AQ_w -> licht blauwe balk) stelt de relatie vast tussen de werklozen en de gepensioneerden, aan de ene kant, en de actieve beroepsbevolking, aan de andere kant.

J. Wöss en E. Türk stellen vast dat de resultaten van hun berekeningen sterk afwijken van de resultaten van de EU, die het uitgangspunt (gelijkstelling van demografische en economische afhankelijkheid) toepast. De door hen vastgestelde economische afhankelijkheidsratio ligt met 65% meer dan dubbel zo hoog als de demografische. Hiervoor bestaan twee redenen:

·         niet iedereen tussen de 16 en 65 behoort tot de actieve beroepsbevolking;

·         het aantal personen dat een uitkering betrekt, ligt gevoelig hoger dan het aantal personen aan wie na 65 een pensioen wordt betaald.

2.2.     Relatieve waarde van sommige gegevens

Voor de berekening van de economische afhankelijkheidsratio werden de Eurostat gegevens gebruikt. Deze zijn gestoeld op het ‘Labour Force Concept’, dit betekent dat iedereen die in een vastgestelde referentieweek tenminste één uur op loonbasis heeft gewerkt, tot de actieve beroepsbevolking wordt gerekend. Met andere woorden, voor landen waarin een stelsel van mini jobs bestaat, kunnen de in aanmerking genomen aantallen (gele zone) een vertekend beeld geven. Deze wijze van inzameling kan, steeds volgens AK Wien, in verschillende opzichten tot verkeerde conclusies leiden. Veelal betalen personen met geringe tewerkstelling immers noch sociale bijdragen, noch belastingen. Bovendien moet worden vastgesteld dat een groot deel van de aldus tewerkgestelde personen hun hoofdinkomen uit sociale uitkeringen (bv. pensioenen) betrekken.

De door Eurostat gebruikte data maken het niet mogelijk om mini jobs weg te filteren en moeten, bijgevolg, ‘als such’ worden geïmplementeerd. Dit belet evenwel niet, dat wanneer – zoals in België op basis van door de overheid verzamelde actuele gegevens – meer accurate data voorliggen, deze in de rekenmodule van AK Wien kunnen worden aangewend. Algemeen gesproken kan worden gesteld dat de ‘Labour Force Survey’ tendentieus een veel te positief beeld ophangt van de actuele economische afhankelijkheid. Hierdoor wordt, bovendien, de grootorde van tewerkstellingspotentieel en de speelruimte om personen op de arbeidsmarkt te integreren deels toegedekt. In Oostenrijk, zo berekende AK Wien, leidt een berekening op basis van de ‘Labour Force Survey’ tot een economische afhankelijkheid van 50%, terwijl dezelfde berekening op basis van nationale data op 62% uitkomt.

DEEL 3

3.   Ontwikkeling van een economische afhankelijkheidsratio

3.1.     Op de arbeidsmarkt komt het aan

J. Wöss en E. Türk betreuren dat men het in het publieke debat zelden tot het inzicht komt dat de verhoging van de tewerkstellingsgraad de meest werkzame strategie is om de demografische uitdaging aan te gaan. Wanneer de focus, zoals in deel 2 uiteengezet werd, enkel op de toename van het aantal ouderen ligt – met een quasi verdubbeling van de afhankelijkheidsratio van 26 naar 50 % - dan wordt er uiteraard weinig aandacht besteed aan de arbeidsmarkt.

Nochtans heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité in zijn rapport over de toekomst van de Europese arbeidsmarkt [4] erkend dat aandacht niet in eerste instantie naar de verouderende bevolking moet gaan, maar naar de verhoging van de tewerkstelling van personen tussen 15 en 65 jaar. In deze context moet, nog steeds volgens AK Wien, worden aangetoond dat eer een zeer nauwe band bestaat tussen de ontwikkeling van een economisch afhankelijkheidsratio en die van de tewerkstelling.

De Oostenrijkse sociale partners formuleerden dit in 2011 als volgt: “Hoe beter het lukt om een zo groot mogelijk aantal mensen uit alle leeftijdsgroepen op de arbeidsmarkt te integreren en ze daar ook zo lang mogelijk aan het werk te houden, hoe minder snel de economische afhankelijkheidsratio zal stijgen.” Een analoge conclusie staat in het analytisch gedeelte van het EU Witboek van 2012: “Veel Lidstaten hebben een belangrijke speelruimte om de adequaatheid en de duurzaamheid van hun pensioenstelsels te verbeteren door de tewerkstellingsgraad van, niet enkel de ouderen, maar ook van groepen met een geringe tewerkstellingsgraad, zoals vrouwen, migranten en jongeren, te verhogen.” Spijtig genoeg werd deze vaststelling niet in de aanbevelingen van het Witboek hernomen.

3.2.     Standaard scenario versus EU 2020 Plus scenario: hoe ver durven we gaan?

In de onderstaande grafiek 3 (zie link ondereen artikel naar bijgevoegd document) van AK Wien wordt duidelijk dat er behoorlijk wat speelruimte is voor de verhoging van de tewerkstellingsgraad binnen de EU.

Het linkse deel van de grafiek geeft de basisgegevens van het referentiejaar 2010 weer, het rechtse het standaard scenario voor 2050 in functie van de verwachte leeftijdsstructuur. Dit scenario werd gebruikt voor de berekeningen van het EU Ageing Report van 2012. De basisredenering gaat ervan uit dat tussen 2010 en 2050 de tewerkstellingsgraad in de EU 27 in de groep van 15 tot 64-jarigen van 64,1 naar 68,9 % stijgt. De realisatie van dit standaard scenario zou betekenen dat de tewerkstellingsgraad, ondanks een terugval van het aantal mensen dat de leeftijd heeft bereikt om op de arbeidsmarkt te worden ingeschakeld, nog steeds lager ligt dan het doel dat de EU zich voor 2020 had vooropgesteld [5].

De rode en grijze velden in de rechtse deel van de grafiek geven het tewerkstellingspotentieel aan dat in de verschillende leeftijdsgroepen in het standaard scenario onbenut blijft. In die hypothese stijgt de economische afhankelijkheid van 65 naar 80 % (licht blauwe balken), dit is een toename met 23 %.

In grafiek 4 (zie link onderaan artikel naar bijgevoegd document) worden voor de EU 27, en afzonderlijk voor Oostenrijk, België en Polen, in functie van de te verwachten demografische evolutie, twee arbeidsmarktscenario’s in beeld gebracht. Bovendien wordt naast het standaard scenario het meer optimistische EU 2020 Plus scenario in kaart gebracht waarin het zwaartepunt gaat naar de verbetering van de integratie op de arbeidsmarkt van alle leeftijdsgroepen tussen 20 en 64, tendens die ook wordt aangehouden na 2020. Hierbij wordt uitgegaan van tewerkstelling bevorderende macropolitiek, de (re)integratie van werklozen, de afbouw van opleidingstekorten, snelle opname van jong afgestudeerden op de arbeidsmarkt, verbetering van de relatie tussen beroep en familie, gezondheidsbescherming, aangepaste werkplaatsen voor ouderen, langere tewerkstelling en verhoging van de leeftijd waarop de personen uit de arbeidsmarkt treden.

Hierbij moet worden opgemerkt dat de strategie voor een betere arbeids-integratie niet alleen gericht mag zijn op de verhoging van het aantal tewerkgestelden, respectievelijk de verhoging van de tewerkstellingsgraad, maar eveneens op het zekerstellen en verbeteren van arbeidsplaatsen.

Voor de EU 27 wordt in het EU 2020 Plus scenario ervan uitgegaan dat een tewerkstellingsgraad van 76,1 % in de leeftijdsgroepen 16 – 64 in 2050 zal worden bereikt.

België en Polen werden voor de vergelijking uitgekozen om de verschillen in demografische evolutie in kaart te brengen. In België wordt een demografische afhankelijkheidsratio verwacht die ver onder het EU gemiddelde ligt, in Polen daarentegen is die afhankelijkheid beduidend hoger. In het EU 2020 Plus scenario wordt voor beiden van een tewerkstellingsgraad van 75 % uitgegaan.

Voor Oostenrijk werd, op basis van exacte nationale datagegevens over pensioenen en arbeidsmarkt, de economische afhankelijkheidsratio in het jaar 2010 in kaart gebracht. Het EU 2020 Plus scenario gaat van een tewerkstellingsgraad van 76,5 % uit.

AK Wien besluit dat grafieken aantonen dat:

a)   alle landen met een massieve toename van de demografische afhankelijkheid worden geconfronteerd, maar dat die toename van land tot land sterk verschilt (zie Polen en België).

b)   de economische afhankelijkheid in alle landen toeneemt, maar dat deze – zelfs in de pessimistische scenario’s – veel geringer is.

c)   bij hogere tewerkstellingsgraad – zoals verondersteld in het EU 2020 Plus scenario – in alle landen een groot deel van de meerkosten van de stijging van de economische afhankelijkheidsratio kan worden opgevangen.

Bij realisatie van het EU 2020 Plus scenario zouden de meerkosten van de gestegen economische afhankelijkheidsratio tot de helft worden herleid. Voor landen als België en Polen, waar de tewerkstellingsgraad zeer laag is, zouden de meerkosten, bij verwezenlijking van de doelstellingen, nog veel lager uitvallen.

De berekeningen die voor Oostenrijk, niet op basis van Eurostat maar op grond van nationale gegevens, werden gemaakt, wordt eenzelfde tendens vastgesteld.

BESLUIT

Volgens het onderzoeksteam van AK Wien zeggen de ouderdomsstructuur en vergrijzing op zich zeer weinig over de transferbehoeften binnen een bepaalde samenleving. Toonaangevend is veeleer de verhouding tussen uitkerings-gerechtigden en actief tewerkgestelden (de economische afhankelijkheidsratio), die op zich wederom sterk afhankelijk is van de integratie op de arbeidsmarkt. De toekomstige financieringsbehoeften voor transferten naar werkloosheid en pensioenen in relatie tot het BBP zijn tenslotte afhankelijk van twee factoren:

a)   de ontwikkeling van de economische afhankelijkheidsratio;

b)   de ontwikkeling van het relatieve uitkeringsniveaus (gemiddelde transfer / BBP per tewerkgestelde).

Bovenstaande analyse toont aan over welk potentieel de verschillende landen beschikken om de toename van de economische afhankelijkheidsratio via een verhoging van de tewerkstellingsgraad te counteren. Hopelijk houdt het politieke en maatschappelijke debat hiermee rekening en worden er niet overhaast op basis van ‘ideologisch ingekleurde’ demografische vooronderstellingen pensioenhervormingen doorgevoerd die aan de werkelijke probleemstelling voorbijgaan: de arbeidsmarkt en de kwalitatieve jobs die er worden aangeboden.

Tot slot nog dit: een huis wordt van grond aan opgebouwd of gerenoveerd. Het dak vernieuwen als de muren aangetast zijn, heeft weinig zin. De pensioenen uithollen als de arbeidsmarkt niet wordt versterkt evenmin.

Bijlagen:
Grafieken AK Wien.docx (2.3 MB)   

23-02-2015 om 00:00 geschreven door Bert De Bruyckere