STAMBOOMONDERZOEK FAMILIE HAEGHENS

Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Inleiding
d5ma49kv2txh5

(Detail van de Mercatorkaart "Flandria Comit.(atus)", het graafschap Vlaanderen - anno 1585)

"Ik bin der in, ick moet der doer,
al waeren der duyfent haeghens (*) voer"

(Ghemeene Duytsche Spreckwoorden: Adagia oft Proverbia ghenoemt, "Gheprent toe Campen/in die Broederstrate/Peter Warnersen/woenende in den Witten Valck" (1550), herdruk in Oude Nederlandsche spreuken en spreekwoorden, G.-J. MEIJER, 1836, p. 8 (*) hindernissen)

D

eze blog, die organisch blijft groeien, heb ik in 2009 opgestart om mijn onderzoeksresultaten te delen en nieuwe contacten te leggen. Veel informatie bevindt zich immers in privébezit en werd nog niet gepubliceerd. De lezer vindt naast een graatgenealogie met namen, plaatsen en data, ook een verslag met de nodige duiding en digitale foto's en illustraties als bewijsmateriaal. Wie dat wil kan zo de kennis van het oud schrift wat bijspijkeren. Om zicht te krijgen op de leefwereld van de voorouders werden historische, socio-economische, juridische en religieuze aspecten belicht. Ik zocht in rijksarchieven te Gent, Beveren en Brussel, het privé-archief in het kasteel van Laarne, stadsbibliotheken in Gent en Dendermonde, de 'Boekentoren' van UGent, het Koninklijk Museum van het Leger en de Krijgsgeschiedenis te Brussel,  documentatiecentra van heemkundige kringen in Sint-Amandsberg en Laarne, die van Familiekunde Vlaanderen in Melle en Merksem, stedelijke archieven in Gent, Lokeren, Deinze en Wetteren, en ten slotte in de Archives Départementales du Nord in het Franse Rijsel. 


Ik fotografeerde, transcribeerde, vertaalde en interpreteerde tal van fragmenten uit eigentijdse bronnen, zoals parochieregisters, klappers, tienjaarlijkse tafels, land-, quote-, erf-, rente-, poorters- en ferieboeken, wettelijke passeringen, visitatieverslagen, staten van goed, penningkohieren, straatschouwingen, ommestellingen, renterollen, baljuws-, kerk- en armendisrekeningen, familie- en abdijfondsen, volkstellingen, notariële akten, brieven, testamenten, recepissen, denombrementen, regesten, statussen animarum, kaarten en plans, procesbundels, enz. De betekenis van sommige termen wordt verderop duidelijk. Ik maakte ook dankbaar gebruik van boeken, kranten, tijdschriften, CD-Roms edm., en als 'geneanaut' van de zoekrobot Google (-Books), e-mailverkeer, en online archieven met O(ptical) C(haracter) R(ecognition). Om de leesbaarheid te bevorderen, is het aanbevolen een AdBlocker te installeren die de advertenties filtert.


NIEUW: de Xde penningkohieren van Kalken (1574) / Vde penningkohieren van Raveschoot (1577). Alle thema's zijn hieronder aan te klikken:



Inleiding

Generaties XV-VI

Generaties V-IV

Generaties III-I

Stamreeks tot de 15de eeuw

De Heerlijkheid Raveschoot

Baljuws van Raveschoot (16de - 18de eeuw)

Eigenaars van Raveschoot (13de - 19de eeuw)

Het Adelsarchief Piers de Raveschoot

Het Kalkense landboek van 1613

Het Kalkense landboek / grote tiendenboek (1610)

Het Kalkense landboek van 1654

Het Kalkense quoteboek van 1636

De Kalkense looper van 1701

Het Algemeen Familiefonds deel I

Het Algemeen Familiefonds deel II

Kalkense baljuws (14de - 18de eeuw)

Juridisch geschil over 'het beste hoofd' te Kalken anno 1612

Crim van tooverie: heksenwaan in Kalken anno 1607

Het archief van de seigneurie de Calkene

Het Familiefonds de Merode Westerloo: verwantschapstabel

Het Familiefonds de Merode Westerloo deel I: renteboeken en -lijsten

Het Familiefonds de Merode Westerloo deel II: baljuwsrekeningen 15de-16de eeuw

Het Familiefonds de Merode Westerloo deel II: baljuwsrekeningen 17de eeuw

Het Familiefonds de Merode Westerloo deel III: varia

De penningkohieren van Kalken, Laarne en Raveschoot (16de eeuw)

Tak 1 uit Kalken/Laarne

Tak 2 uit Kalken/Laarne

Tak 3 uit Kalken/Laarne

Tak 4 uit Kalken/Laarne

Tak 5 uit Kalken/Laarne

Verwevenheid van takken in de 17de-18de eeuw

Verwantschappen in de 16de eeuw

Overige koppels uit Kalken-Laarne-Beervelde

De Raad van Vlaanderen

De Staat van Goed: een rijke bron

Oorlogsschade in Kalken (1673)

Het archief van de Heren van Laarne

Bisschoppelijke en dekenale visitaties te Kalken in de eerste helft 17de eeuw

De Bourgondische Rekenkamer

Het kerkarchief van Kalken (1560-1659)

Kalkens notariaat 17de-18de eeuw

Testament en erfdeel oud-vader Bartholomeus HAEGHENS

Bidprentje oud-vader Bartholomeus HAEGHENS duikt na 40 jaar weer op

De Kalkense 'borgerwagt' (1831)

DNA-Beneluxproject

Project KU Leuven: 'De Gen-iale Stamboom'

Kalkense kiesgerechtigden (1836-37)

De Wettelijke Passeringen (1528-1663)

De Ferieboeken (1556-1651)



Kalken in de 'slaepere' van de abdij van Roosenberg (1466)

Naamgenoten in 'Calcken door de eeuwen heen' (C. DAUWE)

Een 'caerte figùrative' van Kalken (1756)

Figuratieve kaart van Kalken (1583)

Dorpsgeschiedenis - Ferrariskaart - Poppkaart

Het project POPPKAD

Kalkense huiseigenaars in 1819 / ca. 1860

Kalkense straatschouwingen (1764-98)

De Laarnse status animarum (1788) en volkstelling (1796)

De Kalkense volkstelling (1796)

Spelling - Betekenis - Oorsprong

Verspreiding (FR-CH-USA-CAN-AUS)

Verspreiding (BE-NL-DU)

Gentse naamgenoten

Begijnen te Gent

Vaders merkwaardige hobby

Call sign ON4WH(L)

Grootvader Willy HAEGHENS' notitieboekje tijdens WO II

Een verwant naar het UK tijdens WO I

Overgrootvader Achilles Haeghens aan het front in den Grooten Oorlog

Achilles Haeghens' militair zakboekje te koop op de rommelmarkt

Naamgenoten uit Kalken en Laarne als militair in WO I

Huwelijken in naburige gemeenten

Bronmateriaal uit WO I

Abdis Agnes Haeg(h)ens

De Waaslandse tak

De volkstellingen te Lokeren

Naamgenoten uit Gavere / Deinze

Gelegenheidsvondst in het Beverse Rijksarchief

Zeelse naamgenoten

Brusselse naamgenoten

West-Vlaamse naamgenoten

Het Fonds Plaisier in het Antwerpse Felixarchief

Antwerpse naamgenoten

De Liggeren van de Antwerpse Sint-Lucas gilde

Heraldiek

Wie was Gustave Haeghens?

Belgische landlopers

Exorcisme in 1789 te Horst (NL)

Stamreeks van pachter Heintgen Hagens (NL)

Bokkenrijder kiest het hazenpad (NL)

De Verenigde Oost-Indische Compagnie

Gepubliceerde artikels

Sprokkels (1)

Sprokkels (2)

Sprokkels (3)

Zijsprong (1): Alle wegen leiden naar... Gent?

Zijsprong (2): Genealogisch DNA-onderzoek naar de Bende van Nijvel?

Bronnen

Onderzoeken naar andere lokale families:   BAERT    -    BRAE(C)KMAN    -    CLINCKSPOOR    -    DE WILDE (nr. 4)   -    VAN DAMME


Aanbevolen lectuur:


Geschiedenis van Kalken (F. DE POTTER & J. BROECKAERT)

Geschiedenis van Laarne (F. DE POTTER & J. BROECKAERT) 

Geschiedenis van Wetteren (J. BROECKAERT)

Historische artikels over Kalken/Laarne op Academia.edu (E. BALTHAU) 

Artikels in het tijdschrift Castellum (1984-2003) (met PDF-links) 

Calcken, door de eeuwen heen (C. DAUWE) 


Met dank aan iedereen die een bijdrage leverde!


Luc HAEGHENS, juni 2022

Contact: luchaeghens@gm**l.c*m


Gebruikte afkortingen:AF (Algemeen Familiefonds), APR (Adelsarchief Piers de Raveschoot), ARA (rijksarchief Brussel), FMW (Familiefonds de Merode Westerloo), MAK (modern archief Kalken), OAK (oud archief Kalken), OAL (oud archief Laarne), OAW (oud archief Wetteren), RABW (rijksarchief Beveren-Waas), RAG (rijksarchief Gent), SAG (stadsarchief Gent), SAW (stadsarchief Wetteren), SvG (staat van goed), WNT (Historisch Woordenboek der Nederlandsche Taal), f (folio = blad(zijde), r° (recto = voorzijde blad, rechtsboven genummerd), v° (verso = achterzijde blad, veelal ongenummerd).  


stamboom02

Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Generaties XV-VI
G E N E R A T I E S     XV-X


In 1980 werd ik als adolescent getroffen door het stamboomvirus. Tijdens een zondags bezoek vroeg ik mijn grootvader langs vaderszijde Willy, met wie ik goed bevriend was, hoe zijn vader en grootvader heetten. Dat bleken resp. Achilles en Sebastianus te zijn. De voornaam van diens vader kende hij niet, maar hij beloofde es te snuffelen in de familiedocumenten. Wat later gaf hij me het bidprentje en trouwboekje (gewikkeld in plastic folie) van landbouwer Sebastianus HAEGHENS, een bet-overgrootvader die op 24/07/1867 huwde met Philomena De Kesel in het Oost-Vlaamse Kalken, sinds 1977 een deelgemeente van Laarne. Met enige moeite kon ik de namen ontcijferen van zijn ouders: B-a-r-t-h-o-l-o-m-e-u-s HAEGHENS en Coleta Baeten. Ik kreeg meteen ook een handige gids cadeau: Klim in je stamboom, praktische wenken voor beginnende familievorsersM. MISPELON, Handzame (1970).

lt2u2leu49k4s 7xmzujtydyvsx

Een mooi uitgangspunt om samen een onderzoek te starten, een boeiende reis die via 15 honkvaste generaties van voornamelijk landbouwersgezinnen zou uitmonden in de Vroegmoderne Tijd, eind 15de eeuw. Het creëert een gevoel van verbondenheid met onze voorouders die stevig verankerd waren in de plaatselijke gemeenschap. We kennen hen natuurlijk niet persoonlijk, maar zo komt hun verhaal deels terug tot leven. Wellicht vroegen zij zich soms ook af van wie ze afstamden, al was overleven toen prioritair en de vrije tijd schaars. 

Noch ikzelf, mijn vader Freddy of grootvader Willy hebben broers of zussen, dus we hadden weinig aanknopingspunten. Alle naamgenoten uit de witte telefoongids kregen dan maar een korte brief met vragen over hun herkomst. We kregen niet veel respons, maar gelukkig reageerden 3 zussen en een broer uit Laarne, die ons uitnodigden op zelfgemalen koffie op een zaterdagnamiddag. Sinds vele generaties woonden ze in de wijk Meirhoek, nu vlakbij het wooncomplex Haeghensgoed, deels gebouwd op gronden die de familie in de vorige eeuw stelselmatig verkocht.

Eerst werd voor deze nieuwe verkaveling de naam Hof ter Hagen voorgesteld, maar historicus Eric BALTHAU, voorzitter sinds 2021 van de Vereniging voor Lokale Geschiedenis van Kalken en Laarne, tekende bezwaar aan omdat de spelling van de familienaam niet correct was. De provinciale afdeling van de Koninklijke Vlaamse Commissie van advies voor plaatsnaamgeving bracht nadien een gunstig advies uit, met deze aanpassingen: correcte schrijfwijze van de naam, die zou kunnen verwijzen naar een meervoudsvorm van haag, en Hof vervangen door goed, aangezien de familie naast de hoeve ook nog partijen grond bezat. Op 4 maart 1999 besloot de gemeenteraad unaniem de huidige naam te aanvaarden.

lhjojvgfnav-1

(courtesey of Captain Les)

Tijdens ons bezoek te Laarne kregen we zowaar een bidprentje van oud-vader Bartholomeus te zien, samen met een voor ons belangrijke staat van goed (zie hieronder). Deze akten werden opgemaakt wanneer een van de ouders met minderjarige kinderen (toen <25j.) kwam te overlijden. Deze gedetailleerde inventarissen bevatten erfgronden en/of de gronden die tijdens het huwelijk werden verworven (in conquest), baten en schulden met de geschatte inboedel en gewassen, onkosten voor het opmaken van het document, begrafeniskosten en de aanstelling van naaste familieleden als voogden. Ze bieden een inkijk in de leefwereld van onze voorouders en vormen een onmisbaar werkinstrument voor de serieuze genealoog ( De Staat van Goed, een rijke bron).

In 2009 keerde ik terug om foto's te nemen, maar het bidprentje was helaas onvindbaar. Pas in 2020 vond ik een exemplaar terug ( Bidprentje oud-vader Bartholomeus HAEGHENS duikt na 40 jaar weer op). De staat van goed lag gelukkig wel nog opgeborgen in een kast ( Testament en erfdeel oud-vader Bartholomeus HAEGHENS). In datzelfde jaar kreeg ik een mail van hun neef Joseph HAEGHENS, wiens vader zijn echtgenote was gevolgd naar Dinant, en zo de Waalse tak stichtte. Zij zijn allen nazaten van Ludovicus, een broer van onze Bartholomeus.

G E N E R A T I E     IX

Beiden staan als kinderen vermeld in die SvG van Livinus Franciscus HAEGHENS, gehuwd met Maria Catharina Verherbruggen op 12/02/1838 te Overmere: "Staet en inventaris mitsgaders liquidatie ende vereffeninge ten sterfhuyse van sieur Livinus francies haeghens zoon van Joannes franciscus en van isabella theresia van den Branden geboortig van Calcken en van syne huysvrouwe Marie-Catharina verherbruggen dogter van joannes en van joanna maria jacobs geboortig van Overmeire beyde overleden te Calcken te weten haeghens op den tienden july achttien honderd zeven en dertig in den ouderdom van een en tachtig jaren en syne vrouwe op den vyftienden february achttien honderd dertig, in den ouderdom van negen en vyftig jaren... tusschen hunnen zeve kinderen te weten 1e theresia haeghens t'huwelyk hebbende Bernard De Lausnay door hem ter effecte naerschreven gemagtigt, 2e Pieter Joannes haeghens, landbouwers te Calcken, 3e Ludovicus haeghens landbouwer woonende te Laerne, 4e Bartholomeus haeghens, 5e Sebastiaen haeghens, 6e Josepha francisca haeghens en ten 7e Livina francisca haeghens deze vier laeste landbouwers woonende tot het gezegde Calcken..."

(bron: de 3 zussen uit Laarne. Volgens een verwantschapstabel van L. LATHOUWERS in 'Halve nichten, volle neven en verre kozijns' in Vlaamse Stam, nr. 1, jan-feb 2014, pp. 21-25 zijn ze mijn volle achter-achternichten in de 3e graad. Volgt U nog?)

G E N E R A T I E    VIII

Volgens de SvG bleek hij dus een zoon van Joannes Franciscus HAEGHENS en Isabella Theresia Vanden Branden. Het bleef gissen naar de plaats en datum van hun huwelijk, tot de dienstdoende pastoor bij de doop van een nichtje bij Isabella noteerde "ex Hamme". Aangezien volgens het kerkelijk recht werd gehuwd in de gemeente van de bruid, vonden we hen toen makkelijk terug. Een anekdote die eens te meer aantoont dat bij deze hobby details belangrijk zijn.

qpmqr40aela8m-1

(RAG, scans huwelijksakten parochie Sint-Pietersbanden te Hamme. Binnen de
rooms-katholieke kerk kondigde de pastoor een gepland huwelijk aan tijdens de
hoogmis van de drie voorafgaande zondagen, de zgn. roepen of bannen. Hierbij werd
de parochianen gewezen op hun plicht om enig beletsel kenbaar te maken. "dispensati
in tribus bannis et tempore clauso" betekent zoveel als de toelating om te huwen na
de 3 afkondigingen tijdens de zgn. besloten tijd. Het kerkelijk jaar kende 2 periodes 
waarin niet getrouwd werd: de advent (vanaf de vierde zondag voor Kerstmis) en de 
vasten (de 40 dagen voor Pasen). Ze huwden op 18 maart 1756, Pasen viel toen
op zondag 18 april, vandaar)

Gewapend met deze gegevens trok ik als tiener met mijn compagnon de route, grootvader Willy, op zaterdagnamiddagen naar het RA Gent, toen nog in het Geeraard de Duivelsteen. We kregen inzage in:

- de klappers: een wet van 30 juni 1865 voorzag een budget voor het opstellen van alfabetische naamindexen van de parochieregisters, om makkelijker de afstamming en familieverbanden te bewijzen vóór 1796, want pas nadien voerden de Fransen de officiële burgerlijke stand in. De aangestelde ambtenaren kregen een sowieso een vergoeding van 2 centiemen per vermelde naam, maar waren niet echt opgeleid in het ontcijferen van oud schrift, wat leidde tot relatief veel fouten.  Onduidelijke namen werden geklasseerd als 'illisible' of de letter X. Ook veel gegevens uit de oudste registers ontbreken, mogelijk omdat die niet echt noodzakelijk waren om bijv. meer recente erfeniskwesties te beslechten. De Alphabetische tafel der oude kerkregisters Tafel der Geboortens van 't jaar 1593 tot 1797 van Kalken (met bovenaan de eerste bladzijde een Petronella AEGENS (sic)) die werd neergelegd op de griffie op 30/10/1889 zou dus teruggaan tot eind de zestiende eeuw, hoewel het oudste doopregister pas start in 1604. 

Ons allereerste hoopvolle bezoek aan de leeszaal zal me altijd bijblijven. Er heerste toen een "gewijde stilte", de aanwezigen zaten allemaal geconcentreerd over hun documenten gebogen toen de archivaris deze klapper liet uithalen door een beambte in kostuum en witte handschoenen. Tot onze verbazing stond die pagina's vol met naamgenoten uit eeuwen terug. We zaten duidelijk op de juiste plek! 

- de originele parochieregisters, o.m. uit Kalken met dopen (1604-1796), huwelijken en begrafenissen. Deze gebeurtenissen werden veelal 1 of enkele dagen later ingeschreven. De allereerste jaren noteerde de pastoor enkel de naam van de vader bij een doop. De doopheffers (susceptores) zijn meestal nauwe verwanten zoals grootouders, ooms en tantes, of soms plaatselijke notabelen. De huwelijks- en begrafenis registers van 1636 tot 1662 zijn sinds de 18de eeuw spoorloos (a). Een hele generatie ontbreekt dus, al zijn veel data te halen uit alternatieve bronnen zoals de SvG en schepenakten. De beduimelde boekjes zijn intussen door talloze handen gegaan en vallen zowat uiteen. Ze zijn dan ook niet meer fysiek consulteerbaar, maar hoge resolutie scans zijn na gratis registratie wel beschikbaar via search.arch.be of www.familysearch.org, wat de leesbaarheid sterk bevordert.

- de staten van goed uit Kalken van 1734 tot 1792 (RAG beschikt over de originelen vanaf 1635). 

(a) merkwaardig genoeg noteren F. DE POTTER & J. BROECKAERT in hun Geschiedenis van Kalken (1889): "In't gemeentehuis troffen wij de originele registers aan van den burgerlijken stand, beginnende voor de geboorten en huwelijken van 1588 ( Gelegenheidsvondst in het Beverse Rijksarchief) met eene leemte tusschen de jaren 1631 en 1663 voor de huwelijken; de registers der overlijdens dagteekenen van 1596 (?) tot 1636 en van 1663 tot 1796". Het allereerste doopregister (met het label Calcken Kerkregisters Geboorten 1604-1654 folio 274-495) bevat op folio 1v° een ingeplakte notitie: "Volgens relaes van mynheer de naeyer pastor geweest synde, dood ende trauw boeken die tot calcken manqueren van het jaer 1631 tot het jaer 1663 te bevinden in het bisdom     quod attestor J: van Paemel pastor", met eronder de latere tekst: "Nota. De registers waar van melding in bovenstaande nota bestaan niet in de archieven van het bisdom". De Naeyer trad in functie in 1762, van Paemel in 1784. Waarom precies die registers zouden beland zijn in het bisdom blijft een raadsel.  

Na elke leesbeurt moesten we grondig onze vuile handen wassen, en achteraf schreven we thuis de notities zorgvuldig over op gezinssteekkaarten. We kregen zicht op de migratie naar de naburige gemeenten Destelbergen, Heusden, Laarne, Lokeren, Massemen, Overmere, Schellebelle, Sint-Niklaas, Westrem, Wetteren, Zaffelare, Zele en Zeveneken. Alle wegen leiden naar... Kalken, want zowel de Waalse, Lokerse als Noord-Franse tak met uitlopers tot in de Parijse metropool vinden er hun oorsprong. Het plaatselijke doopregister telt in de eerste helft van de 17de eeuw niet minder dan 70 geboortes van naamgenoten (in Laarne 7). De penningkohieren van 1571-72 ( ) tellen een tiental mannelijke naamgenoten, in Laarne komt er slechts 1 voor. 

Wanneer die zich precies in de streek vestigden ligt buiten het bereik van de geschreven bronnen, maar ze komen er in elk geval al voor sinds de 13de eeuw: 

een rentelijst uit begin 15de eeuw: "item calle (Catharina) haghens over janne de witte up trot een ghemet ende meer" (f5v°). De originele tekst is in Gotisch schrift, haar vermelding is in een later handschrift. F7v°: "Item over lieven haghene van vernoegen mersche neffens roelofs ofstede 1 dach[wand]", f8v°: "Lieven haghen op den broucacker op dabeelstuc" en "Beatrus switten (De Witte) lieven haghens wuf op de mere", f11v°: "Martin haghen in den wilden acker 1 dach[wand] lettel min ofte meer achter sinent", f14r°: "Item over martin haghin van 1 dach[wand] in den quaden houc achter ghysels vanden walle", f15r°: "pieter haghen ende jan boydins kindre achter den brouke(RAG, KAK, 38, Eigendomstitels van de kerkgoederen XVde eeuw). Het rot en de quaden houc zijn mooi te situeren op Een 'caerte figùrative' van Kalken (1756)

- een opsomming van Kalkense hoofdcijnsplichtigen (b) van de Gentse Sint-Baafsabdij in het derde kwart van de 14de eeuw: "In kalkine census sancti bavonis [...] Elyf. f. egidii haghēs (c). ux. jacobi de stene", of Elisabeth, dochter van Egidius HAGHENS, echtgenote van Jacobus [Van]desteene. Ingekorte woorden kwamen toen veel voor: het plat streepje boven de "e" duidt op de letter "n" erna die werd weggelaten. Iets verderop in het manuscript vinden we een identieke tekstregel, maar met de spelling "hagens".

woaxfhacsi5cx

(RAG, Fonds Sint-Baafs en Bisdom Gent, R41, folio 62 r°, tweede kolom)

(b) vanaf de 12de eeuw tot en met het einde van het Oud Regime konden voormalige lijfeigenen zich als vrije lieden onder bescherming plaatsen van een kerk of abdij als zgn. vrijgewijden. In ruil betaalden ze een hoofdcijns, een belasting per hoofd van jaarlijks 2 deniers, 6 deniers bij het huwelijk van een kind of 12 deniers ten laste van erfgenamen bij een overlijden. Dit was voorbehouden voor het begoede deel van de bevolking en had enkel een erfelijk karakter langs de vrouwelijke lijn. Hun kinderen kregen automatisch hetzelfde statuut. De religieuze instellingen haalden hieruit een vaste bron van inkomsten en hielden verlatijnste naamlijsten bij per parochie, die regelmatig werden geactualiseerd. De opeenvolgende graven van Vlaanderen en hun vazallen erkenden deze regeling, en konden trouwens ook hun lijfeigenen schenken waardoor ze vrijgewijd werden.
(c) volgens E. BALTHAU in 'Hoofdcijnsplichtigen van Gent in Laarne en Kalken in de tweede helft van de 14e eeuw' (Castellum, nr. 4, 2009, p. 39 Aanbevolen lectuur) is deze Egidius Hag(h)ens te koppelen aan een nog oudere lijst (1295-begin 14e eeuw) als zoon van Walterus De Haghe x Mabelia, N. Ik denk eerder aan de verlatijnisering van "Vanderhaeghen", een familienaam die toen ook voorkwam in Kalken ( Generaties III-I (a) / Gelegenheidsvondst in het Beverse Rijksarchief).

- de oudste vermelding vinden we in een renterol met cijnsplichtigen van de heerlijkheid Raveschoot uit 1307. De datering van het eerste kwart 15de eeuw in de catalogus van M. GYSSELING is niet correct. Op de rugzijde staat de latere omschrijving: "de rente rolle der heerl raverschoot (sic)" en een eigentijdse tekst die slecht leesbaar is door een grote vochtvlek, maar die met wat hulp toch deels werd ontcijferd. De aanhef: "[...] maken cont ende kenleec allen den ghenen die nu siin ende hier na wesen" en het einde: "...telken paesschen ende om dat ... kerckene vs wille dat alle dese dinghen sijn ende bliven goed, vast ende ghestade so hebbic desen iegenwordighe laeten ghesegele met minen propren seghele [...] jaer ons heeren als men screef dusentich driehondert ende sevene" (het zegel is verdwenen). Binnenin staan in Gotische minuskel een aantal mannen en vrouwen opgelijst: "Dit es de rente van ravenscoet die valt telken paesschen" met oa. "De weduwe en[de] de kindre ɩacop haghens" (cf. foto hieronder). Hij was dus reeds overleden en stamt uit de 13de eeuw ( Generaties III-I). 

ah64zrbqtcyoy

(RAG, AF, APR, 177/638)

G E N E R A T I E     VII

Terug naar ons onderzoek. Na enkele kwartalen zaten we op een berg gegevens, een jig-saw puzzel waarvan de laatste stukken ons steeds weer zouden ontglippen. De zoektocht naar de rechtstreekse voorouders geraakte in het slop, omdat we wel via eliminatie de vermoedelijke vader van Joannes Franciscus hadden, maar geen definitieve bevestiging vonden. Het betrof Joannes HAEGENS, die in 1717 huwde met een naamgenote (d), Joanna HAEGHENS ( Tak 2).

(d) de gemeenschappelijke voorouder (zijn naam blijft onbekend) werd ten vroegste geboren in de eerste helft van de 16de eeuw ( Tak 1). Enkel in 1656 moest de Kerk bij naamgenoten een dispensatio (toelating) verlenen toen Jacobus ( Tak 3) met zijn achternicht Joanna huwde ( Tak 4 (b). Ook clusters van dezelfde voornamen bij nauwe verwanten komen regelmatig voor, zoals 'Laurentius', 'Bartholomeus', 'Sebastianus' of 'Engelbertus'. Vanaf de 18e eeuw wordt het geven van meerdere voornamen populair, in navolging van de adel. 

De familienaam kwam relatief veel voor in de streek. Maar liefst tot zes keer toe werden naamgenoten aangetroffen die met elkaar huwden, nl.:

- Livinus Haegens x Catharina Haegens (+01/01/1660 te Laarne)
- Jacobus Haeghens x Joanna Haegens op 23/09/1656 te Laarne
- hun kleindochter Maria Anna Haegens ( Tak 3) x Joannes Haegens ( Tak 2) uit Kalken (exacte datum & locatie onbekend)
- Livinus Haeghens x Petronilla Haeghens uit Kalken ( Landboek 1610: "Pierynken hagens we Ln hagens". Mogelijk Petronilla Vervliedt die als weduwe de naam van haar echtgenoot droeg  Tak1)
- oud-betovergrootouders Joannes Haegens x Joanna Haeghens op 12/01/1717 te Kalken
- Joannes Haegens x Anna Maria Haeghens op 26/01/1751 te Eksaarde

IJoanna's SvG van 07/03/1752 was te lezen  "jan haeghens filius jans", maar wie was dan zijn moeder? Verscheidene kandidates passeerden de revue, maar o.m. het klassieke gebruik van de dooppeters en -meters bracht geen zekerheid.

fzanzxot64ies


"Staet ende Inventaris in baeten ende commeren bleven ende bevonden ten sterfhuyse van joanna haeghens filia jacqs. overleden binnen de prochie van Calcken den 26e januari 1751 S.(alighe)r memorie den welcken desen staet doet maect ende overgheeft jan haeghens filius jans hauder ende langhstlevenden thaeren sterfhuyse ghebleven van sijnen ende haeren eersten bedde dat aen pieter haeghens jan frans ende theresia haeghens alle drij by..."

In de marge:

"Overghebrocht ende ghepreseneert bij pieter haeghens soone van den hauder by competenten ouderdom syn selfs in syne qualiteyt als procureur hebbende van synen vader tot het overgeven ende passeren deser mits de continuale indispositie van desen hauder, ende wort by Bailliu Borghemre ende Schepenen gheordonneert aen desen overghever van ter greffie te beweghen syne procuratie, om aen desen staet te annexeren dat onthier ende veerthien daeghen, op peine van naerder ordonnantie, voorts ter presentie ende interventie van Bartholomeus haeghens als naesten bestaenden tot de moederlycke voogdij den welcken hedent heeft gedaen den Eedt tot dies gerequiseert actum in vierschaere van sevensten maerte 1752. gheregistreert folio 74 verso"

(RABW, OAK, Wezenkamer van Kalken, Staten van goed, voogdijrekeningen, verkavelingen en andere wezenakten 216 1751-1755 / losse bundel)









Grootvader Willy overleed in 1995. Mijn interesse deemsterde langzaam weg. Het keerpunt kwam er tijdens een surfsessie in 2007, toen ik op het digitaal archief stootte van de Gentse afdeling van de Vlaamse Vereniging voor Familiekunde (nu Familiekunde Vlaanderen), die instaat voor de ontsluiting van archiefbronnen naar een breder publiek. Ik kocht de bewerkingen aan van de Kalkense doopregisters en staten van goed, opgesteld door leden van Castellum, de Vereniging voor Lokale Geschiedenis van Kalken en Laarne. Menige uren werden 's avonds thuis doorgebracht met het uitpluizen van hun monnikenwerk. Ik abonneerde me op de gelijknamige periodiek, die o.m. in te kijken is in de bibliotheken van de Universiteit Gent en de gemeente Laarne, en in de Gentse stads- en rijksarchieven.

De jaren nadien pendelde ik geregeld tussen Gent en het RA Beveren, waar sinds 1989 de collectie werd gehuisvest, om duizenden foto's te nemen van het oud archief van Kalken & Laarne, dat veilig opgeborgen zit in zuurvrije dozen dankzij beleidsmakers met lange termijn-visie. Sinds april 2015 bevindt het archief zich opnieuw te Gent, in het nieuwe Rijksarchief, Bagattenstraat 43. Een goeie voorbereiding is het halve werk, maar het urenlange ontcijferen van teksten zonder zeker te zijn iets te vinden werd soms een echte labour of love. Het bleef echter altijd de moeite, want ik keerde nooit met lege handen huiswaarts.

 

ed32ldpvpa9lv-1


O
p GeneaNet vond ik verrassend genoeg een deel van mijn eigen stamboom, opgemaakt door Christel Foncke, echtgenote van Willy (!) HAEGENS uit Overmere ( Tak 4). Enkele Fransen richtten in 1996 deze website op om genealogen die dezelfde families onderzoeken met elkaar in contact te brengen. Volgens de makers zijn we allemaal hoe dan ook (verre) verwanten van elkaar, wat biologisch gezien natuurlijk klopt. De Franstalige versie "touscousins" geeft dit prozaïsch weer. "La généalogie, c'est d'abord une enquête, que vous allez faire en Sherlock Holmes de vôtre famille. C'est une enquête qui va donc vous faire faire un fabuleux voyage dans le temps. Vous allez explorer les couloirs du temps à travers les archives, des documents séculaires, uniques, précieux, qui sont les matériaux qu'utilisent les historiens tous les jours. Mais vous allez surtout vivre une aventure. Je crois que c'est ça, la meilleure définition de la généalogie. En ce sens que vous ne pouvez jamais imaginer ce que vous allez retrouver. Ce seront vós ancêtres, et d'ailleurs il ne faut pas l'imaginer, il faut-être près à accepter ou ils étaient et comment ils étaient. De toutes façons, on ne réécrira pas l'histoire, c'est une aventure, et il faut la vivre en tant que telle!" (YouTube-interview met J.-L. BEAUCARNOT van GeneaNet). 

Registreren is gratis, maar voor extra toeters en bellen vraagt het business model boter bij de vis (e). In deze community met meer dan 4 miljoen leden worden gegevens vlot uitgewisseld en kan men specifieke vragen stellen op diverse fora. Steeds meer mensen plaatsen hun eigen stamboom op deze internationale database, zodat nieuwkomers die enkele generaties opklimmen meteen kunnen aansluiten. Voorzichtigheid blijft geboden, want 'hamsteraars' die graag uitpakken met duizenden personen in hun stamboom, nemen dikwijls klakkeloos gegevens over zonder veldwerk te verrichten of aan correcte bronvermelding te doen. Flagrante fouten en halve waarheden gaan zo een eigen leven leiden. Sommigen doen zelfs de moeite niet om die aan te passen wanneer hen hierop gewezen wordt. Sowieso blijft checken van de originele bron waar mogelijk aanbevolen.

(e) over het commerciële aspect: "Es ist ein neuer Trend in Deutschland, dass viele - insbesondere juengere Leute - die Moeglichkeit der Onlinerecherche nutzen, um Ahnenforschung zu betreiben und einen Familienstammbaum anzulegen. Die Genealogie geht durch das Internet vuellig neue Wege und viele wittern natuerlich auch ein interessantes Geschaeft, so landet der interessierte Ahnenforscher auch ganz schnell auf den Seiten im kostenpflichtigen Premiumbereich... zum Glueck gibt es auch positive Beispiele: Kostenlose Seiten, die den Nutzer ni cht ausnehmen, sondern extern finanziert sind... das Erforschen des Stammbaums wird zu einem neuen Volkssport(Online Social Networking GmbH).


Dhr. Marcel Meys, voorzitter van Castellum voor de periode 1994-2020 (nu erevoorzitter), wiens kwartierstaat deels overlapt met mijn stamboom, hielp me over het dood punt heen. Joannes & Joanna HAEGENS bleken wel degelijk de ouders van Joannes Franciscus:

overlijden-J-frs

(RABW, OAK, parochieregister overlijdens 04/01/1785-19/09/1796, digitale scan nr. 65)

Meer nog, hij vond in zijn uitgebreide documentatie de twee daaropvolgende generaties en zou me nadien me meermaals relevante informatie bezorgen, waarvoor dank. In 2020 schonk hij zijn privé-archief dat honderden stukken van de zestiende tot de éénentwintigste eeuw bevat met oa. gemeentelijk drukwerk, affiches, pamfletten, kranten, contracten, facturen, processen-verbaal en processtukken, soldatenbrieven, verkoopakten, verzekeringspolissen, schenkingen van documenten die hij op zolder vond bij mensen thuis tijdens zijn loopbaan als radio- en tv-technicus, familie-, parochiale- en pastorale archieven, zoals originele rekeningen van de Kalkense kerk, armentafel en plaatselijkse gilde en schriftjes met transcripties. Het Fonds Marcel Meys is consulteerbaar in de Erfgoedbibliotheek van Castellum in de gemeentelijke bibliotheek, Keistraat 5 te Laarne (elke tweede zaterdag van 10 tot 12 uur en elke derde vrijdag van 17 tot 19 uur van de maand, behalve in juli en augustus).

Trouwens, in 2010 bleek bij nauwkeurige herlezing dat zowel de moeder van Joannes als die van Joanna toch in haar omvangrijke SvG vermeld stonden: "commende vuyt den hoofde van d'overledens moeder janneken de wilde" en "Alvooren wort te kennen ghegheven dat desen hauder gheduerende het staende huwelk beneffens elisabeth haeghens syne suster... vuyt den hoofde van hemlr moeder // livyne van aerde // ghecompeteert hebben".

G E N E R A T I E   VI

De stam-ouders waren dus Joannes HAGHENS en Livina Van Aerde. Zijn staat van goed dateert van 11/07/1685 met als bezittingen o.m. een landbouwbedrijf met "twee peerden, vier coeijen, een calf, een vigghen en zes hinnen". De huisraad bestond uit: "langhe taefel, twee bancken, stoelen, spinnewiel, haspe (draadrol), wijmen (gevlochten) zetel, cleermanden, twee beddens, de cafbeddens (met zacht korenkaf) ende drolsaergien (dekens), eenen couffer, garderobe". Hij schonk ook "drije sacken coorens die den overledene bij testament heeft ghejont aen den aermen van dese prochie".
 

fjf19o3anzg0y





"Inventaris ende staet van goede die midts dezen maeckt ende overgheeft Lievijne Van Aerde fa Lievens houderigghe ghebleven ten sterfhuyse van Jan haghens fs Jacques overleden binnen de prochie van Calckene op den iiii Juny 1685 den voornoemde achterghelaeten heeft zes kinderen te weten Jacques oudt xvi jaeren, Elisabet i4 jaer, Jan xii jaer, christiaen vi jaer, Janneken vier jaer, pitronelle viiii maenden binnen houwel met de voorn houderigghe gheprocreert danof wetteg voochden sijn Livinus Scheere en Jan Van Aerde ter wiens presentie desen staet is ghemaeckt met assistentie van Pieter Bauwens Bailliu en zijn de voorn houderigghe en voochden die deze staet presenterende aen mijn heeren Bailliu Burghmre en Schepenen der voorn prochie als oppervoochden inder manieren naerschreven..."

(RABW, OAK, Wezenkamer van Kalken, Staten van goed, voogdijrekeningen, verkavelingen en andere wezenakten, 205 1685-1695)







Hij werd net als zijn vader eerder op 06 juni 1685 begraven in de kerk, wat wijst op een zekere welstand: "Die 6 junii sepultus est in templo (f) joannes haghens maritus livina van aerde etatis 46 annorum" (RAG, OAK, parochieregister overlijden). 

(f) "in templo": in de kerk, "in choro": in het koor of  "in summo choro": het dichtst bij God in het hoogkoor.


Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Generaties V-IV
G E N E R A T I E    V

De stam-grootouders waren Jacobus (Jacques) HAGENS en Judoca (Josina) VAN BEERELAERE. Mogelijk als eerstgeboren zoon vernoemd naar zijn grootvader ( Generatie III) en de oudste in de stamreeks met gekende doopdatum, nl. 25/11/1609 in Kalken, al glipte deze lange tijd tussen de mazen van het net, want hij werd foutief ingeschreven in het huwelijksregister! De notitie werd doorgestreept, maar niet hernomen in het doopregister? Ook in de VVF-bewerking van de parochieregisters komt deze niet voor. Pas in juni 2018 bracht een mail alert op de GeneaNet-pagina van Johan CLAUS opheldering:

309lfr8q5teer

(Doopheffers waren Livinus Bauwens, naaste verwant van de niet
vermelde moeder, en de niet nader genoemde echtgenote van zijn oom
 Laurentius, uxor Joanna Bracke ( Tak 3)
RAG, OAK, Parochieregister Huwelijken (1604-1631), f35v°)

Dit koppel komt voor in een oorkonde van 1650 bij een "Coop van een gemet lants aen den Ottenaerswegh daer eenen Coorne=wint=meulen es opgerecht in profytte vanden Bisdomme onder Oostacker geleghen van 4 Julij i650" (latere tekst op de rugzijde). Wellicht kwam het stuk grond in familiebezit via zijn echtgenote (causa uxoris), want in zijn SvG van 09/03/1661 staat te lezen bij de bezittingen verworven tijdens het huwelijk (in conquest): "Item noch gecocht het vierde vande goedinghe die dese hauderigghe heeft ligghen binnen Oostackere". De tekst luidt als volgt: "Voor bailliu, schaut ende schepenen der heerlichede ende vierschaere van st. baafs zijn commen ende ghecompareert in persoone jaecquis haghens, met hem ende bij zijnen consenten ende authorisatien joosijntken van berelere fia. jaecquis thebben aen ende ter proofyte van dheer frans[iscus] Leserq (a), ofte zynen commandt onterft een ghemet lants ghelegen binnen de prochie van Oostackeren, oost den Ottenaerswech, zuut den heere van St. Baafs noort dheer Jan dejonghe west de r..., waer jeghens den zelv Leserq cedeert ten proffijte vanden voors.en jaecquis haeghens dry ghemet landts binnen Lochristij gheleghen zuut den herewech oost ende west myn heere Goderis de voorsijde partyen van wederzyden niet belast van met heerlicke... pennijnck renten van audts daer vutte ghegaen hebbende en van wederzyden zullen ghe...worden totten daghe vander ...belovende voorts elcander en desen ghemanghelde (geruilde) partijen te garranderen doen ende laeten gebruycken costeloos ende schadeloos [...] aldus ghedaen ende ghepasseert ten voornoemden vierschaere... ende wij... naer costumen den vierden July xvic. vijftich" (RAG, Inventaris v/h archief van Sint-Baafs en Bisdom Gent tot 1801, Deel 4, Bezittingen van het bisdom geërfd v/d abdij, Inventarisnummer 025035, oorkonde nr. 4246). 

(a) in verscheidene akten genoemd als schout en ontvanger van de heerlijke renten van de Gentse Sint-Baafs heerlijkheid.

Jacobus overleed op 31/03/1658 en nadien werd "jacquis hagens inde kercke begraeven" (RAG, kerkrekening nr. 139 f15), een voorrecht van vermogende parochianen dat in 1685 ook zijn zoon te beurt viel. In het kader van religieuze hervormingen zou keizer Jozef II bij decreet in 1784 een einde maken aan deze traditie, waarbij plaatsgebrek en hygiënische overwegingen (geurhinder) ook een rol speelden. Alle stenen zerken in de Sint-Denijs kerk werden uitgebroken, openbaar geveild en gebruikt bij oa. de aanleg van bruggen en sluizen. 

Uit zijn SvG blijkt het om een welstellend gezin te gaan, gezien de (erf)gronden en bezittingen, zo bestond hun landbouwbedrijf uit "2 peerden, 6 coeijen, 2 renderen, 2 calveren, 1 veercken en hoenderen met den haen", het positief saldo van de baten en schulden en uit volgende passages: "tgone dat den overledenen aende aermen van Calcken belooft heeft tot 100 guldens eens" wat overeenstemt met "Item heeft jacquis hagens fs jans schepenen Sr. Mr. aen den aermen gejont een testamente van hondert guldens" (rekening Armendis 1658 nr. 555 f23 verso). Volgens het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis bedraagt de tegenwaarde van 100 fl. in 2012 zo'n 2.100 euro. Op dezelfde folio: "Ontfaen van de weesen Jacques haghens fs Jans de some van vier ponden thien grooten over den coop van een heecken boom (eik) als meest biedende...gestaen inde brügstraete". Openbare verkopen van bomen ten goede van de kerk of armendis werden regelmatig georganiseerd. 

20210613-200945


"jacques haghens fs jans  Staet en Inventaris ghemaeckt ten sterfhuijse van jacob haghens S(aligher memori)e overleden binnen dezer prochie op den laetsten Marty 1658 wiens ziele Godt Almachtig genadich wilt weezen ende heeft achtergelaeten vier kinderen by naeme christina audt 21 jaeren jan audt 18 jaren lieven aud 14 jaren ende janneken haghens aud xi jaeren die hy in syne leven heeft gewonnen by jossina van beirleere zyn huysvrw was die desen staet is overgevende aen Bailliu Burghmre ende schepenen van Calcken ten verzoucke van pieter haghens ende guilliame bauwens (b) voochden van de voorn weezen den VI april ende naer volghende daghen".


(RABW, OAK, Wezenkamer van Kalken, Staten van goed, voogdijrekeningen, verkavelingen en andere wezenakten, nr. 202 1639-1673)







(b) "Op den XVIe meye 1658 so heeft jan haeghens fs jaquis syn leene verheven hem verstorven vut den hoofde van synen vadere [...] ten selven daghe heeft gilliame bauwens syne eet ghedaen als bedyendel man van de weese jan haeghens in de qualeteyt als voch van de voorn weese actum als voorg". Hij zou later getuige zijn bij Jans huwelijk in 1668 met Livina Van Aerde (RABW, OAL, Supplement, nr. 511: Register gehouden voor de inschrijving van de wettelijke passeringen en leenverheffingen van de heerlijkheid Raveschoot (1648-1719), f14v°).

G E N E R A T I E    IV

De volgende generaties werden geboren vóór de start van de parochieregisters. Een klip die voor menig speurder moeilijk te omzeilen valt, omdat hiervoor tijdrovend onderzoek nodig is in eigentijdse bronnen, die dikwijls nog niet zijn bewerkt en uitgegeven. Voor zover die natuurlijk bewaard zijn gebleven.

In Jacobus' SvG staat ook de stam-overgrootvader vermeld, Jan HAGHENS. Kort na de dood van zijn oudere broer Livinus op 03/06/1615 werd hij aangesteld als baljuw van de heerlijkheid Raveschoot (c). Livinus bekleedde dit ambt vanaf 1603, diens gelijknamige zoon vanaf 1653.

(c) Uit een rentelijst, opgemaakt tussen 2 overlijdens, nl. op 03/06/1615 ("de weduwe van lieven hagins") en 27/01/1616 ("de weduwe van jacob crobeel"): "Item Paesschier ranst van een dachwant in brouckmers pachter jan hagins bailliu van raveschot" (ARA, FMW, VDA 525). De heerlijkheid (Fr. seigneurie) kwam voort uit het feodale leenstelsel: de vorst schonk een leenman bestuurlijk en juridisch recht over een afgebakend gebied, vaak als beloning voor militaire of politieke diensten. Vlaanderen was toen een lappendeken van verschillende domeinen, die sterk in grootte varieerden. 

De gedetailleerde functieomschrijving van het lokale baljuwambt staat beschreven in het: "Rapport ende denombrement van Leene, dat ik onderschreven Emanuel Van der Moere, Greffier der prochie ende Baronnie van Laerne, over ende in den naeme van Jonkheer Augustin Piers, heere van Raveschoot, etc., tot Gendt, ben overgevende aen Bailliu, Schout, Mannen van Leene ende Greffier der prochie, heerlykhede ende Leenhove van Wetteren, gezeyd het Dendermondsche, gehouden van den heere der zelve prochie van Wetteren, consisterende in het hof ende heerlykheid van Raveschoot [...]Voorts behoort tot desen leen eenen bailliu, den welken den eygenaer van den hoofdleene vermagh te stellen ende verlaeten als 't hem belieft, welken bailliu vermag metter mannen ende laeten van den voorseyden hove ende heerlykheyd van Raveschoot ter vierschaere aldaer, te erfven ende te onterfven van alle de achterleenen ende erfve van den voornoemden leene gehouden, ende dependerende alsvooren verklaert, mitsgaders ook feauteytschap (d) ende andere devoiren te doen naer costume alhier geuseert. Staende 't selve Leenhof ende heerlykheyd ten dienste, trouwe ende waerhede zynen voornoemden heere in uytvaerden ten dienste van eenen peerde op 's heeren coste, ende voorts ten sterfcoope, wandelcoope, ende koopskoope ten volle relieve van thien ponden parisis ende twintigh schelen parisis van kamerlinckgeld, gevende deze aldus over onder protestatie, in-cas hier aen iet min ofte meer behoorde dan voorseyd is, 't selve te sullen corrigeren ende beteren, ten seggen van mannen van desen hove, wiens huysgenoodt over mynen heere principaelen ik ben, 't oorconden desen 9 junij 1795". (Geschiedenis van Wetteren, gevolgd van eene historische schets der omliggende gemeenten, J. BROECKAERT, 1862, p. 64)

(d) de eed van trouw afleggen voor de leenheer.

"De baljuw, meestendeels een bekwaam man van goeden huize, steeds alhier verblijvende, de oude gebruiken of costumen en de wetten kennende, en rechtstreeks aangesteld door den heer, die hij vertegenwoordigde, was de eerste rechterlijke ambtenaar der gemeente; hij had het recht van aanhouding, gevangenstelling en beschuldiging en voerde de lage, middelbare en hooge rechtsoefening uit. Voor hem moesten de wethouders, de ambtenaars en de nieuwe bezitters van leengoederen hunnen eed doen. Hij zat de zittingen voor van het schepencollegie, hij ontving de heerlijke inkomsten en voor hem moesten, bij elke verandering van eigenaar, de leenen verheven worden. Door velen gevreesd en van ontzag bij het volk was hij, door zijne bediening verplicht de voorrechten van den heer te handhaven en zelf genoot hij talrijke gunsten en bijwinsten waardoor het baljuwschap alhier zeer gezocht werd. Daarenboven bedreef hij gewoonlijk de landbouwnering en had wagens en paarden of nam terzelftertijd andere taken waar". (Calcken door de Eeuwen heen, C. DAUWE, 1908, p. 7) 

In 1629 cumuleerde hij tevens als heilige geestmeester te Kalken (e), een functie die hij mogelijk een eerste keer opnam in 1614 ( Generaties I-III (f). 

cuprhuykynjde

("Rekeninghe Bewys ende Reliqua ome jan haghens fs jacobs ende gillis bracke
fs laurs tsamen heleghegheestmeesters van desen heleghegheest van 
ste denys te calckene"
RABW, Kerkarchief Kalken, nr. 514 anno 1614, f1r°) 

cuq5rgbpw4hxm

("jan haghens baillu ende inde qualiteyt als heleghegheest me[este]re maect heesch (*) tot laste van jan de ceulennere (27/01/1629)"
RABW, OAK, nr. 99 Ferieboek (1614-1631), f276r°
(*) een eis indienen tegen)

(e) de ontvanger (of armenmeester) van de Tafel van de Heilige Geest (of (Armen)dis). 2 leken vervulden deze betaalde functie gebruikelijk voor een termijn van 2 jaar, waarbij één de rol van assistent opnam. Deze werd telkens het jaar nadien hoofdverantwoordelijke, met een nieuwkomer als assistent. In nauwe samenwerking met de Kerk verleende deze wereldlijke instelling materiële hulp aan behoeftigen, o.m. via bedeling van voedsel en kledij.


Afgaand op de doopdata van de nakomelingen situeert Jans geboortejaar zich ca. 1575. Hij was eerst gehuwd met Christina BAUWENS. Zij stichtten een eeuwige jaargetijde (f) Hiervoor moest de pastoor eerst een verzoekschrift indienen bij de bisschop. Na goedkeuring werd zo op de dag van het overlijden een herdenkingsmis gehouden tegen de periodieke betaling van een geldsom, veelal met (on)roerende goederen als onderpand (de jaargetijde was dan bezet) of via schenking van grond(rechten). 'Eeuwig', omdat ook de volgende generaties hiervoor konden instaan.

(f) "Een jaargetijde was een jaarlijkse herdenkingsmis die opgedragen werd aan een overleden persoon. Deze vieringen hadden tot doel om de tijd van de overledenen in het vagevuur drastisch te verkorten [...] De verbinding met de zielenzorg was voor de middeleeuwer iets heel vanzelfsprekend. Armenzorg was immers ook een manier, naast het stichten van misviering, om de tijd in het vagevuur te verkorten. Deze twee met elkaar verbinden, zorgde dus voor een dubbel effect. De armenzorg in de middeleeuwen was zeer versnipperd, kloosters deelden voedsel uit, ook de stad deed enkele uitdelingen maar de armenzorg moest het vooral hebben van burgerinitiatieven. Vooral de H.-Geesttafels waren heel populair. Dit waren instellingen die voedselbedelingen aan de armen voorzagen binnen het gebied van één parochie" (H. FRANCK, Memoria et Caritas. Jaargetijden als armenzorg in de Onze-Lieve-Vrouweparochie te Gent in de late middeleeuwen, 2013).

Dit koppel opteerde ervoor om éénmaal per jaar brood te laten bedelen aan arme dorpsbewoners: "Bij den Kerckmre den Aermen broodt ten daghe vande respectieve naerschreven jaerghetyden volghens fondatien...Jan hagens en Christina bauwens" (RAG, kerkrekening 139 f17v° 1658). Aangezien beiden toen reeds overleden waren, zetten de nabestaanden de betaling verder. 

b2m9dvpg73

("Julius [...] Anniv. Jois hagens et Christina hagens (*) uxoris eius panes pro schellinge [...] ecclesia"
RAG, Fonds Sint-Baafs en Bisdom Gent, K83, R848/10B, Specificatie van fundaties en kalender
 van jaargetijden, door pastoor Lucas Mersie, 21/04/1655. Merkwaardig is dat als familienaam van
Christina "hagens" staat ipv "Bauwens". Een foute registratie van meneer pastoor of was het toen
gebruikelijk dat de echtgenote de naam van de man gebruikte?)

Hij hertrouwde na het overlijden van zijn eerste echtgenote met Livina VAN ZIJPE. Zijn exacte overlijdensdatum is onbekend, omdat de parochieregisters uit die periode verloren gingen ( Generaties XV-VI (a). Op 12/06/1643 staat hij nog vermeld als baljuw tijdens een proces voor de Raad van Vlaanderen ( ). Uit de kerkrekening van 1645, afgesloten op 23 augustus: "Ontfaen by den heere pastoor ontfaen van d hoirs Jan haghens bailliu een testament" (RAG, Kerkarchief, 127,  f17v°). Een SvG ontbreekt, aangezien alle kinderen reeds meerderjarig waren.

De SvG van zoon Jacobus vernoemt ook Jans tweede vrouw:

ayqehdyeu0c3a

 "Item ten ii noch een stuck zaijlant genaempt tkievitte goet (g) geleghen in de kerckstraete groot ontrent 670 roeden (h) noort gs. van aerde oost pr hagens belast met bylevyngh (i) aen lievyne van zype we(duwe) jan hagens"


(g) de benaming komt ook voor in:
-  "jan verwulghen fs jacobs heeft wettel ende van syn behuysde hofstede soo die ghestaen ende ghelegen is oost de somerstraete zuijt ende west jan naudts noch een half bundere ghenaempt tkievittegoet west hanslaer straete, oost jan haghens zuyt dhoirs van jan loot noort laurs haghens noch vier hondert voorn laurs en half achter jacob de wilde west dhoirs pieter van vaet oost dhoirs van adriaen haghens, belast met XXX tsjaers dat in vormen van gifte metter waermer handt dienen noempt donatie inter vivos ende onwederroepel tot profijte van mr dominicus de mey advocaet in den raedt van vlaen, en alsvooren hy jan verwulghen belooft te betalen zyn leven lanck eerst de rente van XXX tsjaers" (RABW, kerkarchief Kalken 50: Testamenten waarbij schenkingen aan de kerk gedaan worden (1628-1775)
- uit een schepenakte blijkt hoe het via een betaling in natura in familiebezit kwam: "lieven de cueninck en cathelijne bauwens ondererft van 800 roeden lants ghen kievittegoed bij de kerckstraete achter v/coopers hofstede, oost den v/coopere noort laurs haghens [...] vier daghen peerdewerck, een sack coorens, een sack taerwe, een mate boucheyt en drij halve steenen vlas [...] danof is in erven comen jan haghens" (RABW, OAK, wettelijke passeringen nr. 136 (1615-1623), f109v°)
- "gelijk het Kievittegoed (*) ons aan dit bont wild herinnert - (*) tusschen Hanselaar-, Nieuw- en Boschstraat" (Calcken door de eeuwen heen, C. DAUWE, 1908, p. 94)
(h) de oppervlaktematen: 1 roede (7 m2). 225 roeden = 1 dagwand. 300 roeden = 1 ghemet. 800 roeden = 1 bu(y)nder.
(i) levenslang vruchtgebruik voor de weduwe op goederen, zoals bepaald in het huwelijkscontract (ook lijftocht of d(o)uarie geheten).


Het vroegnieuwnederlands met zijn vele afkortingen en Franse en Latijnse leenwoorden is soms moeilijk te lezen, laat staan te begrijpen. Een horde waarover menig startende genealoog al gestruikeld is. Om daaraan tegemoet te komen organiseert Familiekunde Vlaanderen regelmatig cursussen paleografie. Ikzelf oefende thuis oa. met behulp van Oud Schrift, Lezen, Begrijpen, Overzetten (P. KEMPENEERS, Garant, 2006), een uitstekend werk met veel praktijkvoorbeelden (j). 


(j) uit de inleiding: "Door de toenemende vrije tijd, soms ook door gedwongen rustpensioenen, zoeken veel mensen een zinvolle bezigheid. Het speuren naar voorouders is populairder dan ooit. Zo komen steeds meer geïnteresseerden in contact met oud schrift. Het zijn dus niet enkel studenten geschiedenis of toekomstige filologen die voor hun eindverhandeling in oude boeken gaan neuzen. Ook mensen, die gepassioneerd door het verleden, op zoek gaan naar hun voorouders, of leden van een heemkundige kring, die onderzoek verrichten naar de geschiedenis van hun woonplaats, maken in toegankelijk geworden archieven kennis met het schrift van vorige eeuwen".


Het RA Leuven organiseerde in 2010 de eerste editie van het Open Kampioenschap 'Oud Schrift Lezen', waar liefhebbers zich met mekaar konden meten. Ook Familiekunde Vlaanderen Afdeling Leuven speelt al jaren in op het typisch Vlaamse fenomeen van de zaalkwis met zijn 'Genealogische Quiz', met vragen over stamboomproblemen, rare familienamen, merkwaardige grafstenen of wapenschilden, vondelingen, oude beroepen, oud schrift enz.


Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Generaties III-I
G E N E R A T I E   III 

Vervolgens belanden we bij de stam-betovergrootvader Jacobus HAGHENS (°ca 1535?) (a). Hij is de 'stamvader' van alle huidige Oost-Vlaamse en Waalse naamgenoten. We kunnen hem traceren via een benoemd perceel in verschillende akten uit Raveschoot, het Kalkense landboek van 1610 en de SvG van zijn zoon Livinus HAGHENS (a bis) Tak 4 die ik op basis van notities van M. MEYS terugvond in het RABW, OAW. 

(a) Een jacop haghens was ontvanger van de onlosselicke penninc renten voor de Heilige Geest in 1572-73 (RAG, Kerkarchief Kalken, 462, register van de renten en de tienden. XVIde eeuw, op de voorkaft: pacht boek van landen ende thiende den Aermen van Calcken toebehoorende etc. passim (cf. (f)). Komen ook voor: f3r° "de hoors Lieven haghyn som 8 tjrs rente upde havermate laest betaelt diacr LXX betaelt an Lieven de rous anno LXXXvii"; f4r° "Adriaen haghens up een stuc lants anden heerewech ghecommen van roelant bracke lest betaelt Lieven de rous LXXX"; f6r° "Adriaen haghens up syn stede inden biest xii 8 tjrs lest betaelt antheunis bracke diacr LXXviii" f9r° "Jacop haghens ii vaten [cooren rente] tjrs lest betaelt an Lieven de rous diacr LXXIX". Deze renten waren niet aflosbaar en in principe 'eeuwigdurend', dzw. de verplichting tot betaling ging over van generatie op generatie.
(a bis) Een contact op het genealogisch forum oost_vlaanderen@yahoogroups.com vond een verwijzing naar deze SvG niet terug in Indices op de staten van goed van de prochie en heerlijkheid van Wetteren, inbegrepen de aanhangsels Ertbuer en Ravenschoot (1609-1795), J. CLINCKSPOOR, Wetteren, 1974.  Aan de hand van Livinus' overlijdensdatum vond ik de originele SvG toch in het RABW. Later kon ik het werk zelf inkijken in het SAW: naamgenoten waren foutief gerangschikt onder HAEGEN (VAN DER) op p. 78 ( Generaties XV-VI (c) / Gelegenheidsvondst in het Beverse Rijksarchief). 

- denombrement (rapport van het verworven leen met daaraan gekoppelde rechten/verplichtingen) van 09/09/1657: "Livijne vandensype lest weduwe van jan hagens by coope van livin everaert op eene hofstede groot een bunder, daermede oock tegoeden heeft livin de maerschalck als liggende oock inde selven hofstede by versterfte van synen vaeder... jacquis hagens by versterfte van synen vaeder op een stuck landts genaemt het steken groot een half ghemet... noort s'heeren straete"

- in het heerlijk renteboek van Raveschoot, vernieuwd in hetzelfde jaar 1657 vinden we een quasi gelijkaardige vermelding: "jaques haghens by vsterfte van synen vadere op een stuck landts genaemt het steken groot een alf ghemedt iiij roeden oost pr scheere west de weesen van jaques colman noort sheeren straete" (privé-archief Ronald Piers de Raveschoot) 

- een halve eeuw eerder in een recepis (ontvangstbewijs) van 20/05/1602: "Jan haghens fs Jacobs by versterfte van zynen vadere up een hofstede groot een bunder 500 roeden oost ende zuudt theere straete noch Jan haghens up een stick landts ghenaemt het steken groot een half ghemet... noort theere straete" (RAG, AF, APR, 634, f3v°)   

8tclosnd27k

"Jan hάgens fs balliu (b) Jάcob up een bứnder lάnts west jάques dάnsάert
 zuit hứbrecht  vάilliάnt cά(usa) ux(oris)...den oost bosch noort de dreve
oost Joos ende Andries de mứeleneere
(RABW, OAK, Financiën, Landboek 1610, f107r°)

(b) 'balliu' is een latere toevoeging, want zijn oudere broer Livinus was in 1610 nog in functie. 

- op 27/07/1615 werd de SvG van Jans broer Livinus opgemaakt. Enkel een beknopte kopie is bewaard gebleven in een register waarin alle SvG's werden overgeschreven in eenzelfde handschrift ( Tak 4 en (a). Livinus werd in 1603 baljuw van de heerlijkheid Raveschoot ( Het Adelsarchief Piers de Raveschoot). Hier smelten Takken 1, 3 en 4 samen met de resp. de broers Jan, Laurentius en Livinus.

oxuopu9a97zi-1

"Staet van goede van acht onbejaerde weesen achterlatende ln
haghens die hy in syn levene geprocreert hadde by beatrise
van aerde fa willems moedere van voorn weesen, te wetene
hans johanneken lieveken joosynken, liefken, jaquemyntken,
pieryntken, ende lauken (c) haghens, die mits desen maecken
en overgheven, jacob van aerde fs w.ms, en  jan haghens
 fs jacobs (c bis), tsamen wettel ghesworen voochden
(RAWB, OAW, 346 Registers van SvG 1609-1620, f81v°) 

sueif106

"Item ten viiien noch XXVI ofte XXVIJ roen meersch in
schoormeersch (d) te wissele (e) met antheunis oosterl
ligghen in  ontrent hondert roen onverdeelt met jan en
laurs haghens der weesen ooms mitsgs met jan de mey"

(c) Jonge kinderen werden dikwijls aangeduid met het verkleinwoord van hun voornaam als koosnaam.
(c bis) "Den iiij Juny 1615 hebben den eet gedaen Jacob van aerde, Jan hagins ende Matheeus everaert als voochden over de kinderen van Lieven hagins Den xxv Juny 1615 de selv Jan hagins heeft eet gedaen als voocht over de weesen van Michiel burrick geprocreert by Elisabeth hagins"( Tak 4) (RABW, OAW, 346, Registers van staten van goed 1609-1620, f45v°).
(d) "uitgestrekte grasvlakte, die geheel onze zuidergrens bedekkende, sinds eeuwen gekend is als Broek-, Meulen- en Schoormeersch en waarvoor bijna ieder onderdeel, bijkans elk afzonderlijk partij eenen eigen naam heeft, gelijk ons de oudste erfboeken vermelden" (Calcken door de eeuwen heen, C. DAUWE) 
(e) een akker werd verdeeld over 3 percelen, waarbij 3 landbouwers elk jaar wisselden zodat de opbrengst quasi gelijk bleef. 

Jacobus had een eigendom op Raveschoot in 1571:

p2tykg5g-2

"propreteyt van Raffeschoot Eerst jácob hághens haudt eenen behuysde hofstede groot vii c roen"
(SAG, XXste Penningkohieren van Wetteren, reeks 28-79/333, f57r°).

G E N E R A T I E  II

Verscheidene tekstfragmenten leiden naar Jan HAGHENS daude (f) als Jacobus' vader, de stamoud-vader (°ca. 1505?). 

(f) om hem te onderscheiden van zijn gelijknamige zoon, Jan Haghens de jonghe. Senior was mogelijk de Jan Haghens die anno 1553 ontvanger was van de pacht bij de Armendis, en in december 1556 de "jan haghens als helegheest m[eester]e, h[eesche]r met renten uptgoet catelijne sWilden, ande drabstrate" (RAG, OAK, Ferieboek 1556-1565, f2v°), een functie die nakomelingen uit de stamreeks ook zouden opnemen tijdens de zestiende en zeventiende eeuw. 
Twee decennia eerder behoorde ene Jan Haghens trouwens tot de "scepenen myns heeren van kalckene" (RAG, OAK, wettelijke passeringen van 04/03 en 20/11/1532, ARA, Familiefonds de Merode Westerloo, memorie van baljuw Michiel Weemaes 02/12/1557). Het is louter op basis van deze vermeldingen niet uit te maken om wie het hier precies gaat.

- uittreksels van 16e eeuwse akten: "jacob haghens fs jans en levina van damme zyn huysvr hebben vcocht jan wemaes...viii ghemet lants gheleghen ...vierdonghen onverdeelt met jan cornelis oost de beke...noort den colmanackere item noch up ii ghemeten lants gheleghen up den cruysackere oost den herwech noch ic roe bosch ant cooytvelt noort jacob hanskin zuyt pr bontinck oost de strate" (RAG, OAK, wettelijke passering 31/10/1559); "Wy jacop adrian en jan haghens fs jans metsg willem haghens fs floreys" (RAG, AF, APR, 642, 06/07/1580); Adriaen haghens, Jan haghens de jonghe en Jan haghens daude pachtten grond vlakbij elkaar ( XXste penningkohieren van Kalken 1571-72) 

- de aankoop van akkergrond: "jacob bontynck ende jan haghens hebben ghecocht jegen jan oosterlynck fs symoen eene ackere, 2 ghemeten gheleghen inde pysers" (wp 29/11/1530); "jan haghens een ghemet in pysers onverdeelt met pr bontinck fs prs" (wp 1578); "pieter bontinck fs prs ghemet in de pysers onverdeelt met adriaen haghens" (wp 1578); "pieter zoetins en ana haghens zyn huysvr hebben heml onterft van haerl recht...den pysers...danof is in erfven comen by naerhede (g) pieter bontinck" (RAG, OAK, wettelijke passering 30/05/1582) 

(g) de nae(r)linck had bij naerhede (naderschap/naasting) het voorrecht om -zelfs reeds verkochte- (on)roerende goederen te verwerven. De bloedverwant bij alle bezittingen van naaste familieleden (Fr. retrait lignager), de landeigenaar bij gronden die aan de zijne paalden of waarvan hij mede-eigenaar was. Als zij dit recht uitoefenden, moesten zij wel de eventuele oorspronkelijke kopers terugbetalen. 

G E N E R A T I E   I 

Ten slotte stuiten we op de grens van de materiële bronnen ( DNA-Beneluxproject). In november 2011 vond ik in een rekening van de Armendis uit 1571 een slecht leesbare passage over een betaling in natura die 4 generaties linkt: Jan fs Jacobs, Jacob fs Jan, Jan fs Pieters en last but not least, Petrus (Pieter) HAGHENS, de stamoud-grootvader (°ca. 1475?): 

tz7f1sixdauq

"jacob haghens fs jan (h) pieryne bontynck jan haghens wyfs (i)
over jacob bontynck haer vader... een ghemete landts gheleghen
 inden scrieck" betaalt "2 vaten roch (j)"
(RABW, Kerkarchief Kalken, 453, f13r°)
 
(h) mutatie in kleiner bovenschrift (wijziging van belastingplichtige van vader op zoon). 
(i) wettelijke passering 132 f161v°: "jan haghens heeft ghecocht jeghens jan de wilde fs pieters ontrent VI ghemeten erfven ligghende inde byst...war of hy jan haghens en piryne bontinc zyn huysvr zyn wettl gheerft" (1558). 
(j) vergelijk met de Kalkense kerkrekeningen uit het volgende decennium en de XXste penningkohieren van datzelfde jaar: 455 f26v°: "dhoorie jacop haghens up een ghemet lants inden scriec suyt jan hubrecht oost de strate...betaelt 2 vaten roch" (1581); 477 f17v°: "Item ontfaen van jacop haghens van cooren rente 2 vaten ten laste van synen goet inden schrieck" (1587). Jacob betaalt verder aan Jan Hubrecht tot 1591, vanaf 1592 betaalt zijn zoon Jan (491 f24v°); XXste PK: "Den schrieckt...Jan haghens daude heeft een ghemete lands" (1571-72).

ei3p40zn-1

"jan haghens fs pieters heeft den heilighen gheest ghegheven
de heelft van eenen rentebrief inthoudende gheheelst... pacht
danof de heelft toebehoort pieter bontynck zynen swaghere"
 
Een Peter (Pieter(e) HAGHENS/HAGHINS komt trouwens ook voor in het Familiefonds de Merode Westerloo (FMW), de oudste akten en penningkohieren van de heerlijkheid Raveschoot en de Kalkense wettelijke passeringen:

- archiefnummer VD 869 (FMW) met op de achterzijde van de eerste folio en de allerlaatste folio een doorlopend verslag dd. 18/10/1501 van "Gillys vanden velde fs pieters schoutheete ende wettelic maenre ter vierscare van wettere". Deze ambtenaar oefende de lagere jurisdictie uit, en vroeg als maenre namens de dorpsheer rechtsprekers om een vonnis. De zaak betrof de achterstal te Raveschoot voor 1500-01 op de betaling van een erfelijke rente van jaarlijks 13 schellingen groten volgens een wettelijk charter van 03 februari 1415. In een later stadium was de betaling verschuldigd aan jan vanden velde fs jans en nadien stevin de cupere, hier als minderjarige (-25 j.) vertegenwoordigd door zijn voogden als eisers, en de gedagvaarde piet haghins als verweerder. Wellicht gaat het hier om mijn stamoud-grootvader die toen ca. 25 jaar oud was ( Generatie I), en die de financiële verplichtingen van zijn overleden (voor)ouders moest nakomen (helaas staan hun namen niet vermeld). Johan Vandevelde fs Johan staat bekend als eigenaar in 1473, een Gillis de cupere vanaf 1525 ( Eigenaars van Raveschoot 14de-19de eeuw). Mogelijk was deze Stevin zijn vader.

- rapport van Jan De Mol, secretaris van Raveschoot (k): "Ic pietere haghins kenne ende lyde dat ic haudende ben in achterleene (l) van Gillis de cupere [...] luttel min oft mer ter cause van zijnen hove heerlichheyt ende laetscap van Raffescoot" (09/06/1525).

(k) een Jan De Mol was baljuw van het naburige Laarne (1512-18). 
(l) land wat een leenman aan een ander in leen gaf. 

- "Ic jan monen baelliu der C(onincklyke) M(ajestey)t onsen gheduchten heer van zynder stede van Wetteren kenne lyde desen ontfaen hebbende van lauwereys de cupere fs gillis als man van vooghdye van den weesen achterbleve by den overlyden van willem de cupere [...] peter haghins met gaders jan vanden velde (m) die houden xviii bunderen leene vanden voorn leene" (08/03/15..) (RAG, APR) (n

(m) De Bourgondische Rekenkamer (i). 
(n) het jaartal is onleesbaar maar een Jan Moens (sic) werd aangesteld als baljuw in 1532 (Geschiedenis van Wetteren, J. BROECKAERT, 1862, p. 49).

- "pieter haghins heeft ghecocht jeghens jan bosscaert fs gillis eenen ackere gheleghen aen de heirwech, om de somme van IX lib g metten...datter up stondt, daer of deselve pietere behoorlick ter devoir ghedaen was naer de costume vanden vierscaere van kalckene" (RAG, OAK, Wettelijke passeringen, 131, 1528-42, anno 1534).

- "Zijn ghecompareert beatrice maes met hueren kinderen hauderigghe bleven pieter haghens, de welcke kenden dat zij ontfaen hadden van willem tabbaert wonachtich in de stede van hulst :7-10-0 over de betalijnghe van heelft van eene huijse staende inde voors stede, als hij willem cochte, als op hemlieden verstorven was bij den overlijdene van margriete maes suster van beatrice maes" (RAG, OAK, 131, Wettelijke passeringen 1528-42, f58r°, 24/09/1536). Vrijwilligers van de Oudheidkundige Kring van Hulst (NL) hebben beloofd om in het najaar van 2021 te checken of een gelijkaardige akte voorkomt in het plaatselijk archief. Van Kalken naar Hulst is toch zo'n 40 km, maar de Heer van Kalken bezat toen ook Sint-Jansteen, deelgemeente van Hulst, wat wellicht tot de nodige economische en sociale contacten leidde.

- "Ic lieven vande velde fs jans kenne ende lyt dat ic haudende ben van een leen vanden heersamen willem de cupere fs gillis van zyn leen dat hy haudende is met jan haghins" (RAG, APR, 15/-/1537).  

- "Jan haghens filius Pieters haud een bunder ende een ghemet bosch ende land" (SAG, Penningkohieren 1577 van Raveschoot, f26r)°

Het lijkt er sterk op dat Petrus HAGHENS overleed vóór 24/09/1536, gehuwd was met Beatrix MAES en verschillende kinderen had. In juli 2018 vond ik in een zeventiende-eeuws register met leenhouders en mutaties (wijziging van grondgebruik van generatie op generatie) een bevestiging van mijn stamreeks die teruggaat tot deze stamoud-grootvader: "Lievyne haghens fs Lievens Adrian Baerts wyf by erfenisse Lieven haghens fs Jacobs over Jan haghens fs Pieters over dhoirye (erfgenamen) van Pieter de schryvere van dhelft dachwant mersch" (RAG, Algemeen Familiefonds, 4616, register 1, f23v°). In mei 2022 trof ik een gelijkaardige vermelding van een latere datum aan in het Kalkense landboek van 1613: "Lievin haghens fs Jacobs over Jan haghens fs Pieters over dhoirie van Pieter de schryvere van een half dachwant mersch gheleghen aen dauwe gote up de west zyde neffens de vaerdt gheleghen" (ARA, Familiefonds de Merode Westerloo, VD 668, f140v°).

(o) Dochter van Livinus x Beatrix VAN AERDE Tak 4.

Het klinkt aannemelijk dat de Jacobus HAGHENS uit de renterol van Raveschoot anno 1307 ( Generaties XV-VI) Petrus HAGHENS' verre voorouder of nauwe bloedverwant is, maar bij gebrek aan bronnenmateriaal kan een link tussen ca. 6 generaties niet gelegd worden.

Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Stamreeks tot de 15de eeuw

Er zijn heel wat manieren om aan stamboomonderzoek te doen, geen enkele is op zich zaligmakend. Een overzicht:

- Kwartierstaat: deze populaire vorm start bij de kwartierdrager of proband(us) met in waaiervorm telkens de ouders, alle grootouders, betovergrootouders, enz. Aan de linkerzijde vinden we opklimmend de vader met dezelfde familienaam als de proband, de stamreeks (zie lager). Bij elke generatie verdubbelt theoretisch het aantal personen, maar in de praktijk krijgt men te maken met 'kwartierherhaling', dzw. dezelfde ouderparen die meer dan één keer voorkomen. In een kleine gemeenschap zoals een parochie duikt dit fenomeen al na enkele generaties op.

Moederreeks (matrilineair): de voorouders in rechte vrouwelijke lijn, die meestal een andere familienaam dragen. In 2020 startte de KUL hierrond een wetenschappelijk project met burgerparticipatie. Zie www.mamamito.be.

- Afstammingsreeks: toont aan via welke (niet noodzakelijk rechte) lijnen iemand afstamt van één van de voorouders. Populair is bijv. aansluiten bij reeds gepubliceerde reeksen die zouden teruggaan tot Karel De Groote (° ca. 748).

- Verwantschapsreeks: brengt in kaart hoe twee of meerdere personen van een gemeenschappelijke voorouder afstammen ( Project KU Leuven: 'De Gen-iale Stamboom'). 

- Stamreeks (patrilineair): de voorouders in rechte mannelijke lijn, met telkens eenzelfde familienaam tot aan de oudst gekende voorvader, gemeenzaam de stamvader genoemd. Strikt genealogisch vinden we die hier echter pas terug bij Joannes HAGHENS (°29/01/1640, de zesde generatie). Na de betovergrootvader volgen telkens 4 generaties met het voorvoegsel oud-, stam-, stamoud-, edel-, dan de combinaties edel-oud, edel-stam, edel-stamoud tot de voorouders. Met toevoeging van aarts-, opper- en hoog- komen we tot de 513ste generatie! Zeer lange reeksen zijn echter zeldzaam en voer voor speculatie.

- Genealogie: alle mannelijke afstammelingen van de stamvader. 

- Parenteel: alle mannelijke en vrouwelijke nakomelingen van de stamvader, dus de meest uitgebreide vorm. 

Mijn grootvader en ikzelf besloten ons in eerste instantie te concentreren op een stamreeks, die werd aangevuld met het beroep, gekende partner(s) en kinderen. Deze reeks beslaat 15 generaties, verspreid over 7 eeuwen. De spelling uit het doopregister werd gehanteerd tot en met Generatie V.


Legende: ° geboren  = gedoopt  x gehuwd  xx tweede huwelijk  + overleden

XV. Proband
 
Luc Marcel Willy HAEGHENS (ziekenfondsconsulent)
° Sint-Amandsberg (Gent) 29/12/1963

XIV. Ouders
 
Freddy Achiel HAEGHENS (regent wiskunde)
° Gent 28/08/1938
x Gent 11/07/1963
Monique Henriette Emilienne DE LOOSE
(hoofdverpleegster/directrice dagkribbe)
° Gent 12/11/1940
+ Zwijnaarde 19/02/2016
1 kind: Luc

XIII. Grootouders
 
Sebastianus Willy HAEGHENS
(hoofd technische afdeling Gentse radiodistributie)
° Gent 27/06/1913
+ Gent 18/09/1995
x Gent 18/04/1936
Gabrielle Octave Hortensia DE GRAVE (naaister)
° Borsbeek 29/07/1911
+ Gent 25/03/1996
1 kind: Freddy

XII. Overgrootouders 

Achilles HAEGHENS (wever/militair/buschauffeur/conciërge)
42
(dossier Legermusuem BXL)
° Kalken 07/02/1879
(zijn ouders woonden toen in de Schriek wijk)
(doopheffers: Eugenius Huycke en Francisa De Gelder)
+ Gent 21/07/1948
x Gent parochie Sint-Jacobs 06/08/1910
Honorinne Stephania DE WOLF
° St.Gillis-bij-Dendermonde 02/05/1888
+ Gent 29/08/1960
1 kind: Sebastianus

XI. Bet-overgrootouders
 
Sebastianus (pépé Tsjoan) HAEGHENS (landbouwer/werkman)
43
(dossier Legermuseum BXL)
° Kalken 21/12/1833 = 22/12/1833
(doopheffers: Petrus Joannes Haegens en Anna Catharina Baeten)
+ Gent 05/02/1917
x Kalken 24/07/1867 (afkondiging 14/07/1867)
(getuigen: Franciscus De Kesel en Josepha Francisca Haeghens)
Philomena DE KESEL (landbouwster)
° Kalken 19/09/1841
+ Kalken 05/01/1904
(woonden in de Kalkense Schriekstraat 4 tijdens de 10-jaarlijkse bevolkingstelling 1881-1890)
(in de Kruisenstraat 33 tijdens de 10-jaarlijkse bevolkingstelling 1891-1900)
12 kinderen: Emma Justina, Maria Roumania, Emma Francisca,
Aemilius, Maria Elodia, Henricus,
Cyrillus & Achilles (tweeling),
Marie Justina, Evaristus, Irma Cordula en Irma Caecilia Valentina

X. Oud-ouders
 
Bartholomeus HAEGHENS (landbouwer)
44
(testament 26/09/1832)
° Kalken 24/04/1802
(doopheffers: Bartholomeus Haegens en Joanna Theresia De Wilde (c
+ Kalken 23/01/1876
x Kalken 28/09/1831 (voor de wet)
x Kalken 03/11/1831 (voor de kerk)
(getuigen: Joannes Franciscus Baeten en Josepha Francisca Haegens)
Coleta BAETEN (landbouwster)
° Kalken 10/06/1809
+ Kalken 07/02/1848
(woonden in de Kalkense Zauwerstraat, nadien in de Brugstraat)
10 kinderen (a): Livina Francisca, Sebastianus, Bernardus, Livinus,
Josepha Francisca, Edmondus, Placidus,
Bernardus, Albina en n.n. (nomen nescio = naamloos/doodgeboren)

(a) dit gezin werd niet gespaard: 6 van de 10 kinderen haalden hun eerste levensjaar niet!

Hun huwelijksafkondiging: "In het jaer achttienhonderd eenen dertig den
 achttienden zynde eenen zondag der maend september ten elf uren voormiddag
voor ons Charles August Amand Debbaudt Borgemeester officier vanden borgerlyken
 stand der gemeente Calcken District Dendermonde Provintie Oostvlaenderen naer
 ons begeven te hebben voor den grooten ingang van het wethuys afgekondigd en
 bekendgemaekt voor de eerste mael dat er huwelyksbelofte aenwezig is tufschen
 Bartholomeus haeghens oud negen en twintig jaren landbouwer alhier geboren
 en woonagtig meerderjarigen zoon van livin frans alhier en van maria catharina
verherbrugghe alhier overleden ter andere en tufschen coleta Baeten oud
 tweeentwintig jaren landbouwster geboren en woonende te calcken dogter
 van jean francois alhier woonende en van theresia oosterlinck ter andere welke
  afkonding is gedaen met luyder stemme en aengeplakt op de poort van het wethuys
 waer van wy hebben opgesteld dezen akt door ons onderteekend
".

(www.familysearch.org, Huwelijksafkondigingen Kalken 1802-1850, digitale scans 300/301)


IX. Oud-grootouders
 
Livinus Franciscus HAEGHENS (landbouwer)
45
(uit de geboorteakte van zoon Bartholomeus)
° = Kalken 27/12/1756
(doopheffers: Livinus Temmerman en Francisca Van Den Brande)
+ Kalken 10/07/1837 (b)
x Overmere 07/06/1795 (parochie OLV Hemelvaart)
 (getuigen: Joannes Francisco Haegens en Joanna Maria Jacob)
Maria Catharina VERHERBRUGGEN (landbouwster)
= Overmere 17/12/1770
+ Kalken 15/02/1830
(woonden in de Kalkense Schriekwijk
tijdens de Franse volkstelling van 1796)
Ferraris- & Poppkaarten
8 kinderen: Theresia, Petrus Joannes, Ludovicus ( Generaties XV-VI),
Bartholomeus (c), Sebastianus, Maria Coleta, Josepha Francisca en Livina Francisca

(b) Livinus' overlijdensakte: "N°98 In het jaer Achttien honderd zeven-en-dertig, den elfsten
der maend july, ten acht uren des voormiddags.
Voor ons Franciscus De Weirt
Burgemeester Ambtenaer van der Borgerlyken Stand der gemeente Calcken, provincie
Oost-Vlaenderen, zyn gekomen Pieter joannes haeghens oud acht en dertig jaren,
landbouwer en Bartholomeus haeghens oud vier en dertig jaren, ook landbouwer,
beyde woonende te Calcken respectieve zoons van den overledenen, de welke ons hebben
verklaerd dat op gisteren tienden july om negen uren voormiddag Livinus francis haeghens
oud eenentachtig jaren, landbouwer alhier geboren en woonende, zoon van Joannes
francis en van isabella vanden brande, weduwnaer van catharina verherbrugghen, alle dry
hier overleden, is overleden binnen deze gemeente in het huys gestorven wyk Schriek
".
(www.familysearch.org, Overlijdens Kalken 1833-50, digitale scan 169)

(c) pastoor van Paemel noteerde: "Anno 1802 die 25 aprilis baptisavi bartholomeus,
filiu livini francisci haegens ex calcken et marie theresia de wilde ex overmeire
conj
ūg, natam herie (gisteren) hora 2 pomerid (post meridiem= in de namiddag),
susceperunt bartholomeus haegens
(Livinus' oom) et joanna theresia de wilde"
 (RABW, Kalkense doopakten 14/08/1801-24/07/1802, digitale scan nr. 102, p. 56)

Livinus Franciscus was wel de vader, maar wie was die Maria Theresia De Wilde?
Zeker niet de echtgenote, want hij huwde in 1795 te Overmere met Maria Catharina
Verherbrugghen en hun jongste kind werd geboren in 1808? 

Meneer pastoor vergiste zich, want in het geboorteregister van de Burgerlijke Stand 
noteerde burgemeester Debbaudt: "Du quatrieme jours du mois de floreal l'an dix de
la Republique francaise  Acte de naissance de Barthelemie Haeghens né ajourd'hui
... floreal à deux heures de relevée fils de Livin francois haeghens, profession de
cultivateur demeurant a calcken et de marie catharine verherbrugghen le sexe de
l'enfant a été reconnu être masculin premier témoin Barthelemie haeghens âgé de
soixante dix ans demeurant a calcken, second témoin joanne therese verherbrugghen
âgé de vingthuit ans demeurante à Overmeire"
 (RABW, microfiche)

 
 
VIII. Oud-overgrootouders

Joannes Franciscus HAEGHENS
46
(uit moeders SvG)
° = Kalken 17/01/1722
(doopheffers: Joannes De Wilde en Elizabetha Haeghens)
+ Kalken 05/06/1796
x Hamme 18/03/1756
 (getuigen: Livina Timmerman en Catharina Van Den Branden)
Isabella Theresia VANDEN BRANDEN
° Hamme 03/09/1729
 (gedoopt als Elisabetha Theresia)
(woonden in Kalken Dorp tijdens de Franse volkstelling van 1796)
5 kinderen: Livinus Franciscus, Theresia, Emmanuel,
Catharina Petronella en Petrus Joannes


VII. Oud-betovergrootouders
 
Joannes HAEGENS
47
(uit de SvG van Joanna)
° = Kalken 07/09/1673
(doopheffers: Joannes Colman en Livina Bauwens)
+ Kalken 14/06/1753
x Kalken 12/01/1717
(getuigen: Jacobus Staelens en Jacobus Lammens)
Joanna HAEGHENS ( Tak 2)
° = Kalken 20/11/1691
+ Kalken 28/01/1751
(woonden op "d'hofstede in den wyck van den cruijssen"
te Kalken)
4 kinderen: Petrus, Theresia Jacoba,
 Joannes Franciscus en Bartholomeus


VI. Stam-ouders
 
Joannes (Joes) HAGHENS
° Kalken 29/01/1640 = Kalken 30/01/1640
(doopheffers: Simeon De Bruckere en stiefgrootmoeder Livina Van De Zype)
+ Kalken 04/06/1685
x Kalken 20/06/1668
(getuigen: Joes Bontinc en Gululmus Bauwens)
Livina VAN AERDE
° Kalken 04/05/1642
+ Kalken 12/05/1719
7 kinderen: Jacobus, Elisabeth, Joannes,
Livinus, Christianus, Joanna en Petronilla


V. Stam-grootouders
 
Jacobus (Jacques) HAGENS
= Kalken 25/11/1609
(doopheffers: Livinus Bauwens en uxor Laurentius Hagens)
+ Kalken 31/03/1658
x Judoca (Jossina) VAN BEERELAERE
= Kalken 10/04/1614 
(in leven 09/03/1661- vermeld in zijn SvG)
(woonden op "een behuijsde hofstede in de schrieck" in Kalken)
6 kinderen: Elizabetha, Christina, Joannes,
Livinus, Joanna en Petrus
 

IV. Stam-overgrootouders

Joannes (Jan) HAGHENS 
(baljuw van Raveschoot en heilige geestmeester van Kalken)
48
(akte uit 1642  Raad van Vlaanderen)
°ca 1575? (d)
+ ca. 1643-45
x Christina (Kerstine) BAUWENS
+ tussen 22/02/1638 en 30/01/1640 (zie Tak 1 (a))
xx Livina VAN ZIJPE
in leven op 09/03/1661
(vermeld in de SvG van stiefzoon Jacobus)
(woonden ca. 1616 op "dhofstede up raveschoot oost hanselaer strate")
7 kinderen: Jacobus, Petrus ( Lokerse tak), Dionisius,
Catharina, Elisabeth, Livina en Maria

(d) bij gebrek aan exacte gegevens, geschatte data voor I t/m IV. 

III. Stam-betovergrootouders

Jacobus HAGHENS
49
(verkoopsakte te Raveschoot 1580)
°ca 1535?
x Livina VAN DAMME
+ wellicht in juli 1582
(woonden in 1571 op "eenen behuysde hofstede" te Raveschoot)
6 kinderen: Livinus ( Tak 4), Laurentius ( Tak 3), Jan,
Elisabeth, Margareta en Joanna

II. Stamoud-ouders

Jan HAGHENS daude
°ca 1505?
In leven 1577
(eigenaar in de Vde penningkohieren van Raveschoot)
(woonde in 1571 samen met zijn zoon Jan in de Kalkense Schriek 
op "een ghemete lands met een halfen wunenhuyse")
x Petronella (Pieryne) BONTYNCK
3 kinderen: Jacobus, Adriaen, Jan de jonghe

I. Stamoud-grootouders

Pieter HAGHENS (e)
°ca 1475?
(leenhouder te Raveschoot)
(overleden vóór 24/09/1536?)
x Beatrix (Beatrice) MAES? 
2 kinderen: Jan, Floreys?

(e) één van mijn (theoretisch mogelijke) 16.384 stamoud-grootouders. 
(cf. www.laukens.be/genealogie/content/enkele-rekenoefeningen).

Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.De Heerlijkheid Raveschoot
E. SCHEPENS gaf reeds een aanzet in 'Enige gegevens over de heerlijkheid Raveschoot' (Castellum, jg. VII, nr. 2, juni 1990): "Het archief van Wetteren, het fonds Piers de Raveschoot en andere bronnen omtrent de heerlijkheid Raveschoot heb ik bewust niet geraadpleegd, daar ik met deze bijdrage anderen hoop aan te zetten de geschiedenis van deze heerlijkheid verder uit de diepen". Zo gezegd, zo gedaan.

De oudste bekende voorouders waren leenmannen in dit gebied dat in 1228 voor het eerst vermeld werd als Rafenscoet (a), in 1296 als Raffenscoet (b), en in een renterol ca. 1400 van de Kalkense Tafel van de Heilige Geest als Raffelscoet. Later kwamen ook de spellingen Raffe(l)schoot, Raeveschoot of Raverschoot voor. Het bestond uit 
land, meers en bos, lenen, achterlenen en cijnsgronden. In 1569 bedroeg de oppervlakte "vier ende tsestich bunderen en half ende hondert roeden lettel min ofte meer", omgezet zo'n 41 ha. Naargelang de bron varieerde die tussen 37 tot zelfs ca. 108 ha.
Het vormde een enclave binnen Kalken. maar was bestuurlijk en rechterlijk afhankelijk van Wetteren, een zgn. aenhangsel (Fr. appendage). De bewaarde Staten van Goed bevinden zich in het Wetterse archief (RAG). Andere stukken zoals landboeken en leenverheffingen zitten dan weer verspreid over het Laarnse en Kalkense archief. Het dagelijks bestuur was in handen van een baljuw, als plaatsvervanger van de eigenaar ( Jan HAGHENS Generatie IV), bijgestaan door een griffier en ontvanger. Soms werden deze functies gecumuleerd. De topadel had er ooit een verblijf: "Daerenboven zijn hier geweeft verfcheyden Sloten of Caftelen vande welcke twee de voornaemfte zijn geweeft inde geweften Ravefchoot ende Gavere: Ind'eerfte hebben de Graven van Vlaenderen haer lacht-huys gehadt" (c). Deze constructie maakte op een later tijdstip plaats voor een omwalde pachthoeve die nog altijd bewoond is. 
Het geestelijke leven speelde zich af in de parochie van Kalken, waar de geboortes, huwelijken en overlijdens staan opgetekend in de registers, ook de heffing van de 'tienden' kwam toe aan deze parochie ( Het landboek / grote tiendenboek van Kalken (1610)). Bij  besluit van de prefect van het Scheldedepartment werd het tijdens de Franse periode op 23/08/1806 ingelijfd bij Kalken en deels afgescheiden bij de oprichting van de gemeente Beervelde in 1921. Sinds de fusie van 1976 behoort het definitief tot Lochristi.

(a) F. DE POTTER & J. BROECKAERT, Geschiedenis van de Gemeenten der Provincie Oost-Vlaanderen, vierde reeks, arrondissement Dendermonde, eerste deel, 1889.
(b) F. HOOGHE, De rekening van het Land van Dendermonde van 1295-1296 opgesteld door ontvanger Bardelin de Barde, in Gedenkschriften van de Oudheidkundige Kring van het Land van Dendermonde, vierde reeks, XXVIII (2009), pp. 321-348.
(c) J. MAESTERTIUS, Beschryvinge vande stadt ende landt van Dendermonde, 1646, p. 152.

24

(De Landelijke Gilden organiseren elke laatste zondag van de Gentse Feesten,
de 'Gentse Buitenband', een reeks recreatieve fietsroutes in de groene rand.
Op het einde van een tocht kwam ik met vrienden uit op een met bomen geflankeerd
pad, toen een vreemde gewaarwording me overviel. Het voelde vertrouwd aan,
maar kon het niet meteen plaatsen. Toen we rechtsaf sloegen op de smalle
geasfalteerde weg, begreep ik meteen waarom: we bevonden ons in de 
Raveschootdreef waar ik enkele jaren voordien met de wagen was gepasseerd!
De E17 Gent-Antwerpen dwarst de afgebakende heerlijkheid, met links de
Rivierstraat, bovenaan Beervelde met de Toleindestraat, rechts de Hanselaarstraat
die uitloopt in de Brugstraat, en onderaan de (Kleine) Heistraat.
GOOGLE EARTH)

D
e naam is afkomstig van het Germaanse hrabna (raaf) en skauta (beboste hoek, hoger gelegen land uitspringend in een moerassig terrein). In Oost-Vlaanderen komt de benaming ook voor als de vesting Rave(r)schoot nabij Eeklo, én te Gent ( Eigenaars van Raveschoot 14de-19de eeuw), waar volgend sterk verhaal een alternatieve verklaring biedt: "De heerlykheyd van Raveschoot, gelegen eertyds op het Sand buyten en nu binnen Gend, in de S. Lievenstraet, heeft haeren naem ontleent van eene oude edele familie, welke alzoo genoemt wierd, om dat eenen ridder der zelve, in de tegenwoordigheyd van den graef van Vlaenderen Arnold den I (10de eeuw) en van eenige opperhoofden der noordmannen, tot een bewys dat zyne behendigheyd de gene van die barbaeren overtrof, op het Sand, buyten Gend, met zynen schigt (pijl) dry raeven in de vlugt schoot, waer om den graef hem een gedeelte van den grond schonk, alwaer hy deze daed verricht had en den zelven onder den naem van Raveschoot tot eene heerlykheyd opregtte, en de heeren van Raveschoot in het vervolg dry zwarte raeven op een goude veld in hunnen wapenschild gevoert hebben" (M. VAN VAERNEWYCK, De historie van Belgis, of kronyke der Nederlandsche oudheyd, 1784, p. 110).

 

In 1653 werd Livinus Haghens' zoon Livinus ( Tak 3) in navolging van zijn vader en oom aangesteld tot baljuw:

25


"Lieven haghens fs lievens heeft synen eedt ghedaen als bailliú van de heerlykhede van Raveschoot van Jo(nke)r Remij de Saman heere van de port (d) desen 17 Junij 1653... adriaen baert"

(d) de Heerlijkheid van de Poorte lag te Belsele/Waasmunster.
( Eigenaars van Raveschoot (14de-19de eeuw) (g)

(RABW, OAL, Supplement, nr. 511: Register gehouden voor de inschrijving van de wettelijke passeringen en leenverheffingen van de heerlijkheid Raveschoot (1648-1719), f15r°)


Aan de hand van voormeld stuk van E. SCHEPENS (*) en zijn vervolgartikel 'Het leen- en renteboek van het leenhof en van de heerlijkheid Raveschoot omstreeks 1767' (** Castellum, nr. 3, 1992) kunnen we erfgronden traceren over verscheidene generaties heen: 


- uit de SvG van baljuw Livinus fs Livinus (1667):


"
den clays ackere up de wyck van raveschoot" ( De Staat van Goed: een rijke bron I). Deze lag ten westen van de Rivierstraat en ging via zijn zoon Petrus over op kleindochter Joanna, en nadien op aangetrouwde familie:

 

"Bartholomeus Baes te voorent Gillis Baes zijnen vader causa uxoris Janneken Haegens bij versterfte van Pieter Haegens haeren vader ter causen eenen acker landt genaemt de veursten claijsacker" (cijnsgrond **).


"angaende de twee partye landts leen wesende gheleghen up den voorn wyck van raveschoot het eene ghenaempt het poothardeken ende het andere het wulgardeken" (SvG).

Deze gronden gingen over op zijn zoon Andreas uit zijn eerste huwelijk:
 "Op den 21 novemb 1667 heeft andries haeghens syn leen verheven hem verstorven vuyt de hoofde van synen vader lieven haeghens gheleghen op dheerl van raveschoot in twee stucken de eerste ptije ghenampt het potaerdeken groot vier hondert roen de tweede ptye ghenampt het wulghardeken groot vier hondert roen ten selven daghe soo heeft andries haghens synen eedt ghedaen als manne vande leene der vooy heerl actum" (RABW, OAL, Supplement, nr. 511: Register gehouden voor de inschrijving van de wettelijke passeringen en leenverheffingen van de heerlijkheid Raveschoot (1648-1719), folio 96r°).

Nadien vinden we bij: "
Dionisius Bracke filius Jacobus causa matris Livine Haegens bij successie van Lieven Haegens haeren vader (e), hout een leen bestaende in eenen partije land genaempt het potaerdeken groot ontrent 400 roeden... zuijt de Raveschootdreve... west de wallen van d'hofstede van Raveschoot"
en bij: "Christine Dauwe filia Lieven weduwe Jacobus Van Damme bij successie van haere moedere Pietronelle Haegens (f), houdt een leen van desen hove zijnde een partijeken lants groot vierhondert roeden en volgens metinge Carbonelle 390 roeden genaempt het wulgaerdeken (g)" (achterleen**)


(e) Tak 3.
(f) Petronella's echtgenoot Livinus Dauwe is doopheffer bij een kind van de hierboven vermelde Egidius (Gillis) Baes. Haar ouders zijn onbekend.
(g) vermoedelijk plaats aan de beek waar wol werd gewassen.


"item is den overledene erfachtych ghestorven was hem competerende eene partye van lande gheleghen binnen de prochie van calckene ghenaempt
dheye" (SvG)

"Jan Hulstaert filius Jacques bij coope van Pieter Haegens (h) volgens coop ende erfve vanden 31 en decembre 1770, houdt een leen van desen hove zijnde een partijeken lants genaemt d'heije" (cijnsgrond **)

(h) het staat niet vast wie deze Petrus was.

 

"Op desen 8e january 1663 soo heeft jaquis haghens (i) syn leen verheven hem ghesucqsydeert by coope gillis onghena ghenampt den tarweacker groot vyf hondert roeden  Item ter voorz daghe soo heeft jaquis haghens synen eedt ghedaen als man van den leene ter manynghe van den voorz balliu"

(i) wellicht Jacobus, gehuwd met achternicht Joanna Haeghens Tak 3
(RABW, OAL, Supplement, nr. 511: Register gehouden voor de inschrijving van de wettelijke passeringen en leenverheffingen van de heerlijkheid Raveschoot (1648-1719), f40r°).

16 jaar later: "Op den 16e december 1679 heeft lauwereys (j) haghens als vocht over de weesen van jaquis haghens het leen verheven ghenampt den tarweacker het selve heml verstorven metten overlyden van hune vader groot vyf hondert roen Ten selven daghe soo heeft lauwereys haghens synen eedt ghedaen als man van leene"

(j) Laurentius trad vaak op als voogd (h) Tak 3
(RABW, OAL, Supplement, nr. 511: Register gehouden voor de inschrijving van de wettelijke passeringen en leenverheffingen van de heerlijkheid Raveschoot (1648-1719), f158v°).

Een eeuw later vinden we opnieuw een spoor bij een achterkleindochter van Laurentius: "Geeraert Ferpon causa uxoris Joanne Marie Haegens bij successie van Lieven Haegens haeren vader hout een leen oock genaemt den tarweacker groot ontrent twee gemeten" (achterleen **).

- de "steurtenackere", Pieter Bracke causa uxoris Pieternelle Haegens (zus van Joanna Maria - achterleen uit het landboek 1769)

- "Bartholomeus vanden Bossche filius Bartholomeus houdt een leen van desen hove zijnde een partije land genaemt de kleine warande"... hem competerende bij successie van Livine Haegens sijne moeder die het hadde bij versterven van jacquis haegens en Pietronelle Cornelis haere vader ende moeder" ( Tak 3/**)

- de "lange veurre", 971 roeden, Andries Haegens (leen- en renteboek).
Mogelijk Andreas fs Livinus en Petronella De Wilde
( Tak 4). Een 'veurre' is een ploegvoor, greppel.

26



Detail van de Popp-kadasterkaart ca. 1860 met aanduiding van enkele lenen (in het midden de Raveschoothoeve, bovenaan de Hanselaarstraat):


27. het wulgaerdeken

 

37. het potaerdeken

 

43. de kleine warande

 

59. de tarweakker

 

73. de lange veurre

(kaart **)
 


Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Baljuws van Raveschoot (16de - 18de eeuw)
Wat de functie van baljuw precies inhield werd reeds uitvoerig belicht ( Generatie IV (d). Tijdens het onderzoek werden de aangetroffen baljuws van de heerlijkheid Raveschoot opgelijst, waaruit blijkt dat leden van de plaatselijke families HAEGHENS en DE VIJLDER het ambt regelmatig uitoefenden (a). Het overzicht - weliswaar met hiaten - biedt, net zoals dat van voormalige eigenaars, een referentiekader om data in de tijd te situeren.

(a) dit gebruik was van alle tijden: "Wanneer men de samenstelling van het baljuwskader tijdens de late middeleeuwen onder ogen neemt, wordt men onmiddellijk getroffen door het regelmatig opduiken van dezelfde familienaam. Naamgenoten zijn wel niet noodzakelijk verwanten, maar toch kan het geen toeval zijn dat zoveel baljuws dezelfde familienaam droegen. Bij nader onderzoek  komt men dan ook op het spoor van een reeks families met sterke ambtelijke traditie, die de vaste kern van het baljuwskader vormden" (Het grafelijk baljuwsambt in Vlaanderen tijdens de Boergondische periode, J. VAN ROMPAEY, 1967, p. 236).

   Datum

BALJUWS

1571

1603

Anthonis Temmerman (b)

Livinus Haeghens (c)

>1615

1648

Jan Haghens (d)

Jan Schepens (e)

1653

Livinus Haghens fs Livinus (f)

1656

Gillis De Vijldere (g)

1685

Gillis Brouckaert (h)

1700

Joos De Vylder (i)

1702

Frans De Vyldere (j)

1774

Franciscus De Vylder (k)

1794

Emanuel Van der Moere (l)



(b) "Dit naevolgen es de pacht binne Hartbuer ende Raffeschoot...Eerst Raffeschoot...Anthonis temmerman bailliu myns heere van Resseghem ende nieugaversch binnen wettere bedienende tselve officie" (SAG, Wetterse penningkohieren, reeks 28-79/333). Er "werd afzonderlijk rekening gehouden, hetwelk jaerlijks, ten bijwezen van eenen kommissaris, door het hoofdkollegie van Dendermonde afgevaerdigd, plaets had" (Geschiedenis van Wetteren, J. BROECKAERT, pp. 53-54). Zijn deze rekeningen bewaard? In elk geval niet in het RA Gent in het OAK of OAL, maar aangezien Raveschoot afhankelijk was van Wetteren misschien wel in het archief  van het Land van Dendermonde, want "Er was [...] een baljuw voor Wetteren en Schellebelle die zijn rekening indiende bij de (hoog)baljuw van Dendermonde" (De Rechtspleging in het Land van Dendermonde (1373-1615), M BOVYN, noot 11, p.128 in 'Gedenkschriften van de Oudheidkundige Kring van het Land van Dendermonde', Vierde reeks, deel 4, Jaarboek 1978-79).  


(c) "Ic Jor jan de zaman heere van poorte als erfachtigh van hove en heerlichede van raveschoot int landt van dendremonde attesthere als ...elicken darut behoort dat ic gheconstitueert en ghecommiteert hebbe, constitutor en commitere by desen lyeven haeghens fs. jacobs omme te bedienene de voorz hovelichede als baillú". (16/07/1603) Tak 4 (RAG, AF, APR, nr. 177/634).

Uit volgende wettelijke passeringen valt af te leiden dat hij minderjarig was in 1586 (-25 jaar) en meerderjarig in 1589. Zijn geboortejaar moet zich dus situeren ca. 1561-1564. Hij overleed op 03 juni 1615: "Livinus hagens, pretor de Ravenschoot via optimus et purificus reliquit ex uxore sua Beatrice van aerde 9 proles", dwz. baljuw van Raveschoot, hij leidde een voorbeeldig en zuiver leven en liet 9 kinderen na bij zijn echtgenote (PR overlijdens Kalken).


- "viii roen lants inde vierdonghe [...] danof is in erffene comen Ln haghens voocht Lauken haghens zynen broere" (134 f107r° 10/01/1589). Livinus was dus reeds volwassen, zijn jongere broer Laurentius nog minderjarig en zijn vader Jacobus, moeder Livina VAN DAMME (of beiden) reeds overleden. Mogelijk overleed zij in 1582: "Item betaelt...over de begravenesse vande huysvrauwe jacop haghens desen July 82" (kerkarchief 477 f13r°)

- "jan hubrecht en ln haghens met hem ghevoocht gillis oosterlinck (paterneel, schoonzoon van Livinus' oom Jan 'de jonghe') en adriaen van damme (materneel) hebben hemlr onderft in vorme van manghelinghe (ruil) te weten die voorn ln met zyne voochden van ontrent een buynder lants inden schrieck neffens den voorn hubrecht...en jan hubrecht van ontrent 800 roeden lants up anselaer ghenaempt den anselaer...belast en verobligeert staen ...aen dhoirs jan haghens" (f47r°/v° 08/03/1586) 


(d) "voorn hofstede van jan hagens balliu van Raveschoot" (RABW, OAK, Landboek 1610, f103r°). Broer van baljuw Livinus (c) & stam-overgrootvader ( Generatie IV). De aanduiding van baljuw is later toegevoegd, want zijn oudere broer Livinus was zittend baljuw toen hij overleed in 1615.


(e) "in d'absentie van jan schepens bailliu ...actum den ij Jany 1648" (RABW, OAL, Supplement, nr. 511: Register gehouden voor de inschrijving van de wettelijke passeringen en leenverheffingen van de heerlijkheid Raveschoot).

(f) zoon van baljuw Livinus x Beatrix Van Aerde (c). "Lieven haghens fs lievens heeft synen eedt ghedaen als bailliu van heerlykhede van Raveschoot van jor Remij de Saman heere van port desen 17 Junij 1653" (ibidem, f15r°). Uit een Laarns quohier van 1680 ivm de heerlijkheid Nieuwengaver (gelegen boven de Dendermondse heirweg, ten westen van de Rivierstraat) blijkt dat hij op de hofstede gewoond had van zijn schoonvader Lieven Lammens, die in 1607 veroordeeld was tot 10 jaar verbanning wegens hekserij ( Tak 4 a (bis). Livinus was ook in 1647 kerkmeester geweest en werd genoemd als poincter ende settere, die het aandeel bepaalde en inde van een globale belasting op het grondgebruik (J. DE WILDE, 'Het gebied en de inwoners van de Nieuwengaver in het noorden van Laarne', Castellum, nr. 4, 2006, pp. 32-49).

(g) "ter manynghe van gillis de vijldere balliu" (30/10/1656) (ibidem, f27r°). 


(h) "Quote ende lantbouck onderhouden bij Gillis Brouckaert, bailliu van de wijck ende heerlijckheid van Ravenschoot" (28/11/1685) (SA Wetteren, Alfabetische naamlijst op de familienamen van het quote of landboek van 1685 tot 1798 Ertbuer en Ravenschoot, J. CLINCKSPOOR, 1992, III).

(i) "desen VI April 1700 was ondertekent joos de vylder bailliu" (RABW, OAL, Supplement, nr. 51: Register gehouden voor de inschrijving van de wettelijke passeringen en leenverheffingen van de heerlijkheid Raveschoot, f2r°). 

(j) "frans de vyldere aengestelden balliu in plaetse van joos devijldere van daete 1. xber 1702 ondt. coornaert raverschoot du laurij" (RAG, AF, APR, nr. 177/642).

Nog zeker in functie tot 09 september 1718 (RAG, Kaartenverzameling, Kaart van de hoeve van Joos Verschraeghe in Wetteren, in de heerlijkheid Ravenschoot, opgemaakt door Benthuys, 1656).


(k) "22. 9bre 1774. verheven door den bailliu devijldere over jor. charles piers" (zie (l). Pachtcontract van 15/04/1782 tussen Charles Piers en "sieur francis devijlder fs. francis" (RAG, AF, APR, nr. 177/642). Uit de straet bereijte ( De Kalkense straatschouwingen 1764-98) in de Wetterse wijk van Raverschot (sic) in 1764: "De straete loopende van aen het hof van frans devylder naest de revierickstraete (de huidige Raveschootdreef) Frans devylder georde. synen boom te weeren den welcken light d'weers over de straete" (SAW, OAW, nr. 1265). 

(l) "Op 6 februari 1794 had ten huize van Franciscus De Vijlder, baljuw en houder van het landboek van de heerlijkheid en het leenhof van Raveschoot de overdracht plaats van zijn functies als baljuw en zaakwaarnemer wegens sijne impotentie, aan Emanuel Van der Moere, griffier van Laarne" ( Generatie IV) (Enige gegevens over de heerlijkheid Raveschoot, E. SCHEPENS, Castellum, jg. VII, nr. 2, juni 1990, p. 10).


Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Eigenaars van Raveschoot (13de - 19de eeuw)

Hierna volgt een overzicht, met hiaten, van de gekende eigenaars. Zij kwamen in het bezit van de heerlijkheid via erfopvolging, aanhuwelijking of aankoop en voerden de titel 'heer en vrouw van Raveschoot'. In het feodale stelsel waren zij als vazal van de machthebber belast met een paardendienst, dwz. in oorlogstijd moesten zij als bijdrage in natura een paard leveren:

- "le fief te Raveschot [...] dont ledict fief en temps de guerre le service dung cheval" (ARA, Fonds van de Rekenkamer, 1102, Het Leenhof van Dendermonde (1473), p. 151).

- "Jan van den Velde fs Jans houdt een leen van mynen heere van Dendermonde groot zynde XLIIIJ bunderen ende is geheeten Raveschoot [...] ende staet dit voorseyde leen teenen peerdedienste op sheeren coste enden ten relieve naer costume" (ARA, Fonds van de Rekenkamer, 1103, Het Leenhof van Dendermonde - register met leenverheffingen van de 16e eeuw tot 1789, f°168v°).
- "dit voorn leen staet ten dienste trouwe ende waerheden mynen gheduchten heere in huutvaerden (*)  ten dienste van eenen peerde up sheere coste" (ca 1532) (RAG, AF, APR, nr. 177/634: recepissen en denombrementen van lenen (1546-1795).

- "dit myn voorn leene staedt ten dienste trauwe ende waerhede mynen gheduchten heere den Co(ninklyken) ma(jestey)t in huudvaerden (*) ten dienste van eenen peerde up sheeren cost" (26/06/1569) (ibidem).

- "Staende 't selve Leenhof ende heerlykheyd ten dienste, trouwe ende waerhede zynen voornoemden heere in uytvaerden (*) ten dienste van eenen peerde op 's heeren coste" (09/06/1795) (Geschiedenis van Wetteren, gevolgd van eene historische schets der omliggende gemeenten, J. BROECKAERT, 1862, p. 64).


(*) Heirvaert (Lat. expeditio exercitatis): veldtocht die de vorst ondernam met een krijgsmacht die hij zelf financierde.


Z
ij waren dikwijls afkomstig uit het Gentse. Dit is zo voor de families DE SAMAN (oorspronkelijk uit Sinaai in het Waasland), COORNAERT, TRIEST, PIERS en DE LOOSE. 

Datum

EIGENAARS

<1387

Jan van den Wincle (a)

1387

Jan de Schoutheete (a)

1469

Johan vanden velde (b)

1473

Johan vanden velde fs Johan (c)

1525

Gillis de cupere (d)

1537

Willem de cupere fs Gillis (e)

1569

Bauduwyn de cuupere fs Willems (f)

1574

Gillis de Zaman van Pieter vanden Kerckhove (g)

1602

Jan de Zaman fs Gillis (h)

1653

Remigius de Zaman (i)

1657

Jacques Coornaert fs Pieter (j)

1682

de kinderen van Jacques Coornaert (k)

1713

Jan Franchois II Triest (l)

1716

Marie Theodore Triest (l)

1732

Jan Charles Ignace Piers (l)

1767

Charles Piers (m)

1795

Augustin Hyacinth Joseph Piers (m)

1809

Philippe Piers (n)

1825

Eugène Jean Piers (m)




(a) "Er waren twee bijzondere heerlijkheden in deze gemeente: Raveschoot en de Nieuwe Gaver. Eerstgemelde behoorde, zoo wij gezien hebben, nog in de eerste helft der XIIIe eeuw aan de heeren van Dendermonde. In 1387 werd zij bij de verdeeling der nalatenschap van Jan van den Wincle en zijne echtgenoote Maria van den Kerchove, toegewezen aan Jan de Schoutheete, gehuwd met Margareta van den Wincle" (Geschiedenis Van Kalken, F. DE POTTER & J. BROECKAERT, 1889, p. 15).

(b) "Jehan vanden velde tient ung fief de monsgr contenant xviij bonniers et est appelle le fief de Ravestot (sic)" (ARA, Fonds van de Rekenkamer, nr. 1101, het Leenhof van Dendermonde, 1469, p. 95). 

(c) "Jehan vanden velde fs Jehan tient ung fief de monsgr contenant xviij bonniers appelle le fief de Raveschot" (ARA, Fonds van de Rekenkamer, nr. 1102, het Leenhof van Dendermonde, 1473, p. 151).

(d) "Ic pietere haghins kenne ende lyd dat ic haudende ben in achter leen van Gillis de cupere eluf buyndere leens luttel min oft mer ter cause van zynen leen herlicheit ende laetschap van raffescoot" (09/06/1525) (RAG, AF, APR, nr. 177/634). 

(e) "Ic lieven vanden velde kenne ende lyt dat ic haudende ben van eenen leen vanden heersamen Willem de cupere fs gillis van zyn hove dat hy haudende is met jan haghins… ligghende in raffescoot" (16/02/1537) (ibidem). Deze Willem was gehuwd met Francisca de Clerc.

(f) "Ick Jan Clays bailliu der Co. Mat. onser gheduchten here van zynder stede ende heerl van wettere kenne by desen ontfaen thebben van Bauduwyn de cuupere fs Willems den... ende denombrement van zynen leen ghenaempt tleen van Raffeschot" (26/06/1569) (ibidem). 

(g) Op 22/07/1574 kocht Gillys de Zaman tijdens een vergadering te Gent de heerlijkheid van Pieter vanden Kerckhove (RAG, AF, APR, nr. 177)
"gillis de zaman deurwaerder ( Het Adelsarchief Piers de Raveschoot (k) inden raedt van vlaend erfachtich heere van hove en heerl van raveschoot" (06/07/1580) (RAG, AF, APR, nr. 177/634). 
"De heerlijkheid van de Poorte, op het Westveld te Belsele, en gedeeltelijk ook op Waasmunster, was 51 bunder 2 gemeten, vroeger al heide, groot. Zij verhief van de vierschaar van Sinaai en Belsele, en behoorde in de eerste helft der XV° eeuw aan Magaretha van Zaamslag, vrouw van Jan van Pottelles, heer van Eeke, in 1564 aan Philip Quispeau, uit hoofde zijns broeders Jan. Later kwam zij in bezit van de familie Zaman, en wel namelijk aan Gillis Zaman, zoon van Jan en van Amelberga de Nieulandt, en wiens zoon Jan, (zie (h)) gehuwd met Claudina Lievens, heer van de Poorte en van Raveschoot, tevens schepene en ontvanger was der stad Gent in 1604, 1609, 1610 en 1615. Na hem verviel zij op Remigius Zaman, (zie (i)) schepene van Veurne, getrouwd met Catharina Blomme" (Geschiedenis van Belsele, F. DE POTTER & J. BROECKAERT, 1877, Gent, p. 28).

De stamreeks van deze familie gaat ver terug tot begin dertiende eeuw met ene Pieter Zaman (°ca. 1218 te Sinaai-Waas). Enkele correcties: de ouders van Gillis waren Jan x Jacquemine Van Der Beke, de grootouders Jacobus x Amelberga van Nieulant. De echtgenote van Remigius was Cecilia Blomme. Meer info op https://gw.geneanet.org/hlmcharita.


(h) "Ick Jan de zaman audste leenhoir van wylent Gillis de zaman myn vadere, kenne dat ick haudende ben van myn leenhof ende heerlicheyt van Raveschoot" (20/05/1602) (RAG, AF, APR, nr. 177/634); 

"1607 Schepenen van der Kuere… Dheer Jan Saman, heere van der Poort (Maatschappij der Vlaemsche Bibliophilen, 1854, p.139); "Jan Zaman, heer van Ter Poorte, schepen van Ghedeele in 1613"(Jaerboeken van het souvereine gilde der kolveniers, busschieters en kanonniers, gezegd hoofdgilde van Sint Antone te Gent, Deel 2, ed. F. VANDERHAEGHEN, Gent, 1867, p. 20)

"1621 Joncheer Jan de Zaman, heere van der Poort, van de wercke, obiit (overleed) ende in zyne plaetse wierd van de heeren gecreëert als ontfanghere van de wercke, dheer Jacques Bossier" (Memorieboek der stad Ghent: van 't j. 1301 tot 1737, Volume 3, A. VAN HEULE, 1854, p. 158).


(i) "bouck ende leenhove van Raeveschoot die onderhauden wordt ten versoucke van joncheer Remie de Saeman heere van tselve Raeveschoot" (17/01/1649) (RABW, OAL, nr. 508: Register gehouden voor de inschrijving van de wettelijke passeringen en leenverheffingen van de heerlijkheid Raveschoot (1649-1699), f1r°)

"De wapens op het tweede venster waren niet van Remigius de Zaman, abt van Loo en van Gillis Blomrae, maar wel van een naamgenoot en bloedverwant van den abt: Remigius de Zaman, heere de la Porte" (Biekorf, Volume 37, 1931, p. 342).


(j) "1656 Schepenen van der Kuere... Dheer Jacques Coornaert" (Maatschappij der Vlaemsche Bibliophilen, Volume 2, 1854, p. 207)

"denombrement der heerl van ravenschoot overgheven bij dheer jacques coornaert die het vercregen heeft by coope jegens jr [glaude] de saman inde alle sijne...ten volgens recepisse van deze 9 9bre 1657  Ick d'heer Jacques Coornaert fs d'heer Pieters oudt schepenen der stede van Ghendt bekenne by desen mynen denombremente dat ick houdende ben van edele ende hoochgheborenen heere... philippe baltazar van... villain...heere van wettere ende calkene… myn heerlichede ende leenhof ghenaemt... Raveschot groot zynde vierensestich bunderen en halff ende hondert roeden luttel min ofte mere" (RAG, AF, APR, nr.177/ 634). Zijn moeder was Anne Penneman (G. VAN HOOREBEKE, Le Nobiliaire de Gand, 1848, p. 108).


De jr glaude de saman waarvan sprake is jonker (= zoon van een edelman) Jean Claude Zaman, zoon van Remigius x Cecilia Blomme. Het is onduidelijk of hij reeds eigenaar was van de heerlijkheid of enkel de gevolmachtigde van zijn vader, aangezien Remigius pas overleed in 1660 en de verkoop reeds plaatsvond in 1657.


(k) "in 1676 (reeds in 1657, zo blijkt) aan Jacob Coornaert, heer van Kerkhem en Roncheval; in 1682 aan de kinderen van dezen laatste uit zijn huwelijk met Suzanna de Blicquoy" (eigenlijk du Bucquoy) (Geschiedenis van Kalken, F. DE POTTER x J. BROECKAERT, 1889, p. 15). 


Op 15/04/1694 verwierf Petrus Frans De Ruijter 1/3 na zijn huwelijk met Anthoinette Coornaert. Baljuw Frans De Vylder kocht dit derde deel in 1722.


(l) in 1713 kocht Jan Franchois II Triest, gehuwd met Isabelle van Duerne, de 2/3 van het domein van de familie Coornaert. Na zijn dood in 1716 werd zijn dochter, Marie Theodore Triest, vrouwe van Raveschoot. Zij huwde met Jan Charles Ignace Piers in 1732 (privé-archief Ronald Piers de Raveschoot). 


Merkwaardig genoeg was er te Gent een gelijknamige heerlijkheid, die tevens afhankelijk was van het Leenhof van Dendermonde: "La seigneurie de Raveschoot, à Gand, formait un fief qui relevait de la cour féodale de Termonde; elle s'étendait du pont des Cinq Arcades jusqu'à la porte de S'Liévin, au quartier nommé het Zand, et touchait vers l'ouest aux Munkmeerschen, où la cour de cette seigneurie (het kasteeltje 'Hof van Raveschoot', afgebroken in 1907) était située. La maison fut reconstruite par Liévin Triest, qui possédait cette seigneurie au XVIe siècle, en 1563 d'après la date marquée à la façade et conservée sur l'estampe" (Messager de Sciences Historiques, des Arts et de la Bibliographie de Belgique, ed. J. DE SAINT-GENOIS et al, Gent, 1854, p. 351.). De huidige Raveschootstraat loopt dwars door de plaats waar zich het kasteeltje bevond.  


27

(Detail van 'Plan van Gend' uit 1796 (SAG)

Op 25 april 1345 kocht de Gentse schepen Simoen van Raveschoot fs Boudewijn deze heerlijkheid aan, waarna het dezelfde naam droeg. "De familie van Raveschoot was een Gentse patriciërsfamilie die in de loop van de vijftiende eeuw stilaan aanvaard werd als een adellijke familie. Vanaf 1470 werden ze met zekerheid als edelen beschouwd. Ze behoorden tot de Gentse elite en namen in de periode 1350-1500 niet minder dan negenentwintig schepenambten op" (K. GOSSELIN, Een adellijke familie in het laatmiddeleeuwse Gent: de familie van Wedergrate, 2011, p. 67). Simoens kleindochter Lysbette huwde Simoen Borluut, hun dochter trouwde met Christoffels Triest, eveneens schepen te Gent. Een nazaat, Frans Triest fs Charles, deed op 20/07/1611 leenverhef van de heerlijkheid met een erfelijke cijnsrente van 7 pond 12 schellingen 6 penningen groot, 24 kapoenen en half, 2 ganzen, een hoen en een vierendeel tarwe die diverse laten golden. Bij verkoop van een perceel werd er een pond peper geëist (W. STEVENS, Het Leenhof van Dendermonde tijdens de vijftiende eeuw, 2013, p. 444). Tot ca. 1650 had de familie Triest het Gentse domein in handen. 

Jan Franchois II Triest stamde af van een broer van die Christoffels Triest, nl. ridder Claes Triest, voormalig hoogbaljuw en schepen te Gent. Men kan vermoeden dat de sterk verwoven geschiedenis hem ertoe aanzette om de gelijknamige heerlijkheid aan te kopen. In een Kalkense renterol van ca. 1340 staat geschreven: "Jan Poupe VI d. bi raffenscoet ex parte W. f. Robbr. van Raffensscoet" een aanwijzing van een directe link tussen de heerlijkheid Raveschoot en de Gentse familie van Raveschoot. 

(m) Na het overlijden van Jan Piers werd een "caerte figúrative der heerlijckheijd van Raveschoot geinclaveert binnen de prochie van Kalcken competerende Jor. Charles Piers heere van walle" opgemaakt (RAG, APR, nr. 177)

"In 1795 is Augustijn Piers, na het overlijden van zijn broer Charles, heer van Raveschoot … Zijn zoon Eugène Jean, geboren te Gent op 30 december 1783, volgde hem op". Eugène Piers was tevens senator (1831-35) en burgemeester van Olsene in 1836 ('Enige gegevens over de heerlijkheid Raveschoot', E. SCHEPENS, Castellum, jg. VII, nr. 2, juni 1990, p. 10).


(n) tevens zoon van Augustijn. Hij werd later burgemeester van Gent (1819-26) (privé-archief Ronald Piers de Raveschoot).


D
e Gentse schepen Jean-François de Loose (o) kocht vanaf 1808 systematisch gronden op, die overgingen op zijn dochter Thérèse, die zou huwen met Félix de Limon. Hun dochter Eugenie ten slotte trouwde in 1843 met Charles de Kerchove de Denterghem. 


(o) Voor een genealogie van de familie De Loose, zie G. VAN HOOREBEKE, Le Nobiliaire de Gand, 1848, pp. 107-110.


In 1898 bezat de familie Piers nog zo'n 9 ha.

('Enige gegevens over de heerlijkheid Raveschoot', E. SCHEPENS, Castellum, jg. VII, nr. 2, juni 1990, p. 24 en privé-archief RPR).


Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Het Adelsarchief Piers de Raveschoot

Nazaat Ronald Piers de Raveschoot uit Italië, zelf ook sterk geïnteresseerd in familiegeschiedenis, zette mij via mail op het spoor van dit fonds (RAG, FM79, 633-642). In 1732 verwierf de Gentse familie Piers via aanhuwelijking de gelijknamige heerlijkheid (a), waarbij vele documenten van voormalige eigenaars in haar bezit kwamen. Het bestaan van het fonds was me bekend, maar ik kon niet vermoeden dat ook handschriften uit de zestiende eeuw bewaard bleven, die toelieten om de stamreeks uit te breiden tot ca. 1480 (b). 

(a) De familienaam werd officieel gewijzigd naar Piers de Raveschoot bij KB van 17/03/1885, al droegen nà 1732 reeds verschillende leden de naam van hun belangrijkste heerlijkheid, zoals gebruikelijk was bij de adel. In Gent gebeurde net het omgekeerde: de gelijknamige heerlijkheid kreeg in de tweede helft van de 14de eeuw de naam van de eigenaars, de familie..."van Raveschoot"! 
(http://users.skynet.be/fb969969/pagina3.html)

(b) In het kasteel te Olsene verhuisde het archief in oktober 1918 van de zolder naar de kelder wegens de intense bombardementen in de streek. Stanislas Piers de Raveschoot bracht het toen persoonlijk naar Gent. Hij kreeg gelijk, want in de volgende dagen werd het kasteel beschadigd door de bombardementen. Gelukkig was de familie naar Gent gevlucht en raakte niemand gewond. Uiteindelijk werd het archief in depot toevertrouwd aan het RA Gent (R. PIERS DE RAVESCHOOT, 'De gedwongen vlucht van de familie Piers de Raveschoot uit Olsene in oktober 1918', in Bijdragen tot de Geschiedenis en Folklore van Zulte, 2012-13, 24, pp. 142-153).

N° 634: recepissen (c) en denombrementen van lenen (d) 1546-1795

- "Ic pietere haghins kenne ende lyde dat ic haudende ben in achterleene (e) van Gillis de cupere [...] luttel min oft mer ter cause van zijnen hove heerlichheyt ende laetscepe van Raffescoot..., mits dat ic gheenen zeghele (f)... huyze... heeft jan de mol secretarys vanden voors laetscepe dit raport te mijnen... ghescreven ende gheteckent" (09/06/1525)

(c) ontvangstbewijs van de leenheer aan de nieuwe leenman, waarin dikwijls de exacte bewoordingen van het denombrement (cf. (d) zijn overgenomen.
(d) rapport met de namen van het leen, nieuwe leenman en leenheer, het leenhof waaronder het ressorteerde, omvang, oppervlakte, ligging, bijhorende rechten, achterlenen, feodale verplichtingen  (leendienst, overdrachttaks,... ) en andere lasten (renten, cijnzen,...). Binnen de 40 dagen na de akte van het leenverhef (Fr. relief d'un fief) en het afleggen van de manschap aan de leenheer of baljuw over te maken. 
(e) land wat een leenman op zijn beurt aan een ander in leen gaf.
(f) losse akten op perkament werden dikwijls onderaan bekrachtigd met een lint en een zegel uit bijenwas. Daarin werd het familiewapen gedrukt via een ring met relïefstempel. Door het broze materiaal braken de zegels makkelijk af of gingen compleet verloren. Stamoud-grootvader Petrus had geen eigen zegel en liet de opsteller het rapport ondertekenen. In het ARA te Brussel loopt sinds 2008 een digitaliseringsproject van de zegelcollectie (ca. 38.000 stuks)
(http://search.arch.be/nl/zoeken-naar-archieven/zoekresultaat/ead/rabscans/zoekterm/zegelafgietsels/eadid/BE-A0510_005990_005868_FRE)


"Ic lieven vande velde fs jans kenne ende lyt dat ic haudende ben van een leen vanden heersamen willem de cupere fs gillis van zyn leene dat hy haudende is met jan haghins" (15/-/1537)

- "Ic jan monen (g) baelliu der C[oninklijcke] M[ajesteij]t onsen gheduchten heer van zynder stede van Wetteren kenne by desen ontfaen hebbende van lauwereys de cupere fs gillis als man van vooghdye van den weesen achterbleve by den overlyden van willem de cupere...houwen diversche personen van mij in achterlene ghelyck hier naer vclaert...peter haghins met gaders jan vanden velde die houden xviii bunderen leene vanden voorn leene...ende dander heelft behoort toe peter haghins tot synen leene" (08/03/15..).

- recepis van de Wetterse baljuw Lauwereys Everden (g): "jan haghens vi bunderen floreyns haghens vi bunderen" (18/10/1553)

- kopie van een recepis van Jan Clays (g), baljuw te Wetteren  met achterleen: "jan haeghens zes willem haeghens fs floris zes bundere" en "behoort my (g bis) toe den helft ende dander behoort toe jan haeghens tot zynen leene" (26/06/1569)

(g) Ene Jan Moens wordt vermeld als Wetterse baljuw van 1535 tot 1550. Hij wordt opgevolgd door Laurentius Everden tussen 1550 en 1556. Jan Clais staat vermeld van 1562 tot 1579 (J. BROECKAERT, Geschiedenis van Wetteren, 1862, p. 49).

(g bis) bauduwyn de cuupere fs willems.

- recepis van 20/05/1602:   


f1r° "Ick Jan marchille als Bailliu van edele ende moghende heere Mr Lamorael Vylain heere van Masseme Wes trem Wettere Calckene, kenne ontfaen thebbene onder de zaghe van Jan de zaman heere van poorte [...] zyn raporte ende denombrementen van zyn leen... Ick Jan de zaman audste leenhoir van wylent Gillis de zaman myn vadere, kenne dat ick haudende ben van myn leenhof ende heerlicheyt van Raveschoot"

f2r° "den wulgaert groot een ghemet en 100 roeden tsamen gheleghen oost Janneken haghens ende Lauwereys van damme"

"de cleene warande... oost Janneken haghens"

"het tarwestuck... oost Janneken haghens"

"Lieven haghens een bundere en half oost theerenstraete"

f2v° "twee stucken eene ghenaemt den drooghen ghenst oost Lieven haghens zuudt Pieryne haghens... dandere ghenaemt tspeurnackerken oost Pieryne haghens zuudt de dreve daeranne ghelant Andries de meulenaere ende Adriaen haghens"

"Adriaen haghens fs Jans een bundere ghenaemt den choenynghe (?)"

"Pieryne haghens uxor Pieter salemon 500 roeden in een stuck oost Pieter mathys zuydt de dreve van Guillaume vander biest west tspeurnackerken"

f3r° "stick ghenaemt de heye oost theeren straete zuudt den oostbosch west Adriaen haghens"

f3v° "oost Lieven haghens Michiel burm ende Jan haghens zuydt theeren straete"

"Gheleyn clauwaert up een hofstede groot ontrent 800 roeden ghecommen van Pieter de conynck ende de weesen willem haghens [...] oost ende noort theere straete"

"Jan haghens fs Jacobs by versterfte van zynen vadere up een hofstede groot een bunder 500 roeden oost ende zuudt theere straete noch Jan haghens up een stick landts ghenaemt het steken (h) groot een half ghemet...noort theere straete"

"Elisabeth haghens uxor Michiel burm up een hofstede groot 600 roeden oost theere str zuudt Jan haghens... noort Lieven haghens"

"Lieven haghens fs Jacobs up twee ghemeten [...] oost theere straete zuydt Michiel burm" iets verderop "landts ligghende west Janneken ende Mayken haghens" 


(h) dit perceel legt een verband tussen 3 opeenvolgende generaties van rechtstreekse voorouders:  Jacob-Jan-Jacquis (zie hieronder).

- "denombrement der heerl van ravenschoot overgheven by dheer jacques coornaert die het vercregen heeft by coope jegens jr. saman ind alle sijne [.....] volgens recipisse van date 9 9br 1657". 11 ongenummerde folio's van ontfangher Nicolaas Van Hecke. Uittreksels:


"een bunder ende hondert roeden genaemt de burghemetten over de beke oost ende noort de weesen van jan haghens"
"eerst den grooten meersch groot een bunder hondert ende zessendertigh roeden, oost jacquis hagens zuyt jan coolman west dit leen, noort de dreve, het tweede ghenaemd het heyken, groot twee ghemeten, oost d'heer jan baert suyt de dreve west livyn hagens noort het straettien daermedegaende"
"het tweede stuck genaemt den wulgaert groot een gemet ende hondert vyff roeden toebehoorende lieven hagens by coope"

 ( De Heerlijkheid van Raveschoot 2.)
"den potaert groot een gemet en sessentachentigh roeden toebehoorende Livien hagens"
"lauwereys hagens by versterfte van synen vaeder de twee deelen ende de weesen jan hagens"
"Item jacquis hagens by versterfte van Caylynen Baudin een bunder ghenaemt de coghe (?)"
"Item jacquis hagens filius jans vyffhondert roeden in een stuck oost s'heeren straeten zuyt de weesen van huybrecht faillant"
"Item Lucas cornelis end de weesen van pieter cornelis een bunder tsamen by versterfte van synen moeder maeyken hagens, oost d'heer Jan baert suyt de weesen van huybrecht faillant"
"hondert roeden in dry stucken dienaendander toebehoorende de weesen van jan haghens filius jans met consoorten, commende by versterfte van haerlieder moedere"

"Livin hagens by coope van mattheus van eesvelde op twee dachwant en half genaemt voorsten claeysacker"

( De Heerlijkheid van Raveschoot 1) 

"Livijne vandensype lest (i) weduwe van jan hagens by coope van livin everaert op eene hofstede groot een bunder, daermede oock tegoeden heeft livin de maerschalck als liggende oock inde selven hofstede by versterfte van synen vaeder"

"jacquis hagens by versterfte van synen vaeder op een stuck landts genaemt het steken groot een half ghemet...noort s'heeren straete" ( (h)

(i) "lest" betekent meestal: recente, vlak voor iemands dood. Hij stierf echter zeker voor 11/01/1645.

- J
oos De Meuleneere bezit het leen de heye oost de Hanselaarstraat en zuid "dhoirs van jan haghens" (16/09/1583)

N° 638: renterol eerste kwart 15e eeuw 

"De weduwe en de kindre jacop haghens" (Arrow Generaties III-I)

N° 642: varia 1580-1795

- "jan de gheest fs jacops daer aen ghelandt west mr gillis bautens oost tscheere straete zuit jacop haghens noort jacop haghens twee ghemet ofte daer ontrent 1574" en "lande van raffeschoot jacop haghens fs jans daer aen ghelandt oost tscheere straete mr gillis bautens zuit tscheere straete woont jan de gheest groot zynde een bunder ofte daer ontrent " (26/01/1574)

"Ic Jan de vyldere kenne en lyde dat ic houden ben van...leen ligghen en sorteren ond de prochie van wetteren daer...groot int gheheele twaalf bund tien dacht en een half lettel min...te weten...dat deen ghenaempt is den grooten meersch danof dander den wulgaert oost ghelant jan haghens west...gillis saman, noch twee stucken deen ghenaempt...hof en dand den warande bosch oost ghelant gill saman west den bund adriaen de mueleneere, en ande warande bosch zuyt gillis saman en oost jan de vyldere Noch een stic ande groote en cleene warande oost en west jan de vyldere...grooten ackere (*) is ghelandt oost de bund van floreys haghens zuyt de bunderen van adriaen de mueleneere een stic ghelant oost de bund van selven floreys haghens" (
20/06/1574)

(*) Vgl. met "Bauwin de wilde inde bruchstrate den grooten ackere over jan haghin achter jan svijlders anden sloot" (RAG, OAL, 520, Rente- en cijnsboek van Laarne anno 1506, f 44v°). Is deze Jan de vader van mijn stamoud-grootvader Pieter?

- renteverkoop (06/06/1580):
cnnhkmzu21g3p


"Wy Jacop (j) Adrian en Jan haghens fs jans metsg willem haghens fs floreys, kennen en lyden by desen wel en deuchdel vcocht hebbende gillis de zama[n] (k)... inden raedt van vlaend[eren] erfachtich heere van hove en heerl van raveschoot desen helft van ver... en jaerlicksche heerl rente als ons elck... zyn competeert inde voorz heerl te weten ontrent... h...d schell parisisch metsg thienden penning vlaemschen buynder ghelt en datter... en zonder mogl... en  dat voor de somme van zes ponden groot eens die wy van voorz zaman by desen kennen ghereet ontfang thebben... , d... nemt oock de voorz zaman tsynen laste zulck... wy zouden mogl ghehauden zyn over den helft van de Co[ninclycke] Ma[jestey]t... te dienen met eenen peerde danof hy zaman den voorz vcoopers belooft ton...en... voorts de voorz vcoopers en... elck...van... wettel... te verhueren en pachten en oock erfenisse en onterfenisse... alst noodt is dus tallen tyden en w... als d... van... zal wesen en dat up verbant van... en goedinghe... ons hanteecken (l) hier volgt ghestelt den VIe july XVc tachentich" 


(j) de stam-betovergrootvader.
(k) de afkorting valt niet te ontcijferen, maar na een oproep via het Facebook FV-forum kreeg ik een link naar een gebeurtenis in 1560: "meester Gillis Zaman, deurwaarder bij den Raad van Vlaanderen, zich ten zijnent aanbood, niet om zich de keel te verfrisschen met eenen teug lekker Cruybeeksch bier, maar wel om hem met weinig complimenten aan het verstand te brengen, dat Gaspar Douchy, heer en meester der prochie, de onmiddellijke sluiting zijner taverne te Gent geeischt en bekomen had ".
('Het "Backersveer" te Cruybeke, voormalige eigendom der stad Antwerpen (1531-1819)', E. DILIS, Annalen, vol. 23, Cercle archéologique du Pays de Waes, 1904, p. 212)

(l) Jan en Jacobus ondertekenden met hun merck "Y" (als analfabeet). Willem liet zijn naam voorafgaan door "J[onke]r". Hier niet verwijzend naar een adelijke titel, maar naar een ongehuwde jongeman van goeden huize. Typerend voor dit tijdvak is het gestileerde monogram tussen voor- en familienaam, geflankeerd door het jaartal, cf. het gelijkaardige teken van stam-overgrootvader Johannes in 1642:


48







- aanstelling als baljuw op 16 juli 1603 van Livinus, broer van stam-overgrootvader Jan ( Tak 4):


"Ic Jo(nkhee)r jan de zaman (n) heere van poorte als erfachtigh van hove en heerlichede van raveschoot int landt van dendremonde attesthere als...elicken darut behoort dat ic gheconstitueert en ghecommiteert hebbe, constitutor en commitere by desen lyeven haeghens fs. jacobs omme te bedienene de voorz hovelichede als baillú, en al te doene dat een goet getrouwe baillú schuldich is mitgs te ontfaene de reliefen (o) en camerlinckgheldt (p)  thiende pennynck en alle jaerlicsche en andere extraordinaire baten pachten in ...menten ...en dependerende de voorz heerlichede, en danof... te... alzoo v... alst noodt zy oock te erfene en onterfene alle de achterleenen en erfven door mijn voorn heere ghehauden, feauteytscap te doene, baluecken waeterslooten (q) en diesghelycke devoiren te doene en rechten te onderhaudene naer costume aldaer gheuseert. Boven dien de... andere belanghen ter causen van haerlieder gronden ofte... te bedwynghene... met mannen en laeten van voorz hove dus volghende af en... te... naer usantie van zelven hove. Bezondere dat de voorz haeghens ghehauden wordt my danof rekenynghe... en... te doene tallen tyden die verzocht zynde verzouckende en begheerende midts dien... mannen en laeten van zelve heerlichede en andere... noodt dat den voorz haeghens hauden van huerlieden baillú en met hem alle acten van justitie daer de voorz heerlickhede angaende alst van noode wordt toorconden hier onder ghestelt datum... den X6en. July 1603"

 

(n) als landeigenaar verpachtte hij verschillende percelen aan Livinus ( Landboek 1610 en Eigenaars van Raveschoot (14de-19de eeuw), noot (h).
(o) (Fr. relief d'un fief): leenverheffing met wissel van gebruiker en de daaraan gekoppelde lasten.

(p) vaste som (10 ponden parisis) die de nieuwe leenman aan de heer betaalde bij wandelkoop (overeenkomst) of sterfkoop (overlijden).
(q) straat- en beekschouwingen.


Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Het Kalkense landboek van 1613
Baljuw Pieter Van Hecke liet dit landboek in 1613 opstellen aan de hand van den auwen bouck van mei 1554, dat na 6 decennia aan een update toe was (ARA, Familiefonds de Merode Westerloo, VD 668). Het register van medio 16de eeuw is helaas niet bewaard, maar het vernieuwde exemplaar bevat tal van verwijzingen naar de toenmalige generaties, met f(iliu)s/f(ili)amoeye (tante), grootheer (grootvader) enz. Ook mijn vooruders en hun (aan)verwanten komen veelvuldig voor, we treffen er zelfs op folio's 140r°/v° een tweede bevestiging aan van mijn stamreeks tot stamoud-grootvader Pieter HAGHENS ( Generatie I).

Het bundelt 3 renteboeken van Kalken en 2 van de naburige heerlijkheid Nieuwengaver, die deels in Kalken en Laarne lag (cf. www.bloggen.be/castellum: J. DE WILDE, 'Het gebied en de inwoners van de Nieuwengaver in het noorden van Laarne', Castellum, XXIII, 2006, 4, pp. 32-49). Het omvat 239 gefolieerde bladen, met op de voorkaft een latere notitie: "N°31 Registre où Terrier (Ned. landboek) de Rentes Seigneurialles de Calcken et Nieugaver appendances et dependances de Lan 13.e avril 1613" (in de Arenberg inventaris vermeld als "n°31 Un brief de trois seigneuries dans Calkene"). De aanhef: "In desen zyn geschreven de drye heerlicke renteboucken toebehoorende den edelen zeer edelen ende verweerden heere myn heere mher Jacques Philippus Villain Graefve van Isseghem Baender heere (a) van Resseghem vry heere van Ste Janssteen etc. ende onder meer ander heerlickheden heere desen prochie van Calkene welcke voornoemde renteboucken zyn sprekende op vele diversche gronden van erfven gheleghen binnen de voornoemde prochie ende heerlickhede van Calkene die myn voornoemde heere jaerlicx es heffende ende ontfanghende naer oude costumen - den eersten vande voornoemde dry boucken wort jaerlycx gheseten ende ontfanghen up den kersst ende wordt ghenoemt den kersst bouck den tweeden bouck die sidt ende ontfanght men naer oude costume tusschen de kerstdaghen ende den nieujaersdach ende wordt ghenoemt den heybouck ofte cheynsbouck, den derden heerlicken rentebouck die sidt ende ontfanght men jaerlicx naer oude costume te paesschen ende wordt ghenoemt den cappoenbouck boven dien staen in desen bouck noch geschreven de twee heerlicke renteboucken toebehoorende myn voornoemde heere ende dat van zijn heerschepe vande nieuwen gavere alias van Belle hem streckende in Laerne ende Calken voornoemt sprekende up vele diversche gronden van erfven gheleghen binnen de voornoemde twee prochien ende heerlickheden die myn voornoemde heere jaerlicx es heffende ende ontfanghende te weten dat men den eenen voornoemde heerlicken rentebouck jaerlickx sidt ende ontfanght naer oude costume up den beloken paesschen (eerste zondag na Pasen) zaterdach ende wordt ghenoemt den beloken paesschen bouck ende den anderen voornoemde heerlicken rentebouck wordt naer oude costume gheseten ende ontfanghen up den lesten december te weten up den nieuavondt ende wordt ghenoemt den nieuavondt bouck". 

(a) Ook 'baanrots', een ridder die het recht had zijn manschappen onder eigen banier ten strijde te voeren.

Folio 1 start met het kersst bouck:

f2v° "Clausyntken haghens fs jans jonas brax wyf ( Tak 1 Verwantschappen in de 16de eeuw) over margriete van damme up een half bund lants inde zauwerstrate ghenaemt delschoot oost ghelant Geralt Dhoye ende Ln van ruteghem causa uxoris"

f5r° "Lievin haghens fs Lievens over Ln haghens fs Gillis ( Tak 5) van eenen halfven ghemete ghenaemt weytsackere up zijn hofstede inde somerstrate west de strate zuydt Jacob van Aerde noort michiel venneman" 

f18r° "Jacob de meester over Adriaen haghens ( Tak 1) van 700 roen lants inden biest ( Wettelijke Passering 1558 / Eigenaars in de Penningkohieren 1571-72) in zyn hofstede west het capellen lant van Calkene zuydt de weesen Denys bracke gelt eenen halfven pennynck" 

f19r° "Lieven haghens fs Lievens over Pauwels haghens ( Tak 5) van een ghemet lants inde somerstrate up weydts acker ghenaemt bosschelken noort Adriaen haghens west jan de vyldere ende oost 

f19r° "Den zelven Lievin up een half bund inde zomerstrate comende van lysbette haghens ghenaemt den sandvoortputte noort Adriaen haghens zuydt denys de vyldere" 

f19v° "Geerdyntken haghens jan de vylders wyf ( Tak 5) over Lievin haghens fs Gillis van een ghemet lants in somerstrate achter Lievin haghens stede oost den selven Lievin met zyn bosselken" 

f21v° "Jacobs haghens over dhoirs van Simoen Oosterlinck van eenen halfven bunder thenden doverloopstraetken zuydt willem de rouck oost roelandt vander hulst met consorten west willem de vylder"

f25v° "Den zelven Jan bauwens over Pieter dierick fs Christiaen over Griet haghens fa Willems van een dachwant lants gheleghen inde vier donghen west ende zuydt de beke noort Jan bauwens zelve inde zelven acker"

f26v° "Denys van Acker fs Pieters over Pieter van Acker fs Jans van drye dachwanden lants ende bosch gheleghen inden Schrieck oost de beke west Adriaen haghens met zyn hofstede, noort Pieter vuter weerden" 

f34v° "Jan haghens ( Tak 1) by coope over Cathelyne bauwens Lievin de conyncx wyf (zijn schoonzus) over Jaquemyne coppejans van eenen halfven buynder lants inden Schrieck ghenaemt den keer noort ende oost de strate zuyt pieter vander vaedt ter causen zyn huysvrauwe" 

Dit perceel is te volgen over 2 generaties:

1610: "den voet wech commende van sommerstraete naer den schrieck... ende met den acker den keer toebehoorende Jan haghens oost ende noort de straete" (Grote Tiendenboek f70v°) 
- 1612: "halfbuynder lants ghenaemt den keer... oost en noort de strate", wettelijke passering 21/10/1583 met latere notitie van 01/07/1612: "deze naervolghende rente is gheloost by jan haghens... up raveschoot aen andries de rouck blycks by zyn qytancie staende... en wettl saerthere alhier ghesien ende ghelesen"
- 1636: "jacques haghens 1641 (mutatie van grondgebruiker)
den selven [jan haghens] inden schrieck den keer oost ende noort de strate" (Quoteboek 1636 f240v°) 
- 1661: Erfgrond in de SvG stam-grootvader Jacobus Haghens: "Item lants genaempt den keer, inde schrieck, 540 roeden, noortoost de selve straete"

f35v° "...in Somerstrate oost Adriaen haghens noordt Denys bracke fs Jans" 

f36r° "Lievin haghens fs Jacobs ( Tak 4 baljuw van Raveschoot) over Lievine van damme zyn moedere up eenen halfven buynder inde kerckstrate aenden vierdonghen zuydt dhoirs mr Jan vander varenst west de strate oost Jacob van Aerde"

f37v° "...inde vier donghen zuydt pieryne van damme willem de maschalcx wyf noort de zelven Jannenken [van damme] oost Laurs haghens

f46° "Jonas bracke ter causen syne huysvr over Jan haghens fs Jans ( Generatie II) commende van dhoirs Willem de Gheest up eenen halfven ghemet lants inde branden in Sauwerstrate" 

f48v° "Adriana haghens Jan Schepens wyf over Barbel Oostelynck Lievin haghens wyf up een half bunder lants gheleghen up den cruysacker ghenaemt den ham suydt Eloy van Ruteghem west den wech" 

f50v° "Janneken Oostelyncx Gillis hubrechts wyf over Gillis Oostelynck over Jan haghens up vyf ghemeten lants inde biest ghenaempt den nieuwen acker west de strate... oost den cruysacker" ( Kerkrekening 1588, f6v°: "Ontfaen van gillis oostel betaeld ande jan haghens fs prs. van een zeins rente van acht groot tsjrs sprekende up een ghemet lants gheleghen inden biest in zynen grooten ackere". Vanaf 1596 wordt melding gemaakt van Jans "nieuwen ackere").

f51r° "Jan Schepens causa uxoris over Lieven haghens fs Jans up een ghemedt lants up den kerckacker inde haghe west de beke noort straetken" 

f56r° "Lievin haghens fs Lievens over Jan van Eestvelde up een roede breede vooren in meulemersch by het mersch hecken aenden quaen houck ligghende te wissele met Pieter van Oorde" 

f79r° "Jacob haghens ( Tak 2) over Gillis van Acker over heynderick vander schelden van een half bunder heyen gheleghen opt Coodtveldt... west ende zuydt de strate"

f83r° "upt groote heedt daer hy up woondt oost ghelandt Lievin haghens fs Jacobs ( Tak 4) zuydt tsheeren strate ende west de musschestrate"
f83r° "Lievin haghens over Jacob haghens zynen vader van een bunder heyen en 36 roeden gheleghen in twee sticken deen neffens dander opt groote heedt west ghelandt Jan van Ryselberghen" (uit zijn SvG van 1615: "Eerst twee sticken lants annex elck anderen geleghen... groot eedt... zuyt de strate, oost dhoirs joos de meuleneere, west jan van rysselberghe")

f83v° "Den zelven Lievin noch over Jacob haghens zynen vader van eene halfven bunder neffens arme gheleghen oost ghelandt Joos de meulenaere west hem zelven"


f83v° "Jan haghens den zelven over Andries de meulenaere van een ghemedt lants neffens aene gheleghen up dende zuydt west oost ghelandt Willem bracke west Joos de meulenaere"

f83v° "Jan haghens fs Jacobs over de weesen Jacob de meulenaere gheldt hier inne over een vierde deel [van twee auwe bunderen heye gheleghen in twee sticken opt groot heedt deen neffens dander west ghelant Lievin haghens fs Jacobs noort de weesen van Willem de rouck]"        

f84r° "binnen Laerne upt nieuwe cautersche gheleghen aent Betten heedt oost ghelandt Simoen haghens


f85r° "eenen Pieter haghens heeft het selven [een bunder heyen opt groote heedt] in zynen leven jeghens mynen voornoemde heere vutghenomen ende heeft daer vooren in conterpande ghestelt voor den jaerlickschen seyns een half bunder lants gheleghen thenden van de geerestrate aende herwech oost Gillis van damme zuydt den herwech" 

f85r° "Pieter uten daele over Beatryse smeulenaere Joos matthys wyf van twee ghemeten lants gheleghen opt groote heedt oost ghelandt hem zelven zuydt Lysbette haghens Michiel borms wyf ende Jan haghens... noort tsheeren strate"


f85v° "Jan haghens over Laurs haghens over Jacob haghens zynen vadere van een ghemedt heyen opt groot heedt... zuydt de strate" 

f85v° "Jan haghens over Jan Baert over Jacob haghens van een ghemedt landts gheleghen opt groot heedt oost ghelandt hem zelven zuydt de strate" 


f86r° "Jan haghens over Jacob haghens zynen vadere van dry half bunderen lants gheleghen opt groot heedt" 


Vanaf folio 101 komt het cappoen bouck met Paesschen aan bod:


f105r° "Michiel Borm over Pieter de Scheere over Adriaen haghens fs Jan haghens ( Generatie II) oock van een dachwande inde voorseyden mersch by de Bunders [in meulemersch]" 


f109r° "De heere van Calkene over Lysbette poorters Pauwels haghens wyf ( Tak 5) over het derde vande voorseyde twee ghemeten [up dasseveldt ghelegen byden curten heybocht] geldt oock een derde" 


f110r° "... up hanselaer over Pieter de mey achter Lievin haghens stede zuydt tstraetken ende west" 


f111v° "Lievin haghens fs Lievins over Claire van Eestvelde fa Jans Lievin haghens wyf ( Tak 5) geldt het van den helft [van eenen ghemet mersch gheleghen thecken aenden meulencauter]"


f117r° "Jacob haghens over pieter delis over mr Willem van Acker van een half bunder inde kerckstrate an Jan kinderen bosch oost ghelandt Lauweryne Bontinck ende dhoirs Gillis Oosterlinck noort de kerckstrate" 


f117v° "Pieter Bracke fs Laurs over Lievin haghens fs Jacobs van eenen bosschelkinne gheleghen in de bosstrate byden Cootveldt groodt ontrent 75 roeden oost de strate" 


f119r° "Adriaen haghens daude over Johanna veermans Lievins haghens wyf syn moeder van eenen halfven bunder lants inde somerstrate gheleghen neffens wylent denis van doorne stede"


Vanaf f131r° het beloken paesschen bouck van de Nieuwengaver:


f135v° "De zelve hoirs [van Eloy van Ruteghem] over dhoirye van pieter haghens van eenen halfven bunder lants gheleghen aende Gheerestrate"


====================================================

f140r° "Pieter van damme over Jan haghens fs Pieters van vier hondert roeden mersch gheleghen in brouckmersch byden cauter" 


f140v° "Lievin haghens fs Jacobs over Jan haghens fs Pieters over dhoirie van Pieter de schryvere van een half dachwant mersch gheleghen aen dauwe gote up de west zyde neffens de vaerdt gheleghen" 

=====================================================

( Het Algemeen Familiefonds deel II, 4616, Uittreksels uit Kalkense leenboeken 17de eeuw, register 1, anno 1662, f23v°: "Lievyne haghens fs Lievens Adrian Baerts wyf by erfenisse Lieven haghens fs Jacobs over Jan haghens fs Pieters over dhoirye van Pieter de schryvere van dhelft dachwant mersch gheleghen aen dauwe gote op de westsyde neffens den have oost den vaert") 


In de heerlijkheid Nieuwengaver te Laarne: 


f142r° "Christoffel Crobbeel fs Hr over Jaquemyne Smeys van twee ghemeten lants voor de reecken up langhevelt oost ghelant kerstine Bauwens Jan haghens wyf west de weezen Eloy de maschalck noort de strate"


f156v° "Bauwens Colman over Pieryne haghens Macharis everaerts wyf over Simoen haghens van een half bunder lants gheleghen upt Betten heedt aen dwindtgadt west ende noort den tbetten straetken" 

f156v° "Christine Bauwens Jan haghens wyf over Beatryse van Eestvelde [Gillis Dauwe wyf] van twee ghemeten lants inde reeckt ghenaemt de voorste reeckt oost ghelant Jan van Ryselberghe west Christoffel Crobbeel noort tsheeren strate" 


f163r° "Willem van Driessche over Moemyne (?) haghens zyn moeder over Jan de vylder fs Bauwens van een half bunder lants den tseversheedt den waterlaet oost de strate ende de beke" 


Vanaf f181r° het nieuavondt bouck van de Nieuwengaver. Bij de erfgronden in Laarne:


f190v° "Kerstine Bauwens Jan haghens wyf over de weese van Mattheus sturtewaghen van twee ghemeten lants gheleghen aen Bervelt ghenaemt Scholtsacker zuydt ghelant heur zelf metten bosch" 


f191r° "De zelve kerstine over Cooryne sturtewaghens van een half bunder bosch aen dwint gadt maer es zaylant worden comende zuydt met een dreefken naer de strate noort ghelant heur zelf met scholtsacker" 

f191r° "De voornoemde kerstine over de zelve Cooryne van dry dachwanden lants gheleghen int magheret inde reeckt [byder musschestrate - zuydt tseverstraetken] noordt ghelant heur zelf zuydt Scheppers goedt van Ghendt"


 


Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Het Kalkense landboek / grote tiendenboek (1610)
Zowel de wereldlijke als kerkelijke overheid hielden registers bij om belastingen doeltreffend te kunnen heffen. Als voorloper van het moderne kadaster werd het landboek opgesteld om het persoonlijk aandeel in een algemene belasting te bepalen (RAG, OAK, 13). Het vermeldt per wijk de aanpalende percelen met als grondeigenaars: het clerus, de adel of particulieren, de aard van de grond: land, weide, meers, bos, hofstede (boerderij), de oppervlakte en de ligging via de afbakening ten opzichte van andere eigenaars ten noorden, zuiden, oosten en westen. De pachters, afgekort tot "p", staan telkens in superscript. Dit register werd regelmatig geactualiseerd tot het aan vernieuwing toe was ( Het Kalkense landboek van 1654). Deze generatie slaat voor de genealoog de brug tussen de 16de en 17de eeuw, want de personen die erin voorkomen werden geboren decennia vóór de start van de parochieregisters in 1604. 

Pastoor Jan Van Den Zijpe stelde vanaf 08 juli 1610 het grote tiendenboek op met een gelijkaardige opmaak om een belasting te heffen op de oogst van graangewassen, onderverdeeld in 3 'schoven'. Hij ondertekende het werk achteraan met zijn verlatijnste naam Joh. Zypaeus. (Erfgoedbibliotheek Castellum, Fonds Marcel Meys, 239). Er bevinden zich in dit privé-archief ook nog een tiendenboek uit de eerste helft 17de eeuw (242), en een exemplaar met novaele tienden (op nieuw ontgonnen gronden) en kleine tienden (bijv. op vruchten uit de moestuin, eieren van de kip enz.) van 1654 t/m 1717 (248), en in het RAG, OAK liggen de tiende ommestellingen van 1680 t/m 1757 (35). Klassiek kwamen deze heffingen in Vlaanderen ten goede van de Tafel van de Heilige Geest (belast met de armenzorg), het levensonderhoud van de pastoor (cureyt), en de instandhouding van het kerkgebouw. Hier had de pastoor op vele akkers het recht op de volle tienden, terwijl jonker Jan Damman, heer van Oombergen (deelgemeente van Zottegem), telg van één van de Gentse families met eigendommen in de streek, het Franse klooster Sint Nikolaas ten bossche of de Gentse Baudeloo abdij soms recht hadden op één of meerdere schoven. 
De inning gebeurde aanvankelijk in natura, waarbij men een tiende deel van een oogst op de velden ging ophalen. Later werd dit recht verpacht aan een 'tiendesteker' en voldaan in klinkende munt. Uit vergelijking van beide registers valt af te leiden dat eenzelfde perceel soms dubbel belast werd en sommige passages bijna identiek zijn. Zoals verwacht vinden we de meeste sporen van mijn stam-overgrootvader Jan Haghens ( Tak 1) en zijn broers Livinus ( Tak 4) en Laurentius ( Tak 3) in de 36e/37e wijk te Raveschoot.


LANDBOEK

"p Adriaen hagens 
Joncheere Jan saman up zynen ackere zuit de muelebeke west de strate noort den selven saman oost Paschier ranst"
"p Jan van zype fs Baud. causa uxoris 
Adriaen hagens ter causen van zynen kinder van Eliz. tsmeesters up ontrent een halfbund lants voor... noort den hoogen en naren herwech west Adriaen colman zuit Gheeraert de mey en consoorten" ( wp 136 f48v°)
"p Jan hagens Jacob (a
Jan drieghe up zyn hofstede groot een halfbund zuit tvoorgaende oost de strate west den zelven drieghe noort het goet van myn heere van vinderhaute"

(a) de opsteller heeft f(iliu)s hier weggelaten. In de eerdere ommestelling van 24 april 1606 (RAG, OAK, 30) komen reeds voor: Adriaen, Ln (Livinus), Laurs (Laurentius) haghens en Jacob haeghens. Het ging om een belasting op het gebruik van landbouwgrond voor de medefinanciering van de versterking van Oostende en Sluis. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog tussen Spanje en de Nederlandse gewesten werd door het Beleg van Oostende (1601-1604) de stad grotendeels verwoest. 

"p Jooris hagens 
Laureis bracke fs lau voor zijn hof en Jan drieghe up een bund lants oost tvoorgaende stuc noort west de strate zuit gijsel van ruiteghem"
"Adriaen haghens fs jans by beentins wateringe" vlakbij "de lange zutters" en "tpapen ackere" (een stuk zaailand gelegen op het kadasterplan sectie B nr. 405 volgens de aankondiging van een openbare verkoop in De Scheldegalm 20/08/1893, p. 2)
"p matheus everaert 
Ln hάgens bάlliu van Raveschoot up ontrent een gemet lάnts gelegen inde behuysde hofstede vάn Lάurens hάgens zynen broure oost de strate zuit straetken" (b)

(b) uit de SvG van deze Livinus: "Item ten derden noch ontrent iiij c roen lants, leen wesende geleghen by hanslaer, noort en oost Laurs haghens, in syn lochtinck, zuyt aen straete" (RABW, OAW, 346: Registers van staten van goed 1609-1620, f83v°).

f84r° "de we margriete alleman (c
Jacob hagens fs Ln ( Tak 2) up ontrent een halfbund lants oost tvoorgaende stuc noort de kercstrate west denys bracke zuit pieter bontijnc"

(c) latere toevoeging, want zij werd pas weduwe in 1625.

"Jacob van aerde up een halfbund lants... oost de strate zuit tvoorgaende noort ooc de strate west Adriaen hagens bij uxore we pierynken hagens" 
"Pierynken hagens we Ln hagens by coope up ontrent twee gemeten landts noort de strate oost tvoorgaen stuc zuit jan nauts" ( kerkrekening 118 f6r° 1625) 

"Jan hagens up ontrent een dachwant noort de strate zuit en oost d'hoirs Anths mathijs west d'hoirs Denijs van driessche"














































f107r° "Jan hagens balliu (d) fs Jacob up een bứnder lάnts west jάques dάnsάert zuit hứbrecht vάilliάnt causa uxoris...den oost bosch noort de dreve oost Joos ende Andries de mứeleneere"

(d) "balliu" is een latere toevoeging, want zijn broer Livinus was nog in functie in 1610 ( Generaties III-I (b).

GROTE TIENDENBOEK



f38r° "Gillis de gheest te Laerne op een half gemet op steelant west Jooste drieghe oost Adriaen haghens fs Jans ( Tak 1) noort den wech"
f51r° "nu pachter Jan Van Zijpe fs Baudewijn causa uxoris (e)
Adriaen haghens ter causen zynder kinderen van Elisabeth Smeesters up ontrent een half bunder lants voor t gerechten noort den hooghen ende neeren herwech west Adriaen colman zuyt Gheeraert de mey en consorten"

(e) gehuwd met Elisabeth Haghens.

f61v° "ande heystraete op covelt tenden hulstraete alzoo noort waert oppen te Jacob haghens ( Tak 2) voorby te Joos van driessche ende Jan ongena voorby de bontijnckstraete"
f65r° "ander vierschare ter cruysen up den herwech alzoo schrieck straete tussen te Adriaen haghens Gillis hubrecht grieffiers voorby over de beke tot theyken dat licht voor Laureyns Bracke ontvangher"







f59v° "noort Adriaen haghens fs jans by beenstiens waterynghe... oostwaert passerende... de langhe sutters ende den ackere ghenaemt spapen ackere"

f93v° "Lieven haghens Bailliu van Raveschoot op ontrent een ghemet lants gheleghen inde behuysde hofstede van Laus haghens zyn broedere oost de straeten zuyt straeten west Willem Verbiest noort Laureyns haghens op zyn hofstede tot de putten" 
Tussenvoegsel: "Item Laureis hágens met zijn hofstede groot met tvoorgheseyt stuc xiiic roeden ende heeft daerinne genot ende zijnen vader tzamen wel L roeden tgenot lants gelegen upde westzijde naest hun goed vande secretaris"



f72r° "Jacob Haghens fs Lievens ( Tak 2) op ontrent een halfbunder lant oost voorgaende stuck noort de kerckstraete west gheeraert bracke zuyt pieter bontynck"
f70r° "beginnende aende vierweechschen op coetvelt voor d'hofstede van Jacob haghens den cruysen ommeganck voornoemd predict"
f70v° "den voet wech commende van sommerstraete naer den schrieck... ende met den acker den keer toebehoorende Jan haghens oost ende noort de straete
f71v° "Dhoirs Lieven haghens ( Tak 5) op een ghemet lants achter haerlieder hofstede oost ende west Jan de vildere zuyt de weduwe Lieven haghens met den cleenput ackere noort Adriaen haghens met zyn hofstede"

Tussen de Zomerstraat en de Brugstraat:

f76r° "een gemet lants ghenaempt lerreberrebosch west den zelven van aerde zuytende oost Jan Baptista van Belle noort Adriaen haghens"
"een half bunder lants ghenaempt dassevelt... west Adriaen haghens"
f77r° "Adriaen haghens typre (?) op ontrent twee gemeten lants noort de straete oost voorgaende stuck zuyt Jan naudts"
f78r° "ande dryweesche inde Sommerstraete voor dhofstede vande weduwe Lieven haghens"
f83r° "Jan haghens op ontrent een dachwant lants (f) noort de straete zuyt ende oost dhoirs Anthonis matthys west dhoirs denys van driesche"

(f) in de buurt van Blommaerts akker. Vgl. 73 jaar eerder met "nort blommaerts acker oost jan haghens" (FMW, VD 845 renteboek 1537, f9r°)

f84r° "Jan haghens op ontrent vyf hondert roeden landts oost voorgaende stuck noort de straete zuyt mailiart everaert west macharis lammens" 
36e wijk: 
f86v° "de hofstede van Jan haghens op raveschoot oost hanslaer"
"Eerst Jan haghens op die voornoemde zyn hofstede groot van erfven ontrent een bunder oost hanselaer straet ofte ten henden zuyt oock de straete noort de weduwe michiel borm (g) west meester Paesschier ranst" 

(g) Elisabeth Haghens.

f87r° "Jan haghens op twee ghemeten lants oost straeten zuyt de straete noort ende west Joos de muelenneere nu zyn weduwe oft hoirs" 
f87v° "Lieven haghens op ontrent vier ghemeten lants in twee stucken annex elck andere oost voorgaende stuck zuyt de straete west Jan van reyselberghe met zyn hofstede" (ten westen van de Musschestraat en de Vijfweegse) 
f88v° "Jonker heer Jan Saman pachter Lieven haghens op pachtgoet op twee ghemeten lants noort de dreve ende oost de dreve (de huidige Raveschootdreef) vutcommende aende vierschaere (Popp kadasternr. 419) zuyt ende west den selven Saman" 
f89r° "Jonker Jacquis dansaert (h) pachter Lieven haghens op een bunder lants noort west de dreve ghenaempt de hettyinghen (Popp kadasternrs. 408-09) oost Jan haghens zuijt Joos de muelenneere ende consorten"

(h) wellicht te identificeren als Jacobus Dansaert, ruiter, advocaat van de Raad van Vlaanderen, zoon van Jacobus, griffier van Beveren. 

"Joanneken haghens fa Lieven up ontrent een ghemet lants noort voorgaende stuck oost den oostbosch (Popp kadasternrs. 405-06) zuyt pieter vander vaet west den selven saman" 
"Jan haghens fs Jacobs op een bunder landts west Jacquis dansaert zuyt Hubrecht filgiant (moet zijn Vaillant - zie hiernaast) causa uxoris met oostbosch noort de dreve oost Joost ende Andries de muelenneere"
f90r° "Meester Paesschier Ranst op ontrent een ghemet lants inne synen ackere gheleghen tende den lochtynck ende hofstede van Jan haghens te ziene van Jan haghens cleenen ackere" 
37e wijk: "de hanselaere straete inne de smesse (smidse) hofstede Jan Cornelis over de beke ende dhofstede Laus haghens op Raveschoot voorby tot de voornoemde dreve" 
f91r° "Joanneken haghens fa Lievens by ghifte van margriete Svilders op ontrent een ghemet lants oost voorgaende stuck zuyt de dreve noort straeten west dhofstede en pachtgoet van Raveschoot" 


Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Het Kalkense landboek van 1654

Volgens de inventaris dateert dit register van 1654, maar het werd pas enige decennia later opgemaakt toen Mattheus JANSSENS de functies van baljuw en meier combineerde (1697-1712), en Jan DRIEGHE burgemeester was (a). Het verwijst wél naar toenmalige pastorale grondrechten: "Declaratie van alle de wycken ende plecken van alle de stucken van landen gheleghen op de prochie ende heerlyckheyt van calcken, namentlyck van alle de novaelen (b), ofte nieuwe landen ende andere wycken ende plecken, daer den heer pastor deser prochie ende heerlyckheyt gheheel de thiende (c) is competerende in conformiteijte van voorgaende oude boecken naementlyck den ghone van jaer 1654".

Per wijk staat onderaan telkens de aangestelde pryser (schatter) vermeld.


(a) hij komt niet voor op de lijst der burgervaders in Calcken door de eeuwen heen (C. DAUWE).
(b) "een ackere dye nyeuwe besaeyt es" (vocabularium Rhetorica die edele const van welsegghene, J. GOOSSENS, Antwerpen, 1553).
(c) de inning gebeurde aanvankelijk in natura, waarbij een tiende deel van de oogst werd opgehaald. Later werd dit recht dikwijls verpacht en voldaan in klinkende munt.


10e wijk


f36r°
"16 jan haeghens een ghemet lant, oost jan haeghens d'aude, suijt pr. de corte, west gilliaem bauwens, ende noort den grooten winters acker"
"17 jan haeghens fs denijs ( Tak 2) op een ghemet lant oost niclaeys frans van hecke suijt joris staelens, west lieven hooghwijs, noort gillis baes"

11e wijk

f39v°

"11 jan haeghens op ontrent acht hondert roeden lant, noort het voorgaende stuck, oost jan verhulst, suyt gillis de wilde, west bartholomeus bauwens"

f?
"20 jan haeghens hebbende in cheyns op ontrent een half ghemet lants gheleghen aende vierdonghen ghenaempt de twee bunders, suijt de straete, oost de weduwe joos schepens, west tvierdonghen straeten ende noort jacques baeten"

14e wijk

f51r°

"6 niclaeys frans van hecke cau: ex. op twee stucken lant over de ander wegende groot ontrent een bunder oost d'hoors van joanna haeghens wede. lieven scheere ( Tak 1), suijt jo[nkhee]r. jan waepenaert, west de hansselaerstraete"
"7 mijnheer smet deken tot zijne op vier hondert r.en lant oost jan meulewaeter tot lokeren, suijt lieven haeghens met zijn stede, west de hanselaerstraete, noort lieven d'hollander"

f?
 "25 lieven vanden abeele op een ghemet lant ghenaempt den beerkens, oost lieven onghena, suijt jan haeghens, west de wede. pr dierick, ende noort lieven van hoecke"

15e wijk

f60r°
"37 jan haeghens op ontrent vyf hondert Ren lant oost het voorgaen stuck, suyt lieven van driessche, west de wede. lieven calle als pachterse ende noort de straete"

17e wijk

f?
8 pachterse wede. laurens haeghens (d) lieven colman op ontrent een half bunder lant, west het voorgaen stuck, oost jan de vilder, suyt jan bauwens, ende noort het pachtgoed van raffelschoot"

(d) wellicht Catharina Van Hecke, gehuwd met Laurentius fs Jacobus
( Tak 3).

"12 gillis raes fs. jans causa ux: op ontrent een bunder lant, oost de wede. lauw: haeghens met haere stede, ende noort jan vanden abeele met sijne stede"

f64r°
"13 de wede. laurens haeghens, ende de wede. lieven vervaet tsaemen op vier ghemeten lant op de west sijde, oost het voorgaende stuck, suyt de straete, en west gillis baes cau ux:"
"14 de wede. laurens haeghens op haere hofstede met een stucken lant up de west syde, oost het voorgaen stuck, suyt de straete west de musschestraete, ende de vyf weegsschen, en noort joachem de kinder, groot ontrent een half bunder

f?
"27 de quesel (e) haeghens woonende tot laeren op een ghemet lant, noort het voorgaende stuck oost dhoors van lieven van driessche suijt de wede. joos baes met de recten west jor. triest"

(e) kwezel of 'geestelijke dochter': meestal ongehuwde vrouw die niet intrad in het klooster, maar haar leven wijdde aan God via gebed en meditatie. Zij droegen vaak zwarte, sobere kledij en hielden zich bezig met handenarbeid, onderwijs (vaak de zondagscholen), ziekenzorg en liefdadigheidswerk. Ter illustratie een testament uit het kerkarchief: "Joanna Maria haegens (f) geestelijke dogter tot Calcken genietende niet alleenlyk haere gesondheyd maer ook het gebruyk van haer verstand en zinnen, soo als aen mij ende ondergenaemde getuijgen vuyt verscheijde redenkavelingen ontrent dese ende andere saeken met haer gevoerd, overvloediglyk is gebleken: welke comparante verklaerd, soo sij doet bij desen dat sij, in agt nemende de broosheyd van ’s menschen leven, de sekerheijd des doods en de onsekerheijd van des salfs iere (?), heeft besloten niet te willen scheijden vuyt dese weereld sonder alvooren gesorgd te hebben voor haere ziele ende verclaerd te hebben haeren uijttersten wille: reden waerom sij den selven bij desen verclaerd te wesen als volgd: Alvooren beveeld de comparante haere ziele, soo haest sij sal gescheyden syn van haer lichaam, aenden almogenden Godt, aende alderheyligste moeder Godts Maria, en aen het geheel hemelsch hof, en haer lichaem aende aerde, om begraven te worden op het kerkhof van Calcken met eene gesongen misse, inde welke moet geassisteerd worden, gelyk ook op haere uytvaerd, de welke kort daer naer moet geschieden met uytdeylinge van thien meukens (g) rogge gebacken in brooden voor den aermen…Mitsgaeders wilt sij, dat op den verjaerdag van haer overlyden, of daar ontrent, sal geschieden een jaergetyde (h) met eene gesongen misse tot lavenis van haere ziele" (16/03/1784).

(f) zij tekende zelf met Joanna Marie haeghens.
(g) inhoudsmaat voor graan (¼ zak).
(h) het stichten van eeuwige jaargetijden was een courante praktijk. De volgende generaties konden een bijdrage betalen aan de kerk voor het opdragen van een jaarlijkse gezongen mis ter nagedachtenis.

f70r°
"37 joos onghenaert op ontrent een ghemet lant in synen acker gheleghen teynden den lochtinck van dhoors joanna haeghens wede. lieven scheere, oost en noor joos mechiels, west en suyt de straete"

18e wijk

f71v°
"3 pachter lieven d'hollander lieven haeghens op ontrent een half bunder lant oost lieven baert, suyt de dreve west de weesen van carel van abeele ende noort het straetien"

f72r°
"6 lieven haeghens op ontrent een ghemet lant oost het voorgaende stuck suyt de dreve west dhofstede ende pachtgoed van raffelschoot, en noort het straetien"

f75r°
 "30 pachter adrianus baert pr. haeghens tot Ghent op een ghemet lant inde behuysde hofstede van jacobus van bossche, oost de straete, suyt straetien, west joos verschraeghen"

25e wijk

f?

"8 jan de wilde en dhoors lieven haegens op hunnen hofsteden neffens de voorge, groot een hondert R.en, synde cheijns van hure oost g van mossevelde, suijt de strae, west niclaeijs frans van hecke ende noort gijselbrecht saijs"



Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Het Kalkense quoteboek van 1636

Deze registers werden bijgehouden om grondbelastingen voor de overheid te heffen. De schepenbank stelde pointers en setters aan, taxeerders die de quote (aandeel) bepaalden en ook de gelden inden. De plaatselijke griffier startte dit lijvige boek het jaar voordien op. Het bevat naast de afbakening van percelen ook mutaties (overdracht van gebruiker - meestal nauwe verwanten - met jaartal) links in de marge. De leengronden gingen dikwijls over naar de volgende generatie. "Dit is den tweeden quote bouck (a) van prochie van calckene ende de goedynghe van landen en mersch (b) gheestimeert (c) by ln van ruiteghem fs eloys (d) jan bontinck"

(a) geen spoor van het eerste register (er zijn ook latere exemplaren bewaard uit 1650-1711-1766). De heerlijkheid Raveschoot wordt behandeld van folio's 238 t/m 243.

(b) gras- en weiland langs een rivier.

(c) naar waarde geschat.

(d) burgemeester.


f67v°
"jacques haghens 1652
        by bays
beke (e) zuyt den herwech oost laurs van abbeele…  
        west de beke"


(e) uit de SvG van stam-grootvader Jacobus (+ 31/03/1658 te Kalken): "In conquest (verworven tijdens het huwelijk)...lants aende baeijsbeke,400 roeden, oost Jacques Platinck int zelve stuck, zuijt den herwech, west de beke". Uit een Laarnse SvG (241) uit 1654: "een partije saeijlant gheleghen Calckene ghenaempt de baeijsbeke, groot twee ghemeten, oost jaecques haeghens".

f83v°
"jooris haghens gillis haghens 1655 ( Tak 3)

        up thussevelt noort west en noort oost de straete zuyt
        ghysselbrecht van ruteghem"


f89v°
"jacob haghens dhelft dhelft dhoirs 1641

jacob haghens dander helft 1642

        den denackere (f)"

(f) uit de SvG van stam-grootvader Jacobus: "Item dhilft van een stuck lants genaempt den denacker" en de SvG van stam-vader Joannes: "Item den danacker groot met de dreve 600 roeden".

"jacob haghens dhelft 1641

dhoirs dhelft 1641

adriaen van aerde dhelft 1642

         den langhenbrandt (g) oost...jacques bossut zuyt tvoorgaen
         denackere"


(g) uit de SvG van stam-vader Joannes: "Gronden van erfven...item dhilft van den langhen brant, groot 2 ghemete, west Marijn Bauwens met dander hilft" en de SvG van oud-betovergrootmoeder Joanna: "item binnen de voorsegde prochie van calcken alnoch eene partye saijlandt gheleghen in eene meerdere party en ghenaempt den langhen brandt groot over dit deel ontrent de seven hondert roeden".

f110v°
"gs haghens 1655

jooris haghens fs laurs ( Tak 3)"

f115v°
"jan hagens dhelft ( Tak 1)
christina hagens dhelft lieven scheere
jacques hagens 1641
jan hagens al 1671 jacob staelens 1686
       jacques van beirleere hofstede oost de street groot 680 roeden
"

f117r°
"laurs hagens den selv inde vierdonghen oost de beke zuyt de we daneel de vyldere west willem van aerde den selv in schoormeersch te wissele met joos van vaet jan bracke
den selv in een bocht byn den vaerdt noort dhoirs jan loot zuyt jan bontinck jan everaert
den selv oost jan de maeschalc suyt jan vwulghen west hanslaer straet
den selv suyt jacques van laere west de we pieter veecken
"

f117v°
"lieven haghens fs lns ( Tak 4) by tcootveldt oost jacques schepens suyt de strate west jan van rysselberghe"

           
f124r°
frans haghens 1657
       de selv [Thomas] kerckhove p van weesen jacob haghens 

       ( Tak 2) huerl hofstede up cootvelt west en noort de
       strate zuyt de weesen pierynten van ackere
"

f128v°
"de selven [we jacob haghens] huere stede oost jacob de rouck zuyt jan pauwels noort joost van driessche "(met opeenvolgende pachters o.m. we ln maes, pr de wine, thomas van kerckhove ln van abbeele)

f131v°
"frans haghens 1638
        den selven [lieven van abbeele] inden overloop p den…oost
        roelandt vhulst zuyt lieven drieghe…west gillis haghens
        in tselve stuck
"

f134v°
"up van jan haghens oost den selven haghens suyt tkievittegoet (h) west jan vwulghen noort laurs haghens"

(h) Generaties V-IV (g) / Het kerkarchief van Kalken.

f137r°

"jan haghens bailliu (mijn stam-overgrootvader Generatie IV)

den selven bruyckere p van dhoirs van jan loot

         oost zuyt en noort de selv hoirs zuyt den wal west
         jan clauwaert
"

"jacob haghens 1650
        den selven p van jan hagens oost en west den selv en zyn
        stede by de kercstrate"


f143v°
"jan de vylder fs jan 1659
passchier hulstaert 1643
jacques hagens 1638
        de we lieven hagens haer hofstede west de somerstrate…zuyt
        lieven van aerde

        dheelft aen jacques en dander heelft aen pr hagens 1638
       de selv west de kercstrate…noort guillaem bauwens"


"jacob haghens
1638

jacob gheensins 1642

        de selve achter huer hofstede"


RAVESCHOOT

 

                      

f240v°
"jacob haghens 1650 dheelft
jacques haghens 1637
symoen de briyckere 1640
         jan haghens bailliu
up thussevelt oost en noort dheystrate
         west den ...zuyt pieter bracke fs gs
"

"jacques haghens 1641
         den selven inden schrieck den keer oost ende noort de strate
         zuyt jan de maerschalck west gillis hubrecht"
        
( WP 133)

f242r°
"de we michiel borm (i) in muelemersch inde bunders te wissele met jan de wilde anths oostelinck en andere
de selve oost en west dhoirs jan loot suyt jan haghens fs lns
de selv oost jan haghens suyt jan vwulghen
de selve oost lieven van houcke suyt pieter clauwaert west laureyns haghens
"

(i) Elisabeth Haghens ( Adelsarchief Raveschoot recepis 1602/WP 137 f62r°).

f242v°
"jacquis haghens
       1641 de selven suyt de kerckstrate oost cornelis de vman
       west de beke


       laurs haghens joncman in meulemersch...over den vaert
       oost den...wech
"



Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.De Kalkense looper van 1701

Aan de hand van het quoteboek van 1636 ( ) werden de daaropvolgende decennia telkens loopers opgesteld, zoals blijkt uit het exemplaar van 1701: “Looper getrocken vuyt den prysboeck vande gronden van erfven landen ende meerffchen gheleghen binnen der prochie van Calcken – vuyt den quoteboeck daerop men de veranderynghe van goede is doende wefende den i9en loopere sedert den jaere i635 ten welcken jaere den voornoempden quotebouck nieuwe ghemaeckt is, ende by defen alleendelyck vuijtgetrocken is den prys vanden generaelen bodem deser voornoemde prochie omme elck daeroppe ghepoint (a) ende ommeghestelt (b) te wordene soo d’insetenen als d’afsetenen (c) naer ieders quote (d) ende transport (e) beginnende desen loopere met den jaere duijft seven hondert een toorconden greffier G. V. Mossevelde (f)" (RAG, OAK, 28, f1r°)


(a) de lokale schepenbank stelde een poin(c)ter aan die als beëdigde ambtenaar een jaarlijkse belasting moest heffen op de geschatte waarde van onroerende goederen (de zgn. pointinghe).

(b) omstellen: de heffing gelijkmatig verdelen over de belastingplichtigen. 

(c) eigenaars/pachters van buiten de parochie, bijv. uit het naburige dorp Laarne of de stad Gent. Ook afdrijvers genoemd.

(d) aandeel.

(e) om de schatkist van de graaf van Vlaanderen te spijzen, moesten alle kasselrijen, zo ook het Land van Dendermonde met Kalken, het Transport van Vlaanderen betalen, een centrale belasting op onroerend goed, die tot op het niveau van de parochianen werd bepaald.

(f) Kalkens notariaat 17de-18de eeuw (e). 


Een voorbeeld uit de SCHRIECK-wijk: 


f93r° "Jan haeghens fs prs (g) in erfven syne hofstede dhilft van 294 roen met den vuytplant oost de schrieckstrate suyt berthls hubrecht west dhoirs Jaecqs clauwaert noort via mre Jaecqs cortvrient; 

Den selven in pachte van via mre Jaecqs cortvrient groot 837 roen met een dreefken oost de schrieckstrate suyt den selv haeghens met syn hofstede west jooris baeten noort via guille bracke; 

Den selven in pachte vande heere raedt van meirssche dhilft van 757 roen […] walleken oost de beke suyt dhoirs gs bauwens west dhoirs van deurw. smet noort den selv van meirssche; 

Den selv in pachte vande selv van meerssche dhilft van 606 roen […] walleken"


f93v° "oost de beke suyt ende west den selv van meirssche noort brthls hubrecht; 

Den selv in pachte vande selv van meirssche dhilft van 532 roen tveurste walleken oost de beke suyt dhoirs vande deurw: smet weste de strate noort brthls hubrecht; 

Den selv in erfven 922 roen oost de schrieckstrate suyt Jan van doorflaer met syn hofstede west Jaecqs haeghens noort Adr clinckspoir met sijn hofstede; 

Den selv in erfven 400 roen in d’affchooten oost livyne de wilde suijt Christiaen drieghe west Lieven calle noort de strate; 

Den selv in erfven 862 roen oost ende noort dhoirs Jaecqs clauwaert suyt de strate west Lucas de vman; 

Den selv in erfven dhilft van 800 roen op thuffevelt oost het straetken suyt Jan bracke west dhoirs gs rogiers noort pr bracke; 

Den selv in erfven dhilft van 264 roen in meulemeirsch oost Jan vande velde suyt Jacobus van leuven noort pr scheire"


(g) Mogelijks een zoon van Petrus x Anna SLOYR, gehuwd met Petronilla BRACKE ( Tak 1), of een zoon van Petrus x Anna ANTHEUNIS ( Tak 5).


Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Het Algemeen Familiefonds deel I

Het Algemeen Familiefonds (RAG) is een bonte verzameling van allerlei documenten, brieven, testamenten, genealogische aantekeningen, staten van goed, processtukken, zaken in verband met goederen- en huishoudbeheer, opleiding, culturele betrokkenheid, beroepsbezigheden en drukwerk, gaande van de 14de eeuw tot 1984. De bestanddelen uit de inventaris zijn gegroepeerd onder de naam van de schenker of personen en families waarop ze betrekking hebben ( Het Adelsarchief Piers de Raveschoot), maar bevatten ook een grote hoeveelheid losse stukken uit archieven van religieuze instellingen, lenen en heerlijkheden. Menig genealoog zal hier verrassende zaken aantreffen! ( Het Algemeen Familiefonds deel II).

Familiefonds Papejans de Morchoven 

Aangezien de naam PAPEJANS reeds voorkomt in 1571 bij de grondeigenaars in de Kalkense XXste penningkohieren ( ), werd dit fonds onder de loep genomen.

2632. Stukken betreffende renten te Wetteren, Kalken en Schellebelle, s.d. 15de eeuw (niet-gefolieerd)

1.- Een bundel in deze map bevat 2 niet gedateerde lijsten met leenhouders uit deze heerlijkheden, de eerste (1) blijkt een Nederlandse vertaling van de tweede (2) in het oud-Picardisch, de bestuurstaal van de Bourgondiërs. De te heffen aanslag op de (achter)lenen staat in de leenboeken van het Leenhof van Dendermonde van resp. 1469 (3), 1473 (4) en 1602 (5) met leenverheffingen tot 1789) (a), die de verzamelde gegevens hernamen en actualiseerden. De kopiist baseerde zich voor de tweede lijst op het boek uit 1469, waarbij de volgorde der leenhouders strikt gerespecteerd werd. Naargelang de versie van de leenboeken sneuvelen genealogische of toponymische gegevens of worden die toegevoegd. Merkwaardig genoeg vinden we de meeste details over de situatie in Kalken ca. 1469 pas 130 jaar later terug in de versie uit 1602 van Charles D'AUBREMONT, hoogbaljuw van de stad en het Land van Dendermonde. Een selectie:

34

(1-2) RAG, AF, Familiefonds Papejans de Morchoven, 2632, register, s.d.
(3) ARA, Fonds van de Rekenkamer, 1101, leenboek, 1469 
(4) Ib., 1102, leenboek, 1473. 
(5) Ib., 1103, leenboek, 1602.

[...] van mynder voorn vrouwe / de madicte dame, bedoeld wordt Anthonina VAN MASSEMEN ( d). 

(a) ARA, Fonds van de Rekenkamer, 1101 (leenboek 1469) & 1102 (1473), beiden in het oud-Picardisch en 1103 (1602), in het Vroegnieuwnederlands. W. STEVENS publiceerde de laatste 2 werken: Het Leenhof van Dendermonde tijdens de vijftiende eeuw, Nadere toegang op het archief van de Rekenkamers, delen en banden, nr. 1102 en denombrementen van Vlaanderen, tot 1473, Brussel, 2013 en Het Leenhof van Dendermonde (met aparte index), VVF Dendermonde, Knesselare, 2006. Van het oudste leenboek opgestart in 1469 bestaat nog geen bewerking, het definitieve rapport werd ingediend bij de Rijselse Rekenkamer op 09/10/1473 De Bourgondische Rekenkamer. 

2.- Op een tweede bundel staat bovenaan geschreven "Lra di Leonardi de cotereau" (b), met links de jaartallen 1475/1487 in potlood (modern handschrift, wellicht van een archivaris). Het bevat een reeks kopies van bezegelde charters en Latijnse akten uit de tweede helft van de 15de eeuw en begin 16de eeuw. Een selectie:

(b) Voor identificatie: zie III 4. & IV-bis bij: https://sites.google.com/site/heemkringascania/documenten/familie-de-cotereau

- een leenverkoop op 18/03/1478: "Wij Jan de tolnare bailliu (c) ende wettelyck maendre vanden mannen van leene van edele ende werde trauwe myne vrauwe Anthonina van massemen (d) van haare heerlickhede vande lichtervelschen (e) inde prochie van wettre / pieter lievens / Lieven uter meere willem matthijs / ghyselbrecht syon ende bauden vander hooven. mannen van leenen mynder voors vrauwe vanden lichtervelschen voors doen te weten en maken cond ende kennelijck allen den gheenen die deser wettelycken charter zullen zien...

(c) Ook genoemd als baljuw te Kalken vanaf 1475 ( Kalkense baljuws (14de-18de eeuw).
(d) Vrouw van Kalken, gehuwd met Maarten Vilain.
(e) De heerlijkheid Lichtervelde was een aanhangsel van de heerlijkheid Wetteren: "Dit gebied, zich ergends binnen Laerne uitstrekkende, en waervan thands de naem niet meer gekend is, was zeer oud, en voerde insgelijks den titel van heerlijkheid, ook afhangende van den Leenhove van Dendermonde. Het had dezen naem naer zijne oude bezitters, de heeren van Lichtervelde, in WestVlaenderen, van welk geslacht het te eenen ongekenden tijdstippe overgegaen is aen datgene van Massemen, en vervolgends aen het stamhuis Vilain, met de heerlijkheid van Wetteren" (Geschiedenis van Wetteren, J. BROECKAERT, Gent, 1862, p. 32).

- een denombrement van 26/07/1484: "Ick Joorys vanden broecke bailliu (f) van edele en weerde vrouwen Anthonimen van Masseme vrouwe van calkene ende vander lichtervelschen in wettre kenne ende lyde dat ick ontfaen hebbe van leenaerde de conthreau sone van mer Rubbrechs de contreau Ridder here van puyseux (g) ende van herdessem (h) stadhouder van brabant de grootte enden tdenombrement van zyne leene dewelcke hij houdende is van mg dr voors vrouwe...".

(f) Hij komt niet voor op de lijsten van gekende baljuws in Kalken bij C. DAUWE of DE POTTER en BROECKAERT ( Het Familiefonds De Merode Westerloo deel II: baljuwsrekeningen). Mogelijk verwant met baljuw Jan VAN DEN BROUCKE, genoemd vanaf 1464.
(g) Puiseux, Franse gemeente in het departement Ardennes.
(h) Herdersem, Oost-Vlaamse deelgemeente van Aalst.

- een verkoop van een renterol met lenen op 05/07/1505 door Choollaerdt vylaijn (i) aan meester Leenaert cottreau here van eertbrugghe (j): "Wij Lieven vande neste bailliu (k) ende wettelic maendre van edele ende weerde Jonckhere Adriaen vylaijn (l) van zijnder heerlicheede hove ende vierscare vande lichtervelsche / gelegen inde prochie van wettre, mits dat daertoe behoort willem mathys olivier van ruteghem corneel de veerman... als mannen van leene vande selve hove ende insghelycx / willem mathys olivier van ruteghem corneel de vymmerman ende pieter de mets als scepenen..."

(i) Wellicht Colardus II VILAIN, heer van Liedekerke. Zijn vader, Colardus I, was een broer van Adriaan I, vader van Maarten en grootvader van Adriaan II (zie (l).
(j) Zie (b).
(k) Ook genoemd als baljuw te Kalken vanaf 1505 ( Kalkense baljuws (14de-18de eeuw) & Kalken in de 'slaepere' van de abdij van Roosenberg (1466).
(l) Adriaan II VILAIN, zoon van Maarten x Anthonina van MASSEMEN.  

Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Het Algemeen Familiefonds deel II
Zoals reeds werd opgemerkt in deel I, bevat deze inventaris uit het RA Gent ook veel losse stukken uit archieven van religieuze instellingen, lenen en heerlijkheden. In juli 2018 trof ik er tal van verwijzingen aan naar voorouders, en zelfs een onafhankelijke bevestiging van mijn stamreeks!

4187. Renteboek van Charles van Winckele, licentiaet inde godtheyt presbyter (priester) ende pastor der prochie van Calcken ende deken der christins der stede ende district van dendermonde, gekocht van Philippe-Anthone Papejans, advocat inden rade van vlaenderen secretaris vander here van de stede van Ghendt ( Het Algemeen Familiefonds deel I). In Geschiedenis van Kalken van DE POTTER en BROECKAERT komt van Winckele vanaf 1670 voor op de lijst van de pastoors. 
In verband met dit renteboek, dat generaties lang in familiebezit was, spande een Jan-Philippe Papejans, eveneens advocaat en suppoost in de Raad van Vlaanderen, in 1680 een rechtszaak aan tegen de pastoor, baljuw en leenmannen als vertegenwoordigers van de prins van Izegem, heer van Kalken. Wellicht gaat het hier om een neef langs vaders zijde (zie https://gw.geneanet.org/scoomans). Hij had in 1679 van dit renteboek nog een denombrement ingediend (een rapport met de nieuwe leenheer en leenhouders, verplichtingen, lasten, enz.), en een recepis (ontvangstbewijs) gekregen. 
De procesbundel, gekruid met juridisch jargon in het Latijn, handelt over gederfde inkomsten,  "causerende alsoo aen desen heeschere (eiser) eene groote ende monckelijcke schaede voor het non ontfanghen van sijne vervallen thiende pennijnghen die dese verweerder selfs tracht in sijne burze te crijghen als intendent vanden heere" en de legalisatie van dit nieuwe renteboek, na collatie (exacte vergelijking van de inhoud) met eerdere versies uit 1562 en 1538. Er werd ook gesteld dat het voor priesters zelfs verboden was "hun in eenighe civile saecken voor den weirelycken rechter ten rechte te stellen". De beklaagden moesten de proceskosten dragen en na beroep het vonnis bekend maken, "blyckende dat de versochte ende noodighe kerckgheboden met de affichen syn ghedaen binnen de prochie van kalckene ende wettere tot voldoeninghe vande selve sententie" (RAG, Archief van de Raad van Vlaanderen, 17052 - zie ook AF, Familiearchief Prinsen van Izegem, 130 en OAK, 3).  

Item 13 "Janneken hagens (a) we adrian van driessche (b) van een daghwant lants op den cruysenacker west jacob roels oost de beke noort haer selven inden selven ackere west den... ende suyt cornelis van damme" (in de linkermarge data van 1681 tot 1755 met opeenvolgende pachters, waaronder leden van de familie Matthijs).

(a) Dochter van Georgius x Maria Bracke ° Kalken op de dag der Onnozele Kinderen, 28/12/1632. Haar eerste man was Adrianus Matthijs ( Tak 3 (g).
(b) Wellicht begraven te Kalken op 22/06/1673 op 36-jarige leeftijd.

4616. Uittreksels uit Kalkense leenboeken (17de eeuw). Voor de ligging van benoemde percelen Een 'caerte figùrative' van Kalken (1756). 

Register 1: "Extraict vut diversche renteboecke ende renterollen van meersen gheleghen binnen calckene Actum xvi Augusti 1662"  

Folio 3r° "fol 24 (verwijzing in de linkermarge naar het origineel?) Jan haghens Raveschoot (c) over dhorye Lieven bauwens (d) by coope
                             van een ghemet meersch gheleghen in muelemersch ghenaemt papeghens mersch
                             Christoffel crobbeel ome Gillis Bauwens... wylent Laurs bauwens van een ghemet mersch gheleghen
                             papeghens mersch neffens jan haghens mersch
                            Pieter haghens (e) haut een leen gheleghen in muelemersch groot... ñ leenboeck... 50 west de papeghen mersch... oost
                            den advocat deradt                       
                            Christoffel crobbeel by coope dhelft van twee ghemete wese wisselmersch te wissel ligghende met jan haghens ende
                            den... Lievens schepens met consoorten

(c) Mijn stam-overgrootvader ( Generatie IV). Zie ook: "Ontfaen van jan haghens raveschoot een rente van drye grooten tsjrs sprekende up vyftigh roen mersch in muelemersch ghenaempt papegenmersch west christoffel crobbeels" ( kerkrekening 1611 f3r°). "Jan vande velde als man ende kerkelyk vooght over Joanna haghens fa. pieters syne huysvr over jan haghens als kerkelyk vooght van christina bauwens syne huysvr, over chr. van Acker fs. Jans is man ende haut in leen vanden heerl huijyse ende hove van calcken een leen groot synde 50 roeden gheleghen in meulemersch, west myn heer m. dansschaert, west de pappegensche meirsch, noort pr. drieghe fs. Jans" (RAG, OAK, 3, kopies uit leenboeken van de 17de-18de eeuw, niet gefolieerd).
(d) Wellicht doopheffer van zijn zoon Jacobus ( Generatie V) en gehuwd met Petronella Haghens. 
(e) kerkrekening anno 1658 f4r°.

Folio 6v° "fol 35 Laurs haghens (f) over Lievyne van damme Jacob haghens wyf (g) over Jan vande zompele op ontrent XVIII roeden meersch
                            in syn stuck gheleghen in quadehouck neffens tvoorgaen noort mr passchier ranst
                  fol 54 De weese Lieven haghens (h) somerstraete over dhorye van Jan van eesvelde van een half ghemet mersch in muelemersch
                            te wissel met Jan Bauwens noort de beke oost... Lieven vansype west Pieter van hecke balliu (i)
                 fol 55 Jan bauwens fs Lievens over dhorye van Jan van eesvelde van een half ghemet mersch te wissel met tvoorseyde gheleghen in
                           meulemersch met wylent Lieven haghens oost here Lieven vansype priester (j) west Pieter van hecke"

(f) Laurentius, zoon van Jacobus x Livina VAN DAMME, gehuwd met Joanna BRACKE te Laarne in 1596 ( Tak 3). 
(g) Mijn stam-betovergrootouders (Generatie III).
(h) Tak 5.
(i) Genoemd als baljuw vanaf 1604, ten laatste in 1620 vervangen ( Kalkense baljuws (14de-18de eeuw).  
(j) Genoemd als pastoor vanaf 1574, vervangen ten laatste in 1604 (DE POTTER & BROECKAERT, Geschiedenis van Kalken) Gelegenheidsvondst in  het Beverse Rijksarchief.

Folio 7r° "fol 56 Lieven Haghens fs Lns over Jan van eesvelde op ende...meulemersch by het... up quathouck ligghen te wissel met
                           Pr. van oorde"

Folio 7v° "fol 11 de weeze Ln haghens 
                            Ln haghens fs Lievens over Clara van eesvelde...
                            Jan haghens by coope van Lieven Schryver een half dachwant byde...

Folio 16r° "fol 65 Elisabeth haghens Lieven rogiers wyf (k) over Lieven haghens fs Jans van een ghemet etteweede gheleghen
                             aen kerkacker... davermate oost ende zuyt Jan bauwens west Jacob bracke noort den kerckacker"

(k) Tak 2.

Folio 22r° "Pieter van damme over Adriaen van damme synen vader over Margiete haghens Adriaen van damme wyf van een ghemet mersch
                   gheleghen in broeckmersch by den ...bosch west tclooster van Ste lysbetten binnen Ghendt
                   Lisbette ...t Lieven de wilde dhelft van thien ghemedt over Pieryne haghens Macharis everaerts wyf
                   De weezen en kinders Lieven haghens fs Jacobs (l) over Lievyne van damme Jacob haghens wyf (m) van dander helft van
                   tvoorgaen dach[wan]t mersch oost Roelant verhulst

(l) (h).
(m) (g).

Folio 23r° "Pieter van damme over Jan haghens fs Prs. van vierhondert roeden mersch gheleghen in broeckmersch"

Folio 23v° "Lievyne haghens fs Lievens Adrian Baerts wyf (n) by erfenisse Lieven haghens fs Jacobs over Jan haghens fs Pieters (o) over 
                    dhoirye van Pieter de schryvere van dhelft dach[wan]t mersch gheleghen aen dauwe gote op de westsyde neffens den have
                    oost den vaert zuyt dhoirs Jan colman fs Baudens noort Jan de..."

35

(n) Dochter van Livinus x Beatrix VAN AERDE, mogelijk gedoopt te Kalken op 26/09/1605 ( Tak 4).
(o) Deze erfenis tussen 6 opeenvolgende generaties gaat helemaal terug tot Pieter HAGHENS, mijn stamoud-grootvader ( Generaties III-I).

Register 2: Anno 1643 "36 Jacques haghens fs jans (p) is in erven commen vant goet onterft by de voorn jaquis de meester ende jan... 
                                       van d'helft van eenen bocht... met de wedwe. denys van dame groot...roeden saylant"

(p) Mijn stam-grootvader ( Generatie V). Uit zijn SvG: "In conquest (verworven tijdens het huwelijk) Item dhilft van een partije lants met dhilft van 2 ettebochten leen wesende, liggende met Marie De Meester vidua Denijs Van Damme, gelegen ten broucke" (Kalken, Staten van Goed 1612-1700, M. MEYS/N. VANROLLEGHEM, VVF GENT, 2005, p. 37/253).

Register 3: "i quohier behelsende d...estanden vande Xe penninghen vande landen verandert tot ende met het jaer 1670 wesende
                    het letste jaer verantwort by niclays vanhecke (q) ende bij contracte met syne...ghemaeckt es mij ghecedert"

(q) Genoemd als baljuw vanaf 1631 ( Kalkense baljuws (14de-18de eeuw).             

                  Anno 1655 "Gillis haghens is gheerft in een party leen gheleghen binnen de prochie van Calckene...  zuyt Anna bauwens 
                                      west Marijn bauwens noort Lievens batens onterft by Lieven onghena ende Livijne van... syne huysvr"
                                     Jacquis haghens de tweede ghenaemt het ...ken achter d'hofstedeken Laurs van kerchove oost Jan de maesschalck
                                     west m. de maesschalck noort Gillis fiers"
                                     "74 Jacquis haghens fs Jans is in erven commen vant goet onterft by Jacquis... schepens als vooght van de
                                      weese Anthonyne schepens groot ontrent 430 roeden zuyt den heerwech"
                 "67 Joosyne van beerleere (r) wedwe. van Jacquis haghens is in erven commen van tgoet onterft by pieter deletttere soo ouck
                  hem selven als ouck syne consorten van twee stucken lants d'een achter d'ander gheleghen inde brughstraete groot tsamen
                  1200 roeden oost deselve ...ecke suyt jacquis dewilde west pieter clinckspoir noor pieter baes"

(r) Mijn stam-grootmoeder ( Generatie V). Jacobus overleed volgens zijn SvG te Kalken op 31/03/1658 ( Tak 1).

Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Kalkense baljuws (14de - 18de eeuw)

Hierna volgt een chronologisch overzicht van gekende Kalkense baljuws:


Jaartal

Bron (1)

 Bron (2)

1387


Begin 15de eeuw

 1444

<1454

Jan vanden Kerchove (*)





Everaerd van boxlaer (**)



Thomas (Maes) den Hertoghe (3)



Willems de Bruyne (4)

1464

Jan Van den Broucke ( Kalken in de 'slaepere' van de abdij van Roosenberg 1466)


1475


1484

Jan De Tolnaere


Denombrement 26/07/1484: "Ick Joorys vanden broecke bailliu van edele en weerde vrouwen Anthonimen van Masseme vrouwe van calkene ende vander lichtervelschen in wettre" ( Het Algemeen Familiefonds deel I). Ook vermeld in de Arenberg inventaris en het Familiefonds de Merode Westerloo, niet in bronnen (1) of (2).

 

1516

Lieven Van den Neste

Reeds vermeld in 1505 (5)

1533

Lieven De Vildere

Reeds vermeld in 1532 (5b)

1544

Michiel Weemaes

Reeds vermeld in 1528 (6)

1577

Denijs Bracke

 

1606

Pieter Van Hecke

Reeds vermeld in 1605 (7)

1620

Lieven Balten

Pas vermeld in 1625 (8)

1652

Nicolaas (Staest) Van Hecke

Reeds vermeld in 1631 (9)

1672

Philippe de Labije (advocaat Raad van Vlaanderen)

Reeds vermeld in 1671 (10)


1676

Pieter Bauwens (notaris)

 

1697

Mattheus Janssens (costumier: zaakwaarnemer, raadgever ivm gewoonterecht)

 

1712

Pieter Jozef De Witte

 

1712

Mattheus Janssens

 

1748

Karel-Philip De Grave

 

1752

Geraard D'Haeseleire

 

1762

Joannes De Baere

 

1785

Joannes Alexander Cromphaut (11)

 

1790

Constantin-Joz. Verbrugghen (waarnemend)

 

1790

Jacob Leirens

 


(*) "Vidimus (afschrift) 1414 nov. 25 door schepenen en raad van Gent. Regest: 1387 juni 17. Jan vanden Kerchove, baljuw, en Jacop de Wilde, Jacop de Gheest, Willem Pauwels en Pieter vanden Zijpe, schepenen in Kalken, oorkonden dat Pieter Keghel en Alijce Baers, zijn vrouw, erkennen schuldig te zijn, over de erfgenaam van Heinric Hyoens, aan Pieter vander Leyen, als stichter van en ten behoeve van het godshuis O.L.Vrouw ter Nood Gods, 6 lb. par. 's jaars erfrente, welke bezet wordt op landerijen aldaar" (RAG, Archief Heilig-Kerstkerk Gent, charter 235).

(**) "Dit naervolghende zijn de coste gheleit ende ghedaen bij everaerd van boxlaer als bailliu van calkene ande muelen ende ande berch te meye anno xiiiic ende xliiii" (ARA, Familiefonds de Merode Westerloo, VD 895).

  1. (1) C. DAUWE, Calcken door de eeuwen heen, Historische bijdragen getrokken uit de archieven der gemeente, 1908. Een beknopter overzicht staat in F. DE POTTER & J. BROECKAERT,  Geschiedenis van de Gemeenten der Provincie Oost-Vlaanderen, Vierde Reeks, Arrondissement Dendermonde, Eerste Deel, 1889. Beiden met beperkte bronvermelding.

  2. (2) Tenzij anders vermeld: E. BALTHAU, Een inventaris van het archief van de Heren van Kalken (1228-1689) van het begin van de achttiende eeuw, Castellum, Jaargang XXXII, nr. 4, december 2015, pp. 05-39. ( Het archief van de seigneurie de Calkene). 

  3. (3) "Thomas den Hertoghe was clerc van de heer van Kalken in 1399 [...] In het begin van de vijftiende eeuw was hij baljuw van de heer van Kalken", E. BALTHAU, Hoofdcijnsplichtigen van de Sint-Baafsabdij van Gent in Laarne en Kalken in de tweede helft van de 14de eeuw, Castellum, Jaargang XXVI, nr. 4, p. 26, noot (32). Hij stichtte met zijn echtgenote een eeuwige jaargetijde: "Upten vijften dach van aprille int jaer ons heeren XIIIIc ende tachentich so was dit naervolghende poent ghewijst Maes de Hertoghe ende Kateline van den Kerchove sijn wettelike wijf hebben ghegheven eenen eeweliken dienst te Calkine in de kerke voer Onser Vrauwen, dats te wetene eene messe de weke, ende voert harer beeder jaerghetide ende Margieten, harer dochter, dies sal hebben de priestre, die de messe doet , V lb. pares. ende X gro. vlaenderscher munten" (RAG, KAK, 458, goedereninventaris Tafel van de Heilige Geest van Kalken, renterol begin 15de eeuw, toevoeging 05/04/1480). Hiervan werd opnieuw melding gemaakt in 1616 toen beslist werd tot een reductie van een wekelijkse naar een maandelijkse misviering. Hieruit blijkt dat daaropvolgende generaties dit gebruik in stand hielden en ervoor betaalden: "Item fundatio unius missa in hebdomada facta a Thoma d hertoge, quae solvitur a mensa (***) ab ill[ustrissim]mo et R[everendissi]mo D[omi]no van Burch p[iae].m[emoriae]. (****) in sua visitatione facta decimo martij 1616 reducta est ad missam singulis ...dicendam mensibus ad ...altare secundum libitum celebrantis" (RAG, Fonds Sint-Baafs en Bisdom Gent, K83, B848/10B, Specificatie van fundaties en kalender van jaargetijden, door pastoor Lucas Mersie, 21/04/1655, f1r°). (***) Armentafel of Tafel van de Heilige Geest (****) toenmalig Gentse bisschop Frans van der Burch, zaliger. 

  4. (4) "Un accord entre le seigneur de Calkene et Jean de Weyters au sujet du reliqua des comptes de Willems de Bruyne baillij et receveur de Calkene dont ledit Weyters avoit epousé la veuve de l'an 1454" (f384r°).

  5. (5) "Autres comptes rendus par Lievin van Nesse pour les annees 1505 [...] 1518" (f388v°). Hij wordt wellicht ook reeds genoemd als meier in de baljuwsrekening van 1502-03, een promotie die ook bekend is bij Denijs Bracke (meier in 1571, baljuw in 1577) en Mattheus Janssens (meier in 1694, baljuw in 1697). Hij was gehuwd met Anthonijne vanden broucke, zus of dochter van de vorige baljuw. (5b) "Wy lieven de vylder bailliu..." (RAG, OAK, wettelijke passering 04/03/1532). 

  6. (6) Hij wordt in de Kalkense schepenakten (wettelijke passeringen) een eerste keer vernoemd als baljuw van begin 1528 tot 1530. "Autres comptes rendus par Michel Weemaes a raison des annees 1536 [...] 1576" (f388v°-389r°). Hij hield in 1556 een "waerheyt", een publieke hoorzitting met verschillende getuigen die werden gedagvaard, omdat ene Jan De Wilde "ten dyverschen stonden smorgens voor zonnen upganck hem vervordert heeft te gaen cappen up de mortelbeke in lieven smets en noch ander lieden haudt"(RAG, OAK, Ferieboek). Op illegale houtkap stond de straffe van boete. Memorie dd. 02/12/1557 van baljuw Michiel Weemaes die voor de leenmannen en schepenen van Kalken "ghehauden heeft een stille duergande schouvereyns jaerwarheyt ghenampt de banneswarheyt ten welcke hij bij vonnissen ende kercgheboden ghedachvart heeft alle anders mannen laten ende onderzaten vander zelver prochie ende ons zeer scherpelick ghelast te vraghen ende examineren eenen ghelick up zynen eedt zulck alhier van auden tyden ghecostumeert es gheweest te vraghen // Int welck ten volle benoden ende betuyght es met lieden ende liens van eeren ghenomen eenen Jan schatteman fs Lauwereyns als dat hy hem vervoordert heeft up alden heleghen dach ende te meer stonden up den helijghen zondach met eenen spade toverschieten (WNT: overladen) zynen cooren dwelck nemmer gheorloft en es maer expresselick vanden helygher kercken verboden es". Nog enkele andere bewoners hadden het verbod op zondagwerk aan hun laars gelapt, zo had Jan Van Damme fs. Lauwereyns op Sint Dionysiusdag (09 oktober, patroonheilige van Kalken) zijn paarden aan het werk gezet te Wetteren, en was diezelfde dag naar de molen van Laarne gereden (ARA, Fonds de Merode-Westerloo, VDC 741). Weemaes woonde in 1574 op zijn eigendom in de Schriekstraat (SAG, Kalkense penningkohieren). Zijn ouders waren Jacob Wemaes en Elisabeth Van De Zype, hij was gehuwd met Judoca (Jozyne) van Mendonck en stierf in 1581: "Michaelis Wemaes bailliu de Calckene defuncti 1581" (RAG, Fonds Sint-Baafs en Bisdom Gent, K83, R848/10B). Zijn doodsoorzaak is mogelijk af te leiden uit zijn bewaard handschrift (RAG, Kerkarchief Kalken, 453): "Overleden van de peste int Calcken zythen deen eersten dach van wedemaendt xvc LXXXI,..." . Na vermelding van enkele namen stopt het handschrift van Michiel Wemaes, zodat wij moeten aannemen dat hijzelf aan deze ziekte bezweken is". (M. MEYS, 'Honderd bewogen jaren uit de geschiedenis van de Kerk van Kalken, ca. 1550-1650', Castellum, 1991, 3, pp. 05-63). 

  7. (7) "Autres comptes rendus par Pierre van Hecke a raison des années 1605 [...] 1624" (f389v°-390r°). Hij was gehuwd met Laurentia Bracke.

  8. (8) "Autres comptes rendus par Lievin Balten pour les années 1625 [...] 1630" (f390r°). C. DAUWE vermeld hier het jaartal 1620. Wellicht een drukfout, want de vorige baljuw, Pieter Van Hecke, diende de rekeningen in van 1620 tot en met 1624.

  9. (9) "Autres comptes rendus par Nicolas Van Hecke en raison des années 1631 [...] 1670" (f390v°-391r°).

    "i quohier behelsende d...estanden vande Xe penninghen vande landen verandert tot ende met het jaer 1670 wesende het letste jaer verantwort by niclays vanhecke ende bij contracte met syne...ghemaeckt es mij ghecedert" ( Algemeen Familiefonds deel II).
  10. (10) "Autres comptes rendus par Phles. De Labye des années 1671 [...] 1674" (f391r°). Pastoor Charles vander Winckele, vertrouwenspersoon van de Heer van Kalken, kreeg de opdracht om de jaarrekeningen op te maken voor de restanten van 1672-73-74, 1675, 1676-77, en 1678-79, ook al was sinds 1676 Pieter Bauwens aangesteld als de nieuwe baljuw. In de baljuwsrekening van 1677 vernemen we hier iets meer over: "Item betaelt aen Joris van aerde cepier vanden gravencasteele tot Ghendt de somme van ... over een jaer ende 35 daghen steencosten (gevangeniskosten) van meestere Philips de Labije verschenen (WNT: betaalbaar, vervallen) den 18de April 1678 mitsgaders de rechten van sluyten ende ontsluijten verschot aen assistenten ende aenveerden van claghten" (ARA, Fonds de Merode Westerloo, VDB 301, f26v°/27r°). De reden van zijn detentie is onbekend (in G. ROGIERS, Criminele processen Raad van Vlaanderen (1671-1723) komt hij niet voor). Bovendien kreeg Simon van Opstaele, procureur in de Raad van Vlaanderen, een salaris als zaakgelastigde van de Heer van Kalken in het proces contra de voormalige baljuw. 

  11. (11) Werd tijdens de Brabantse Omwenteling (1789-90) ontslagen, maar ging met succes in beroep tegen deze beslissing voor de Grote Raad van Mechelen, en werd ten slotte in januari 1792 opnieuw aangenomen als baljuw. Als gevolg van de Franse revolutie werd dit lokale mandaat in 1795 voorgoed afgeschaft.


Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Juridisch geschil over 'het beste hoofd' te Kalken anno 1612
Sinds mensenheugenis ging Jan Modaal op het platteland gebukt onder allerlei regionale en lokale belastingen, grondlasten, successierechten, (tol)heffingen, penningen, enz [1]. Zo kon de Heer van Kalken bij het overlijden van een bewoner in principe een item uit de persoonlijke bezittingen opeisen, zoals 'het beste hoofd', bijv. een dier uit de veestapel, of 'beste kateil', roerende goederen, bijv. het mooiste meubel uit de inboedel. In de praktijk konden nabestaanden de geschatte waarde afkopen (de redemptie) zodat het item binnen de familie bleef, ofwel werd het openbaar verkocht. 

[1] MADDENS N., De plattelandsfiscaliteit in het graafschap Vlaanderen van de 16de tot de 18de eeuw, in: De plattelandsfiscaliteit tijdens het Ancien Regime, Antwerpen, 1985, p. 69. 

In het kader van mijn stamboomonderzoek [2] vond ik in het Algemeen Familiefonds van het Gentse Rijksarchief [3] (RAG) een akte (zie verder) waarin sprake is dat sommige Kalkenaars zich begin zeventiende eeuw lieten registreren als buitenpoorter van Dendermonde. Tegen betaling van het jaarlijkse poortersgeld konden zij genieten van de burgerrechten van de stad, maar woonden er zelf niet. Zo kon een deel van de bemiddelde plattelandsbevolking, veelal handelaars en ambachtslieden, op zoek gaan naar economische opportuniteiten, maar ook beroep doen op een meer onafhankelijke rechtspraak, en zich fiscaal beschermen tegen lokale heerlijke lasten. 
Het Algemeen Familiefonds bevat allerlei documenten, brieven, testamenten, genealogische aantekeningen, staten van goed, processtukken, zaken in verband met goederen- en huishoud beheer, opleiding, culturele betrokkenheid, beroepsbezigheden en drukwerk, gaande van de 14de eeuw tot 1984. De bestanddelen uit de inventaris zijn gegroepeerd onder de naam van de schenker of personen en families waarop ze betrekking hebben. Vermeldenswaard voor iedereen die onderzoek doet in de streek zijn zeker het Adelsarchief PIERS DE RAVESCHOOT (633-642), als voormalige eigenaars van de heerlijkheid Raveschoot gesitueerd net boven Kalken, waar mijn voorouders woonden en pachtten, en het fonds van de Gentse familie PAPEJANS DE MORCHOVEN (2632), grondbezitters te Kalken met een reeks afschriften van stukken uit de vijftiende- en zestiende eeuw (voor meer details, zie mijn blog bij Algemeen Familiefonds I & II). Het fonds bevat ook een grote hoeveelheid losse stukken uit archieven van religieuze instellingen, lenen en heerlijkheden, zoals het renteboek met grondlasten van Kalkens pastoor Charles VAN WINCKELE ca. 1680 (4187), en registers met uittreksels uit Kalkense leenboeken opgemaakt in resp. 1643 & 1662, maar met mutaties (wijziging van grondgebruik van generatie op generatie) die teruggaan tot begin 16de eeuw (4616). Menig genealoog zal hier verrassende zaken aantreffen, zo vond ik er een bevestiging van mijn stamreeks die teruggaat tot ca. 1480. 

[2] HAEGHENS L., Stamboomonderzoek naar de familie Haeghens, Castellum, Jg. XXVII, nr. 3, september 2010, pp. 37-50. Voor een huidige stand van zaken: www.bloggen.be/haeghens. 
[3] RAG, Algemeen Familiefonds, 756, Kalken: beste hoofd, rechten en gebruiken (1616-1658). De map bevat ook nog een later afschrift van dezelfde akte, opgesteld door griffier Gillis Hubrecht op 22/10/1613, en een afbakening van bevoegdheden tussen baljuw en meier, opgesteld in 1638 door baljuw Nicolaas (Staest) Van Hecke: "Rechten ende usantien ghecostumeert tusschen den Bailliu ende meyer van Calckene".

De heerlijkheid van Kalken behoorde tot de kasselrij [4] van het Land van Dendermonde en bijv. in 1629 staat nog te lezen in de 'Costumen [5] der Stede ende Lande van Dendermonde' dat: "Alle Poorters der voorfeyde Stede overlydende binnen der felver Stede ofte Lande, zijn vry vande befte Hoofden, alfoo wel jegens den Prince, als jegens de Vaffaelen [6]".[7] Om dit fiscaal achterpoortje te sluiten en zijn bron van inkomsten te beschermen, liet Jacques-Philippe de GAND-VILAIN, Graaf van Izegem en Heer van Kalken, via baljuw Pieter VAN HECKE op 08 januari 1612 bij de zondagsmis de mededeling verspreiden dat deze actie zinloos was, aangezien volgens hem ook Dendermondse poorters die als passanten kwamen te overlijden in Kalken, 'het beste hoofd' verschuldigd waren. Desnoods zou hij een proces aanspannen om zijn rechten te doen gelden. Hij baseerde zich hiervoor niet op de rechtsleer van de costumen, maar wel op rechtspraak met een vonnis in zijn voordeel, zoals blijkt uit de noot in de linkermarge onderaan het handschrift (zie Bijlage I). In online inventarissen van het archief van de Raad van Vlaanderen, dat van de Prinsen van Izegem, of het oud archief van Kalken (Rijksarchief Gent) werden hierover geen processtukken teruggevonden. Mogelijks bevinden zich nog relevante documenten in het uitgebreide archief van de Gentse schepenbank (Stadsarchief Gent). 

[4] Het Graafschap Vlaanderen was onderverdeeld in 24 kasselrijen (Fr. châtellenies) of burggraaf- schappen, met oa. het Land van Dendermonde. Het bestond, naast de stad zelf, uit 16 dorpen, waaronder Kalken. 
[5] Gewoonterecht (Woordenboek der Nederlandsche Taal / WNT). Alle trefwoorden werden opgezocht via https://gtb.ivdnt.org (Historische woordenboeken Nederlands en Fries - De geïntegreerde taalbank van het instituut voor de Nederlandse taal). 
[6] Vazallen, leenheren (Middelnederlandsch Woordenboek / MNW). 
[7] Costumen der Stede ende Lande van Dendermonde by fyne Maj. gedecreteert den 5 April Anno 1629, Rubrica II Van de Poorterye, Artikel IV, p. 16 (herdruk uit 1646 door Philips De Croï, Leiden). 
[8] Rijksarchief Gent, GW8, Raad van Vlaanderen, H. Acten en Sententiën, 2355, 08 april 1437 - 02 april 1438. 1 register, folio 445 recto, paragraaf 3: "Sentencie ende vonnesse... ghegheven tusschen der stede van Dendremonde ende de kinderen Wilden heesschers (eisers) op een zide Ende Jan van masmine heere van calkene verweer op andere ten proffyte vanden vors. heesschers".

In de 15de eeuw moest Jan van Massemen, de toenmalige heer van Kalken in een gelijkaardige zaak tot in hoger beroep gaan om zijn gelijk te halen: "Een geschil van een anderen aard had in 1438 plaats tusschen denzelfden dorpsheer en de schepenen van Dendermonde. Het betrof ditmaal de uitoefening van het recht der beste have, dat de eerstgenoemde beweerde hem van alle te Kalkene overledene personen, 't zij inboorlingen of vreemdelingen, toe te komen. Gebruik makende van dit recht, had Jan van Massemen ten sterfhuize van zekere Dendermondsche poorteres, met name Catharina van der Meersch, te Kalken overleden, een zilveren beker doen aanslaan, waartegen hare erfgenamen verzet aanteekenden. De zaak kwam voor de rechtbank van de schepenen van de keure te Gent, die den heer van Kalken gelijk gaven; edoch de schepenen van Dendermonde zich de belangen hunner onderhoorigen hebbende aangetrokken, gingen met de erfgenamen van Catharina van der Meersch in beroep bij den Raad van Vlaanderen, die de eischers in hunne vraag gegrond verklaarde[8]. Bijgevolg werd de heer van Kalken tot de teruggaaf van den aangeslagen beker veroordeeld, of, voor het geval deze niet meer bestond, er de waarde in geld aan de rechthebbenden van uit te betalen (1). (1) Zwarte Boek van Dendermonde, blz. 108. - Inventaire des Chartes de la ville de Termonde, blz. 58 [9]". De Heer van Kalken tekende echter hoger beroep aan bij het Parlement van Parijs, toen het hoogste rechtscollege in het Ancien Régime tot 1522. Toen deze instantie haar vonnis velde, was hij reeds overleden: Lodewijk van Massemen nam als voogd over de minderjarige wees Anthonyne van Massemen het dossier over. Op 20 augustus 1440 werden de gebroeders De Wilde en de schepenbank van Dendermonde in het ongelijk gesteld en veroordeeld tot het dragen van de proceskosten [10]. 

[9] DE POTTER F.-BROECKAERT J., Geschiedenis van de gemeenten der provincie Oost-Vlaanderen, Vierde reeks, Arrondissement Dendermonde, deel I, Kalken, Gent, 1889, p. 14. 
[10] DE WILDE J.R.J., De familie De Wilde te Kalken en Laarne: de oudste getuigenissen, Castellum, Jg. XII, nr. 4, december 1995, p. 9. 

Een ander voorbeeld vinden we in de 'Inventaire ancien des titres et papiers de la maison d'Isenghien' [11] van vermoedelijk begin 18de eeuw, met de Noord-Franse, Belgische, Luxemburgse en Duitse bezittingen van de prins van Izegem, oa. Heer van Kalken. Dit register bevat ook tal van verwijzingen naar Kalkense archiefstukken, zoals op folio's 384r°/385v° een niet-gedateerde akte waaruit blijkt dat verscheidene leenheren een gezamenlijk front vormden: "Copie de la requeste presentée a leurs altezes serenissimes par les seigneurs vassaux de Tenremonde contre le magistrat dudit Tenremonde qui a pretexte d'un enrolement de bourgeoisie fait audit lieu par les sujet des dits seigneurs, pretendoient les exempter [12] du droit de meilleur cathel du aux mesmes seigneurs a la mort des habitans de leurs s(eigneu)ries et ne les rendre justiciables que pardevant eux, y jointe une consulte de leur part sur ce sujet et un extrait du recepisse [13] des chartes [14] commencant en l'an 1399 reposant en la chambre des comptes a Lille concernant cette affaire". Dit en vele andere stukken bevinden zich in het Familiefonds de Merode Westerloo (ARA Brussel). 
Dit juridisch steekspel zou zeker nog tot eind 17de eeuw duren, ten getuige de procesvoering van de burgemeester en schepenen van Dendermonde contra de burgemeesters, schepenen en inwoners van Uitbergen, Overmere, Schellebelle, Wetteren, Laarne en Kalken, zijnde zes vazale parochies van het Land van Dendermonde: jurisdictie inzake poorterij (1685-1700) [15]. 

[11] BALTHAU E. Een inventaris van het archief van de Heren van Kalken (1228-1689) van het begin van de achttiende eeuw, Castellum, Jg. XXXII, nr. 4, december 2015, pp. 05-39. Het origineel bevindt zich in het Arenbergarchief te Edingen (cf. www.arenbergfoudation.eu/nl/about). 
[12] Vrijstellen van. 
[13] Bewijs van ontvangst (WNT). 
[14] Charter, bezegelde akte. Synoniem: oorkonde. 
[15] RAG, Archief Raad van Vlaanderen, 18223. 

Wie de geviseerde Kalkenaars in 1612 precies waren was in eerste instantie moeilijk te achterhalen, aangezien gepubliceerde lijsten van Dendermondse buitenpoorters met hun herkomst niet beschikbaar zijn [16]. In september 1914 werd Dendermonde door de Duitse artillerie bestookt en in brand gestoken, waarbij oa. het stadsarchief en de bibliotheek volledig in vlammen opgingen. 
Toch vond ik in een reeks bewaarde Kalkense baljuwsrekeningen [17] in het Algemeen Rijksarchief te Brussel (ARA) enkele namen terug: in 1605 legden de nazaten van Pieter Goethals, die overleden was op 27 oktober, een poorterye brief voor waaruit bleek dat hij poorter van Dendermonde was; in 1606 staat in een aparte post opgetekend dat nav het overlijden van verschillende bewoners geen beste have kon geïnd worden, zoals bij de weduwnaar van Lievine Linthauts, die stelde "vry te zyne mits dat hy te Dendermonde poorter es zo hy secht"; in 1607 was dit ook het geval met Adriaen Platinck, weduwnaar van Mayken Cabbaerts; in 1608 ging het om Jan De Meester (overleden op 03 augustus), Pieter van Noorde (04 oktober) en Willem Vanden Brande (24 oktober); in 1609 Pieter Dauwe fs Christiaen en Jan van Marcke, weduwnaar van Lysbeth Dekens. 
In de baljuwsrekening van 1609 op folio 17r° staat bij de uitgaven een bijzondere dienstreis om een klare kijk te krijgen op het aantal betrokkenen: "Item alzo den doender van deser gheschreven hadde aen Jan denys ende Jooris vanden varendt omme thebben extraict vuth poorterye bouck te Dendermonde, ten fyne zy my als doender van deser zouden extraeyeren alle poorters by name ende toename binnen deser heerlickhede van Calckene wonachtich zyn, danof ghebleven in ghebreke, zo dat den doender van deser te Dendermonde es ghereyst ende tselven extraict ghelicht onderteeckent by Jooris vanden varendt en hem daer vooren betaelt".
In 1611 ging het om Jan van Belle (12 juni) en Jacob Bauwens (13 juni, "scabinus intestatus": hij was schepen van Kalken en liet geen testament na), en Laurens De Poorter, weduwnaar van Lysbeth Calle (10 december); in 1612 Pieter Sack, weduwnaar van Lauwereyntken Dauw (05 januari), in 1613 Daneel Temmerman (07 mei) en Denys De Wilde (22 augustus). Zelfs voor Margriet Dauwe, de echtgenote van Denys De Wilde die toen ook overleden was (31 augustus, slechts 7 dagen na haar man), beriepen de nabestaanden zich op het poorterschap van haar man om niet te moeten betalen. Hun gelijknamige zoon Denys De Wilde moest wel de heffing betalen op de gronden die hij geërfd had. In 1614 ging het om Jan De Baere en Pieter Van Acker (10 april) met in de linkermarge een apostille, een notitie in het handschrift van griffier Gillis Hubrecht: "deze memorie wordt alhier ghepasseert met protestatie van dus nietjeghenstaande het recht vanden heere te doen vervolghen zoo wel op de poorters als op andere als niet commende het poorterschap benomen het recht van mynen voorseyde heeren". Tussen 1608 en 1614 zijn via de Kalkense parochieregisters van de overlijdens elf Kalkenaars te identificeren. De overigen kwamen te overlijden in Kalken, maar waren wellicht poorters van Dendermonde of buitenpoorters uit andere dorpen. 

[16] Navraag bij de Oudheidkundige Kring van het Land van Dendermonde en Familiekunde Vlaanderen Afdeling Dendermonde leverde geen resultaat op. 
[17] ARA, Familiefonds de Merode Westerloo, VDA 984: reeks gefolieerde rekeningen van baljuws Denys Bracke voor de jaren 1600-01; 1601-02; 1602-03; 1604-05, en Pieter Van Hecke voor 1605-06, 1607 en 1608 & VDB 165/1: reeks gefolieerde baljuwsrekeningen van Pieter van Hecke voor 1609; 1610; 1611; 1612; 1613; 1614; 1621 t/m 1624. 

BIJLAGE I 

Transcriptie [18] van de originele folio: "Men laet weten eenen yeghelicken dat alzoo mynen heere den Graef van Iseghem competeert [19] binnen zynder prochie ende heerlichede van Calckene ende recht heeft van immemoriale tyden te heffen de beste have oft het beste hooft van álle de ghonne die binnen zynder voors heerlichede deser werrelt zyn overlydende het zy inwonende oft vremde persoon, van wat staet conditie oft qualiteyt zy zouden moghen wesen, volghens zyn vermoghen, ende dát hij dienaengaende, oft zyne officieren vuyt zynen naeme, het voors zyn recht byde debiteuren courtoïselicke [20] laet redimeren [21], verstaet mynen voorn heere dus niet jegenstaende, dat omme tselve zijn recht te frauderen, datter eenighe vanden insetenen prochianen vanden zelv heerlichede van Calckene, haerlieder [22] álreede [23] ghemaeckt hebben ende noch syn maeckende poorters vande stede van Dendermonde, meschien denkende vuyt te wesen tselv recht te ontgaene [24], maer te noteren doet, dat volghende de costumen vanden voors stede van dendermonde, niemant vermach [25] het voors poorterschap áenveerden, oft hy en moet verclaeren by sollemgnele [26] eede, dat hy tselv poorterschap niet es áenveerdende omme yemant te frauderen van zyn recht, zulx dat in het reguard [27] vande voors inwoonenden, doende zulck eenen eedt merkelicken blyckt zulx te gheschieden ter prejuditie [28] vanden heere ende álzoo doende desen simpelheyt eenen quaeden eedt, twelck mynen voorn heere zeer leet es om horen, te meer hy niet en meent zyne ondersaeten rigoreuselick [29] gheweest thebbene omme álzoo met quader causen van hem te vervremden, ende indien zulcke poorters in het áenveerden van hun poorterschap geenen eedt ghedaen en hebben oft en doch, contrarieren [30] de voors costume en alzoo niet en behoorlic ghehauden te wesen voor poorters, ende in állen ghevalle álwarent zoo dat zy in deene oft in dandere maniere ghehauden waeren voor poorters, zoo en zonder zy niet connen ontgaen mynen voors heerens recht van beste hooft, jae zelve de poorters inwoonende der voors stede van dendermonde # veel te meer tot laste van den inwoners van den voors heerlichede, dienvolghende mynen voorn heere waerschuyt desen yghelicken inwooners synder voors heerlicheyt van Calkene, dát zijne intentie es te ghenieten van zijn voors recht als tselv binnen den destricte synder voors heerlichede vallen zal en incas van weghens zal tselv syn recht vervolghen by middel van justitie, elck wacht van schade Dynhouden voorschreven es by my pieter ván hecke Bailliu ván Calkene gepubliceert op den acht january xvic xii wesende soendách naer de parochiale misse ter plaetse ghecostumeert

Noot in de linkermarge: "# tot Calckene passerende ende áldaer sterfende, daarvan den heere gheobteneert  [31] heeft by sentencie" [32]. 

[18] Met dank aan Laurent Inghelbrecht voor enkele aanvullingen via het Facebook forum van Familiekunde Vlaanderen. 
[19] Behoren tot, toebehoren aan, vallen onder de bevoegdheid van (Vroegmiddelnederlands Woordenboek / VMNW). 
[20] Fr. courtois: hoofsch, gratieus, beleefd, voorkomend, hoffelijk (WNT). Hier wellicht verwijzend naar de terugkoop als gunstmaatregel (cf. noot 21). 
[21] Lat. redimere: terugkopen (WNT). 
[22] Hunner, van hen (MNW). Hier: zich laten inschrijven als buitenpoorter. 
[23] Thans (MNW). 
[24] Ontsnappen (VMNW). 
[25] Gebiedende wijs van ww. vermogen: de kracht of macht bezitten tot; in staat zijn tot, bij machte zijn tot; kunnen (WNT). 
[26] Plechtig; met inachtneming van bepaalde gebruiken (WNT). 
[27] Ten opzichte van (WNT). 
[28] Nadeel, schade (WNT) > ten nadele van. 
[29] Op strenge, onverbiddelijke wijze; zonder clementie (WNT). 
[30] Tegenwerken, zich verzetten tegen (WNT). 
[31] Verkrijgen, verwerven (WNT). 
[32] Vonnis (VMNW).

Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Crim van tooverie: heksenwaan in Kalken anno 1607
In 1486 raakte de heksenjacht in Europa in een stroomversnelling met het 'Malleus Maleficarum' [1] (ook bekend als 'De Heksenhamer') van Heinrich Kramer, een Dominicaanse inquisiteur die was aangesteld om ketterij te bestrijden. Hiermee trachtte de auteur het bestaan van heksen te bewijzen, hoe die te herkennen en hoe seculiere rechtbanken ze moesten vervolgen. Duitse theologen veroordeelden het werk omdat het onethische en onwettige procedures aanbeveelde, en niet in overeenstemming was met de katholieke doctrines van de demonologie. Dankzij de opkomst van de boekdrukkunst raakte deze handleiding toch al gauw verspreid over het hele continent, met verschillende herdrukken en een totale oplage van maar liefst 30.000 exemplaren. Twee eeuwen later, in 1606, bevestigden aartshertogen Albrecht en Isabella in navolging van koning Filips II in 1592 dat hekserij een groot gevaar vormde voor het katholieke rijk en actief moest opgespoord en bestraft worden. Lokale besturen moesten 6 speciaal aangestelde advocaten voor advies consulteren bij de Raad van Vlaanderen, het hoogste rechtscollege te Gent. Deze tijdgeest zou het jaar nadien oa. leiden tot de beruchte Laarnse heksenprocessen [2], waarover reeds verschillende artikels zijn gepubliceerd in Castellum. [3] Zoals hierna zal blijken, hadden in 1607 ook 4 vrouwen uit het naburige Kalken af te rekenen met deze vervolgingswaanzin met wisselende uitkomsten. [4] 

[1] Cf. D. NIJSSEN, 'Dansen met de duivel, de invloed van de Malleus Maleficarum op het heksenbeeld in Europa van de vijftiende eeuw', 2016 (online bachelorscriptie). 
[2] C. LOSTRIE-D. VAN DAMME, 'Heksen: De heksenprocessen van Laarne', Castellum, 4, 1984, p. 1. 
[3] Cf. het overzicht van bijdragen in PDF-formaat op https://www.bloggen.be/castellum_kalken_laarne/. 
[4] In de online inventarissen van het oud archief van Kalken of de Raad van Vlaanderen in het Rijksarchief Gent werden hierover geen aparte stukken aangetroffen.
  
In het Algemeen Rijksarchief te Brussel [5] trof ik in het kader van mijn stamboomonderzoek [6] tussen een reeks Kalkense baljuwsrekeningen een aparte rekening aan van 11 folio's met een schat aan informatie over deze affaire. Als plaatsvervangend ambtenaar van de dorpsheer moest de baljuw oa. telkens over één of meerdere jaren een gedetailleerd financieel verslag indienen. Afkortingen zijn opgelost om de transcriptie vlot leesbaar te maken. De aanhef: "Rekeninghe Bewijs ende Reliqua [7] ghedaen ende by desen ıs doende pieter van hecke Bailliu van Calckene causa officie [8] vuten name van Edele ende Weerde heere myn heere mher Jacquis philippus vilain [9] Grave van Iseghem Bander heere van Raisseghem vry heere van Sente Jans ten steene heere van massemen van westerem van wettere etc ende dat van alle den ontfanck vutgheven ende administratie die hy ghegadt heeft vande drije criminele ghevanghenen vrauwen om het crim [10] van tooverie [11] te wetene joosyne van kerchove huysvrauwe was van pieter dierick lysbette svylders huysvrauwe es van Jan de schaepmeestere filius henricus ende joosyne vellemans huysvrauwe es van fransoys devijldere hiervolght". Ze werden opgepakt en dag en nacht onderworpen aan een kruisverhoor, soms onder tortuur [12], waarbij ze werden vastgebonden vlakbij een aangestoken vuur (de waakproef). Het staat vast dat Joosyne Vellemans (mogelijk ook de anderen) een halsband omgesnoerd kreeg die van binnen voorzien was met een rij scherpe ijzeren pinnen. Het foltertuig was met koorden aan de muren vastgemaakt, en bij elke hoofdbeweging drongen de pinnen in de hals wat helse pijnen veroorzaakte. Deze fysieke en mentale uitputtingsslag leidde meestal tot een bekentenis, maar die was slechts rechtsgeldig als ze nadien vrijwillig bevestigd werd. In het geval die toch herroepen werd, kon de ondervraging gewoon opnieuw beginnen. Joosyne van Kerckhove kwam in het vizier van de plaatselijke overheid na de verhoren van Maeyken van Cuetsenroeye uit Overmere, die verklaarde dat "Janne Callens en Passcheyne Neyts tooveressen zijn en dat zij ze heeft gezien op de dansingen en vergaderingen van boze geest en bij Willem de Moerlooze en Pieter Dierickx en op het Galgenveld" [13], en nadien van de Laarnse Janne Callens, waarbij de griffier noteerde dat "Die ene keer was het eten op voorhand gekookt en smaakte het naar hooi, de andere keer kookte ze zelf met de 'boele' [14] van Willemeyne Sveermans (cf. infra). Dit gebeurde bij de weduwe van Pieter Dierickx te Kalken" [15] (cf. de aanhef). Ze stierven alledrie op de brandstapel. 

[5] ARA, Familiefonds de Merode Westerloo, VDA 984 (
[6] Cf. www.bloggen.be/haeghens. 
[7] Latijn: wat overblijft, het saldo van de rekening (positief of negatief). 
[8] Vanuit zijn ambt als baljuw. 
[9] Heer van Kalken (1563-1628). 
[10] Misdrijf. 
[11] Hekserij. 
[12] Foltering. 
[13] C. LOSTRIE, 'Heksen: De jacht op heksen', Castellum, 1, 1986, p. 10. 
[14] Duivel in de gedaante van een minnaar. 
[15] C. LOSTRIE, 'Heksen: Het dossier van Janne Callens', Castellum, 2, 1986, p. 9.
  
De baljuwsrekening bevat telkens een overzicht van de inkomsten en uitgaven per beklaagde. Hierna volgen de belangrijkste passages met de nodige duiding: 

1. Joosyne Van Kerckhove 

Bij de inkomsten: "Eerst den ontfanck vande geconfisceerde [16] goede joosyne van kerckhove gheexecuteerde metten vuere upden xi octobris 1607". [17] In verband hiermee noteerde pastoor Joannes Van Zijpe in het Kalkense parochieregister van de overlijdens: "10 Octobris affecta est supplicio ignis ob veneficio Judoca van kerckhove reliquit unicus filium Agidium" [18] Vrij vertaald: op 10 oktober stierf Judoca van Kerckhove op de brandstapel wegens hekserij, ze liet een enige zoon na, Agidius (Gillis). Dit was toen dikwijls het trieste lot van veroordeelde heksen. Indien die zich bij de doodsbekentenis bekeerden, werden ze soms eerst gewurgd om volgens het kerkelijk geloof zo toch nog een kans te krijgen om in de Hemel te belanden, zoniet werden ze levend verbrand. Na de aanhouding werden hun bezittingen meteen in beslag genomen om de proces- en gevangeniskosten te dekken. Vervolgens "Item ontfaen van gillis bracke soone vande voornoemde joosyne [19] de somme van vijfentwintigh ponden groots vlaems de welcke hy by appointemente [20] jeghens myn Edele ende Weerde myn vrauwe Isabaeu de Berghes Gravinne van Iseghem etc [21] ghemaect ende schuldich was te betalen boven alle costen [22] vanden processe ende misen van justitie". [23] Bovendien moest hij alle salarissen, diensthandelingen én maaltijden betalen van de baljuw, schepen en leenmannen tijdens haar gevangenschap. Toch toonde de Vrouw van Kalken enige clementie: "Tooveres verbrand - Een vruchtbaar heksenjaar moet 1607 geweest zijn, alsdan werd hier verbrand op eenen houtstapel de moeder van zekeren Gillis Bracke, om de kosten van het rechtsgeding te dekken, werden hare goederen, een half bunder land, aangeslagen door de vrouw van Kalken, de gravin van Iseghem, toch bij schikking dezer edelvrouw kwam haren zoon terug in het bezit van zijn moederlijk erfdeel". [24] "Item ontfaen van Jan baert  (*) te Laerne over de confiscatie van goede gheleghen binnen Calckene achterghelaeten by Willemyne veermans (cf. supra) in haeren leven syne huysvrauw, ende omme het crim van tooverye gheexecuteert metten vuere datter de doot navolghde up den iien octobris xvi seven". De opbrengst, zijnde 23 pond groten Vlaams, werd in opdracht van de Vrouw van Kalken overgemaakt aan het Laarnse bestuur, omdat ze daar gewoond had "danof den doender (de baljuw) van desen int vriendelyck met Jan baert veraccordeert [25] es.

(*) Over deze familie Baert bestond een webpagina die intussen offline is. Dankzij web.archive.org (The Wayback Machine) is die in PDF-formaat onderaan dit thema beschikbaar.

[16] In beslag genomen. 
[17] Deze rekening werd pas twee jaar later opgemaakt in 1609. In een Laarnse procesbundel en het Kalkense parochieregister staat de correcte datum vermeld, nl. 10 ipv 11 oktober 1607. 
[18] L. DE RUYVER, 'KALKEN, Begrafenissen (Sint-Denijs) 1604-1631 en 1663-1796', CD-ROM uitgegeven via VVF Gent-Digitaal Archief, 1998, p. 343. Aan de hand hiervan werd de originele akte opgezocht via https://search.arch.be/nl/ (de zoekrobot van het Rijksarchief). 
[19] Zoon uit een vorig huwelijk. In de klassieke baljuwsrekening van 01 januari tot 31 december 1607 staat het vermeld bij de "Andere ontfanck vanden confiscaties binnen den tyt deser rekeninghe" op folio 8 recto, samen met het item ivm de goederen van Willemyne Sveermans (cf. noot 20).
[20] Regeling, schikking, afspraak (Vroegmiddelnederlands Woordenboek). 
[21] Echtgenote van Jacques Philippe de Gand Vilain (cf. noot 9). 
[22] Mogelijk gaat het hier om een borgstelling om extra kosten te dekken. 
[23] Rechtsvervolging. 
[24] C. DAUWE, 'Calcken door de eeuwen heen', 1908, p. 28. 
[25] Overeengekomen. 

Bij de uitgaven betalingen aan oa.: 

* meier Jan Dierick belast met haar gevangenschap, het voorzien van voedsel en het leveren van hout en kaarsen aan de bewakers. Hij was een rechterlijke ambtenaar oa. belast met de uitvoering van vonnissen bij burgerzaken en de veiling van goederen bij onteigeningen
"Voor ene langdurige opsluiting gebruikte men het een of andere woonhuis; de aangehoudenen werden er, dag en nacht, streng in het oog gehouden door bijzondere daartoe aaangestelde bewakers. Dit leert ons het proces register, beginnende den 28 Februari 1602, alwaaar wij lezen op blad 198: Pieter Van Hecke, Bailliu, heeft wettelijcke staende clachte ghedaen op de goedynghen (inbeslagneming van goederen) van Lieven De Poortere, gheleghen in de prochie van Calcken omme daeraene te verhaelen, de boete, 100 ponden parisis van arrestbraeke (uitbraak), latende onverlet de boete, bij sijne huysvrauwe verbeurt met breken zeker staketsel (houten traliewerk), staende voor de vautveynstere van Jan Dierick, tot bewaernisse van eene ghevanghene, sittende in de voornoemde vaute voor crim van tooverije. Deze klacht werd ten schepenhuize nedergelegd den 30 October 1607 en zal wel onmiddellijk gedaan zijn na de vlucht der zoo gezegde tooveres van de kelderkamer van den hoogervermelden Jan Dierick". (C. DAUWE, Calcken door de eeuwen heen, p. 26). Het is niet bekend wie die vrouw precies was. 
* officieren Jooris Aerts en Merten De Cueleneere voor hun salaris nav de betekening van de dagvaarding via een oorkonde [26] en de bewaking van alle verdachten. Zij waren beambten in dienst van de baljuw, enigszins te vergelijken met een veldwachter 
* advocaten Jacob Van Hamme, Fransoys Bossier Sr. en Gillis Stalins "ghecomitteert van haere hoochhede weghen omme te besoignieren inde processen ende de zaeken... binnen de lande van vlaenderen up tfaict van tooverie voor consulten van vijfve destincte consultaties blyckens by de vijfde advijse". Volgens een beslissing van 06 juni 1606 waren ze aangesteld om dergelijke zaken in het Graafschap Vlaanderen te behandelen en advies uit te brengen 
* advocaat Fransoys Bossier de jonghe "ghebeden omme te comen besoignieren in torture vande voornoemde Joosyne ghevanghene
* burgemeester Matthys Verbrugghen en de baljuw zelf voor hun vacaties te Gent nbsp;
* griffier Gillis Hubrecht voor zijn salaris, het noteren van de verklaringen en het opstellen van de teksten van de oorkonden, de vergoeding voor zijn vacatiegeld te Gent om voor de start van het proces samen met de burgemeester, baljuw, schepenen en leenmannen enkele rechtsgeleerden te consulteren, en naar Laarne om er kennis te nemen van de beschuldigingen tegen de plaatselijke verdachten 
* enkele schepenen, waaronder Jacob Haghens [27] en leenmannen voor het afwisselend bijwonen van de verhoren 
* schepen Pieter Vandervaet voor de inventarisatie van haar goederen 
* de officier criminel [28] een vergoeding voor zijn verhoor onder tortuur, "van justitie te doene" [29] en "het upperste cleet" [30] 
* de confessors [31] om de biecht af te nemen "vande patiente" en missen op te dragen 
* Lieven Drieghe om deze biechtvaders met de paardenwagen te halen uit Gent en terug te brengen 
* meier Jan Dierick voor de levering van berken- en eikhout 
* Willem Vanden Brande voor het leveren van de laatste maaltijd aan de terdoodveroordeelde 

[26] Gezegelde akte veelal op perkament. 
[27] °Ca. 1555 - overleden op 31/07/1625. Genoemd als Kalkense schepen vanaf 1602, gehuwd met Margareta Alleman Tak 2. 
[28] Gentse beul of scherprechter, Boudewijn Waelspeck. Hij wordt echter niet bij naam genoemd in deze baljuwsrekening.
[29] De terechtstelling uitvoeren. 
[30] "De beul had het recht het opperste kleed (het meest waardevolle kledingstuk) van de terechtgestelden te nemen; als de schepenen het kleedingstuk aan de familie lieten, zoals het hier en bijna altijd bij min gegoeden het geval was, kreeg de beul een schadevergoeding", Tijdschrift voor Nederlandsche folklore, redactie P. DE MONT & A. DE COCK, Jrg. 12, 1899-1900, p 120. 
[31] Biechtvaders. 

2. Lysbette sVylders (De Vylder) 

Bij de inkomsten: "Item ontfaen van Jan de schaepmeester filius henricus over Lysbette sylders zyn huysvrauwe up tgene haer by mannen van leene ende schepenen by advyse ende sentencie van reght gheleerden gheordonneert was te betaelene haere vanghenesse costen ende mysen van justitie voor staecken van vanghenesse sub poena convictij [32] den vden february 1608 omme dhelft vande somme van mits dat hy voor de reste zeker moest stellen up dordonnantie vanden hove". Volgens het vonnis moest zij de helft van haar gevangenis- en gerechtskosten betalen, en zich aanmelden bij een nieuwe dagvaarding (cf. de vierde casus). Haar man moest zich voor de andere helft borg stellen. Achteraf betaalde hij ook het tweede deel, met daarbovenop diverse extra kosten voor de baljuw, burgemeester, griffier, schepenen "ende andre notable". Bij de uitgaven betalingen aan oa.: 

* meier Jan Dierick voor de onkosten tijdens de gevangenschap, het voedsel voor de gevangene en de bewakers, levering van kaarsen en hout, en het gebruik van zijn keuken voor een periode van 150 dagen, min de 6 dagen hechtenis te Gent 
* officieren Jooris Aerts en Merten De Cueleneere ea. voor hun salaris nav de betekening van de dagvaarding en de bewaking van de verdachte 
* de verschillende advocaten voor hun honoraria, en voor 9 adviezen bij "meester Jan coucke als superintendant vanden hove ghecomitteert". [33] Hij was raadsheer- commissaris bij de Raad van Vlaanderen, en moest in 1606 "de plaats innemen van Jan de Bloys als superintendant om erover te waken dat alle magistraten van Vlaanderen hun uiterste taak zouden doen om het abominabele misdrijf, zijnde toverij, met wortel en tak uit te roeien"[34] 
* dokter Herman Vander Heyden[35] om in de Gentse gevangenis na te gaan "oft zy eenighe insensible teeckenen hadde", dwz. hij speurde op haar lichaam naar verdachte merktekens. Als hij die met een naald doorprikte en ze ongevoelig bleek of niet bloedde, werd dit beschouwd als een duivelsteken (Lat. stigma diabolicum) 
* burgemeester Matthys Verbrugghen voor de vergoeding van zijn vacaties te Gent om met rechtsgeleerden het proces voor te bereiden, en naar Laarne en andere parochies om kennis te nemen van de belastende verklaringen die de overige vermeende heksen afgelegd hadden tegen Lysbette De Vylder 
* diverse schepen en leenmannen voor de vergoeding voor het bijwonen van de verhoren te Gent 
* de baljuw voor zijn vacatiegeld te Gent en het doen opstellen van de nodige verhoorverslagen 
* de griffier om haar verklaringen tijdens de verhoren dag en nacht te noteren en daarvan een verslag op te maken, en de vacatiegelden te Laarne en Wetteren om daar ook kennis te nemen van de beschuldigingen 
* de beul voor de visitatie [36], tortuur en cordegelt [37] binnen ghendt 
* "Item betaelt den suppier [38] van het schauselet [39] binnen Ghendt over dijsergelt [40] ende de weecke van torture vande voornoemde ghevanghene midtsgaders hondert ende vyftich haudt gheemployeert ende verbrant inde voorseyde torture binnen den tyt van zes daghen
* Cornelis Clyncspoor om "de ghevanghene voornoemt inde absentie vanden officier bewaert hebbende up den waghen so de selven ghevoert wierde tot overmeere omme te confronteren jeghens naynken van eesvelde [41] aldaer ghevanghen up ghelycken crim

[32] Lat. : op straffe van veroordeling.   
[33] Aangesteld. 
[34] C. VERHAEGHE, 'De benoeming van de voorzitters en raadsheren van de Raad van Vlaanderen (1598-1633)', 3.2 Raadsheren, 2000 (online scriptie op www.ethesis.net). 
[35] Hij onderzocht ook een vermeende mannelijke heks uit Laarne, nl. Lieven Lammens. Cf. J. DE WILDE, 'Het faict van tooverie in Laarne (1607-1608): enkele feiten en bedenkingen', Castellum, 4 (2001), p 21. 
[36] Lichaamsonderzoek naar merktekens van de duivel. 
[37] Vergoeding voor het aangekochte touw. 
[38] Cipier. 
[39] Ook Chastelet, vroegere stadsgevangenis op de Korenmarkt. 
[40] Boeirecht (K.F. STALLAERT, 'Glossarium van verouderde rechtstermen, kunstwoorden en andere uitdrukkingen uit Vlaamsche, Brabantsche en Limburgsche oorkonden, Volume 2', 1886, p. 14). 
[41] In 'Heksenprocessen te Laarne in 1607-1608, een samenspel van 'krachten van onderen' en 'krachten van boven'' van J. MONBALLYU, in Gedenkschriften van de Oudheidkundige Kring van het Land van Dendermonde (2002) staat te lezen dat de Laarnse Passchyne Neyts tijdens een ondervraging verklaarde dat ze op een heksenbijeenkomst te Overmere oa. ene Naentken van Helsvelde alias Naentken Torrens ontmoet had en haar ongehuwde dochter Bette uit Uitbergen (met dank à Marleen Van Acker van Heemkundige Kring Overmere voor deze info). Naynken is een verkleinwoord van de Latijnse doopnaam Adriana. De achtervoegsels -ken of -kin komen zowel bij kinderen als bij volwassenen voor.

3. Joosyne Vellemans 

Uit processtukken bewaard in in het oud archief van Laarne nr. 486 (Rijksarchief Gent) blijkt dat zij op 26/10/1607 verhoord werd onder tortuur met de halsband. Nadien trok ze echter haar bekentenissen weer in. [42] Zij verbleef net als de twee andere vrouwen 150 dagen in hechtenis, deels te Gent, en werd op 05/02/1608 voor 25 jaar verbannen. Bij de inkomsten de verkoop van twee naast elkaar gelegen percelen land in de Kalkense Zomerstraat voor 50 pond en 10 schellingen grooten om de gevangeniskosten en procesgang te dekken, al ging een deel van de opbrengst naar de Vrouw van Kalken als jaarlijks pachtgeld. Bovendien werd het geld van de verkoop van het aangeslagen meubilair en een koe ghenampteert, dwz. voorlopig bij de griffier in onderpand gegeven, in afwachting van een uitspraak in de rechtszaak tegen hen aangespannen door verschillende schuldeisers bij de Luitenant-Civil van de Indaginghe [43] te Gent. Dit was een éénpersoons-rechtbank die Keizer Karel V in 1541 instelde om buitensporige kosten te vermijden bij een rechtsprocedure. Deze vorstelijke ambtenaar was bevoegd voor financiële geschillen (zoals wanbetalingen) binnen het 'Gentse Kwartier', dat grote delen van Vlaanderen bestreek. 
Bij de uitgaven zoals voordien betalingen aan de baljuw, meier, officieren, advocaten, burgemeester, schepenen en leenmannen en een "Item betaelt aen my selven (baljuw Pieter van Hecke) omme myne vacatien [44] tot Ghendt ghevaceert ende naer andre prochien zo Laerne ende Overmeere daer van ghelycke ghevanghenen waeren, omme de accusatien te lichten" [45], en de kosten voor zijn reis en verblijf in Doornik om daar de rekening in te dienen en verslag uit te brengen (cf. infra). Betaling aan de griffier om haar verklaringen nauwkeurig neer te pennen tijdens beide verhoren onder tortuur in Gent: "mits zes daghen en nachten de ghevanghene ghewaect ende gheexamineert in torture zo inde eerste als inde tweede torture stellen vande examen verlyt de oorconden haerlieder depositien". Daarnaast om samen met Pieter Vander Vaet de (on)roerende goederen naar waarde te schatten van Jan Baert en Willemyne De Veerman die te Kalken gelegen waren (cf. supra). 

[42] J. MONBALLYU, 'Heksenprocessen en andere toverijprocessen in het Land van Aalst en het Land van Dendermonde', Tijdschrift van de Geschiedkundige Vereniging het Land van Aalst, Jrg. LIII, 4, 2001, p. 231. 
[43] Oproeping voor het gerecht binnen zekeren rechtskring. Dagvaarding (Woordenboek der Nederlandsche Taal). 
[44] Vacatiegeld: presentiegeld voor het organiseren en of bijwonen van vergaderingen.
[45] Kennis te nemen van de beschuldigingen. 

4. Joosyne Smets 

Er was nog een vierde vrouw betrokken in deze zaak: "Voorts alsoo binnen de voorseyde prochie ooc ghevanghen is gheweest joosyne smets huysvrauwe van balten vanden steene [46] ter oorsacke van crim van tooverije ende dat sy by sentencie van mannen van leene ende schepenen van calcken voorseyt de [weggelaten] septembris zesthien hondert ende zevene by provisie gestaect es gheweest van vanghenesse up belofte ende verbant van inne te commen t'allen tyde dies van sheeren ende wetsweghe ghemaent synde, up peyne van [47] ghehauden te zyne voor verwonnen [48] vanden saecke haer te laste gheleyt ende mits by haer up legghende haere vanghenesse costen ende mysen van justitie, ende waernaer gheene andere sententie ghegheven en es thaer laste soo wordt alhier dit alleenlyck gebrocht voor Memorie". Ze werd ontslagen uit de gevangenis na betaling van een borgsom, maar het vonnis bepaalde ook dat ze zich meteen moest aanmelden bij een nieuwe dagvaarding, zoniet werd ze verondersteld schuldig te zijn. Bovendien moest ze alle gevangenis- en gerechtskosten betalen. Deze regeling gold zolang er geen nieuw vonnis tegen haar werd geveld. De baljuwsrekening werd uiteindelijk in 1609 afgesloten en achteraan gehandtekend door oa. de baljuw, griffier en Maximilien de Rassenghien et de Reninghe (1571-1644), een broer van de Heer van Kalken die te Doornik woonde. De allerlaatste folio bevat een reeks in het Frans opgestelde boekhoudkundige aantekeningen dd. 16/04/1613 en werd ondertekend door baljuw Pieter van Hecke en Isabeau de Berghes, Vrouw van Kalken in haar woonplaats in het Noord-Franse Lomme (nabij Rijsel). 

[46] Judoca Smet, echtgenote van Balthazarus Vanden Steene, overleed op ca. 61-jarige leeftijd op 14/06/1633 en liet 3 kinderen na (parochieregister overlijdens Kalken). 
[47] Op straffe van. 
[48] Verwinnen: schuldig bevinden (Middelnederlandsch Woordenboek).

Hierna een overzicht van het lot van de vermelde vrouwen:
 
dd

Deze trieste episode kostte uiteindelijk het leven aan vijf vrouwen (ook de Laarnse Josyne Celis kwam om op de brandstapel). Pas in de tweede helft van de zeventiende eeuw kwam er een kentering toen de heersende klasse het concept van onstoffelijke wezens verwierp. Rechters begonnen heksenprocessen tegen te werken en marteling werd als methode bij strafrechtelijk onderzoek afgeschaft. In 1684 vond in het Waaslandse Sinaai het laatste Vlaamse heksenproces plaats. De beklaagde, Martha van Wetteren, werd op 24 juli 1684 ter dood veroordeeld op de brandstapel, maar omdat ze zwanger was, werd het vonnis pas na de bevalling uitgevoerd op 23 oktober 1684 te Belsele.

Bijlagen:
Familie Baert.pdf (98.8 KB)   


Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Het archief van de seigneurie de Calkene

Bij gebrek aan primaire bronnen die onvindbaar of al dan niet voorgoed verdwenen zijn, kunnen verwijzingen naar die originelen een belangrijke aanvulling bieden. Een mooi voorbeeld is de 'Inventaire general des chartres et papiers qui sont dans les archives de la maison d'Isenghien chez le sieur Walrave à Lille" van begin 18de eeuw. Het bevindt zich in het Arenbergarchief te Edingen, dat sinds 1998 ook publiek toegankelijk is (www.arenbergfoundation.eu/nl/archives-enghien). 


1dxn7r


E. BALTHAU publiceerde in Castellum nr. 4, december 2015, pp. 05-39 het deel van 'La terre et s(eigneu)rie de Calkene appendances et dependances', met een oplijsting van documenten die dateren van 1228 tot 1689. Folio's 388v° tot en met 392v° verwijzen naar de baljuwsrekeningen van 1500 tot 1681 ( Kalkense baljuws (14de-18de eeuw). Het is onduidelijk of dit archief bewaard bleef. In het ARA te Brussel liggen in elk geval de slechts deels geïnventariseerde archieven van de adellijke families DE MERODE en VAN ARENBERG, waarvan een telg via aanhuwelijking Kalken verwierf begin 19de eeuw. 


** UPDATE ** Het familiearchief de Merode Westerloo delen I-II-III.


Waarom bevond dit archief zich toen in Frans-Vlaanderen? Een contact op het forum GenNPdC (Généalogie Nord-Pas-de-Calais) zette me op het spoor van ene François WALRAVE (a) die begin zeventiende eeuw te Lomme woonde, nu een Rijselse deelgemeente. Is de 'sieur' waarvan sprake  zijn achterkleinzoon Jacques WALRAVE, "avocat, conseiller au baillage de Lille, bourgeois (a bis) de cette ville" (1679-1747), gehuwd met Angélique Wattrelos? Zowel zijn gelijknamige grootvader Jacques (a), zoon van de hierboven vermelde François, als zijn vader Henri (b) en hijzelf (c) waren ooit baljuw van de heerlijkheid Lomme. Verder onderzoek moet uitwijzen of deze tak verwant is met de familie Walra(e)ve die minstens sinds de 16de eeuw te Laarne leefde. Het verband wordt zo duidelijk: de adellijke familie VILAIN, die het chateau d'Isenghien te Lomme bewoonde, was sinds de vijftiende eeuw generaties lang onder meer eigenaar van zowel Kalken als Lomme, en gelastte blijkbaar sieur Walrave met het centraal beheer van de administratie van hun heerlijkheden.

(a) "Tenetur Mher Jacques Philips Vilain Grave van Ysegem Baron de Rasseghem etca by successie van L'Amoral Vilain sijnen broeder door syn ingressie in de societeyt van de paters Jesuiten Ende heeft hier van gedaen den eedt van feauteytschap Jan de Clercq greffier der stede van Dendermonde vuyt crachte van procuraetie gepasseert voor den notaris Frans Walrave int quartier van Ryssele van daere ix september 1607" (W. STEVENS, Het Leenhof van Dendermonde, Knesselare, 2006, p. 395).


(a bis) "Jacques Walrave, né à Lomme, bourgeois de Lille par achat du 6 juin 1625, receveur et bailli de la comtesse d'Issenghien, à Lomme" (P. DU PEAGE, Recueil de Généalogies lilloises, Volume 1, ed. Lefebvre-Dubrocq, 1906, pp. 196-198); "28 juillet 1627 Jacques Walrave, bailli de Lomme" (Mémoires, Volume 24, Société d'émulation de Roubaix , 1905, p. 10). 

'Bourgeois' betekent poorter, dwz. een burger met voorrechten op fiscaal-, rechterlijk-, economisch en politiek vlak binnen de middeleeuwse stadsmuren ( Kalken in de 'slaepere' van de abdij van Roosenberg (1466).


(b) "d'entre le susdit village de Laerne et la seigneurie de Lichtervelde dans Wettere, au regard desquels le tout demeurera tout ainsy qu'il l'estoit avant la date de ceste sans alternation ou changement aucun, avecq obligation et renonchiation in forma. Ainsy faite et passé en la ville de Gand le IIIe Juillet 1683 en présence du Sr Henry Walrave, licentié en loix, bailly de la terre et seigneurie de Lomme, et François de la Cousture, bailly d'Oignies, tesmoings à ce requis et appelez" (notariële akte van J.B. DE DOBBELE) (ANNOOT-BRAECKMAN, Geschiedenis van de gemeenten der provincie Oost-Vlaanderen, 4e reeks: Arrondissement Dendermonde. - 1: Appels, Baasrode, Berlare, Buggenhout, Denderbelle, St.-Gillis, Grembergen, Hamme, Kalken, Laarne, Lebbeke, 1889, p. 36).

(c) "Je suis nommée Louise-Marguerite-Camille par Jacques Walrave, conseiller du roy, bailli de cette terre de Lomme appartenante au très haut et très puissant seigneur Louis de Gand de Mérode Montmorency, prince d'Ysenghen, maréchal de France, chevalier des ordres du roy, lieutenant général de la province d'Artois et gouverneur des ville et citadelle d'Arras, et par De Angélique Watrelos, épouse du donateur J. Walrave". Louis de Gand-Vilain (1678-1767) erfde de bezittingen van zijn vader in 1687 (Mémoires, Volume 10, Société d'études de la Province de Cambrai, Lille, 1906, p. 806).

(d) de West-Vlaamse heerlijkheid Izegem (Fr. Isenghien) werd in 1582 verheven tot graafschap en in 1678 tot prinsdom. 

Christophe Yernaux van www.lillechatellenie.fr bezorgde me tal van verwijzingen uit de Archives Départementales du Nord te Rijsel:


2BXI 11C/1142 (22/12/1626): "Messire Philippe Lamoral DE GAND DICT VILLAIN, Comte d'ISENGHIEN, Seigneur de LOMME, gouverneur et capitaine général des villes et chastellenies de LILLE, DOUAY, ORCHIES, et Marguerite Isabeau DE MERODE sa compagne, demeurant présentement à LILLE. Jacques WALRAVE leur exécuteur s'obligera".


2BXI 12A/275 (29/03/1627): "Jacques WALRAVE receveur de LOMME et appendances, déclara que Messire Jacques Philippe DE GAND ET VILLAIN, Comte d'ISENGHIEN, baron de RASENGHIEN, Seigneur de LOMME, son maître, aurait, pour faciliter la levée des deniers qu'a besoing Messire Guillaume DE GAND ET VILLAIN, baron de Saint Jean, STEENEN, son fils, pour l'achat de la terre et Seigneurie de Brifoeul par acte passé pardevant les auditeurs du Souverain Baillage de LILLE, le 20/03/1627, obligé ses biens. Il s'oblige à son tour".

2BXI 13A/218 (29/07/1628): "Jacques WALRAVE bailly et receveur de la Seigneurie des Obeaux, au nom et comme procureur spécial de Messire Adrien Lamoral DE GAND ET VILLAIN Seigneur des Obeaux, chancelier et chanoine de l'église cathédrale Notre Dame de TOURNAY".

2BXI 13A/383 (23/08/1628): "Jacques WALRAVE bailly et receveur de LOMME, procureur spécial de Messire Philippe Lamoral DE GAND DICT VILLAIN, Comte d'ISENGHIEN, gouverneur et capitaine des villes et chastellenies de LILLE, DOUAY et ORCHIES".

2BXI 17A/411 (07/01/1632): "Deniers reçus de Jacques WALRAVE bailly de SEQUEDIN".


2BXI 18B/800 (30/12/1633): "Jacques WALRAVE bailly d'ENNETIERES EN WEPPES".

2BXI 26A/10 (29/12/1642): "Jacques WALRAVE procureur de Dame Louise DE MERODE baronne de Saint Jean, STERRIES, Dame de WOLDERE, WASMES, BRISSOEUL, veuve de Guillaume DE GAND dit VILLAIN, baron, et de Messire Adrien Lamoral DE GAND dit VILLAIN, Seigneur des Obeaux, trésorier et chanoine de la Cathédrale de TOURNAI".


2BXI 28A/58 (05/01/1644): "Jacques WALRAVE bailly et receveur de LOMME, procureur spécial de Messire Philippe Balthazar DE GAND DICT VILLAIN chevalier Comte d'ISENGHIEN, Baron de RASSENGHIEN, Seigneur de LOMME, gentilhomme de la chambre du Roy".

2BXI 28B/737 (03/08/1644): "Jacques WALRAVE bailly et receveur de LOMME, procureur spécial de Dame Marguerite Isabelle DE MERODE, Comtesse d'ISENGHIEN et de MIDDELBOURG, Baronne du Saint Empire, de FRENTZEN, CROISILLES, Dame de WATENES, LANNOY, LINSELLES".


2BXI 29A/98 (08/03/1645): "Jacques WALRAVE bourgeois demeurant à LILLE, receveur et administrateur de la commanderie de Hault Avesne".

2BXI 29A/319 (12/06/1645): "Jacques WALRAVE receveur général de la Commanderie de CASTRE".

2BXI 40L/219 (18/10/1656):  "Jacques WALRAVE fils de feu (wijlen) François, bailly de LOMME".


2BXI 45A/218 (24/09/1661): "Jacques WALRAVE bailly de LOMME demeurant à LILLE, en vertu de pouvoir donné par Philippe Balthazar DE GAND ET VILAIN Prince et Comte d'ISENGHIEN, Baron de RASSENGHIEN, chevalier de l'ordre de la Toison d'Or, gentilhomme de la chambre du Roy, Gouverneur et capitaine général du Duché de Geldre, et Comte de ZUTPHEN (instrument pardevant Joes VANDENBERGHE notaire au Comté d'ISENGHIEN, le 9/09/1661) Dette de 4000 florins (3000 florins prestés à feu Messire Philippe Lamoral DE GAND ET VILAIN père dudit Philippe Balthazar, en date du 19/03/1624, et depuis le 6/10/1632 lettres obligatoires de la Comtesse d'ISENGHIEN et MIDDELBOURG sa mère, et 1000 florins audit Jean BEHAGLE en date du 21/10/1619)".


2BXI 104A/9 (07/03/1726): "Jacques WALRAVE conseiller du Roy au bailliage de LILLE, administrateur des biens de Marie Madeleine DERANSART veuve de Jean SPIKET"

Als toemaat nog dit: Lomme avant 1789 (J. BRENNE, 1957) bevat een plan van de heerlijkheid Esparce behorend tot het kapitel van St Pierre de Lille te Lomme waaruit blijkt dat baljuw sieur WALLERAVE eigenaar is van verschillende gronden in 1718.

Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Het Familiefonds de Merode Westerloo: verwantschapstabel
Ter referentie:
Verwantschapstabel

Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Het Familiefonds de Merode Westerloo deel I: renteboeken en -lijsten
Een succesvolle genealogie is in de eerste plaats afhankelijk van bewaard bronnenmateriaal. Na decennialang onderzoek drogen de oudste bronnen uit het Ancien Régime (<1795) langzaam maar zeker op, maar toch is het laatste hoofdstuk zeker nog niet geschreven: in 1950 gaf de adellijke familie de Merode maar liefst 750 meter privé-archief in bewaring aan het Algemeen Rijksarchief te Brussel om historici, genealogen, heemkundigen enz. de kans te geven om het te bestuderen. De inventarisatie van het op één na grootste familiefonds van België (na dat van Arenberg) startte reeds in 1895, maar aangezien de opeenvolgende archivarissen er hun eigen werkmethodes op na hielden, bleef de toegankelijkheid erg complex. Pas in 2014 publiceerde Baudouin D'hoore een praktische 'Gids voor de gebruiker'. Tijdens het lezen van enkele artikels op de Castellum blog vond ik in de voetnoten een verwijzing naar dit fonds. Na tips van historicus Eric Balthau, voorzitter van heemkundige kring Castellum, en Johan De Wilde, een ervaren genealoog die ook al enkele decennia onderzoek doet in de streek, kreeg ik eind augustus 2021 van archivaris D'hoore een selectie uit zijn database met 120 archiefnummers over Kalken. Het oudste stuk is een kopie van een Latijnse schenkingsakte uit 1228. Het kan op het eerste gezicht vreemd lijken dat deze stukken zich niet bevinden in het oud archief van Kalken in het RA Gent, maar zoals al bleek bij Het Adelsarchief Piers de Raveschoot, volgde het heerlijk archief de eigenaars van generatie op generatie, of belandde via erfenissen, aankoop of huwelijksallianties bij aanverwante takken. Zo was Philippe Lamoral de Gand-Vilain (1587-1631), Heer van Kalken in de eerste helft van de 17de eeuw, gehuwd met Marguerite Isabel de Merode. 

Eerst kreeg ik enkel toestemming van de pater familias, de huidige prins de Merode, om deze stukken in te kijken, maar na een nieuw gemotiveerd verzoek mocht ik deze gelukkig ook fotograferen. Beeldmateriaal is essentieel als bewijsvoering bij een onderbouwd onderzoek. Het lezen, transcriberen en interpreteren van meters archief is zeer tijdrovend. Rekening houdend met de voltijdse job is het belangrijk om thuis in de vrije tijd alles rustig te kunnen analyseren met beeldverwerkingssoftware. Om een beter zicht te krijgen op de oudste generaties in mijn stamreeks en hun voorouders, heb ik een 30-tal archiefnummers van de vijftiende eeuw tot de zeventiende eeuw bestudeerd, voornamelijk renteboeken en -lijsten (deel I) baljuwsrekeningen (deel II 15de-16de eeuw & 17de eeuw) en varia (deel III met charters, octrooien, processtukken, denombrementen,...), en chronologisch gerangschikt van oud naar nieuw (zie samenvatting onderaan in PDF-formaat). Deze nummers variëren in grootte van slechts één tot honderden folio's, en bieden meer inzicht in de zeden en gewoonten, de grote én kleine gebeurtenissen uit het verleden. Bij sommige documenten ontbreekt een precieze datum, maar aan de hand van gekende persoons- en andere gegevens werd waar mogelijk een tijdsvork bepaald. Alle stukken zijn geschreven in de voorlopers van onze moderne taal, nl. het Middelnederlands (ca. 1200 tot 1500) en het Vroegnieuwnederlands (ca. 1500 tot 1700) en meestal goed leesbaar. Het lettertype uit de eerste helft van de vijftiende eeuw is de Gotische minuskel, voor latere aanvullingen is het Humanistisch handschrift gebruikt dat nauwer aanleunt bij onze huidige schrijfwijze. Aangezien de spelling nog niet gestandaardiseerd was, zien we op eenzelfde folio of zelfs tekstregel verschillende schrijfwijzen van dezelfde familienaam, bijv. aghijns - haghijn - haghin(s) - haghen(s), of haenkin - aenkine - haenken(s). Ook typerend is de familienaam bij vrouwen, bijv. smeesters > De Meester of svijlders > De Vijlder. Hoofdletters voor persoons- en familienamen werden niet consequent gebruikt. De vele afkortingen zijn opgelost om de transcripties vlot leesbaar te maken. Een samenvatting in PDF-formaat is onderaan dit thema beschikbaar.

DEEL I: renteboeken en -lijsten met een opsomming van de grondeigenaars - niet noodzakelijk bewoners - die periodiek op heiligendagen grondlasten moesten betalen aan de dorpsheer. Gelijkaardige exemplaren van de Kerk en Armentafel bevinden zich in het archief van de Kalkense Sint-Denijskerk in het RA Gent. Aangezien deze belasting in principe 'eeuwigdurend' was, ging de verplichting automatisch over op nieuwe eigenaars. Deze registers zijn momentopnames, gebaseerd op oudere gegevens uit de 14de eeuw en werden decennialang geactualiseerd tot ze niet meer strookten met de reële situatie en dus aan vernieuwing toe waren. Er werden geen kaarten of plans aangetroffen met een situering of beschrijving van de percelen.

- VD 634 (a). 11 gefolieerde bladen, met bovenaan de eerste folio een latere notitie, wellicht van een archivaris: "Vieux Registre des Rentes Seigneurialles de Nieugavers du moins de lan 1400". Kalken omvatte de heerlijkheid Kalken, het laatschap van Nonnenbos (Nieuwenbos) ten noorden op de wijk Beervelde, en de heerlijkheid van de Nieuwe Gaver ten noordwesten. Datering bovenaan f8r°: "Ontfg van stoffels de vondel vanden jare xii ende xiii". Het register is dus te situeren vóór 1412. De aanhef: "Dit es de rente in calkine en valt telken paesschen", dwz. deze lokale belasting was elk jaar rond Pasen te betalen aan de baljuw. Zie nr. VD 668 voor de naamgeving van de verscheidene renteboeken. Lettertype in Gotische minuskel met in een later handschrift in super- of subscript de mutaties, een wijziging van grondgebruiker, dikwijls betreft het verwanten of opeenvolgende generaties, wat voor een genealoog natuurlijk interessant is. 

(a) de reeks VD begint in de database telkens met "0", maar nummers 0634 of O634 slaan niet op Kalken. Een ARA-archivaris kon de juiste stukken na wat zoekwerk lokaliseren.

f4r° "Margriete haghijns diemen heet ghisels over janne van den cleenpitte (b) ½ buenre up dassevelt" in superscript "Claes haghijn over"
f6r° "Jan maes fs pieters an haghelstraetkin (b bis) een buenre over lysbetten jan haghijns" (sic)

(b) Twee eeuwen later: "Dhoirs Lieven haghens ( Tak 5) op een ghemet lants achter haerlieder hofstede oost ende west Jan de vildere zuyt de weduwe Lieven haghens met den cleenput ackere noort Adriaen haghens met zyn hofstede" ( Grote Tiendenboek 1610, f71v°)
(b bis) op f6v° staat echter "haghijns straetkijn". Wellicht een verschrijving van de auteur, want in andere registers spreekt men telkens van het (t)hagelstraetkin

f7v° "Ghiselbrecht de hertoghe up ½ buenre in de bosschstrate over beatricen tkupers" in superscript "Catyeline srousters Claeys haghens wijf"
f9r° "jan haghen van huutfanghe vor syn stede"
f10v° "jan de vylre over jan haghine up syn stede"

- VD 720. Deels gefolieerd. De opdrachtgever maakt zich bekend op de laatste folio: "Desen bouc dede maken lodewíjc de vos (f) int jaer x. cccc ende zesse omtrent sente maertins messe" (11 november). Latere notitie op de voorkaft: "Ancien Registre des Rentes Seigneurialles de Calcken de L'an 1406 ou L'on trouve quelques particularités et noces de mariage et naissances dun certain galliot, et pierre devos seigneur de Calcken et Nieugavers"Die eerste persoon blijkt Lodewijk Ghelioot (cf. VD881), die volgens de tekst op 19/06/1508 huwde met Goedele van Beruwaen. Hij was eigenaar van de heerlijkheid Nieuwengaver, die hij op 31/12/1513 verkocht aan Adriaen II Vilain, heer van Kalken. De tweede persoon is niet Pieter maar Jaspar de Vos, die niet de heer van Kalken was, maar er wel bezittingen had. Het is voorlopig onbekend wat de exacte familieband is met Lodewijk de Vos. Uit de tekst blijkt hij gehuwd met Katelinen Haenkins fa. Ghyselbrecht (zij stierf op 23/05/1475). Hun 4 kinderen werden geboren tussen 1461-71, en bij het eerste kind was meester Jan Reyns, priester en pastoor van Kalken, één van de ghevadere (doopheffers). Verdere aanwijzingen bij:
1. W. STEVENS, Het Leenhof van Dendermonde tijdens de vijftiende eeuw Nadere toegang op het archief van de Rekenkamers, delen en banden, nr. 1102 en denombrementen van Vlaanderen, Leenhof van Dendermonde tot 1473 Volume 1, 2013, p. 511: "ONDER WETTEREN. 4523 Philips de Vos dingelijk man en voogd van Lysbetten van Calkene, mher Zeghers dochter, en moeder van de leenhouder doet verhef van een leen liggende in Wetteren en in Kalken. De leenhouder is gemachtigd een baljuw en drie schepenen en leenmannen aan te stellen om volle vierschaar te houden in de beide plaatsen. De laten gelden een jaarlijkse heerlijke rente van tweeentwintig ponden par. in speciën en honderd achtenveertig hoenderen. In Wetteren heeft de leenhouder op de vorstelijke domeinen een rente van zeventien schellingen drie penningen par. De leenhouder zegelde het rapport op 6 juli 1430". Deze Philips de Vos was een zoon van de vermelde Lodewijk de Vos en Elisabeth van Calckene (J. GAILLIARD, Bruges et le Franc ou leur magistrature et leur noblesse, Volume II, p. 362).
2. Ibidem, p. 485: "Jaspar le Vos tient ung fief de mondict seigneur de sadicte maison et court de tenremonde et est une seignourie extendant en les paroiches de Wettre et Calkene esquelles plaeches il peut mectre ung bailli et la moictie des eschevins ung praectre et de ses hommes de fief et eschvins faire droit et justice de tout ce que lon tient de luy a cause de sadicte seignourie item appertient audict fief en preitz iiijc verges amendes de iij livres par. item en rente en deniers L livres par. du quel fief sont tenus pluseurs arrieresfiefz cy apres declairez et tient la mere dudict Jaspar tient la moictie des prouffis et est cedit fief extime en valeur par an deduit le portion de la dicte mere et vault par an L livres par. en si demeure net pour le dit Jaspar [ L livres par. ] xxv livres par. - sa mere quy est une povre et anchienne tient la moictie des prouffis et nest tauxe par sa part xv livres par."
3. Ibidem, p. 503: "Jaspar le Vos en tient ung fief contenant (in Kalken/Lichtervelde) ensamble une plache enmasonnee dix bonniers ou environ duquel fief la mere dudict Jaspar tient la moictie sa vie durant en vivenote et sont dudict fief tenu les arrieresfiefz cy apres declarez et vault cedit fief par an xx livres par. et est chergie de vij livres xvj s. par. a la vie de Jehan de Gheest et pour la mere dudict Jaspar la moictie demeure net [xx livres par.] vj livres ij s. par. - tauxe pour moictie pour la vefve iij livres et pour Jaspars vj livres".
4. J. BROECKAERT, Geschiedenis van Wetteren, 1862, p. 55: "In de archieven van Wetteren vinden wij een stuk, bewijzende dat "alle de leenen staende in de rubrique van Wettre en Calckene, zoo wel groote als cleyne zyn ressorterende ten Leenhove van Wetteren ghezeyt het Dendermondsche". Wij schrijven er, onder meer bewijzen, het volgende uit over: de heerlichede van den Nieuwen Gavere, toebehoorende den graef van Yseghem, staende in dezelfde rubrique bekent op den name van Jaspar De Vos". 
De aanhef: "Dit zyn de manscepen (leenmannen) die toebehooren Jaspar de vos ende joncvrauwe Lisebetten zinen wive de welke joncvrauwe Lisebette voors dochter was van mer zeghers van calkine (f) ende syn de voorseide manscepen gheleghen in calkine". Zowel de archivaris als deze opsteller waren duidelijk niet goed bij de les. Tussen folio's 8 en 9 zit een kwijting van 24 juli 1480: "Ic Jaspar de vos priester kenne dat ic ontfaen hebbe van kestiaen van varen als deken vanden scheppers van ghent... vande sterfcoope van ix buender... van my houdende in prchie van wettere ende calkine". Mogelijk koos deze Jaspar voor een spiritueel leven nà het overlijden van zijn echtgenote. 

f5v° "Item idem up moorkin ende up bertools acker een half ghemet groot" in superscript "kateline haghijns"
f18v° "lysbette haghins lievin slombaerden wijf
f20v° "Item ijdem up willem keghels hofstede een bunre groot" in superscript "kateline haghens
(niet langer gefolieerd) 
       "Liev wouters van vii dachtwan... neven den galghen eed" in superscript "thoeyr van maes haghen
       "jan vande velde in raffeschoot" in superscript "lysbette haghens lievin slombaerden wijf " 
       "Clays van Waes up een half buure up doesvelt nevens lysbette haghens land
       "Jacob haghens ½ dachwant... doosvelt"

- VD 651. 26 gefolieerde bladen van dezelfde auteur als VD634, op f25v° en f26r° staan telkens 2 gestileerde handtekeningen. Op de voorkaft latere notitie: "Ouden Rentebouck vander heerlickhede van Calckene  Vieux Registre de Rentes seigneurialles de Calcke en velein" (soort perkament, meestal kalfsleer - Ned. vellum). De aanhef: "Dit es de rente toebehorende janne van masseme (c) in calkine te keessavonde", dwz. deze belasting was telkens met Kerst verschuldigd aan de dorpsheer. In het landboek van 1613 (cf. VD 668) kreeg zo'n register de naam van den kersst bouck. De pape (pastoor) en koster komen voor in de lijst, maar zonder naamsvermelding. 

(c) Jan van Massemen (Jehan de Masmines), Heer van Kalken, zoon van Daneel (hij stierf in 1408) en Margriete van Ghistele. Gehuwd met Adriana Cabeliau. Hij overleed ca. april 1437. Het register werd dus opgemaakt tussen 1408-37, mogelijk een vernieuwd exemplaar na het overlijden van zijn vader.

f1v° "Item van huytvanghe tieghen haghens acker"
f2r° "Gillis haghijn (d) van godeuerts acker een ghemet in de somerstrate" in superscript "neese haghens lieven nouts wyf over"

(d) Mogelijk ook vermeld bij een rente die oorspronkelijk in natura verschuldigd was aan de kerk van Kalken, maar die later gebruikelijk werd afgekocht aan dagprijs: "Dit es dolie int heerste der kerken  Gillis haghen een stoep (inhoudsmaat, ca. 2,4 liter) olyen beset up dasschoot groot een out half bunder claeys haghen ghelant inden selven acker" (RAG, KAK, 25, Register van de kerkgoederen XVde eeuw, f9r°).

f2v° "Margriete haghins pieters dochter up godeuerts acker een ghemet"
f2v° "Item up haghins hofstede achter tla..re"
f5r° "pieter haghijn in de vierdoncke (e) up de beke een ghemet"
f6r° "Item up ½ buenre up den corendonc over kerstmen an den assevelde" in superscript "kateline haghijns de weduwe van pieter sturtewaghens
       "Item over pieter haghine up ½ bundere in de vierdonghe

(e) Uit een renterol ca. 1400 van de Kalkense Tafel van de Heilige Geest: "Pieter haghen op sijn hofstede in de vierdonghe" (RAG, KAK, 458, Rentenrol ca. 1400).

f7r° "Item in de venne een dachwant over ghisel haghine"
f9r° "Mijn jonkvrouwe van calkine (f) lodewyc thvos gheselnede over mer hughen van kalkine in grietkins acker een dachwant ende en alf"

(f) Elisabeth van Calckene, dochter van Zegher (Sohier) en Marguerite de Notax, gehuwd met Lodewijk (Louis) de Vos. Mer (ridder) Hugues van Calckene was haar grootvader. 

f10r° "Item up den winkel ½ buenre ende up de ackelinghe ½ buenre over jan haghine"
f11v° "pieter haghyn over pieter inghelbrechts up ½ buenre in den sriec
          "pieter haghijn Item up sijn hofstede iiii c roeden an tvierdonghestraetkin"
f12v° "Ghisel haghijn over janne van coetvelde ande varedonc"
f13v° "Ghisel haghijn up iii dachwant in den varendonc" in superscript "neese haghens lievin nouts wijf"
f14r° "Item over pieter haghine vor sijn hofstede ten asseneke"
f17r° "Martyn haghijn over gillis haghine up sijn hofstede
f19v° "Cateline pieters moeraerts dochter in den brant over pieter haghine een ghemet
f20r° "Gillis bracke int somerstrate over jan haghine in  den houden acker ½ buenre"
f20v° "Gillis bracke int somerstrate onder jacop haghijn ½ ghemet"
          "Ghiselijn haghijn over lijsbetten haghins up ½ ghemet in tsomerstrate" in superscript "neese haghens lievin nouts wijf"
          "Magriete haghijns over lijsbetten haghijns up hofstede" in superscript "lievin nouts"
          "Belie aghijns up iiii c roeden in den acker"
          "pieter haghijn up een dachwant bachten den acker" in superscript "lievin nouts"
          "Wouter pric over hemric brune up beenkins acker" in superscript "Lauwerine haghens fa jans gill vanden damme wijf"
f24r° "Beatrix aenkins up doesvelt 1 voeren (?)" in superscript "Solvit katheline haghine met hare kindre" (solvit = heeft betaald. Zij was weduwe)

- VD 869. 46 gefolieerde bladen, dezelfde auteur als VD634/651, maar van een iets latere datum dan VD651: "Pieter haghyn over pieter inghelbrechts up ½ buenre inde sriec" (f11v°), in vergelijking met VD869: "Willem pauwels over pieter haghin over pieter inghelbrechts up ½ buenre inden sriec" (f19v°)Op de voorkaft latere notities: "Ouden rente bouck van Calckene  Vieux Registre des Rentes Seigneurialles de Calcken sans date" (in de database vermeld als: cijnsregister 15e eeuw). Originele tekst in Gotische minuskel, latere mutaties in super- en subscript. Op de achterzijde van het eerste blad en de allerlaatste folio staat een doorlopend verslag dd. 18/10/1501 van "Gillys vanden velde fs pieters schoutheete ende wettelic maenre ter vierscare van wettere". Deze ambtenaar oefende de lagere jurisdictie uit, en vroeg als maenre namens de dorpsheer rechtsprekers om een vonnis. De zaak betrof de achterstal te Raveschoot voor 1500-01 op de betaling van een erfelijke rente van jaarlijks 26 schellingen groten volgens een wettelijk charter van 03 februari 1415. In een later stadium was de betaling verschuldigd aan jan vanden velde fs jans en nadien stevin de cupere, hier als minderjarige (-25 j.) vertegenwoordigd door zijn voogden als eisers, en de gedagvaarde piet haghins als verweerder. Wellicht gaat het hier om mijn stamoud-grootvader die toen ca. 25 jaar oud was ( Generatie I), die de financiële verplichtingen van zijn voorouders moest nakomen. 

Johan Vandevelde fs Johan staat bekend als eigenaar in 1473, een Gillis de cupere vanaf 1525 ( Eigenaars van Raveschoot 14de-19de eeuw). Was deze Stevin zijn vader? Deze heerlijkheid hing toen bestuurlijk af van Wetteren, het geestelijke leven speelde zich af in de Kalkense Sint-Denijs parochie.


f2v° ""Gillis haghijn van godeuerts acker een ghemet inde somerstrate", ernaast "neesse haghins lievin nouts wyf "
         "Margriete haghins pieters dochtere up godeuerts acker een ghemet"
f3r° "Jan de Witte up haghijns hofstede achter tsevere
f4v° "Item over Jacop beenkine up woyts acker ½ ghemet" in subscript "gillis haghins
f10v° "Item over jacop beenkine van here hofsteden ten velde" in subscript "jan hagijn
f13r° "Item inde venne een dachwant over ghisel haghine inde sandtvoorde
f14r° "Willem pauwels up worts acker" in subscript "gillys haghen fs clays
f17r° "Item up den winckel ½ buenre ende up de ackelinghe ½ bunder over jan haghine
f18v° "Item over heinric spapenkinderen ½ buenre inde vierdonghe" in superscript "mergriete haghens fa willem
f19v° "Willem pauwels over pieter haghin over pieter inghelbrechts up ½ buenre inden sriec
         "Pieter haghin up sijn hofstede iiiic roeden ant vierdonghe straetkin"
f21v° "Ghisel haghin over janne van coetvelde ande varendonc" in subscript "neese haghins lieven nouts wyf
f23v° "Kateline stortewaghens jan dauwaerts wyf over pieter haghine voor syn hofstede ten assevelde"
f28r° "Martin haghin over gillis haghine up zyn hofstede" in subscript "bevonden van de hoirye Jacob de bruyne met eene wettelicken besouck a. XV. XXXI" (1531). 
          Veel items werden dat jaar geactualiseerd. Het register was dus een eeuw of zelfs langer in gebruik.
f32v° "Beatrice bontinge piet smeests wyf was over gillisse vt wildernessen up ½ bundere inden brant" in superscript "jacob bontinck ende jan haghens
          "Kateline pieters moeraerts dochter inden brant over pieter haghine een ghemet
f34r° "Gillis bracke int somerstrate over jan haghine inden houden acker ½ buenre
f34v° "Gillis bracke int somerstrate over jacop haghine ½ ghemet
          "Ghiselmus haghin over lysbetten haghins up ½ ghemet in tsomerstrate" ernaast "neese haghins lievin nouts wyf "
          "Margriete haghins over lysbetten haghins up haer stede" ernaast "lievin nouts"
f35r° "Belie aghins up iiiic roeden inden acker
          "Pieter haghin up 1 dachwant bachten den acker Wouter pric over henric vr... up beenkins acker" in subscript "lauwerine haghins fa jans gillis vanden damme wyf "
f42r°  "Pieter haghin achter de corendonc over lysbette vanden herweghe

- VD 954. 20 gefolieerde bladen, op het einde enkele ongenummerde folio's ivm bezette erfelijke rentes in de eerste helft van de zestiende eeuw met Lieven Vanden Neste als baljuw. Dezelfde auteur als VD634/651/869. Niet gedateerd, maar zeker vóór 1437. Gelet op de mutaties van iets latere datum dan de vorige nummers. Op de voorkaft: "Ouden renteboeck van Calckene  Vieux Registre des rentes seigneurialles de Calcken sans date et quelques ...ences (?)". Handschrift in Gotische minuskel met latere mutaties in super- of subscript. De aanhef: "Dit es de rente in calkine ende valt telken paesschen". 

f7r° "Margriete haghins diemen heet ghisels over jan vanden clempitte een halve bunder up dassevelt" in superscript "Jacob haghins fs Clays
f7v° "Gillis Moens over jan pedaerde up 1 bunder up hussevelt" in subscript "Lauweryne haghens over Lysbette haghens fa Willems
f13v° "Ghiselbrecht de hertoghe up een half bunder inde boschstrate over beatricen skupers" in subscript "Cateline sreusters Clays haghens wyf
f15v° "Jan haghins van huutfanghe vor sijn stede" in subscript "gillis vanden damme
f18r° "Jan de de vijlder over jan haghine up sijne stede"
  
- VD 881. 52 gefolieerde bladen. In de database van B. D'hoore staat 'renten 16e eeuw', maar de oorspronkelijke gegevens in het register gaan zelfs terug tot de 14de eeuw, zoals blijkt uit f49r°: "Dit es de rente die mer huughe van calcke cochte jeghen den Lieven vanden hamme". Op de laatste folio: "Vieux Registre de rentes seigneurialles de Calcken appendances [...] sans date y compris les arrier fiefs".
De aanhef: "Dit es de rente die men jaerlix ontfanct te kersavond int hof te calkine ende behoort toe lodewijc ghelioot mynen heer van resseghem hem comende by coope van lodewijc gelotte" (cf. VD 720). Deze laatste was een telg van een Gentse familie grootgrondbezitters die veel eigendommen had in Kalken en Overmere, en waarvan verschillende leden in de 15de-16de eeuw toetraden tot de Gentse gilde van de goud- en zilversmeden. Enkele varianten van deze familienaam: Ghelgoet - Ghelioet - Kilioet - Keljoet. Dat particuliere grootgrondbezitters belangrijke rechten bezaten, blijkt uit deze passage: "De bezitter dezer rollen genoot dezelfde rechten als den leenheer, hij ontving de jaarlijksche interesten der renten, bij het overlijden van den leenhouder werd aan hem de doodschuld betaald" (C. DAUWE, Calcken door de eeuwen heen, p. 49). 

f1v° "jan van rysselberghe over kateline haghins up tmarkin ende up verscols(?) acker een half ghemet groot
f14r° "lysbette haghins lievin slombaerden wyf over jan vander...en van eenen halven bunder naest zeghers acker ande vaart"
f17r° "kateline haghens up willem keghels hofstede een bunder groot"
f38r° "Jan vanden velde in raffescoot over Jan vander cammen van eenen halven bunder up tlanghouck voor seghers acker an mutskrijs (?) strate" in superscript
          "Lysbette haghens Lievens slombaerden wijf"
f49r° "piet vanden acker over jan bracke up een half bunder up doosvelt neffens lysbette haghens lande"
         "piet vanden acker over jacop haghin up een dachwant up doosvelt"

- VD 845. 24 gefolieerde bladen, op de voorkaft latere notitie: "Registre des Rentes Seigneurialles echeantes a paques de Calcken de L'an 1537 par lequel l'on voit a combien est le redemption des pouilles ou chapons que l'on doit". Van oudsher renten in natura zoals de hoender- en kapoenrente werden later vervangen door een jaarlijkse afkoopsom. De kapoen is een gesneden haan om het vlees vetter en malser te maken. De tekst begint vooraf met enkele opmerkingen ivm de opbrengst van deze kapoenrenten voor 1596-97, 1622 en 1606, deze laatste van afgaend (ontslagnemend) baljuw Denys Bracke in opdracht van Isabeau de Berghes, echtgenote van Jacques Philippe de Gand dit Villain, toenmalig Heer van Kalken.
De aanhef: "Dit es den rentebouck toebehoorende den heere van calckene ende datte van zynder rente in calckene, ende valt telken paesschen ende was aldus vernieut int tjaer ons heeren duust vyfhondert zeven ende dertich" met in de linkermarge: "Den hauden rentebouck vallende te paesschen es by michiel wemaes bailliu van calckene ghelevert in handen van me vrauwe". Wanneer een register met het verstrijken der jaren en de vele mutaties teveel afweek van de reële situatie werd een nieuw exemplaar opgemaakt. We vinden klassiek de mutaties in superscript, en latere toevoegingen in subscript ivm de aanpalende leenhouders/pachters. 

f5r° "Jan haghens fs pieters (mijn stamoud-vader en -grootvader Generaties II & I) ooc van eenen dachwande meersch in calcken meersch byden bunders
         voors es wisselmersch met pieter tork" in superscript "adriaen haghens fs jans" en daarboven "michiel borrick by coope". Deze laatste was gehuwd met
         Elisabeth, een kleindochter van stamoud-vader Jan Haghens daude, Adrianus was haar oom.
f9r° "nort blommaerts acker oost jan haghens"
f9v°"ha...en keghele over jacob keghele van eenen ghemete voor syn hofstede up anselaer neffendt jacob roegier stede nu zyn stede zuyt jan haghens oost de strate"
         in subscript "nu zuydt jan haghens fs jacobs west jacob de vman causa uxoris"
f10v° "Jacob haghens fs claes over claes haghen van twee ghemeten up dassevelt up zyn stede in somerstraete west de strate noort lysbette poorters pauwels haghen wyf"
        ( Tak 2 / de eigenaars in de Penningkohieren van 1571-72)
f11v° Latere post: "clair van eesveldt fa Jan Lieven haghens wyf de heelft vanden voors mersch ["gheleghen an thecken an den meulencautere"] ( Het Algemeen Familiefonds deel II register 1 f7v°)
f15r° "Lieven buylle van eenen ghemete an cootvelt noort ghelandt dhoirie van Jacob de gheest" in subscript "nu pieter bontynck oost theere strate zuydt jacob haghens"
          Latere toevoeging bij de volgende post: "oost tsheeren strate zuyt Ln haghens fs Jacobs"
f17r° "Jacob bontynck fs gillis over dhoirie van Jan keghele van eenen bunder lants up dhende vande bostrate ande tcoetvelt" in superscript "pieter bontynck fs arents noort ln haghens met zyn 
           bosschelken oost de strate"
          "Laureins van damme fs gillis van eenen bosselkine gheleghen inde bostrate byde coetvelde" in superscript "levyne van damme jaccobs haghens wijf
          (mijn stam-betovergrootouders Generatie III) in superscript "Ln haghens fs Jacobs" (deze Livinus werd begin zeventiende eeuw
           aangesteld tot baljuw van Raveschoot Tak 4)
f18r° "Jacob de gheest fs pieters over claeis haghens van eenen halven bunder in de bostrate heetende claeis haghens ackere" met latere toevoeging "up zyn stede oost de strate 
           noort dhoorye van adriaen de meuleneere"
f18v° "De zelve [Jan de veerman] van vutvanghe jeghens den zelven acker vconterpandt in somerstrate" in superscript "ghelt desen huytfanck johanne veerman lievin haghens wyf"
           en daarboven "Adriaen haghens daùde met dhoirs... coppejans ende de weesen Ln haghens Lievens"

- VD 846. 26 gefolieerde bladen. De laatste folio vermeldt de auteur: "Desen voorseyde rentebouck es aldans vernieuwt ende gheschreven huyten voorghaenden rente bouck int ottober XVc LXXvi ende ghecollatyoneert (vergeleken met het vorig register) jeghen den voorghaenden ende lesten rente bouck by my mychiel weemaes baillu van kalcken doen int dyeen tyt ende zynen vermoghen ende beste daer inne ghedaen ende onderteekendt" (met gestileerde handtekening). Op de voorkaft latere notities: "Dyt es den rentebouck toebehoorende mynen heer van Resseghem ende telken nieuwe avont treckende int kalcken ende int larne ende vernieut gheweest int october XVc LXXvi   Registre de Rentes Seigneurialles de nieugaves echeant à la nouvelle année - Renouvellé Lan 8bre 1576" en onderaan "Desen bouck es noch tovergheven den XXX maerte 1603". 
De aanhef: "Dyt es den rentebouck toebehorende den heer van kalcken ende datte van zijnder heerlychede vanden nyieuwen gaver treckende int calcken ende in larne vuyt telken nyieuwe avondt (zie VD 668 voor de naamgeving) es aldus vernieut ende gescreven huyten voorghaande rentebouck danof wesende int wiedemaant XVc LXXvi moet ghezet zyn de d voorseyt".

f1r° "Dhoorye van matthys van eestvelde over gillys van eestvelde van twee ghemeten landt gheleghen andt beer velst neffent gillys dauwe stede ghenaempt pauwelst acker
        up de oost zyde gheleghen" in subscript "west kerstine bauwens jan haghens wyf" (mijn stam-overgrootouders Generatie IV)
f1v° "Beatrysse van eestvelde gillys dauwe wyf van twee ghemeten landts gheleghen andt beer velst achter heur stede gheleghen ghenaempt scholst acker oost dhoorye
         van pieter bracke zuyt den bosch " in superscript "kerstine bauwens jan haghens wyff"
f6v° "de muschestrate oost de strate noort jaccobs haghens ter causen van zynen wyff" in subscript "noort Laurs haghens" (wellicht Tak 3)
f11v° "twee ghemeten landts gheleghen andt zynen stede ter cruussen" in superscript "de weesen Adriaen haghens dhelft by versterfte van huerl moeder
          betkin smeesters" (Elisabeth De Meester Verwantschappen in de 16de eeuw Tak 1)
f21v° "Livyne ende Johanna van damme ghezusters over Lauwereys van damme huerlieder vader van twee ghemeten bosch gheleghen inde muschestrate achter
          Jan van mossevelde stede gheleghen oost de strate" in superscript "Laurs haghens"

- VD 668. Landboek van 1613, gebaseerd op een ouder exemplaar van 1554 dat aan vernieuwing toe was ( Het Kalkense landboek van 1613).

- VDA 525. Niet gefolieerde rentelijst. Zonder datering, maar opgemaakt tussen de overlijdensdata van twee personen die vermeld staan in het parochieregister, nl. 03/06/1615 ("de weduwe van lieven hagins") en 27/01/1616 ("de weduwe van jacob crobeel"). Hieruit blijkt dat mijn stam-overgrootvader ( Generatie IV) zijn broer Livinus wellicht rechtstreeks opvolgde als baljuw van Raveschoot. De aanhef: "de naervolghende personen te vermanen saterdaghe commen ten acht hueren voor noens ten huuse van Gillis bracke ... aldaer te be... de poi...  ende... die sy heden inden heerelicken rentebouck van Jonckheeren Loys end Joos de Resin (?) by coope te commende den greffier van wettre" (de betekenis is me niet helemaal duidelijk). Komen voor: 

- "Item Paesschier ranst van een dachwant in brouckmers pachter jan hagins bailliu van raveschot
- "De weduwe van lieven hagins te Raveschot ( Tak 4) van een dachwant lants inden mersch in bellam
- "Adriaen hagins van een ghemet gelegen voor den muelenberch"

Bijlagen:
Het heerlijk archief van Kalken (Familiefonds de Merode Westerloo - ARA Brussel).pdf (157.1 KB)   


Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Het Familiefonds de Merode Westerloo deel II: baljuwsrekeningen 15de-16de eeuw
Wat het ambt van baljuw precies inhield, werd al uitvoerig belicht bij mijn stam-overgrootvader Jan Haghens, baljuw van de heerlijkheid Raveschoot ( Generatie IV). Alle baljuws moesten een jaarrekening voorleggen aan de dorpsheer met enerzijds de ontvangsten uit o.a. de renten met Pasen en Kerst, de doodschuld bij het overlijden van een bewoner ( Juridisch geschil over 'het beste hoofd' te Kalken anno 1612), de molenpacht, de pacht van het Wetterse veer, de occasionele geldboetes en composities, overeenkomsten waarbij bijv. de beklaagde een afkoopsom betaalde om een rechtszaak te vermijden, enigszins te vergelijken met onze minnelijke schikking. De baljuw hield rekening met verzachtende omstandigheden, zoals de jeugdige leeftijd of armoede van sommige bewoners. Anderzijds bevatte de rekening ook de uitgaven, bijv. salarissen voor de baljuw, burgemeester, griffier en ander personeel, aankoop & levering van materialen, honoraria van advocaten en onkosten bij de ambtsuitvoering, zoals vaccatiegeld voor het organiseren en bijwonen van vergaderingen.

In Gedenkschriften van de Oudheidkundige Kring van het Land van Dendermonde, vierde reeks, deel 4, Jaarboek 1978-79 (pp. 43-134) somt M. BOVYN een hele reeks delinquenten op uit baljuwsrekeningen met hun naam, aard van de overtreding of misdrijf en de strafmaat in 'De rechtspleging in het Land van Dendermonde (1373-1615)'. Het Land van Dendermonde was één van de kasselrijen, een administratieve eenheid buiten de stad zelf, bestaande uit 16 parochies, waaronder Kalken en Laarne aan de linkeroevers van de Schelde. Het gaat om zaken zoals slecht gedrag, ruziestokerij, belediging van gezagsdragers, nachtlawaai, geweldpleging, vechtpartijen, diefstal, eigendomschade, belastingontduiking, gevonden goederen, valsmunterij, heiligschennis, openbare boetedoening, verplichte pelgrimage, zedenmisdrijven, moord en doodslag, ongelukken, tovenarij, verboden wapendracht en verbanning. De zwaarste straf was natuurlijk de terechtstelling, aan galg & rad, via onthoofding met het zwaard (cf. deel III), of op de brandstapel. Hiervoor deed men meestal beroep op de Gentse beul, de officier criminel ( De Raad van Vlaanderen). Aan de hand van dit artikel heb ik enkele Wikipedia-pagina's aangevuld: 'Scherprechters in Gent' en 'Boitquin', een familie afkomstig van Valenciennes die tijdens de 17de en 18de eeuw generaties lang scherprechters leverde in Vlaanderen, Frankrijk en Nederland.

Enkele voorbeelden, waarbij het vergrijp soms onbekend blijft: 

- in 1382 werd ene Ghisel DE VILERE uit Laarne "gheiusticieert metten zwerde", omdat hij "contrarie minen heere" was 
- ca. 1383 werd Pieter DE PAPE uit Kalken, wever en Gentse poorter, gehalsrecht 
- op 07 januari 1564 n.s. (nieuwe stijl, volgens de Gregoriaanse ipv Juliaanse kalender) werd Gillyne PELLEMANS, geboren te Kalken, aangehouden en veroordeeld om gedurende 3 jaar in haar woonplaats te blijven, omdat ze "avoit allé longtemps au plat pays sur les nopces et services" (ongenodigde gast bij bruiloften en uitvaarten) 
- op 15 september 1564 werd Lysbette SCAEPMEESTERE, geboren te Laarne, vrouw van Lievin COOLE, aangehouden en bij vonnis gebannen uit deze heerlijkheid en de pays de Flandre op straffe van geseling 
- op 07 oktober 1581, 3 dagen na zijn arrestatie, werd Martin LEEDEMAN, geboren te Kalken, opgehangen.

DEEL II: Het bleef lang onzeker of en waar de Kalkense rekeningen bewaard bleven ( Het archief van de seigneurie de Calkene). Een eerste aanwijzing kwam er toen Eric BALTHAU de oplijsting publiceerde ivm 'La terre et s(eigneu)rie de Calkene appendances et dependances' van de 'Inventaire general des chartres et papiers qui sont dans les archives de la maison d'Isenghien chez le sieur Walrave à Lille' (Castellum, 4, december 2015, pp. 05-39). Deze inventaris van ca. begin 18de eeuw uit het Arenbergarchief in Edingen verwees oa. naar die baljuwsrekeningen van 1500 tot 1681. Zijn vermoeden dat die samen met andere documenten van het heerlijk archief beland waren in een van de familiearchieven in het ARA te Brussel bleek te kloppen. In oktober 2021 vond ik er een hele reeks in het fonds de Merode Westerloo. Deze zijn ook chronologisch gerangschikt van oud naar nieuw en voorzien van enige duiding. Enkele zijn in detail weergegeven om een beter inzicht te krijgen in de lokale belastingsdruk tijdens de zestiende eeuw.

- VD 895. Opgevouwen rekening voor betalingen aan stielmannen en de huur/aankoop van materialen voor werken aan Kalken molen(berg), met melding van Gillis vander Bystert als pastoor van Kalken en Lodewijk van Massemen, schoonbroer van Martin Vilain, Heer van Kalken. In de Arenberg inventaris wellicht genoteerd als "Une liquidation touchant les moulins de Calckene faite en l'an 1444 n°29". De aanhef: "Dit naervolghende zijn de coste gheleit ende ghedaen bij everaerd van boxlaer als bailliu van calkene ande muelen ende ande berch te meye anno xiiiic ende xliiii". Hij komt niet voor op de lijsten van gekende baljuws bij DE POTTER & BROECKAERT en C. DAUWE, noch in de Arenberg inventaris.

- VDA 95/1. 1.Niet-gefolieerde rekeningen (vermeld in de Arenberg inventaris) van 10 juni 1500 tot 09 juni 1501 (met negatief saldo); idem dito 1502-03 van Jooris vanden broucke, baljuw van de heerlijkheden van Kalken en het Lichterveldse, overhandigd bij hem thuis te Auwenhoven (*) aan "Mer daneel van herzelle, ruddere, heere van lyelaer etc., kerckelicke vooght ende ghetrouwet hebbende, mynen edele ende moghende vrouwe, myn vrouwe marye van coyghem ervachteghe vrouwe van hem zyne ghesellende moedere vooght ende gheheel regiment hebbende van edelen enden werden jonchere, myn jonchere adryaen vylain heer van Resseghem haren zone". Bij de uitgaven: zolarys (salaris) betaald aan deurwaarder Phylips Cabbeljau om de schouteet en schepenen van Wetteren te doen dagvaarden voor de Raad van Vlaanderen "ter causen vanden zekeren appeelle" (beroep) ivm de hoofdstoel (beste have).

(*) Mogelijk de heerlijkheid Sint-Goriks-Oudenhove (Fr. Audenhove-Saint-Géry) nabij Zottegem, waarop Adrienne Cabilleau, Vrouw van Kalken, in 1441 vruchtgebruik had en Margareta van Stavele, weduwe van Adriaan II Vilain, Heer van Kalken, in 1548 gronden liet berenten.

2. Niet gefolieerde rekeningen (vermeld in de Arenberg inventaris) van Sint-Christoffelsdag 1504 (25 juli) tot -avond 1505; 1505-06; 1508-09; 1509-10; 1510-11; 1511-12; 1512-13; 1514-15; 1515-16; 1516-17; 1517-18 van baljuw Lieven vanden Neste, die zo blijkt gehuwd was met Anthonijne vanden broucke, een nauwe verwante (zus of dochter?) van de vorige baljuw. Bij de ontvangsten in 1504-05: "Item de craweyen loopende int gheheele onder gheheele getrecken ende halve getrecken toet xxviii ghetrecken elc vi gr ende omtrent xxxvi hantweerkers elc twee grō". Oorspronkelijk ging het om allerlei karweien die de dorpsheer van oudsher kon eisen van de bewoners. Ze kwamen daartegen in opstand, en als compromis moesten ze jaarlijks 3 groten per paard in hun bezit (of 6 per span) betalen, die zonder paard slechts 2 groten (cf. De Potter & Broeckaert). ( deel III: varia 2.)

Bij de beste have:

"Item eerst van clays haghins dwelke was een coe"

In de rekening van 1505-06 bij de beste have:

"Item den hoostoel vande weduwe van clays haghins was een coelkin" (cf. de rekening van 1504-05)
"Item ontfanc over den hoostoel van gillis haghins dwelke was een coe
"Item over den hoostoel van willem haghins dwelke was een coelkin"

Bij de boetes in de rekening van 1509-10: "Item Lauwers bueyst wijf die was ghebannen uter prochie ende heerlichede van calkine, ende dat van rebbellie, ende heeft ghecomposeert ende haer lant ghecocht". Bij de uitgaven de kosten voor de procesvoering tegen de laten van het laetschap van Nieuwenbosch die zich verzetten tegen de karweien. De zaak werd niet ontvankelijk verklaard.

Bij de uitgaven in 1516-17, naast de herstellingswerken aan het houtwerk van de molen en vierschaar van Kalken, achtereenvolgens: "Item ghegheven den zelven [jan vanden heede] vanden galghen opde heerlichede vanden lichtervelschen te makene; Item ghegheven pieter de coc vanden gherechte te doen zaghene (wellicht de beul die het vonnis voltrok); Item ghegheven vanden ghelaghen dat de ghezellen verdroncken die de galghe rechten", en wat verderop de uitgaven voor de baljuw van een tweedaagse trip naar Gent en "Item ghegheven meester Anthonis de rijcke advocaet ende Jan vanden ghuchte procureur ter causen vanden processe vanden heyden" (heiden, niet-gelovige?). 
 
- VDA 357/2. 1.Niet gefolieerde baljuwsrekeningen voor de periodes 1516-17; 1517-18; 1518-19 (deze 3 jaren komen voor in de Arenberg inventaris); 1519-20; 1520-21; 1521-22; 1522-23; 1523-24; 1524-25; 1525-26; 1526-27 opgesteld door baljuw Lieven Vanden Neste voor de parochies Wetteren en Kalken, toen beiden in het bezit van Adriaen Vylain. Het fiscaal jaar liep van begin februari tot begin februari van het volgende jaar, blijkbaar was het saldo soms negatief. De rekeningen kennen telkens dezelfde opmaak en vaste bewoordingen. 

1.1 Inkomsten uit: 
- de paeschboucken en kerssavont renteboucken ( Het Kalkense landboek van 1613) met de heerlijke penningrenten van Wetteren (incl. de koren- en hoenderrenten) en Kalken 
- de ontvangsten op de verhuur van leengronden 
- leenverheffingen (relief
- de tiende penning (heffing op de verkoop van onroerende goederen) met de namen van de betrokkenen

1.2 Uitgaven: 
- jaarlijks 30 schellingen groten erfelijke losrente die de Heer volgens een cedulle (schuldbrief) van 1512 aan de baljuw verschuldigd was 
- jaarlijkse betaling aan Antheunis Loyz, ontvanger en solliciteur van de Heer (WNT: pleitbezorger voor kleine rechtszaken) 
- bijzondere uitgaven: bijv. op 05 mei 1523 kwam de Heer met zijn gezelschap op bezoek bij de baljuw thuis in Wetteren tijdens de keremesse, op 15 mei 1525 krijgt collega baljuw Pieter Oosterlinc een betaling (de naam van zijn heerlijkheid staat niet vermeld maar ze was ook in het bezit van Adriaen Vylain), in datzelfde jaar is de Heer en zijn gevolg aanwezig ten ommeganghe van Wettre

2. Baljuwsrekening van 1595-96 (vermeld in de Arenberg inventaris) opgesteld door "Denys bracke bailliu ende ontfanghere myns Jonckheere Lamirael Vylain (zoon van Maximilien x Philippa de Jauche) [...] van zynen prochie ende heerschepe van Calckene midtsgaders vanden nieuwengavere gheseyt van Belle sprekende inden prochien van Laerne ende Calckene ende ooc van zynen Schautheedt domme inde voorseyde prochie van Laerne". Het fiscaal jaar liep van de laatste december tot de laatste december van het volgende jaar. De Heer staat te boek als eigenaar van de breede straten, de welcke beplant staen met (?) ter zyner proffyte (in andere teksten wel eens sheeren straten genoemd).

2.1 Inkomsten uit Kalken: 
- penningrenten uit het Paasboek: 36 kapoenen en 20 hoenderen
- renten uit het cheyns bouck met Kerst ( Het Kalkense landboek van 1613) 
- losselycke renten den penninck zesthiene (afbetalingen van leningen à 6.25%) 
- pacht op erfgronden 
- de beste have, bij het overlijden van 8 inwoners 
- rente op lenen die verwandelt zijn (bij verkoop aan nieuwe eigenaar) 
- de 10de penning op de verkoop van gronden (de grootste post met de namen van de eigenaars) 
- de doot coope of sterfcoope (5 groten op elke bunder > het bunder ghelt
- confiscaties (toeëigening, bijv. het bastaardgoed bij het overlijden van een bastaard zonder erfgenamen) 
- boetes (geen enkele) 

2.2 Inkomsten van het Schautheetdom: geen enkele inkomsten werden geboekt omdat inden voorleden troublen (onlusten) int ongherede bedeghen es zo dat daer van gheenen ontfanck en es dus ---- 

2.3 Inkomsten van de Nieuwengaver: uit de beloken paesschen- en nieuwenavont boeken ( VD 668 - deel I), de 10de penning op de verkoop van gronden, leenverheffingen, doodskoop (hier 8 groten op elke bunder van alle erfgenamen), enz. 

2.4 Uitgaven: 
- het salaris van de baljuw plus de 15de penning op alle inkomsten 
- betaling aan Jan de Clerck als griffier 
- betaling aan diverse personen voor de aanleg van plantsoenen 
- betaling aan taverniers Willem vanden Brande en Pieter Bracke voor het vertier tijdens de feestdag van Sint-Hubrecht (03 november - patroonheilige van de jacht) 
- betaling aan Jan vanden Hoye voor het apposteleren (voorzien van kanttekeningen) van desen wette double (er werd dus een dubbel opgemaakt) 
- betaling aan Jan Hubrecht voor het opstellen van dit tweede exemplaar

VDA 95/2. 1. Niet-gefolieerde rekeningen van baljuw Michiel Weemaes "Pour madame" voor de jaren 1536-37; 1537-38 ingediend in Gent ten huize van de regentes van jonkheer Adolf Vilain (zoon van Adriaan x Margaretha van Stavele). Bij de ontvangsten in 1536-37 uit de 10de penning bij het verwandelen (verkopen) van erfgronden: 

"Item vanden coop ghedaen by Jan haghins jeghen Pieter jacobs
"Item vanden coop ghedaen by Katheline goethals jeghen Jacob haghins"

Bij de boetes: "Item voor een ghecomposeerde boete van passchier de vijlder van dat hij een kint hadde bij een weduwe"

2. Baljuwsrekening 1598-99 van Denys Bracke voor Lamorael Vilain, Heer van Kalken. Bij de 10de penning op de verkoop van erfgronden: 

f5r°: "Ontfaen van Jacob haghens vanden coop by hem ghedaen jeghens francois verhaeghen van ontrent twee ghemeten lants up coetvelt
f8r°: "Ontfaen van Lieven haghens vanden coop by hem ghedaen jeghens cheleyn clauwaert van een dachwant lants in dasschoote"

- VDC 741. Memorie dd. 02/12/1557 van baljuw Michiel Weemaes die voor de leenmannen en schepenen (waaronder Jan Haghens  Generatie II) van Kalken "ghehauden heeft een stille duergande schouvereyns jaerwarheyt (hoorzitting Kalkense baljuws 14de-18de eeuw (6)) ghenampt de banneswarheyt ten welcke hij bij vonnissen ende kercgheboden ghedachvart heeft alle anders mannen laten ende onderzaten vander zelver prochie ende ons zeer scherpelick ghelast te vraghen ende examineren eenen ghelick up zynen eedt zulck alhier van auden tyden ghecostumeert es gheweest te vraghen // Int welck ten volle benoden ende betuyght es met lieden ende liens van eeren ghenomen eenen Jan schatteman fs Lauwereyns als dat hy hem vervoordert heeft up alden heleghen dach ende te meer stonden up den helijghen zondach met eenen spade toverschieten (WNT: overladen) zynen cooren dwelck nemmer gheorloft en es maer expresselick vanden helygher kercken verboden es". Nog enkele andere bewoners hadden het verbod op zondagwerk overtreden, zo had Jan Van Damme fs. Lauwereyns op Sint Dionysiusdag (09 oktober, patroonheilige van Kalken) zijn paarden aan het werk gezet te Wetteren, en was diezelfde dag naar de molen van Laarne gereden.

Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Het Familiefonds de Merode Westerloo deel II: baljuwsrekeningen 17de eeuw
- VD 984. Reeks gefolieerde rekeningen (vermeld in de Arenberg inventaris) van baljuw Denys Bracke voor de jaren 1601; 1602-03; 1604; en van baljuw Pieter Van Hecke voor 1605-06; 1607; 1608 ten gunste van Jacques-Philippe Vilain, als Heer van Kalken inmiddels zijn broer Lamoral opgevolgd, die was ingetreden in een Jezuïtenklooster. In 1607 werd ook in Kalken een heksenvervolging georganiseerd, waarvan de baljuw een aparte rekening opmaakte ( Crim van tooverie: heksenwaan in Kalken anno 1607).
Zoals gebruikelijk werden de renten in natura omgezet in een jaarlijkse geldsom (de compositie): 36 kapoenen à 10 stuivers elk, 21 hoenderen à 7 stuivers elk. Beide molens en het recht op de vogel- en patrijzenvangst, visserij (oa. op daude schelde) en jagerij werd verpacht en bij het 'beste hoofd' of 'beste kateil' (cf. supra) is er dikwijls sprake van de redemptie van bijv. een coebeeste, een peert, of een quaet bedde (in slechte staat), dwz. de nabestaanden betaalden de geschatte waarde om het dier of meubel te behouden. Wanneer bij arme mensen die overleden waren niks te rapen viel, werd daar melding van gemaakt. In de gezamenlijke jaarrekening van 1602-03, op 15/11/1605 te Gent overhandigd aan de gravin van Izegem, vrouwe van Kalken, en auditeur Jan vande Luythen vinden we bij de 10de penning op de verkoop van gronden:
  
f7r°: "Ontfaen van Jan onghena vanden coop by hem ghedaen jeghens dhoirs Denis haghens van huerl deel van cammers acker" ( Het kerkarchief van Kalken 1560-1659 (c)). 
f8r°: "Ontfaen van Jacob haghens ( Tak 2) vanden coop by hem ghedaen jeghens Gillis van ackere van een half bundere lants gheleghen up coetvelt" ("Ontfaen gillis van ackere over jan de vyldere en rente van thien schell gr tsjrs...deze rente is ghequieten inde handen van jacob haghens" (Rekening Armendis 1600 f15r°)

Bij de uitgaven oa. met akkoord van de Heer 4 zakken koren voor Jooris Aerts als weyenaer (jachtopziener), die opriep tot de klopjacht op Sint-Hubrechtsdag (03 november). Op deze feestdag werd wild zoals hazen en konijnen bejaagd ter ere van de patroonheilige van de jacht.

De rekening van 1604 werd nog opgemaakt door Denys Bracke maar ingediend door de nieuwe baljuw Pieter van Hecke. Bracke zou uiteindelijk overlijden op 09 mei 1607 en liet 5 kinderen na: "obijt Dionisius brácke expraetor (voormalig baljuw) reliquit 5 infántes" (PR overlijdens). Bij de 10de penning op de verkoop van gronden: 

f6r°: "Ontfaen vanden coop ghedaen by Jacob haghens jeghens Antheunis de winne van twee ghemeten lants gheleghen binnen calcken ende laerne
f8r°: "Ontfaen vanden coope ghedaen by Jacob haghens jeghens Jan nauts over een VIe deel in een half buynder lants gheleghen tenden doverloop straete"
         "Ontfaen vanden coop ghedaen byde voochden vande kinderen Adriaen haghens jeghens huere vadere van twee ghemeten lants gheleghen inde somerstraete"
          (bij de achterstallen in de rekening van 1606 gaat het om een "aude onbehuysde hofstede")

In de rekening van 1605-06 schrijft baljuw Pieter van Hecke dat op 24/02/1606 de griffier Jan Hubrecht was overleden, en de voogden van zijn wezen werden vrijgesteld van de doodschuld door de Vrouw van Kalken vanwege zijn verdiensten. Gillis Hubrecht werd zijn vervanger. Bij de 10de penning op de verkoop van erfgronden:

f7r°: "Ontfaen van Jan haghens (mijn stam-overgroovader Generatie IV) vanden coop by hem ghedaen jeghens Lievin de conynck van ontrent een half ghemet mersch in papeghems mersch den coop es
          zeventhien pont groten" ( Het Algemeen Familiefonds deel II (c))

In 1606 bij de achterstallen van 1602-03-04: 

f18v°: "Ontfaen van Jan haghens vanden coop by hem ghedaen jeghens Andries de meuleneere van ii ghemeten lants byde steenen poorte"

- VDB 1651. Gefolieerde baljuwsrekeningen (komen voor in de Arenberg inventaris) van Pieter van Hecke voor 1609; 1610; 1611; 1612; 1613; 1614; 1621 t/m 1624 met achteraan telkens de gestileerde handtekening van de dorpsheer of -vrouw en baljuw. In de eerste rekening staat meester Passchier Ranst, die veel bezittingen had te Kalken, vermeld als advocaat bij de Raad van Vlaanderen. 

In de rekening van 1609 bij de 10de penning op erfgronden: 

f1v°: "Ontfaen van Lievin haghens ( Tak 4) van pachte van ontrent het derde deel van een stuck lants gheleghen in eenen acker ghenaempt de moesschen dwelcke den doender
         "van dese aenden voorsnoemde haghens verhuert" (cf. (a))

Bij het beste hoofd:

f3v°: "Ontfaen byden overlyden van Lysbette haghens (dochter van Jan Haghens de jonghe x Anna Verhulst) in haren leven Gillis oosterlinck wyf was ende then sterfhuyse bevonden een bedde"
f4r°: "Den doender van desen gheeft te kennen ende zeght dat inden voorseyde jare noch overleden es inde voorseyde prochie eenen Pieter dauwe fs Christiaen den welcken bevonden es poorter vanden stadt van Dendermonde te zyne [...] danof alhier gheenen ontfanck." (cf. uitgaven en VDA 984 (bis)). Dat was ook niet het geval bij Margriet van Aerde, weduwe van Lucas van Nieuwenhuys, omdat die "woonachtich was in Calckene op het geweste ghenaemt raffeschoot resorterende onder den werelicken juge te Wettre ende tgheestelicke ende kerckelike rechte te Calckene". De doodschuld werd bij haar ghecalengiert (opgeëist) door de baljuw van Wetteren. De doodskoop van haar erfgrond te Kalken moesten de erfgenamen wel betalen: f10r°: "Ontfaen van Ln haghens betalende vut hem zelve ende zynen medehoirs van hooft gheldt ende bunder ghelt byden overlyden van margrete van Aerde woonachtich ende ghestorven zynde up raveschoodt heeft achter ghelaten gheleghen up Calckene ontrent eenen bunder lants ten adventante (in het geval van) 5 groten elcke bunder ende het hooft ghelt 5 groten".

f6r°:  Nog op de 10de penning op erfgronden: "Ontfaen van de weduwe van Lievin haghens vanden coop by haren man in zynen leven ghedaen jeghens Willem carre van eenen onbehuysde hofstede gheleghen inde somerstrate" ( Tak 5) 
f6v°: "Ontfaen van Jacob haghens vanden coop by hem ghedaen jeghens Ghyselbrecht van Langhenhove van ontrent een ghemete lants gheleghen opt cootveldt" ( Tak 2) 
f9r°: "Ontfaen van Adriaen haghens over den coop by hem ghedaen jeghens Pieter bracke van ontrent een half bunder lants gheleghen inden sutters
         ( Het Kalkense landboek van 1610)

Bij de uitgaven staat een bijzondere dienstreis: f17r°: "Item alzo den doender van deser gheschreven hadde aen Jan denys ende Jooris vanden varendt omme thebben extraict vuth poorterye bouck te Dendermonde, ten fyne zy my als doender van deser zouden extraeyeren alle poorters by name ende toename binnen deser heerlickhede van Calckene wonachtich zyn,... danof ghebleven in ghebreke, zo dat den doender van deser te Dendermonde es ghereyst ende tselven extraict ...icht onderteeckent by Jooris vanden varendt en hem doet voorn betalinghe" (cf. VDA 984 (bis) en Juridisch geschil over het 'beste hoofd' te Kalken anno 1612).

In de rekening van 1610 bij het beste hoofd:

f3v°: "Ontfaen van byden overlyden Lysbette smeesters in haeren leven huysvrauwe Adriaen haghens ende tharen sterfhuyse bevonden een ydeken" (?) 
         (+13/02/1610 en liet 4 kinderen na (PR overlijdens)
        "Ontfaen byden overlyden van Ln haghens fs Lievens ende tsyn sterfhuyse bevonden een goede coebeeste" ( Tak 5 +11/03/1610 en liet 7 kinderen na)

Bij de 10de penning: 

f6v°: "Ontfaen van Jan haghens vanden coop by hem ghedaen jeghens pr bracke fs jacobs van een stucken lants gheleghen opt groot heedt"

Bij de doodskoop:

f9r°: "Ontfaen van Adriaen haghens betalende over zyne vier kinderen over den nombre van ontrent vyf ghemeten lants haerlieder verstorven byden overlyden van haerlieder moeder" (cf. het beste hoofd)
       "Ontfaen van de weduwe Ln haghens betalende over haer zeven kinderen vervallen by den overlyden van haer man over den nombre van thien hondert roeden lants" (cf. het beste hoofd)
        "Ontfaen van Lieven haghens over hem ende zynen medehoirs van hooftghelt byden overlyden van Margriete van aerde" (cf. (c))

Bij de boetes (vergrijp onbekend) moest Pieter van Doorselaer 60 pond parisis betalen, deels aan de Heilige Geest en Kerk van Kalken, deels aan de Heer. Uit de tekst blijkt dat volgens een denombrement (rapport van het verworven leen met de rechten/plichten) de baljuw van Dendermonde recht had op de helft van het deel dat de dorpsheer toekwam. Bij de uitgaven ditmaal ook de kosten voor het arresteren van ene Balthazar van Illeghem wegens bigamie en het inwinnen van advies bij rechtsgeleerden in Gent om tot een vonnis te komen. De Gentse officier cremineel (beul) werd ingehuurd om de arme man te geselen. Hij werd wellicht verbannen, want nadien werd hij opnieuw gevangen gezet omdat hij één van zijn vrouwen in Kalken bleef opzoeken, en de baljuw moest opnieuw naar Gent reizen om de zaak aan te kaarten. Sinds de Middeleeuwen werd veelwijverij beschouwd als een ernstig misdrijf: "Het tweede huwelijk was, enerzijds, een gemeenrechtelijk delict gericht tegen de orde van de familie en de burgerlijke staat van personen, anderzijds, een religieus delict wegens de opzettelijke en openlijke minachting van het sacrament van het huwelijk" (L. HUYBRECHTS, Multiculturaliteit in het Belgisch strafrecht, p.160).

In de rekening van 1611 kon bij twee bewoners het beste hoofd niet geïnd worden omdat ze poorter van Dendermonde waren. Uitgavenposten oa. voor baljuw, burgemeester en schepenen bij de opmaak van de vernieuwde renteboeken (3 van Kalken, 2 van de Nieuwen Gaver) op basis van de oude exemplaren en de dienstreis van Kalken naar het Noord-Franse Lomme om deze rekening in te dienen. Bij de posten zonder inkomsten schreef de revisor achteraf Neant. Bij de ontvangst op de verkoop van erfgronden:

f2v°: "Ontfaen van de weesen Ln haghens over hedt derde deel van twee ghemeten lants volghende dinhouden vanden heerlicken rentbouck ghenaemt den
          "cappoenbouck ghecommen van Lysbette poorters pauwels haghens wyf "(cf. VD 845 f°10v°)

Bij de 10de penning op de verkoop van gronden:

f8v°: "Ontfaen van Jacob haghens over den coop by hem ghedaen jeghens Eloy matthys van een behuysde hofstede groot ontrent een half bunder gheleghen opt Cootvelt"
f9r°: "De heligheestmeesters van Calcken zyn in erfven commen van een dachwant lants gheleghen up den kerckacker danof die hem huyt onderst Jacob van aerde
         "machtich by procuratie (volmacht) over Jan Claphauwer ende Tanne haghens zyn wyf" ( Verwantschappen in de 16de eeuw / Tak 1-2-3)

Bij de uitgaven van de rekening in 1612 ook het briefloon voor de bode om documenten te bezorgen in Brussel, en de teercosten (eten en drank) van "diversche vagabonden aldhier bijde praters ghevanghen ghebrocht". De praters of officieren waren beambten in dienst van de baljuw, enigzins te vergelijken met een veldwachter. De Gentse rechtsgeleerden werden gecontacteerd voor advies, en er werd opnieuw beroep gedaan op de Gentse beul, deze keer om ene "hans stommlynck gheseyt Jens met noch twee anderen vagabonden aen beede zyden vanden voorseyde hans aen pelleryn gestelt" (vast te ketenen aan de schandpaal).

Uit de rekening van 1613 en de daarop volgende jaren blijkt dat, niettegenstaande de publieke waarschuwing van de dorpsheer het jaar voordien ( Juridisch geschil over 'het beste hoofd' in Kalken anno 1612), geen 'beste hoofd' werd geïnd bij poorters: "int selven jaer noch overleden es Daneel temmerman ende Denys de wilde dwelcke poorters zyn van Dendrermondt dus dat van gheenen ontfanck". Zelfs voor Margriet Dauwe, de echtgenote van Denys De Wilde die toen ook overleden was, beriepen de nabestaanden zich op het poorterschap van haar man om niet te moeten betalen. Hun gelijknamige zoon Denys moest wel de doodskoop betalen bij het relief (leenverheffing) van de gronden die hij geërfd had. Uit de tekst volgt ook dat schenkingen aan de Heilige Geest vrijgesteld waren van het beste hoofd bij een overlijden. Philippe Lamoral de Gand Villain Comte Dÿsenghÿen, zoon van Jacques-Philippe, was medeondertekenaar achteraan de rekening. Bij de 10de penning op de verkoop van erfgronden: 

f5v°: "Ontfaen van Jan haghens vanden coop by hem ghedaen jeghens Jan van eestvelde over den...van een haudt bunder lants gheleghen inde kerckstrate"
   
In de rekening van 1614 komen opnieuw twee poorters voor die geen beste hoofd betaalden met in de linkermarge de notitie (in het handschrift van griffier Gillis Hubrecht): "deze memorie wordt alhier ghepasseert met protestatie van dus nietjeghenstaande het recht vanden heere te doen vervolghen zoo wel op de poorters als op andere als niet commende het poorterschap benomen het recht van mynen voorseyde heeren". Bij de 10de penning op erfgronden:

f7v°: "Ontfaen van Laurs haghens vanden coop by hem ghedaen jeghens den zelven [Willem] raet van eenen ghemet lants up hanselaer"

Bij de uitgaven de dienstreis van de baljuw om brieven van de dorpsheer ivm de paardemolen te overhandigen aan de Gentse watergraaf. Deze ambtenaar zag toe op de grafelijke rechten betreffende het publiek domein en liet gronden, heiden en braakliggende terreinen berenten, dwz. tegen jaarlijkse betaling in gebruik geven. Hij gaf ook de toelating om molens te laten draaien en rivieren te laten bevaren. Er komt ook passage voor ivm het recht van de baljuw om samen met de leenmannen en schepenen een jaarlijkse straat-, gracht- en brugschouwing te organiseren, en een betaling aan de molenaar van Sint-Jansteen (nabij het Nederlandse Hulst Generatie I), een van de andere heerlijkheden die de familie Vilain in bezit had.
 
De erfgenamen van wijlen Pieter van Hecke presenteerden de meerjaren-rekening van 1621 t/m 1624. Hij overleed op 23/12/1625: "obiit petrus van hecke 20 annis pretor (baljuw) cum laude [...] 59 annorum, reliquit unum filium Nicolaus" (PR overlijdens). Deze zoon werd in 1631 ook tot Kalkense baljuw aangesteld (cf. VDB 1652).

f12v°: "Ontfaen veur het overlyden van Gerardine haeghens weduwe Jan de vildere beste catheil een quaet bedde" (in slechte staat)

Bij de 10de penning op de verkoop van gronden:

f?: "Ontfaen van Jan haeghens over den coop ghedaen jeghens Guillaem de croock, van hondert roeden lants gheleghen inde hofstede wylent Lieven de conynck inde kerckstraete"
f25r°: "Ontfaen van Jan de vijlder over den coop ghedaen jeghens Adriaen haghens van d'helft van een hofstede inden schrieck byde somerstraete groot
         "int gheheele twee ghemeten"

In het RAG, OAK, nr. 4 bevinden zich slechts enkele bewaarde baljuwsrekeningen, nl. van 1615-18, 1620 en 1683-89. Uit de rekening van 1615: 

f2r°: "Ontfaen van weduwe Ln. haghens (a) over tderde deel van twee ghemeten lants gheleghen inde moesch taling inden acker oost ghelant Jan bracke fs Willems west Jan de bare al inden zelven acker"
f3v°: "Item dat es noch overleden en te Calcken begraven Ln. haghens wonende up raveschoot een splet (afsplitsing) comende binnen Calcken aengaen de prochie van Wettr zo dat dit artikel dan by bailliu en ontfangher van Wettr staen te verandwoorden (b) want [...] dese doden hant (beste hoofd) van [...] ontfanck es

(a) Beatrix VAN AERDE ( Tak 4). Livinus overleed op 03/06/1615 als zittend baljuw van de heerlijkheid Raveschoot. Hij was een oudere broer van mijn stam-overgrootvader Joannes ( Generatie IV). 
(b) de Heerlijkheid Raveschoot behoorde bestuurlijk tot Wetteren, vandaar deze financiële regeling tussen de baljuws.  

- VDB 1652. Gefolieerde meerjaren-rekening (apart vermeld in de Arenberg inventaris) van baljuw Nicolas Van Hecke opgesteld in het Frans (vertaling van het originele exemplaar?) voor de periode 1656 t/m 1659 en enkele items ivm achterstallen van 1653-55, gepresenteerd aan monseigneur Philippe Balthazar de Gand dict Villain (zoon van Philippe Lamoral x Marguerite Isabelle de Merode) Prince Comte d'Isenghien chevalier de lordre de la toison d'or (c) enz.

(c) Ridderorde van het Gulden Vlies, gesticht in 1430 door Filips de Goede, hertog van Bourgondië ter verdediging van de christelijke godsdienst en het verstevigen van de politieke banden tussen de edelen.

Hierin staat het overlijdensjaar vermeld van sommige bewoners, wat niet te achterhalen is via de parochieregisters, want die zijn voor de periode 1636-62 spoorloos sinds de 18de eeuw. "Autre recepte des meilleurs cattheux dictz beste hoofden durant la tenure de ce compte":

f8v°: "1658 Recu par le trespas (overlijden) de Jacques haghens la somme de..." (mijn stam-grootvader + 31/03/1658 Generatie V) 
                 "Recu par le trespas de margriete haghens vidua denys devylder
f9r°: "1659 Recu par le trespas de Joanne haghens vidua de hubrecht faillant
                 "Recu par le trespas de marie temmerman uxor Jacques haghens" ( Tak (5) cf. f19v°)

Bij de verkoop van erfgronden:

f14r°: "1657 Jacques haghens a esté adherité en une mesure de prairie gisant au schoormersch changeant allencontre de Pietre van doorslaer et Thomas vande velde dont
          "sest desherité Pietre van doorslaer"

f15r°: "Jacques haghens a esté adherité par proximité (d) d'une partie de terre gisante au quartier nommé de biest aboutissant... un manoir dont sest desherité       Jacques van neste"

(d) Ned. bij naerhede, het voorrecht om -zelfs reeds verkochte- (on)roerende goederen te verwerven. De bloedverwant bij alle bezittingen van naaste familieleden, de landeigenaar bij gronden die aan de zijne paalden of waarvan hij mede-eigenaar was. Als zij dit recht uitoefenden, moesten zij wel de oorspronkelijke kopers terugbetalen.

f19v°:  "1659 Jacques haghens fs Jans et Joanne vutterwerden sont adheritez en une maison et un manoir dont sest desherité Jacques haghens fs Lievens (oom van de koper)" ( Tak 5) 

Gefolieerde meerjaren-rekening (apart vermeld in de Arenberg inventaris) voor de periode 1644 t/m 1650, ten huize van baljuw Nicolas Van Hecke persoonlijk overhandigd aan "Jonker Jan doverloupe heere van Westacker, als machtigh ende gheautoriseert by ende vanweghen philippe baltazar van gendt gheseyt villain".

f4v°: "Den rendant verclaert dat desen stampmeulen over de vier a vyf jaeren andermael is afghebrant gheweest   memorie

Bij het beste hoofd:

f10r°: (1644) "Ontfaen byden overlyden van mayken haghens weduwe van jacob cornelis" ( Het Adelsarchief Piers de Raveschoot / denombrement van 1657:
          "Item Lucas cornelis end de weesen van pieter cornelis een bunder tsamen by versterfte van synen moeder maeyken hagens"
f11r°: (1645) "Ontfaen byden overlyden van Elisabeth vande velde huysvrauwe van Adriaen haghens" ( Verwantschappen in de 16de eeuw / Tak 1-3-4)
f12r°: (1646) "Ontfaen byden overlyden van Jan haghens fs Lievens ende syne huysvrauwe mits daerme ghestaethede voor beede..." (compositie wegens armoede) 
f15r°: (1646) "Ontfaen byden overlyden van jan haghens ter causen ut supra"
          "Ontfaen byden overlyden van Janneken bracke vidua Laureyns haghens" ( Tak 3)
f18r°: (1647) "Ontfaen byden overlyden van Catherine bracke uxor Pieter haghens
f18v°: (1647) "Ontfaen byden overlyden van Lievyne haghens huysvrauwe van Jan de vijldere" ( Overige koppels uit Kalken-Laarne-Beervelde) 
f19v°: (1647) "Ontfaen byden overlyden van Lievyne haghens huysvrauwe van Simon de bruyckere" ( Tak 1) 
f21r°: (1648) "Ontfaen byden overlyden van Catherine haghens uxor Passchier hulstaert" ( Tak 5)
                      "Ontfaen byden overlyden van Jooriz haghens"

- VDB 301. Reeks gefolieerde baljuwsrekeningen voor 1672 t/m 1680; 1697. Baljuw én ontvanger Philippe de Labije diende zijn rekeningen in bij pastoor Charles vander Winckele, "ghecommiteert van wege syn Excellentie den Prince Grave van Iseghem etc." (Philips Balthazar de Gand). Bij het 'beste hoofd' waren nabestaanden van poorters of poorteressen van Dendermonde tot 1675 vrijgesteld. Vanaf 1676 wijzigt dit: "Item met de doodt van Jacquis poppe poorter van Dendermonde een yseren pot vercocht door den balliu" (f6r°). Bij het schoutheetdom van Kalken "extenderende inde prochie van Laerne", een afsplitsing van het schoutheetdom van Wetteren, konden zoals voordien geen inkomsten geboekt worden omdat een klein renteboek verloren was gegaan "in voorgaende aude troubelen". 
Dit nummer bevat ook drie rekeningen van pastoor vander Winckele zelf, een met restanten voor 1672-73-74 en het volledige jaar 1675, 1676-77, ook al was sinds 1676 Pieter Bauwens aangesteld als nieuwe baljuw, en 1678-79. Waarom hem deze opdracht werd toevertrouwd valt af te leiden uit folio's 26v°/27r° in de rekening van 1677: "Item betaelt aen Joris van aerde cepier vanden gravencasteele tot Ghendt de somme van ... over een jaer ende 35 daghen steencosten (gevangeniskosten) van meestere Philips de Labije verschenen (WNT: betaalbaar, vervallen) den 18de April 1678 mitsgaders de rechten van sluyten ende ontsluijten verschot aen assistenten ende aenveerden van claghten". De reden van zijn detentie is onbekend (in G. ROGIERS, Criminele processen Raad van Vlaanderen (1671-1723) komt hij niet voor). Daarnaast kreeg Simon van Opstaele, procureur in de Raad van Vlaanderen, een salaris als zaakgelastigde van de Heer van Kalken in het proces contra de voormalige baljuw. 
Diverse betalingen waren bestemd voor advocaten tijdens het proces bij de Raad tegen de baron van Laarne ivm de jurisdictie over de heerlijkheid Nieuwengaver. 
Bij Laurentius Scheere en Maryn van Rysselberghe werd in 1675 het beste hoofd niet geïnd omdat "sij vermoort syn vanden franschen vyant ende alsoo ghestorven buijten dese jurisdictie" (Frans-Nederlandse oorlog 1672-79). Bij de uitgaven de kosten voor een nieuwe paardenmolen te Beervelde, nadat het Franse leger de vorige in de as had gelegd in oktober 1676. Molenaar Jaecques Geldoph had de brand met gevaar voor eigen leven proberen te blussen. 
In 1677 bij de ontvangsten: de confiscatie van het bastaardgoed in Kalken van meester Theodorus vander Zijpe, een ongehuwde arts uit Aalst. 
Bij de verkoop van verschillende percelen werd geen 10de penning geïnd, omdat ze op de renterollen stonden van particulieren zoals meester Philip-Antoon Papejans, advocaat bij de Raad van Vlaanderen. Hij deed in 1677 leenverhef van een leen op den cruijcenackere dat hij erfde van zijn overleden vader Philips ( Het Algemeen Familiefonds II, 4187). De Heer en Vrouw van Kalken logeerden bij de pastoor van 17 t/m 29 mei 1679. Passerende garnizoenen hadden de visvijvers leeggehaald en het wildbestand uitgeput. Griffier Jan Hubrecht stelde in 1680 de rekening op met veel uitgavenposten voor de constructie van een nieuwe molen (hout, materiaal, gereedschap, molenbouwers uit Lokeren enz.), en ook in 1697, die naar het Frans vertaald werd en in 1699 ingediend bij de fiscale kamer van de Raad van Vlaanderen te Gent. 

1672 f12v°: bij de ontvangst van de tiende penning op de grondverkoop: "Item ontfaen van Jan haeghens de somme van 17... ter causen syn ghedurende de jaere desen rekeninghe in erfven ghecommen is van een stuck saylant daer Jan haentiens ende syne huysvrauw vute erfven ghegaen syn gheleghen binnen dese prochie ghenaemt den boschacker groot 700 roeden oost Jan everaert west Jan bontinck fs Jans"

1676 f13r°: "Cornelis de veirman heeft vercocht aen Jan hagens een stuck lants inden Schrieck genaemt het hoogende groot 500 roeden

1677 f17v°: "Mattheus hagens ( (h)) heeft vercocht aen Jaecqs platinck een partije lants int leynaertstraetkien groot ontrent 400 roeden
         f18r°: "Mattheus hagens met consorten mitsgaders Joos maes met consorten hebben vercocht aen Jaecqs roels d'helft ende noch een vierde part van d'ander
                     helft van eene behuysde hofstede inde biest suydt Pieter bauwens, west de strate, noort d'hoirs Jaecqs de meeestere"

1680 Rekening van Jan Hubrecht (niet gefolieerd).

"Item ontfaen over het besthooft vervallen met de doodt van Laurs haeghens (e) raffeschoot wesende een peert de somme van...

(e) Hij overleed op 20/05/1680 op 69-jarige leeftijd als zoon van Laurentius, en had toen als tweede echtgenote Catharina Van Petegem ( Tak 3).

Bij de 10de penning: 

"Item ontfaen van Janneken haeghens cooperigghe van ontrent 600 roeden landts op het cootvelt"
"Item ontfaen van Jacob haghens wonende inde somerstrate de somme van 5 schellingen over den coop van kersselyn ghenomen van eenen eecken boom die is gheemployeert aende meulen van bervelde"

In het RA Gent bevinden zich ook enkele baljuwsrekeningen uit de 17de en 18de eeuw. Uit de rekening van 1688: "Rekeninghe bewys ende reliqua die ons desen doet ende overgheeft pr bauwens bailliu der prochie heerl van calckene [...] in zynen qualiteyt als ontfangher vanden heerlicke penninck renten [...] ende cappoenen renten (f) competerenden aende vrauw douagiere van zynen excellentie den prince van Iseghem" (g) "Ontfang van dhoirs mattheus haeghens (h) de somme van acht schellyn grn over een slecht cattheyl" (RAG, Archief van de Raad van Vlaanderen, 31189).

(f) "de Heer ontving jaarlijks als rente, de som van 39 schellingen 9 deniers groote, te Paschen 35 kapoenen en 24 hoenderen, van lieden die leengoed van hem gebruikten" (F. DE POTTER & J. BROECKAERT, Geschiedenis van Kalken (1889). Een kapoen is een gecastreerde haan om het vlees vetter en malser te maken. 
(g) Marie-Terese de Crevant-d'Humières, weduwe van Jean Alphonse de Gand dit Vilain, prince d'Isenghien et Masmines (+ 06/05/1687). 
(h) Wellicht een zoon van Joannes x Maria DE VOS, gehuwd met Livina VAN TRAPPEN ( Tak 2 (g). 

In een aparte rekening van ontvanger Jan Hubrecht: "Andere ontfaen van beste hoofden in proffyte van voornoemde heere vervallen met de doot vande navolghende persoonen overleden ten voornoemde jare 1689 [...] Ontfaen van dhoirs mattheus hagens voor het beste cattheil achter gelaten by hun vader sijnde een roostere" (RAG, OAK, 4).

Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Het Familiefonds de Merode Westerloo deel III: varia
DEEL III: naast de renteboeken en -lijsten (deel I) en de baljuwsrekeningen (deel II) bevat het heerlijk archief van Kalken in dit fonds ook archiefnummer VDA 420 met varia zoals charters, octrooien, processtukken, denombrementen enz. van de veertiende tot de zeventiende eeuw. Enkele documenten komen hier aan bod en zijn ook chronologisch gerangschikt van oud naar nieuw.

1. Niet gedateerde rentelijst: Op de voorzijde: "Declaration ou Liste des fiefs tenus de calcken en velein (perkament van kalfsleer) du tems de Messire Daniel de Mammis". De aanhef: "Dit syn de manne myns heeren mer daneels van masseme in calkine in wettre ende in huutberghine". Hij was een zoon van Jan van Massemen en Margareta van Oudenhove (1370-1408). Komen oa. voor: "Jonkvrouwe lysbette van calkine myns her Seghers dochter Lodewic tvos gheselnede" ( deel I (f)) met oa. "Item in beteringhe (bij erfenis) van dese leene gaf gheeraert van reeseghem heere van massemene over hughes van calkine"; Gillis van belle "prochipape van calkine" (komt niet voor op de lijst van gekende pastoors bij De Potter & Broeckaert/Dauwe) en "Kateline van aelwinne abdesse van nivele van haren heerschepe te wettre up tlichterveltsche ende calkine". Haar abbatiaat liep van 1386 t/m 1417: "Catherine de Helvin fut élue abbesse en 1386" (F. LEMAIRE, 'Notice historique sur la ville de Nivelles, et sur les abbesses qui l'ont successivement gouvernée depuis sa fondation jusqu'à la dissolution de son chapitre', pp. 117-118) en "On 1 December 1417 Isabelle de Frankenberg was elected abbess of Saint-Gertrude, succeeding Catherine de Hallewyn who had died on 27 October" (D. BRINE, 'Pious Memories: The Wall-Mounted Memorial in the Burgundian Netherlands', 2015, p. 147).

2. Vonnis van de Gentse schepenbank ivm een geschil tussen de Heer van Kalken en de dorpsbewoners, die occasioneel voor hem karweien moesten uitvoeren (in de Arenberg inventaris: "n°14 Une sentence de maintenue donnée a Gand touchant les courouwées dues au seigneur de Calkene de l'an 1431"). Op de voorzijde: "n°14 Sentence de maintenue donnée par la loy de Gand touchant le droit des coruwez que doivent les manans (de laten) en la seigneurie de calkene de L'an Xiiiic XXXi". DE POTTER & BROECKAERT behandelen deze zaak ook in hun Geschiedenis van Kalken. ( deel II: baljuwsrekeningen VDA 95 a 2.)

3. Akte met op de rugzijde: "Calckene Acte du Conseil en flandres pour aller avant en crim sans suramende lan 1432 au regard dun fratricide" (broedermoord). In de Arenberg inventaris: "n°5 Un acte du Conseil en Flandres pour poursuivre la cause intentée par dame Adrien Cabillau au sujet d'un paricide" (oudermoord) du 9 aout 1432". De opsteller van deze Franstalige inventaris was niet altijd even nauwkeurig, uit de tekst (met linksboven "n°5") blijkt dat ene Willem van Cootveldt ervan verdacht werd "dat hi Janne van Cootveldt zinen broeder brocht zoude hebben van live ter doot". De Raad besliste "dat de voorseyde Jan [van massemen], heere van Calkene, oft zyn bailliu van daer procederen zal moghen te wette ende voortgaen". Logisch, aangezien hij ook het recht bezat van de hogere justitie, dwz. op de veroordeling en het doen uitvoeren van de doodstraf (cf. 6 & 7).

4. Akte met op de rugzijde 3 notities: "n°19 Sentence donnée par les echevins de gand condamnant les bourgeois de dendermonde de paÿes les meilleur catheux a leur mort, aussi bien que les manans (de laten) de calcken de L'an 15 juin 1434  Twee vonnesse vande scepene van gent vande hooftstoelen in calkene op den porter van dendermonde  pour la seigneurie deux sentences obtenu pour les droitz de milleur cathelz d'aultres donnez oussij bien contre les bourgeois de terremonde que les habitans de calkene" ( Juridisch geschil over 'het beste hoofd' te Kalken anno 1612).

5. Niet-gedateerde renterol, in de Arenberg inventaris n°22: Une declaration des rentes s(eigneu)rialles de Calkene (in het midden van de rol staat "n°22"). Op de voorzijde: "Calckene rentes seigneurialles". De aanhef: "Item rente te paesschen". Het gaat om een lange lijst van belastingsplichtigen, de tweede persoon is ene Jan van den broucke, mogelijks te identificeren als baljuw in 1464 ( Kalken in de 'slaepere' van de abdij van Roosenberg 1466). Voorname personen of instellingen werden soms vooraan de lijst geplaatst, maar het kan ook gewoon om een naamgenoot gaan. Merkwaardig is nog dit: "Jan Poupe VI d. bi raffenscoet ex parte W. filius Robbrecht van Raffensscoet", een concrete aanwijzing van een verband tussen deze heerlijkheid en de gelijknamige Gentse familie ( Eigenaars van Raveschoot 14de-19de eeuw (l)). 
De kinderen van naamgenoot (nauwe verwant?) Willem van Raveschoot en Margareta Borluut waren reeds in 1412 eigenaars van de pachthoeve ter berrent in Massemen (F. DE POTTER & J. BROECKAERT, Geschiedenis van Massemen-Westrem, 1890, p. 6). Hun overlijdensdata zijn bekend: "Hier licht Willems van Raveschoot, Baudins sone, die stierf in t'jaer 1410 [...] Hier licht Joncvr. Machtilde Borluut, Jans dochter, Willems van Raveschoot wyf was, die stierf in t'jaer 1468" (E.A. Hellin, Histoire chronologique des évêques et du chapitre exemt de l'église cathédrale de S. Bavon à Gand suivi d'un receuil des epithaphes, 1772, p. 583). 

Komen ook voor:

- "Jan de pré van lande ter crucen over jan haghene
- "hanneken haghen op Paphen hofstat van der puerte" (?)
- "Jacop haghin van lande an de brugghestrate ex parte J. Permentier"

6. Vonnis anno 1440 van de Gentse Schepenen van Gedele. Op de rugzijde: "Sentence donnéee par ceux de parchons à gand condamnant le Baillif d'auderboorgh (Oudburg) de restituer une criminelle au Baillif de Calcken etant de la competence du seigneur de calcken en date 27. avril 1440 n°18" (n°8 in de Arenberg inventaris). In de linkermarge van de tekst: "Jan de mamisnes seigneur de calkene Adrienne Cabilleau sa femme" en eronder "Anthonia leur fille... heritieres de calkene & femme de messire Martin de gand dict villain baron de Rysenghien". 
De aanhef: "...van ghedinghe gheweest voor scepene tusschen lodewycke van masseminne als voocht vande joncvrauwe anthonine van massemine Jans dochter was wylen heere van kalkene by vrouwe Adrianen cabbelliaus zynder wettelicken ghezelnede was, als heesscher (eiser) over een syde, ende hubrecht den stoppeleer als bailliu vande oudeboorch verweerder over dander syde sprekende ende toecommende omme zeker exploit (WNT: geruchtmakende daad) ghedaen by janne van heylbrouc,... vanden voorseyde bailliu vanden oudenboorch up den persoon van mergriete sturtewaghens, de welcke up tvoorseyde heerscipe van kalkene by den voorseyde janne ghoudghen ende brocht was int schraven steen in ghend".

7. Vonnis van de Kalkense schepenbank, met op de rugzijde: "Calckene Sentence Criminelle pour trancher la teste lan XVc XXXI L'an 1531 Le 31 juillet". Zowel de notitie als datum zijn niet helemaal correct, want in de tekst staat: "up den XXI. dach van wedemaent (juni) a.o XVc. ende enendartich". Lieven van Neste, baljuw van Kalken, werd gehoord nav de zaak tegen "Kerstiaan vanden putte bastart, die naer goede informacie ter pijnbanck buyten banden ende buyten yzere ghekent ende gheleden heeft (a), dat hy ontrent St. Andries dach (30 november) lestleden was ghegaen bij nachte ende ontijde binnen den byvanck (domein) van Lauwereyns van den damme in zyne hovenbuer (b) om zijn vlas te stelene, dan de selven Lauwerenys inne lach om zijn vlas te bewarene dat inden hovene stack. den welcken hy kerstiaen al zwijghende ende zondr spreken zere moordadich ghequest heeft tot ses wonden bycans totterdoot". 
Na het horen van de beklaagde werd hij schuldig bevonden en besliste de rechtbank "dat bailliu huyter name vanden here rechten ofte doen rechten sal [...] metten zwurde metten rad binnen de prochie van calckene, daert den here belieft ende alzo brÿnghen van levende lyve ter doot". De keuze tussen onthoofding met het zwaard of radbraken dus.

(a) Na de bekentenis die onder foltering werd afgelegd bevestigde hij achteraf zijn verklaringen. Enkel dan was de bekentenis rechtsgeldig.
(b) WNT: ovenbuur: het doorgaans vrij staande gebouwtje waarin de bakoven staat, bakhuis.


Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.De penningkohieren van Kalken, Laarne en Raveschoot (16de eeuw)

Begin de jaren negentig kreeg ik tijdens de Gentse Feesten een rondleiding in het stadsarchief, toen nog gevestigd in de Abrahamstraat nabij het Gravensteen. Pas zo'n twintig jaar later zou ik er terugkeren. Sinds 2005 is het Archief Gent (SAG) gehuisvest in het gerestaureerde gebouw 'De Zwarte Doos' op de voormalige Arbed-fabriekssite in de deelgemeente Gentbrugge. Het groepeert de dienst Stadsarcheologie, het Stadsarchief én het OCMW-archief (met vondelingenregisters).

De penningkohieren (belastingregisters) van ondermeer Kalken, Laarne en Raveschoot liggen er ter inzage en staan sinds 2022 grotendeels online op https://beeldbank.stad.gent. De Spaanse koning Filips II benoemde de hertog van Alva tot landvoogd over de Nederlanden. Om de schatkist te spijzen, voerde die in 1571 de XXste penning in, een bijkomende belasting van 5% op de huurprijs die pachters betaalden aan eigenaars van onroerend goed en jaarwinsten uit de handel. Voor eigenaars die op hun eigen gronden woonden werd de huurwaarde geschat. Het was zeker niet de eerste keer dat de bevolking extra werd belast: zo lezen we in een Kalkense schepenakte van 31 maart 1543: "Volghen zeker comijsse ghegheven bij den Regent van Vlanderen luyden van woorde te woorde aldus, ome te pstimeren den X pennynck comen van de winninghe van de coplieden hebben by ghemeene exstimatie duijst guldenen eens voor een jaer sonder meer zal de wet van elcker stede ende casselrijen gheautorist wezen omme te cometerene twee goede mannen met eenen clerc die der M[ajestey]t. van de... ghelieven zal" (RAG, OAK, Wettelijke passeringen, 132, f137v°). De Regent waarvan sprake was Maria van Hongarije, landvoogdes in naam van haar broer keizer Karel V, die een belasting van 10% op vermogens liet heffen tijdens de jaren 1543, 1544, 1553, 1556, 1561 en 1564 (a). 

(a) De online inventaris van het archief van de Audiëntie (ARA Brussel, 618/14) vermeldt ook de 100ste penningkohieren uit 1569 van het 'Kwartier van Gent', een uitgestrekt gebied dat onder meer de kasselrij van het Land van Dendermonde omvatte met 344 Cálckene, 345 Lárne en 346 Wettere, waartoe Raveschoot administratief behoorde. Sommige kohieren zijn bewaard, maar de voormelde helaas niet.

K A L K E N  (reeks OA28 nr. 31/134)

Dit nummer omvat de XXste penningkohieren (1571-72) en Xde penningkohieren (1574). Het eerste register met 68 folio's werd afgesloten op "desen derden Wiemaendt (juni) XVc en twee en tseventych". De aanhef: "Dit naervolghende zijn alle de persoonnen de welke gronden van erfen landt bosschen thienden en merssche in pachte bezyttende zyn binnen de prochye van calckene by den laten van der voors prochye overbrocht zijnde voor ons ghecommiteerde als Jan Wemaes, pieter bontinck en Jacob Wemaes, omme danof by hemlieden getauxeerdt te werdene den gherechten XXen p[ennynck] alvolgende den laste ons ghedaen, zond(erling) volgens den nottoire placcate van weghen onsen gheduchten heere den Co[nincklyke]n M[ajestey]t en dyt over jaer en in commen XVc ende eenen tseventich zohier naer volcht...". 
De schatters noteerden "sondre daermee eenighe fraude ghedaen te hebbeneper straat telkens de namen van de pachters, de oppervlakte en aard van de gebruikte gronden en het huurgeld, met een afzonderlijke en totale aanslag. Nadien kwamen de eigenaars aan bod, ook die van buiten de parochie (de afsetenen)Sporadisch staan ambten en beroepen vermeld, zoals Bartholomeus Hubrecht als koster en Jacob De Vylder als tavernier (herbergier), of verwantschappen zoals 'zoon van' of 'broer van'. Meestal staat enkel de naam van het gezinshoofd vermeld, niet die van de echtgenote, en 'wedewe van' wanneer de partner reeds overleden was. Een 12-tal naamgenoten komen voor, waaronder mijn stamoud-vader Jan haghens daude ( Generatie II) uit de Schriekwijk. 

Willem Van Aerde en opnieuw Jan en Jacob Wemaes stelden het register van de Xde penningkohieren op in 1574, dat 60 folio's bevat met achtereenvolgens de pachters in de Bontinckstrate, Sauwestrate, Keerckende, Steerstrate (de huidige Scheestraat?), Drapstrate, Cruijssen, Scriecstrate, Hussevelt, Coodtvelt, Keercstrate, Somerstrate, Tsevestrate, Hanselaer, Beervelt, Musschestrate, Westende, Eeztvelde, Overmeere, Laerne en Wettere, de pachters van de wyck thienden (bijeenliggende zaailanden) in het bezit van Daneel Mertens en het Franse klooster Sint Nikolaas-ten-Bossche, en ten slotte de eigenaars. Aangezien er slechts enkele jaren liggen tussen de opmaak en de schatters hetzelfde stratenpatroon volgden, zijn beide registers mooi met elkaar te vergelijken.

XXste penningkohieren (1571-72)


Pachters

f4r°  "Sauwestraette... Pieter vanden zype haudt in pachte van lieven
          haghens 700 roeden ettynghe" (graasweide)
f5v°  "Sauwestraette... Lieven haghens bezydt in pachte van pr dams
          een audt buyndt ettynghe"
         "Den selven haudt noch van Joos van musschoot 2 ghemeten lands"
         "Den selven van Pieter van peteghem een half bunder lands"
f6r°  "Den selven bezydt noch in pachte vande kyndere van Symoen
          oostelynck een ghemete lands"
        "Den selven haudt noch in pachte vande kercke ende den heleghen
          gheest van calcken 200 roeden lands"  
        "Den selven noch van jan haghens zynen vadre 1100 roeden lands"
        "Den selven bezydt noch in pachte van Lauwers van Damme
          400 roeden lands"
         "Den selven haudt noch in pachte van Pieter oostelynck een
           bunders lands"
f8r°  "Keerckende... De wedewe van laurs haghes haudt in pachte 
          vande weessen van adriaen de muelleneere een ghemete lands"
f8v°  "Den selven [Jan Schatteman] haudt noch in pachte van weessen
          batelme (Bartholomeus?) haghens een half ghemete lands"
f9v° "Jan haghes haudt in pachte van calcken kerck met capelrye (b) twee
          stycken lants samen groot een half bundre"
         "Den selven haudt in pachte van johanne vermeere 50 roeden mersch
         "Den selven haudt in pachte van zynen eerste kyndere de heelft van
           zynen wuenhuyse"

(b) land toebehorend aan de kapelanie, een stichting waarvan de geldmiddelen of goederen gebruikt worden om missen voor overledenen te lezen in de kerkkapel.

f11r°  "Adriaen haghens haudt in pachte vande hoors (nazaten)
            adriaen de muelleneere twee ghemete ettynghe"
          "Den selven haudt noch in pachte van arendt soettebrocke 600
            roeden lands"
          "Den selven haudt noch van jan papejans in pachte een half
           bunders lands ( Het Algemeen Familiefonds deel I-II)" 
          "Den selven noch van synen vadere 600 roeden lands"
          "Den selven haudt noch in pachte van heer gillis vermeere
           capelrye goedt 600 roeden lands"
f11v° "Jan haghens daude (mijn stamoud-vader Generatie II) haudt
            in pachte vande hoorie lieven gheraert vier ghemete lands"
           "Jan haghens de jonghe haudt in pachte vande hoors jacop van 
             damme,  twee bunds lands met een wuenhuis"
           "Den selven haudt noch vande selven hoors noch vier aud 
             ghemete lands"
           "Den selven haudt van lauwers van damme twee bunds lands"
           "Den selven haudt in pachte van synen vadre den heelft van
             hofstede daer sy tsamen woonen ende es groot van lande dat
             hy medehuert een ghemet met half de huisagie"
f12r° "Den selven [Gillis Oosterlinck] haudt noch van jan haghens een
           ghemete lands" ( kerkarchief 81 f6v°)






f16r° "Lieven haghens fs lievens haudt in pachte van de weessen pr van
           peteghem 400 roeden lands"
           "Den selven haudt noch van hoors kaerle vandermere in pachte
             twee ghemete lands"
           "Den selven haudt noch van zynen vadre een half ghemet mersch
           "Den selven [Adriaen Van Damme] haudt van jan haghens 
             in pachte een bund en een half ghemete lands"
           "Den selven haudt noch van jacop haghens en mattys de vyldre
             tsamen in pachte drye half bunds lands"
           "Lieven haghens daude haudt in pachte van daneel de vos 
            800 roeden lands"
f17r°  "Den selven [Pieter Eeckman] haudt noch in pachte van hoors van
            jan haghens 200 roeden lands"
f19r°  "De weduwe jan matthys haudt in pachte van jan haghens 
            een ghemete lands"
f19v°  "Den selven [Pieter Van Damme] haudt in pachte van 
             jacop haghens, 100 roeden lands"
f30v°  "Jan haghes haudt van selven pasteur van calckene een
             [...] thiende"
           "Lieven haghens fs lievens haudt oock in pachte een wyck thiende
             van voorzeyde pasteur van calckene"

Eigenaars ("gronden van erfven die diversche persoonen toebehooren")


f37v° "Sauwestrate... Paesschier haghes heeft eene behuisde stede groot
            van lande twee ghemeten met een wuenhuyse daer up staend"
f38r° "Lieven haghens fs jans heeft een behuisde stede groot van lande
           een dachwandt met wuenhuyse, ...ndre ende eenen stalle daer
           up staend"
          "Den selven... noch 2 bunders 200 roeden lands"
          "Den selven heeft noch 200 roeden ettynghe" (cf. f5v°-6r°)




f46r°  "De biest... Adriaen haghens heeft een behuisde stede groot van
            landts 700 roeden met eenen wuenhuyse ende schuere metten
            houen bunder"
f47r°  "De cruijssen.... Jan haghes met synen kynders heeft een ghemet
            lands daer up staend een wuenhus"
          "Den selven heeft noch een ghemete magher cauter landt"
f49r°  "Drapstrate... Maergriete aechten wedewe lauwers haghes 
            heeft met haren kynders 700 roeden lans met eenen wuenhuyse
            ende eenen stalle daer up staend" (cf. f8r°)
           "Den selvene heeft noch 100 roeden ettynghe"
           "Den selvene heeft noch in erfgrond 700 roeden lands"
f50r°  "Den schrieckt... Jan haghens daude (mijn stamoud-vader
            Generatie II) heeft een ghemet lands met een halfven
            wuenhuyse met half de schuere prs met noch twee stallen
            allenne de heelft" (c).
           "Den selven jan haghens... erdt noch vier bunds saylands"
            (cf. f11v°)
           "Jan haghens de jonghe heeft in propryeteyt vyf dachwand lands"
            (cf. f11v°) 

n1lwsraisjkfo

(c) gaat het om dezelfde locatie van de boerderij van stam-grootvader Jacobus in de eerste helft van de 17de eeuw en de tweewoonst van oud-grootvader Livinus Franciscus in 1819 (Generatie IX)? ( Kalkense huiseigenaars in 1819 / ca. 1860)

f55v°  "Somerstraette... Lieven haghens fs lievens heeft een huseken
            staend up hueringhe...heeft een ghemete lands"
f55r° "De wedewe van pauwels haghens [Elisabeth De Poorter] heeft een
           bunders lands met een wuenehuyseken daer up staend
f56r°  "Lieven haghens daude heeft een cleen huysseken met een cleyn
            schuerken met 100 roeden lands inde selve stede gheleghen"
          "Den selven heeft noch in eerf grond 950 roeden lands"
f68r°  "Lieden van laerne... jacop haghens... vyf bunders 137 roeden
            lands" 
           "Den selven... noch 663 roeden mersch" 

Xde penningkohieren (1574)


Pachters



f5r° "Sauwestrate... Lieven haghens haudt in pachte van zinnen vadre Jan haghens
         1100 roeden lands
"
        "Den selven heeft noch verpacht van Lauwers van damme een half
          bunders lands
"
        "Den selven noch van Pieter van peteghem een half bunders lands"
        "Den selven noch vande weesen Symoen oosterynck een ghemete"
        "Den selven van Pieter danyns een ettynghe groot 2 ghemeten"
        "Den selven noch van Joos van musschoot 2 ghemeten saylandt"











f9r° "Drapstrate... Jan haghers (?) haudt in pachte van vander capelrye ende
         de kercke van calckene tsamen half bunders lands
"
        "Den selven haudt van Johanne vander mere 50 roeden mersch"
        "Den selven haudt van zyn audste kyndre den heelft van zynnen
          wuenhuyse
"






f10r° "Cruissen... Adriaen haghens haudt in pachte van zynen vadre
           2,5 bunders saylands
"
          "Den selven haudt noch 2 ghemeten lands van Arendt Soetebrocke"
          "Den selven haudt noch een half bunders lands dat hy haudt vande
            weessen Jan papejan
"







f10v° "Den Scrieck... Jan haghens de jonghe haudt in pachte van zynen vadre
            een bunders 300 roeden lands"
          "Den selven haudt noch van Lauwerns van damme 2 bunders landt"
          "Den selven haudt noch van Lauwerns mattheeus vier ghemeten lands"
          "Den selven noch van dhoorie Lysbette Sauwen een dachwant lands"



           "Coodtvelt": Gillis Oosterlinck pacht 4 gemeten van Jan haghens.

f13r° "Jacop haghens haudt in pachte van Willem van aerde 4 ghemeten lands"
          "Den selven haudt noch vanden heleghen gheest van Calcken een
           dachwandt mersch
"
f13v° "Keerstrate... Den selven [Jacop vanden kerchove] haudt noch van
            Margriette haghens 1,5 ghemete lands
"

f14r° "Somerstrate... Lieven haghens haudt in pachte vanden weessen van
           Pieter van peteghem 400 roeden lands
"
          "Den zelven haudt noch vanden weessen carel vander mere twee
            ghemeten lands
"
           "Den zelven haudt van zinnen vadre (nog in leven) een half ghemeten
            lands
"
f14r° "Den zelven [Adriaen van damme] haudt van Jan haghens een buijndre 
           lands
"


f14r°  "Lieven haghens daude haudt in pachte van daneel de vos 800 roeden
            lands
"
f15r° "Den selven [Pieter Eeckman] haudt noch vanden weessen van
           Jan haghens 200 roeden lands"
f16r° "Brugstrate... De weduwe Jan matthys haudt in pachte van Jan haghens
           een ghemete lands"
f23v° "Overmeere... Pieter de conynck haudt in pachte van Lieven haghens
            een halve bunders lands
"





Eigenaars ("gronden van erfven toebehoorende diverssche laten (e) in  propryeteytte")

(e) grondgebruikers.

f33r° "Sauwestraette... Paesschier haghens heeft een stede te weten een wuenhuis met 2
           ghemeten lands
"
f34r° "Lieven haghens heeft een behuisde stede groot van lande een half ghemete met
           een wuenhuis schuere ende eenen stal
"
          "Den selven heeft noch over synen erf grondt tot thien ghemeten"
          "Den selven heeft noch 200 roeden mersch"
f34r° "Jan haghers (?) heeft een halve stede groot van lande hem ancleevend 200
           roeden met halven den wuenhuis ende een halve schuere
"
          "Den selven noch over syn erfven twee dachwandt lands"
          "Den selven noch 50 roeden mersch"

f36r° "De Biest... Adriaen haghens heeft een behuisde stede groot van lande een
           bunders ende een 
half metten wuenhuyse ende schuere"







f40r° Den Scrieck. Baljuw Michiel Weemaes woonde op zijn eigendom.
          ( Kalkense baljuws (14de - 18de eeuw)            

f40r° "Jan haghens daude heeft een behuisde stede groot van land 2 ghemeten
           met een wuenhuis schuere ende twee stallen
          "Den selven heeft noch een bunders erfven"
          "Den selven 500 roeden mersch
          "Jan haghens de jonghe heeft in erf grondt 2 bunders lands"




daude-en-de-jonghe-2

f42v° "Cootvelt... Jacob haghens heeft een stede groot van lande een ghemet met een
            huis ende een schuerre
"



f44v° "Somerstrate... Lieven haghens fs Lievens heeft een huis staen up hueringhe"

f44v° "De wedewe Pauwels haghens heeft een bunders lands ende een huyseken"

f44v° "Lieven haghens daude heeft een stede groot van lande 100 roeden met een cleen
            huseken ende een cleen schurken
"
           "Den selven... noch 950 roeden lands"

f58v° "Laerne... Jacob haghens ...terdt 5 bunders 800 roeden lands dies es daerinne
            begrepen een half bunders heye ende 73 roeden mersch
"


L A A R N E  (reeks OA28 nr. 36/150 op microfilm)
 

"Jacop haghens 1 ghemet lants inde musschestráte(cf. Kalken f68r°)

R A V E S C H O O T  (reeks OA28 nr. 79/333)

De XXste penningkohieren van Raffeschoot van 1572 (in tweevoud) en Vde penningkohieren van 1577 vinden we bij Wettere met Lichtervelsche (f), met in 1577 vermelding van mijn voorouders Jacob HAGHENS ( Generatie III), Jan HAGHENS ( Generatie II) en Pieter HAGHENS ( Generatie I).

(f) "Dit gebied, zich ergends binnen Laerne uitstrekkende, en waervan thands de naem niet meer gekend is, was zeer oud, en voerde insgelijks den titel van heerlijkheid, ook afhangende van den Leenhove van Dendermonde. Het had dezen naem naer zijne oude bezitters, de heeren van Lichtervelde, in WestVlaenderen, van welk geslacht het te eenen ongekenden tijdstippe overgegaen is aen datgene van Massemen, en vervolgends aen het stamhuis Vilain, met de heerlijkheid van Wetteren" (J. BROECKAERT, Geschiedenis van Wetteren, Gent, 1862, p. 32). 

XXste penningkohieren (1572)


Pachters

f37r° "
Jacob haghens haudt vande weesen florine haghens vier bunder
           zailants ende van 
Jan haghens 800 roen"

         "Jan haghens haudt van zinen vadere 400 roen"



"Dit naervolghende zyn d'officien verpacht binnen de juridisctie van wetteren ende ooc byden proprietarissen ghebruyct ende anden heerlicke renterollen"


f43v° "Jan haghens ende gillis de cuypere bezitten eenen rentbouc 

            iaerlix weirt zynde..."



Eigenaars

f57r° "Eerst Jacob haghens (mijn stam-betovergrootvader

            Generatie III) haudt een behuisde stede groot

          700 roeden... noch daer neven een half bunders lants"

          "Jan haghens haudt 3 bunder lants... de zelve 1 bunder bosch"




RAV2

          "de weesen florince haghens hauden 1 bunder bosch" 


Vde penningkohieren (1577)


Pachters

f23r° "Jacob haghens haud in pachte van willem haghens (zoon van
           Floris) 4 bunder lants"
          "De zelve haudt van Jan haghens 2 bunder ende 2 ghemete" 
          "Jan haghens filius Jans haud van zynen vadre een bunder"
          "Gillis Oostelinc haud ooc van Jan haghens een half bunder"
 
Bij de verpachte officien:



f64v° "Mr Gillis Saman (Heer van Raveschoot) haud de helft van eenen
            rentbouc iaerlicx weerdt zynde
..."
          "Jan haghens haud de wederdeel vanden voorscreven rentbouc"

Eigenaars
 

f26r° "Jacob haghes (sic) haud een behuisde stede groot 700 roeden
           ende een half bunder daer nevens


          "Jan haghens filius Pieters (resp. mijn stamoud-vader en
            -grootvader Generaties II-I) haud een bunder ende een
            ghemet bosch ende land
"

RAV1



          " de weesen florence haghens hauden een bunder bosch"

Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Tak 1 uit Kalken/Laarne
Hierna volgt de stamboom uit het Oost-Vlaamse Kalken en Laarne met alle gekende naamdragers die gehuwd waren. De roepnamen staan in cursief, beroepen, mandaten en woonplaats zijn sporadisch vermeld. Als weergave koos ik voor een GeneaNet-structuur met de oudste generaties links, en de stamreeks in het rood. De verbanden zijn zorgvuldig samengesteld op basis van bronnen uit het oud en modern archief, de meeste staan zwart op wit te boek, enkelen zijn het resultaat van (on)rechtstreekse aanwijzingen. Dit werd waar mogelijk getoetst aan de resultaten van andere speurders. Correcties blijven natuurlijk mogelijk.

De takken zijn onderling verbonden via huwelijken tussen naamgenoten ( Verwevenheid van takken in de 17de-18de eeuw). Takken 1-3-4 leiden naar stam-betovergrootvader Jacobus met nazaten tot de 21ste eeuw, die werden opgespoord en gecontacteerd. De spelling 'Haeghens' komt meestal voor bij mijn Tak 1, het meer courante 'Haegens' bij de andere. Tot op heden werd nog aansluiting gevonden met Takken 2-5, die terugkeren tot begin de 16de eeuw.  

° Johannes (Jan) x Christina BAUWENS (a)
   (baljuw van Raveschoot)
                              xx Livina VAN ZIJPE
      ° Elisabetha x1627 Georgius VAN RYSSELBERGHE †1643
                          xx1643 Christianus VERVAET 1613-1689
      o Catharina x1624 Livinus EVERAERT †1648 (b)
      o Livina x1631 Simon DE BRUIJCKERE
      o Maria (Maiken) +1699 x Livinus DE MAESSCHALCK 1604-1673
        (begraven in de Laarnse Sint-Machariuskerk, "benefaciens ecclesia et pauperabus legatis testamento",
          met schenkingen in haar testament aan de Kerk & Armentafel)
      o Petrus †1674 x1640 Anna (Tanneken) SLOYR ( Lokerse tak)
            ° Catharina (Cathelijne) x Jan DE BOCK
            ° Joannes ca 1638-1719 x1673 Petronilla BRACKE (c)
                ° Aegidius (Gilles) 1694 x Isabelle Françoise HERREMAN ( Franse tak)
                   ° Jean Bernard x 26-02-1759 (Cassel/Saint-Nicolas) Anne Catherine GILLODTS
                   ° Nicolas Louis x1762 Marie Josèphe Julie VAN BEVER
                   ° Henri (Henry) Joseph Nicolas x1776 Marie Jeanne Therèse DURANT
                      ° Henri Guillaume en Louise Françoise Julienne WAGNER (huwelijk onbekend)
                                                     x Marie Florentine BON(DEWEEL)
                      ° Henriette Bernardine Jacqueline x Anthime Eutrope VERMULLEN
                  Aegidius xx1721 Zele Anna BONNAERENS ( Zeelse naamgenoten)
                     ° Petrus (landbouwer) x Anna Catharina VAN HERREWEGHE
                                                         xx1789 Maria Joanna VAN DEN ABBEELE
                        ° Fredericus x1822 Maria Anna VAN NUFFEL
                           ° Maria Virginia x1854 Constantinus UYTTENDAELE
                     ° Joannes Franciscus (landwerker) x Elisabeth GOOSSENS
                        ° Petrus Benedictus x Alexandrina STROOYBAND
                           ° Maria Livina x Judocus DIERICKX
                ° Livinus 1678-1726 x1710 Petronilla VLAMINCK
                                                 xx1716 Joanna BRACKE
                ° Petronella x Jacobus VERLEE
                ° Jacobus 1688-1766 x Amelberga VANDEVELDE (d)
                   ° Joannes Franciscus 1725 x Livina BRUGGHEMAN (e)
                                                               xx1754 Maria Anna ROGIERS 1722-1794
                      ° Jacobus Franciscus x Maria Anna VAN PETEGHEM
                         ° Joanna Catharina x Laurentius VERVAET
                         ° Angelus (Angelist) (werkman uit de Schriek) x Virginia PIETERS (spinster) 
                         ° Seraphina x Petrus Franciscus VAN DEN HENDE (beiden dagloners uit het Husseveld)
                      ° Petrus Joannes (landbouwer uit de Schriek) x Maria Magdalena TEMMERMAN †1840 (landbouwster ex Berlare - PR Kalken)
                         ° Amelia x Petrus DE BRAUWER (ex Lokeren)
                         ° Maria Francisca (dagloner) x Franciscus TROCH (uit Laarne)
                         ° Ancella x Petrus Joannes VAN BOXELAERE
                      ° Petrus Livinus x Maria Anna BAETEN
                         ° Regina x Jacobus VANDEVELDE
                         ° Maria Jacoba x Adrianus Franciscus MAES (ex Gent) (woonden in Lokeren - PR Beervelde)
                         ° Sebastianus x Francisca WYNGAERT
                            ° Maria Coleta x Petrus Leopoldus SCHEPENS
                                                    xx Petrus DE MAESSCHALK
                            ° Sidonia x Petrus DE COSTER
                            ° Eulalia Maria x Camillus Joannes FIERS (woonden te Kerrebroeck - PR Beervelde)
                            ° Amalia x Celestinus DE MEYER (woonden op het Cootveld - PR Beervelde)
                            ° Livinus x Amalia FIERS (woonden op het Cootveld - PR Beervelde)
                               ° Maria Pelagia x Remigius DE SMET
                               ° Maria Elodia x Gustavus SCHELFAUT
                               ° Henricus x Coleta VANDE SOMPEL xx Maria Stephania GENTIER
                               ° Cyrillus Theophilus x Anna Cordula VERSCHRAEGEN
                                   ° Henri x Julia BLANCHE (landbouwers)
                                      ° Cyriel x Rita DE GROOTE (Fietsen Haeghens te Laarne)
                                          ° Katy x Elie DE PAUW (idem)
                                      ° Jozef x Rita VERLINDEN
                                          ° Hans (florist te Destelbergen) x Katrien DE BEL
                            ° Henricus x Rosalia VERVAET (ex Zeveneken - PR Beervelde) (woonden in de Hanselaarstraat - PR Beervelde)
                               ° Leonie Marie x Emiel VAN KERCKHOVE
                               ° Maria x Eduardus SCHEIRE
                               ° Josephus Raymundus x Maria Elodia CORNELIS
                               ° Evelina Ludovica x Gerardus SCHAMPHELAERE
                               ° Eduardus Sebastianus x Maria Romania STAELENS
                               ° Maria Ludovica x Romanus Josephus PLAETINCK
                         ° Joanna x Mattheus VANDER GUCHT
   o Jacobus †1658 x Judoca VAN BEERELAERE 1614
      ° Christina (Christijnten) ( Begijnen te Gent)
      o Joanna (Janneken) 1647-1716 x1695 Livinus SCHEIRE †1697 (f) (woonden in de Hanselaerstraete - SvG Kalken)
      o Joannes 1640-1685 x1668 Livina VAN AERDE 1642-1719 (g)
         o Elisabeth 1671 x1695 Jacobus SCHEIRE †1712
         o Joannes 1673-1753 x1717 Joanna HAEGHENS 1691-1751 ( Tak 2)
            ° Petrus 1718-1795 x Joanna DE LAUSNAY
               ° Livinus 1755-1831 x1785 Maria Theresia LIEVENS (woonden in de Laarnse Kerkstraat)
               ° Joannes Franciscus 1760 (landbouwer ex Laarne) x1789 Judoca Maria STROBBE 1762-1804 (ex Heusden)
                  ° Sebastianus 1801-1872 (ex Laarne) x Francisca VENNEMAN (woonden in de Kerkstraat te Waarschoot)
                  ° Petrus Franciscus (ex Laarne) x1821 Maria Elizabeth THIELEMANS (ex "Hever" bij Mechelen)
                     (woonden in de Laarnse Dorpsstraat)
                     ° Joannes Baptiste Joseph (h) x1848 Joanna Livina CRAEYNEST (landbouwster ex Destelbergen)
                       (molenaar bij overlijden / was met zijn broer Felix Antoon olieslager te Laarne - POPP legger)
               Petrus xx Judoca AELTERMAN (woonden in de Laarnse Eeckhoeck - 1796)
            o Theresia 1719 x1752 Livinus TEMMERMAN †1767
            o Bartholomeus 1730-1811 x1767 Livina Maria TEMMERMAN †1812
               o Livina Francisca 1768-1831 x1792 Livinus DE POORTER (landsman) (woonden in de Saewerstraete - 1796)
               ° Joanna Petronilla 1771 x Petrus Joannes DE POORTER
            o Joannes Franciscus 1722-1796 x1756 Isabella Theresia VAN DEN BRANDEN 1729
               o Petrus Johannes 1771-1841 x Kalken 1802 Joanna Theresia VERHERBRUGGEN 1772-1805
                  (woonden in de Schriek, vlakbij broer Livinus frs. - Volkstelling 1796)
                  o Maria Coleta 1803-1840 x1832 Petrus Franciscus JANSSENS 1808-1879
                  Petrus Johannes xx Overmere 1806 Josepha Francisca BAETEN
                  (landsman en gemeenteraadslid te Overmere 1836-1841)
               o Livinus Franciscus 1756-1837 x1795 Maria Catharina VERHERBRUGGEN 1771-1830
                  o Theresia 1796-1878 x1819 Bernard DE LAUSNAY 1793-1873
                  o Petrus Joannes (landbouwer wonend in de Schriek) 1798-1867
                  o Bartolomeus 1802-1876 x1831 Coleta BAETEN 1810-1848
                     ° Bernardus 1842 x Marie Cordula BULTINCK
                        ° Honorina Maria 1884-1953 x1908 Remigius SMEKENS
                     o Sebastianus 1833-1917 x1867 Philomena DE KESEL 1841
                        o Marie Romanie 1869-1961 x Georges SCHELLINCK 1867-1945
                        o Marie Elodie 1874-1967 x1895 Charles VAN DE WEGHE 1868
                        o Henricus 1877-1960 x Elodia VAN TOURNHOUT
                                                            xx1929 Maria Cornelia TROMMELEN
                           o Irene
                        o Achilles 1879-1948 x1910 Honorinne Stephania DE WOLF 1888-1960
                           o Sebastianus Willy x Gabrielle Octave Hortensia DE GRAVE
                              o Freddy Achiel x Monique Henriette Emilienne DE LOOSE
                                 o Luc Marcel Willy (blogger)
                     o Cyrillus 1879 x Maria TOLLIERS
                     o Evariste 1882-1962 x1906 Marie Elodie VAN WAELVELDE 1878-1948
                        o Yvonne 1907
                     o Irma Caecilia Valentina 1885-1935 x1908 Jan-Arthur VAN SWOL 1885-1961
                  o Josepha Francisca 1838 x1870 Felicianus Eugenius HUYCKE
                  o Edmondus 1839 x Maria Elodia MAENHOUT
                o Sebastianus (landbouwer) 1806 x1829 Angelina DE WILDE (landbouwster) 1810-1885 (h)
                   o Maria Justina 1847 x Leopoldus DE LETTER
                   ° Maria Coleta 1830-1870 x Petrus DE LETTER
                                                              xx Seraphinus BUYLE 
                o Josepha Francisca (landbouwster) 1808 x Petrus DE COENE (landbouwer) 1800-1853
                o Livina Francisca (landbouwster) 1812-1878
                o Ludovicus (Louis - landbouwer) °ca 1800 †1858 x Maria VAN RIJSSELBERGHE †1834
                   o Joannes Franciscus 1828 x Maria Juliana VEECKMAN (ex Wetteren)
                    o Cyrillus Bartholomeus 1870-1935
                    ° Caesarius Marie 1872 x Coralia COPPENS
                                                           xx Margaretha (Margriet) VAN DRIESSCHE
                    o Maria Ludovica Melania 1882-1933 x Josephus Franciscus Mathilde COPPENS 1885-1935
                    o Camillus 1879 x Maria DE GRAEVE 1894
                       o Maria (100 jaar op 26 januari 2021 !) / Helena / Martha (de 3 zussen uit Laarne Generaties XV-VI)
                       o Maurits (Maurice) x Odonie Raymonda Rosa TAVERNIER (Waalse Tak)
                          o Joseph x Chantal DEWEZ
                             o Céline x Manu MATTERN
                          o Joris (Georges) x Dominique DELVAUX
                             o Olivier x Gaëlle DASTROY
                             ° Hervé x Constance PIRSON
                             ° Sabine x Joëlle VANDOORNE
                             ° Sylvie x Cédric DEMARCHE 
                          o Johan x Bernadette BIBOT
                             ° Gilles x Aude LEKEU 
                          o Anne-Marie x Abdou JELLOULI
                          o Marc x Monique COMBLIN
                             ° Marc-Antoine x Anaëlle HERPOEL
                             ° Alain-Brice x Eléonore NICOLAÏ
                          
(a) uit de SvG (121) te Kalken van zoon Jacobus: "ten sterfhuijse van zijnen vader ende moedere". Vader Jan hertrouwde met Livina Van Zijpe, maar Jacobus' biologische moeder was Christina Bauwens. Gekende nakomelingen zijn: stam-grootvader Jacobus (°1609 ), Maria (°1612), Petrus (°1615), en Dionisus (°1617). Christina was in 1628 als "Hagens Christina alias Bauwens" meter van een dochter van Catharina en Livinus Everaert, in 1633 van een zoon van Symon De Bruyckere en Levina (nog een zus van Jacobus), en in 1637 samen met Jacobus Van Bereleere doopheffer van Christina, dochter van Jacobus en Judoca Van Beerelare. Judoca's vader heette Jacobus (de moeder waarschijnlijk Elizabetha Van Crombrugghe). Dus vaders moeder en moeders vader traden op als doopheffer, waarbij de dochter werd vernoemd naar de grootmoeder. Op 22/02/1638 is Christina Bauwens te Laarne voor de laatste keer meter bij een zoon van Livinus De Maesschalck en Maria Hagens, zus van Jacobus. Ze stierf vóór 30/01/1640, want dan treedt Livina Van Der Zype op als doophefster bij Joannes, de zoon van Jacobus (mijn stam-vader).
Nog een aanwijzing komt uit "den negensten erfbouck van de prochie van Calckene beginnende met den eersten january 1615": f5v°: "jan haghens en christyne bauwens ondererft 75 r lants een onbehuysde hofstede op den Nieuwe Gavere, noort tsevestraeten, 26£ grooten. In erfven pieter van vaet fs prs." f115v°: artikel 1 jacques van beirleere hofstede oost de street groot 680 roeden (belastbaar, quote 3-6-0) met mutaties jan hagens ende christina hagens elk 1/2; christina nadien geschrapt en vervangen door lieven scheere; jacques hagens 1641; jan hagens al 1671; jacob staelens 1686.
(b) in 1648: "Dese weesen is competerende met haerlieder moeder dheelft van de hofstede in het magheret (*), ghedeelt met Lieven De Maeschalck met ghelijke helft" - SvG Laarne (111). (*) "indique que le village s'élève sur d'anciennes constructions réunies en latin" (http://www.bastogne.be/). Het lag ten westen van de Rivierstraat, onder de toenmalige steenweg tussen Gent en Dendermonde.
(c) De Staat van Goed: een rijke bron II.
(d) doopheffers van hun first born Joanna Maria op 04/04/1718 waren Joannes Haegens & Maria Van Den Abeele, vaders vader en moeders moeder.
(e) in de tiende-ommestellingen van o.m. 1757 & 1763 wonen Frans Jans, Frans Jacops, Jacobus, Pieter en Lieven vlakbij elkaar in de Schriek. Tijdens de Franse volkstelling van 1796 woonden Joannes Franciscus en zijn zonen Jacobus frs. en Petrus Joannes (allen landsman) én zoon Petrus Livinus (wever) er nog steeds. Maria Anna Van Peteghem, die in 1799 huwt met Jacobus frs. wordt vermeld als 24-jarige meyssen.
(f) in 1685 is Lieven voogd van de wezen van stam-vader Jan, gehuwd met Lievijne Van Aerde - SvG Kalken (428).
(g) “op den 16e meije 1658 heeft jan haeghens fs jaquis (pas 18 jaar) syn leene verheven hem verstorven met de hofstede van syne vadere oost joos de wilde suyt de weesen van jaquis de r…s west… w charles noort de dreve ghenampt de goeneye item de tweede partye in een naedere partye oost jan de gheest suyt de voorn weese van jaquis de r… west hem selven noort in het selven stuck ln de masschalck actum ter manynghe van gillis de vyldere balliu en wijsdum van pr scheere en adriaen baert jan cornelis ende lauweryns (*) haeghens mannen van de leene van dheerl van raveschoot…als voorg" (RABW, OAL, Supplement, nr. 511: Register gehouden voor de inschrijving van de wettelijke passeringen en leenverheffingen van de heerlijkheid Raveschoot (1648-1719), folio 14v°). (*) wellicht Laurentius fs Laurentius x Joanna Bracke, gehuwd met Catharina Van Peteghem ( Tak 3).
(h) veroordeeld tot 3 dagen gevangenis en 10 fr. boete wegens "wederzydsche mishandelingen" (Den Onpartydigen, 23/05/1847).
(i) hun zoon Bartholomeus HAEGHENS (°Kalken 25/12/1837) pleegde helaas zelfmoord: "Un nommé Bartholomé Haeghens, âgé de 67 ans, demeurant à Calcken avec sa soeur, s'est pendu, hier, parce qu'il avait été jugé nécessaire d'envoyer cette dernière dans un hospice d'aliénées (krankzinnigeninstituut)" (La Flandre Libérale, 29/06/1906). Volgens het officiële overlijdensregister stierf  hij in zijn woning in de wijk Bieststraat op 26/06 ipv 28/06/1906.

Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Tak 2 uit Kalken/Laarne

  ° Elizabeth 1561-1636 x Livinus RO(E)GIERS 1555-1635 
  ° Jacobus fs Livinus fs Jan ca. 1555-31/07/1625 (a) x Margareta ALLEMAN (woonden op een hofstede up het cootvelt - WP 137 f23v°)
     ° Petronella x 1616 Livinus MAES (ex Lokeren)
     ° Margareta x Thomas VAN KERCHOVE
                       xx Joannes DE BAERE 
     o Adriana 1600-1634 x Livinus VAN DEN ABEELE  
     o Joannes †1641 x1609 Maria (Marijken) DE VOS †1667 (b) (ex Cootveld - PR Kalken) 
        o Joannes 1617-1681 x Petronella (Pierijnten) PAUWELS †1667 (ex Cootveld - PR Kalken) 
            o Judoca x1698 Michael LYSENS 
            o Maria 1649-1685 x Petrus DE COCK 
            o Anna 1650 x Egidius LAMMENS 1656-1741 
            o Joannes 1658 x1689 Maria VERSCHELDEN 1744 (c
                o Joanna 1693-1776 x1731 Guillemus VAN TRAPPEN 1698 
                                              xx1734 Petrus DE MEYER 
                o Judoca 1699 x Petrus DE VISSCHER 
                o Maria 1703-1777 x Guillemus ONGENAE †1785 
            o Amelberga 1666-1734 x1702 Jacobus COPPEJANS 1664-1742 
        o Dionisius x Elisabeth DE BAERE (d
            o Joanna (Janneken) †1691 x Jacobus (Jaecques) BONTINCK 
            o Joannes x Judoca VAN AERDE (e)
                o Dionisius x Anna FIERS  
                o Livina x Sebastianus COURS 
                o Petronella x Nicholas BRACKE 
                o Joannes x Catharina VERHOFSTADT 
                    
                    o Clemens x Catharina HAENTJENS 
                                    xx Maria Theresia BUYLE (woonden in de Sauwerstraete - 10e ommestelling 1795)
                   Joannes xx Maria Anna HAEGHENS ( Tak 3)
                    o Petronella x Livinus BURRICK (landsman) (woonden in de Somerstraet - Volkstelling 1796) 
                    o Josephus (arbyder) x Joanna Josepha VAN DAMME (woonden in de Meulencauter - Volkstelling 1796) 
                        o Joannes x Josepha GOOSSENS

                            ° Mathildis x Petrus SCHEIRE (ex Heusden)

                            ° Severinus x Stephania COURS

                                  ° Maria Pharaïldis x Casimirus SCHEIRE
                                     ° Rudolpus (onwettig) x Maria Melania TROCH
                             ° Sophia x Carolus Ludovicus BEUGELS                        
                             o Maria x Bernardus VAN RYSSELBERGHE 
                        o Franciscus x Ursula VAN THEMSCHE
                                           xx Francisca POTS (spinster)

                             ° Amelia x Dominicus DE FRE 
                    o Livinus (f)
                o Jacobus x Petronella VAN DAMME
                    o Maria x Jacobus DE WILDE 
                                xx Petrus VANDEVELDE 
                    o Judoca Maria x Petrus Franciscus DAUWE (landsman) (woonden op Eesvelde - Volkstelling 1796)
                                           xx Josephus VANDENABEELE
                                           xxx Marinus Franciscus VAN ACKER
                    o Petronella x Jacobus Livinus VAN RIJSSELBERGHE (woonden in de Scheestraete - Volkstelling 1796) 
                o Adrianus x Catharina VAN LAERE 
                    o Joannes x Maria FIERS 
                        o Maria Petronella Jacoba x Joannes VAN RIJSSELBERGEN 
                        o Philippina x Jacobus ROELANDT 
                        o Joanna Jacoba x Laurentius DEBBAUT 
                        o Judoca Theresia x Joannes Baptista JACOBS 
                        o Livina x Petrus Franciscus ROELANDT (arbyder) (woonden in de Vermonstraete - Volkstelling 1796) 
                        o Petrus Livinus †1811 x1800 Christina ROBUYST (landbouwster, Brugstaat 26 - 10 jl tafel 1829)  †1868 
                    o Guillemus (arbyder) x Joanna Maria RAES (woonden te Beirvelde/Hanselaere - Volkstelling 1796)
                        o Rosalia (ex Destelbergen) x Petrus Simon VERSCHUEREN
                                                                           
xx Jacobus VAN MOSSEVELDE                       
                        o Joanna x Petrus VAN HAUTE (ex Merchtem)
                        o Joannes x Catharina VERHOEVEN (f bis)
                        o Angelina x Petrus Franciscus DE WACHTER (ex Lokeren)
                        o Coleta x Petrus Joannes VERSCHRAEGEN 
                
o Jan x Livina WAUTERS 
                o Elisabeth x Jan VAN BRUSSEL 
        o Mattheus 1612-1689 x Livina VAN TRAPPEN (g
            o Petrus x Amelberga VAN CLEEMPUT
                ° Judocus x1727 Maria VAN DRIESSCHE 
( tak Lokeren)
                       
° Joanna x1761 Jacobus DE VEIRMAN 
            o Jacobus (Jaeques) 1657-1717 x1686 Joanna (Janneken) DE WILDE †1710 (h
                o Joanna 1691-1751 x1717 Jan HAEGHENS 1673-1753 ( Tak 1) 
            o Dionisius 1663 x1689 Livina DE WILDE 1659-1705 
                o Livinus Franciscus x Joanna DE MOL

                    ° Petrus Franciscus x Joanna Maria WALTERS 
            o Livinus (Lieven) 1666 x Elisabeth DE WILDE 1670-1699 
                o Bartholomeus 1696-1776 x Elisabeth DE VOS 1700-1777 (i)
                    o Joannes Franciscus (landsman) 1733 x (j) Catharina DAUWE (woonden in Kalken Dorp-Volkstelling 1796) 
                    o Joanna Catharina 1734 x Jan DE VILDER †1806 (landsman)
                      (woonden in de Vermonstraete - Volkstelling 1796)
            o Livinus 1666 xx Maria PAUWELS †1731
                o Petronella 1701-1781 x1739 Egidius VANKERCKHOVE 
                ° Joanna
(kocht in 1732 met haar zus een behuijst hofstedeken in de Vromonstraat)

(a) "Jacobus hagens 70 Ao (annorum), uxore sua margareta alleman, reliq. tres filios et 5 fillias, scabinus (schepen)" (RAG, OAK, PR Kalken). "Ontfaen van t recht van pelle (baarkleed) van licken die in de kercke binnen den dienst der missen ghestaen hebben te weten Jacob haghens..." (RAG, KAK, kerkrekening 1625, opgemaakt 22/07/1626). Reeds in 1602 vermeld als schepen (RAG, KAK, Armendis rekening 499 f33v°). Ontving in 1607 een vergoeding van de baljuw voor het dag en nacht bewaken van een vermeende heks (ARA, Familiefonds de Merode Westerloo, VD 964). In 1620 schrijft pastoor Van Zijpe dat hij op een hofstede woont in het Cootvelt, met als latere toevoeging erboven geschreven "Màrg. hàgens we." (RAG, Fonds Sint-Baafs en Bisdom Gent, K83, R848/8A). Volgens opmetingen in 1635 was het grondgebied van Kalken opgedeeld in 27 wijken. De vierde wijk liep op het Cootvelt van Pauwels De Brouwere tot de wezen van Jacob Haghens.    
We weten zeker uit het Kalkense landboek van 1610 dat zijn vader Livinus heette: "de we margriete alleman Jacob hagens fs Ln up ontrent een halfbund lants oost tvoorgaende stuc noort de kercstrate west denys bracke zuit pr. Bontijnc". Wanneer we deze akte vergelijken met die uit de tweede helft van de 16de eeuw waarin het perceel ‘davermate’ voorkomt, dan is de conclusie dat de vader van deze Livinus een Joannes was: 
- "lieven haghens heeft doen vbieden den wech en zyne bocht tavermate" (1563). 'Bocht' betekent: "In den landbouw. Eene met een staketsel omheinde ruimte, een perk, waarin dieren worden bijeengehouden" (WNT). 
- "de zelven (de kerkmeesters) maken heesch met...rente van...ten laste van ln haghens fs jans sprekend up een dach[wan]t mersch ghenaempt davermate noort cômen aenden kerckackere" (1588)
- “Elisabeth haghens Lieven rogiers wyf ome Lieven haghens fs Jans van een ghemet etteweede gheleghen aen kerkacker…davermate oost ende zuyt Jan bauwens west Jacob bracke noort den kerckacker" (s.d.) 
- "Ontfaen van jacob haghens en laurs bracke van pachte van viic roe[de]n mersch gheleghen inden meulemeersch comen aenden meulencautere…betaelt over pieter oostel" en "ghenaempt davermate" (1588). Thomas Oosterlinck kocht dit perceel op 10/11/1531 als onderpand voor de stichting van een eeuwige jaargetijde van de kerkmeesters met toestemming van de bisschop van Doornik (op het latere kadasterplan nr. 239 in Sectie G in de Schoormeersen).  
Via de Kalkense XXste penningkohieren (1571-72) weten we waar deze Livinus woonde: "Sauwestraette Lieven haghens fs jans heeft een behuysde stede groot van lande een dachwandt met wuenhuyse, schuer en stalle daer up staen" en er ook (ver)pachtte: “Sauwestraette... Pieter vanden zype haudt in pachte van lieven haghens 700 roeden ettynghe", “Lieven haghens bezydt in pachte van pr dams een acht bundt ettynghe" en "Den selven noch van jan haghens zynen vadre 1100 roeden lands".
Uit ferieboek nr. 98 (1585-95) vernemen we dat Jacobus zeker nog een andere jongere zus had: "jacob haghins als voocht van weezen achterbleven ln haghens maect heesch met een wettel saerthere (charter) ten laste van zekere ghedaen by gs van ackere" (f4r°) & "de zake tusschen jacob haghins als voocht van zyne zusters en...hebben van jan haghens hre met een wettel saerthere ten laste van zekere ghedaen by gs van ackere" (f17r°)
(b) 01/07/1648: Maeijken De Vos, weduwe van Jan Haghens treedt op als voogd voor een wees van schoonzus Adriane Haghens, weduwe van Lieven Vanden Abbeele, ter presentie van haar zoon Mattheus - SvG Kalken (141). In 1657: “Ontfaen over lantpacht int lokerstraettien vanden boschackeren, van den voorsten vogelsanghe, van Maeijken De Vos we Jan Hagens van den achterste vogelesange" (SvG 201). Haar zoon Mattheus betaalt in 1663 “twee jaeren lantpacht van lants geleghen te Lokeren in de voghelsangen” - SvG (230). “VOGELENZANG : landt aen de vierweegsche gen. den vogelensanck s. de strate [280 R], 1653, Staet van Goed (boek 19), fo. 298v”. (Bijdrage tot de toponymie van Lokeren, E. DULLAERT, 2008, p. 247)
(c) Jan is in 1685 voogd van de wezen van zus Maria en Pieter De Cock - SvG Kalken (426). 
(d) in 1691 was Denijs voogd van de wezen van dochter Janneken, gehuwd met Jaecques Bontinck - SvG Kalken (465). 
(e) Jan is in 1694 voogd van de wezen van zijn schoonvader Jan Van Aerde - SvG Kalken (489). Het huwelijk op 13/09/1689 was 'van moeten': hij was slechts 19 jaar oud en hun eerste kind Dionijsius werd geboren op… 21/09/1689! 
(f) uit de SvG van Livinus' vader (+ 28/03/1789) bleek reeds dat hij in dienst was van Zijne Majesteit bij het regiment van Clairfâyt. In een bijvoegsel van de Oostenrijkse militaire overheid van 19/05/1979 aan zijn namptissement (borgsom) luidt het als volgt: 
"Nous Jacques baron De Lünden colonel commandant le regimient de Clerfayt infanterie au service de sa Majesté L'Empereur et Roy permettons au nommé Livin Haegens fuselier de la compagnie de monsieur le capitaine De Zaplethal de garnison à la citadelle d'anvers soit en personne ou par procureur d'evacuer la mortuaire de Jean Haegens son pere mort dans le courrant de cette année au village de Kalken pays de Termonde avec ses autres coheritiers sous condition cependant que sa quote part soit mise à rent... sous hypotheque ou autre aparance suffisante. Donné en notre garnison à gand en Flandres ce 8. May 1789" (RAG, OAK, Vrijwillige rechtspraak, nr. 200, Namptissementen 1713-1796).
(f bis) Pour la petite histoire: Hun zoon Franciscus HAEGENS (°Beervelde 08/12/1818) overleed te Luik op 11/12/1865 als François HAEGHENS, terrassier (dak- of grondwerker). Zijn moeder staat in de originele overlijdensakte  te boek als Catherine Varouf. In de bewerking op Familysearch.org werd dat zelfs verbasterd tot Yarouf ipv VERHOEVEN !  
(g) uit de PR= "23/09/1612 Mattheus kv Johannes Fs Jacobus  en N,N met doopgetuigen De Vos Livinus en avia (grootmoeder) uxor Hagens Jacobus". In 1681 treedt hij op als voogd van de wezen van broer Jan en Pierijnten Pauwels. De broers deelden een tweewoonst - SvG Kalken (387).
(h) in 1699 is Jaecques voogd van de wees Bartholomeus van broer Lieven, gehuwd met Elijsabeth De Wilde - SvG Kalken (545). Beide broers hadden land te Raveschoot, in de buurt van de "waerande" (SvG Kalken (549).
(i) er zat een haar in de boter tussen Bartholomeus en zijn halfzussen Joanna en Petronella uit het 2e huwelijk van vader Livinus. Uit een wettelijke passering van 19 april 1731: "contract aengegaen tusschen barthls, joanne ende pieternelle haeghens waerbij zij zijn gescheeden van hunne civile gemeenzaemheijt - Compareerden voor Bailliu, Borghmre, ende Schepenen der prochie, ende heerlijckhede van Calcken, ende vanden nieuwen gavere in persoone barthls haeghens fs. lievens ter eendere zijde, mitsgaeders joanne, ende pieternelle haeghens fae lievens voorz zijne zusters van halven bedde ter andere, te kennen ghevende dat zij op den 13e Augusti 1728 comparerende voor den notaris livinus steels tot wetteren residerende ende get... aldaer genoempt, bij mutuele gifte ende metter warmer handt aen elckanderen immers de lancxtlevende van hun hadden opgedraeghen, ende gecedeert alle hemlieden respective meubelaire effecten bestaende in een koij, een kalf, een ghetauwe, graenen, te velde ende inde schuere, alle de vervoetheijt in de landen, mitsgaeders alle de meubelen, ende cattheylen van huijsraede breeder bij de zelve acte vermelt, ghelijck oock alle de goederen, ende gronden van erven hun respectivelijck competerende, ende dat zij danof op den 22e 9ber 1728 comparerende voor ons bailliu, borghmre, ende schepenen voornt hadden ghedaen de gherequiseerde traditien alles met intentie dat zij comparanten hun leven gedurende t'zamen zouden ghewoont, ende huijs ghehauden hebben in peijs, ende vrede, ende dat zij in teghendeel daegelijcx leven in twist, ende tweedracht t'hunnen grooten intresten en zelfs ziele verlies, ende moghelijck noch meer zoude aen groeijen nijt dies den eersten comparant schijnt gheintentioneert te wesen zich te begheven ten huwelijcken staete, ende om meer andere redenen hun daer toe te moverende verclaerden de respective comparanten vrijwillighlijck te scheeden van de voorzeijde ghemeijnzaemheijt, ende civile societeijt, ende mits dien den voorschreven contracte, ende reciproque gifte te wederroepen, casseren, ende annuleren in alle sijne deelen, soo ende ghelijck, oft danof noijt mutuele opdrachten hadde gedaen geweest" (RAG, OAK, Vrijwillige rechtspraak, nr. 151 (1727-1738).
(j) zij huwden te Uitbergen op 11 juni 1767.


Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Tak 3 uit Kalken/Laarne

   ° Margareta x Joannes DE GELDERE (a)
   ° Laurentius x Laarne 1596 Joanna BRACKE (a bis)
      ° Jacobus (Jaecques) 1617-1678 x1656 Joanna HAEGHENS 1633 ( Tak 4) (b)
          ° Laurentius 1668-1701 x1692 Joanna STEENO †1695 (c) (ex Wals Wavere - Land van Brabant (SvG Laarne) 
                                                 xx Catharina VAN HECKE 

              ° Maria Catharina Theresia x Judocus PRAET

          ° Livina 1661 x1684 Joannes EVERAERT

          ° Catharina 1670-1731 x1703 Dionisus BRACKE
          ° Joannes 1657 x1692 Jacoba DRIEGHE †1710 (woonden in de Laarnse Revierestraete - SVG)
                     ° Jacobus x1718 Maria DE VEIRMAN
                        ° Catharina x1756 Joannes DE MOOR
                        ° Dionisus 1728-1787 x1754 Adriana DE FAUW
                           ° Joanna Jacoba 1760 x1780 Simon BOLLAERT 1754 (ex Heusden)      
                           ° Petrus Macharius 1769-1834 x1792 Adriana Petronilla BOLLAERT(ex Heusden)
                              ° Constantinus (werkman ex Heusden/Ertbuur) x Regina BENTHUYS (ex Zevergem)
                                 ° Francisca (werkvrouw) x Seraphinus BAETENS (wever)
                                                                       xx Joannes Baptista BAKX (landsman ex Heusden)

 ° Petrus x Seraphina DEN TANT

                                     ° Leonie x Alfred BOCKSTAELE

                           ° Joannes Jacobus HAEGHENS 1755-1804 x1787 Judoca Maria VERVAET 1761
                              ° Isabella 1796-1838 x Macharius CORNELIS
                              ° Adriana Maria x1822 Judocus BEYST
                              ° Barbara (werkvrouw)
x Josephus CLINCKSPOOR †1866 (woonden in het Laarnse Quastraatjen - RA)
                              ° Constantinus x Victoria DRIEGHE 
                                                    xx Rosalia VAN DE VELDE
                                 ° Francisca x Petrus Franciscus DE MEESTER (woonden in de Hanselaarstraat - PR Beervelde)
                                 ° Ida x Franciscus GOOSSENS
                                
° Theophilus (landbouwer) x Maria DE GRAEVE
                                    (woonden eerst in de Serpenstraat, later in de Hanselaarstraat - PR Beervelde)

                                    ° Alphonsus x Leonie SCHEPENS
                                    ° Maria Irma (ongehuwd) (woonde in de Hanselaarstraat - PR Beervelde)
                                       ° Bertha Leontina x Augustus DE WAELE
                                    ° Maria Leontina x Leopoldus Medardus TROCH 
                                       ° Gerardus TROCH x1929 Destelbergen Maria HAEGENS
                                    ° Achilles Camillus (werkman) x Martha COLMAN (woonden tijdens WO II in de Toleindestraat 76 te Beervelde)
                                       ° Germana (Germaine) (c bis) x Alfons HOOGEWIJS (woonden op het Gentse Stapelplein)
                                       ° Irena x Achiel BRACKE
                                    ° Joannes Baptista x Maria Sylvia ROELANDT
                                    ° Camillus (landbouwer) x Anna-Maria Sylvia VAN EECKHOUT
                                      (woonden in de Heikant - PR Beervelde)
                                       ° Theophiel x N, DE MAESSCHALCK
                                       ° Clarisse x Achiel FIERS
                                       ° Madeleine x E. CLOSSE
                                       ° Magdalena Germana x Raymondus CLOSSE
                                       ° Honore x A. HOSTE
                                          ° Godelieve x M. MACELIS
                                          ° Annie x G. DE WOLF
                                          ° Freddy x Rosette DE SUTTER
                                          ° Myriam x N,VAN AERDE
                                       ° Helena Eulalie x Theophilus Maria VAN DAMME
                                       ° Rachel Marie x Roger Cyriel VAN LAERE (d)
            Joannes xx Catharina DHOOGE (e)
              ° Maria Anna x Joannes HAEGHENS ( Tak 2)
              ° Anna Catharina †1788 x Michael VAN RIJSSELBERGHE         
      ° Georgius (Jooris) °ca 1600 x Maria BRACKE
         ° Egidius (Gillis) x Joanna (Janneken) VERROOTEN †1677 (f) (woonden op het Husseveld - SvG (428) Kalken)

                                    xx 1681 Margareta ROELS
         ° Livina (fa Egidius x Joanna V.) x Judocus DE BACKER †1663 ( Begijnen te Gent 4.-)
                     xx Petrus VERROOTEN 
         ° Joanna x Adrianus MATTHIJS 
           Joanna
 (Tanneken) †1683 xx Adrianus VAN DRIESSCHE (g)
         ° Maria †1679 x Jan VAN AERDE †1674
                               xx Jacobus (Lieven) CLAUWAERT (woonden in de Somerstraete - SvG Kalken 1679)
     ° Christiana 1614 x Joannes DE MEULENEERE
     ° Judoca (Jocina) x Petrus D'HOLLANDER
     ° Maria 1608-1676 x Paschasius PAUWELS
     ° Laurentius (Lauwereys) xx Catharina VAN PETEGHEM (h)

         ° Joanna x Guillemus VAN AERDE
         ° Jacobus x Petronella CORNELIS
             ° Livinus x Maria SCHEIRE
                 ° Petronella Tresia 1723-1782 x1750 Petrus BRACKE 1721-1790
                    (woonden in de Hanselaerstraete te Beirvelde)
                 ° Joanna Maria x Geeraert VERPONT
               Livinus
xx Judoca VAN HOECKE 
                 ° Livina x Jacobus BRACKE
             ° Livina x Bartholomeus VAN DEN BOSSCHE
             ° Joanna x Jacobus VAN DEN BOSSCHE
         ° Livinus x Petronella STAELENS

              
(a) "Jan de geldere over Margiete hagens zyn huysvr up een ghemet lants noort ende west de beke oost den wech ende straetkin" (Grote tiendenboek van de parochie opgesteld vanaf 08 juli 1610 door pastoor Jan Van Den Zijpe ivm tienden hem toebehorende en de abt van de Franse abdij van Saint-Nicolas-au-Bois, f18r° (Fonds Marcel Meys, nr. 239, Erfgoedbibliotheek Laarne). De ‘grote tienden’ was een belasting op de oogst van graangewassen meestal in drie ‘schoven’ verdeeld tussen de Heilige Geest (belast met de armenzorg), het levensonderhoud van de pastoor (cureyt), en voor de instandhouding van de Sint-Denijskerk. Soms had de pastoor recht op de volledige tiende, of had bijvoorbeeld jonker Jan Damman, heer van Oombergen (deelgemeente van Zottegem in de Vlaamse Ardennen) of de abt van de Baudeloo abdij recht op 1 of meer schoven op bepaalde akkers. De inning gebeurde aanvankelijk in natura, waarbij men een tiende deel van een oogst op de velden ging ophalen. Later werd dit recht dikwijls verpacht (aan een tiendesteker). Mettertijd werd de tiende ook voldaan in klinkende munt.

(a bis) Laurentius wordt vernoemd in het Landboek (voorloper van het kadaster) van 1610, waarbij Paschier Hulstaert ( Tak 5) pachter is van een stuk grond, palende aan land van "Ln hàgens bàlliu vàn Raveschoot"en de "behuisde hofstede vàn Làurius hàgens zynen broere" (RABW, OAK, Financiën, nr. 13, Landboek 1610, f112r°). Het gaat hier om Livinus, gehuwd met Beatrix Van Aerde ( Tak 4).

(b) Joanna is een dochter van Livinus en Joanna Lammens ( Tak 4) en dus de achternicht van Jacobus. Ze trouwden te Laarne op 23/09/1656 "cum dispensatione pontificis in 2° gradu"  (de bisschop verleende de huwelijksdispensatie). Bij deze bloedverwantschap in zijlijn is er ook sprake van een gemengde 2e/3e graad. Getuigen waren Laurentius Haegens (broer of vader van Jacobus) en Joanna Van Bruijssel (Joanna's stiefmoeder).  
Uit Quoteboek Laarne 1647-1670 (M. MEYS/L. DE RUYVER, VVF Gent-Digitaal Archief, 2006): "XIIe wijk (Hollende) : 377. Jaecques Haghens fs Laurs “de twee delen van drijen van dhofstede op schautheetdom, west de rivierestrate…, dander derde de we Lieven Haghens". 
(c)  Brusselse naamgenoten. Uit haar SvG: "den hauder gheeft te kennen dat zy staende haerledl huwelyk hebben gheconquesteert eene behuysde hofstede ghestaen ende gheleghen binnen deze voorz prochie aen de dendermondsche eerdweg loopende naer ghendt ghenaempt de croone…een aude herberghe oost de kerck straete suyt dhoirs jacques dhamere west anthoine bauwens noort de voorzyde eerdweg groot omtrent de drij hondert roede met het huys brandewyn boome catheijlen daer op ende staende deze hofstede is belast met eene rente van twee ponden groots tjiars de penninck XVIe (6,25%) in profijtte van thobias tolliers"; "d'hostelrie ghenaempt de croone N den heirwich O de straete 288 R" (Quoteboek Laarne 1671-1717, 282 verso, VVF Gent-Digitaal Archief, L. DE RUYVER, 2002).
Uit zijn SvG: erfgronden op Raveschoot "de stede oost de hanselaere straete suyt tgoet en noort laurs haghens inde selve hofstede" en te Laarne: "de bos, oost de revierestraete, suyt gillis vervaet causa uxoris noort in selve stuck passchier haghens". Passchier was een zoon van Laurentius en Catharina Van Peteghem (°Kalken 22/01/1647): "Op den XXIe january 1682 heeft passchier haghens syn leen verheven hem verstorven metten overlyden van lauwers haghens synen vader […] ghenampt het hofstedeke” (RABW, OAL, Supplement, nr. 511, Register gehouden voor de inschrijving van de wettelijke passeringen en leenverheffingen van de heerlijkheid Raveschoot (1648-1719), folio 164r°
(c bis) Ze was helaas op 93-jarige leeftijd één van de slachtoffers van seriemoordenaar Kurt Dobbelaere in het Gentse rusthuis Privilege op 12 september 2007.

(d) Annita Van Laere, dochter van Rachel Haeghens uit Lochristi, mailde me de namen van haar (groot)ouders. Een behulpzame ambtenaar van de gemeente Laarne bezorgde me nadien een kopie van de trouwakte van grootvader Camillus die in 1909 huwde te Kalken. Zo kon deze tak opgebouwd worden.

(e) Jan is voogd van de twee wezen van broer Laurentius (SvG Laarne Joanna Steeno 9/01/1696).
(f) Gillis is in 1664 voogd van de wezen van schoonbroer Adriaen Matthijs en zus Tanneken - SvG Kalken (257), van de wezen van schoonbroer Judocus (Jonas
) De Backer en zus Lievijne - SvG Kalken (259), in 1679 van de wees van schoonbroer Lieven Clauaert en zus Marie - SvG Kalken (370), én in 1683 van de wees van zus Tanneken uit haar 2e huwelijk met Adriaen Van Driessche - SvG Kalken (404). Hij wordt ook vermeld in de SvG (428) van stam-vader Joannes: "...Item een besette rente van 2 pond gr tsjaers, penninck XVIe, tot laste van Gillis Haghens fs Jooris, beset op sijne hofstede op het hussevelt...".
(g) uit Vlaamse Stam, nr. 9, september 1985:  Het geslacht Van (den) Driessche  in Waasmunster - Lokeren (14e-19e eeuw), R. VAN DRIESSCHE: “…Adriaan van Driessche fs. Joris was getrouwd met Anna Haghens…Voordien was Anna weduwe geweest van Adriaan Matthys met wie zij vier kinderen had verwekt. Anna overleed in 1664..." (RAG, nr. 146 1° 32v°-33). Volgens een Kalkense SvG (257) was het echter Adrianus Matthijs die overleed op 18/01/1664.
(h) Laureijns is in 1655 voogd van de wezen van zijn broer Georgius - SvG Kalken (173) (179), vanaf 1668 van de wezen van schoonbroer Jan De Meuleneere en zus Krijstijne
- SvG Kalken (275), en in 1679 voogd van de wezen van zijn andere broer Jaquis (Jacobus). Hij staat ook vermeld in het Laarnse quoteboek: XVIIIe – Calckene 577. Jaecques Haghens fs Laurs; 1651 Laurs Haeghens fs Laurs; 1668 t 1e (van Lieven Haghens)
“dhelft van den bosch van Laurs Haghens, oost de rivierestrate, noort dhofstede van Gheert De Maerschalc, van 540 roeden, dander helft Lieven Haghens (1658 noch dander helft)”.


Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Tak 4 uit Kalken/Laarne

       ° Elisabeth x Michiel BURRICK 
       ° Joanna (Janneken) †1659 x Hubertus (Hubrecht) VAILLANT (a)
       ° Livinus °ca 1563 †03/06/1615 x Beatrix VAN AERDE °ca 1569 †23/07/1629 
          ("Livinus hagens, pretor (baljuw) de Ravenschoot via optimus et purificus reliquit ex uxore sua Beatrice van aerde 9 proles (kinderen)"(PR overlijdens Kalken) 
            ° Jacoba (begina)
            ° Petronella x Willem BRACKE ( Ferieboek 100-101)
            ° Elisabeth 1608-1636 x Mattheus EVERAERT 
            ° Jan †1630 x1618 Laurentia (Lauweryntken) SCHAEPDRIJVERS †1638  
               ° Elisabet 1627 x Jan DE CALUWE
               ° Jacoba (Jacquemyne) x Petrus SCHEERE (koster van Laarne Archief van de heren van Laarne 586.16)           
               ° Joanna ( Begijnen te Gent)    
            ° Livina †1641 x Hadrianus BAERT
            ° Livinus †1667 x1629 Joanna LAMMENS (a bis)
               (baljuw van Raveschoot, zoals zijn vader)
               ° Joanna 1633 x Jacobus HAEGHENS ( Tak 3) (b)
              
               ° Andreas 1638-1687 x Joanna DIERICX
                  ° Joanna 1665 x1690 Petrus DE WILDE
                  ° Catharina 1663-1689 x Livinus COOLMAN
              
Livinus xx Joanna VAN BRUSSEL ( De Staat van Goed : een rijke bron I)
                ° Adrianus 1656-1707 x Elisabeth VAN RYSSELBERGHE †1733 
                ° Livina 1653-1693 x1693 Christianus DAUWE
                ° Petrus x1681 Livina BRACKE †1715 (b bis)
                   ° Maria 1683 x1706 Joannes DE VEERMAN
                   ° Joanna (Janneken) x1711 Egidius (Gillis) BAES
                   ° Anna 1691-1760 x1716 Carolus DE SMET 1690-1757
                ° Catharina 1663-1707 x Petrus ROOSEMONT (c)                  
                o Laurentius 1660 x Catharina VAN RIJSSELBERGHE (d)
                   o Jan x Laurentia DE VILDER 
                      o Catharina x Petrus DE WILDE 
                   o Andreas †1727 x Adriana DE WILDE

                      ° Joanna x Jacobus VERVAET 
                   o Livinus x Petronella DE WILDE
                      ° Livinus x Jacoba VAN DE VELDE 
                         o Joanna Livina x Petrus VAN KERCKHOVE    
                      o Catharina x Benedictus VANDENNESTE 
                      o Jan (landsman) x Adriana DE VOS (Jan woonde te Beirvelde/Hanselaere - Volkstelling 1796) 
                         ° Petrus Franciscus x Maria BEYST
                      o Andreas x Maria Anna VANDEVELDE                         
                         o Maria Jacoba x Julius Adrianus BRAECKMAN (arbyder) (uit Beirvelde/Hanselaere - VT 1796) 
                         o Joanna Maria x Marinus SCHEIRE 
                                                xx Judocus DE VREESE (landsman) (woonden te Beirvelde/Hanselaere - VT 1796)
                         o Petronella Theresia x Josephus ROELS 
                         o Livina Coleta x Nicolaus VAN LAERE 
                         o Joannes Franciscus x Judoca DE KEGEL
(landbouwers te Beirvelde/Hanselaere - VT 1796)
                            ° Livinus x Petronilla BOURGUILLOEN
                                          xx Petronilla DE BLEU
                               ° Petrus HAEGENS (kloefkapper te Melle) x Sophia VAN IMSCHOOT (herbergierster) 

                                  ° Maria Ludovica Catharina x Octave DE BRUYCKER 

                                  ° Petrus Josephus 1884-1952 Melle (caféhouder van De Roskam) x 1910 Gentbrugge Augusta DENUL 

                                     ° Roger x Bertha REYNIERS 

                                        ° Marc x Nicole DE VETTER 

                                           ° Kurt x Sandra STEP 

                                           ° Els x Miguel ROLDAN 

                                       ° Freddy x Beatrice VERBAUWEN 

                                                      xx Christelle SCHEPEN 

                                     ° Albert x Elisabeth DE ROCKER 

                                        ° Andre x Peggy VERSCHAEVE

                                        ° Nadine x Wim DE FEYTER

                                     ° Georges x Marie Magdalena DE MEYER 

                                        ° Mariette x Michel DE VEIRMAN 

                                        ° Roger Salomon August x Diana Anna VLASSENROOT

                                             ° Danny x Linda RIGAUX 

                                                                                  xx Josette DE VOS

                               
                               ° Rosalia x Carolus BRAECKMAN
                               ° Ursula x Dominicus VAN DEN ABEELE
                               ° Catharina x Macharius TEMMERMAN
                               ° Barbara x Desiderius DE ROOSE
                               ° Virginia x Bernardus VAN RYSSELBERGEN (woonden in de Heistraat - PR Beervelde)
                            ° Francisca x Petrus TROCH
                            ° Catharina 1799-1883 (landbouwster) x Joannes Baptista SCHEIRE 1827-1890 (landsman)
                            ° Theresia x Jacobus Franciscus LAMMENS                          
                            ° Judocus x Cordula BRACKE (uit Laarne - dienstmeid) (e)        
                               ° Petrus (landbouwer) x Seraphina LAUWERIER (bloemwerkster) 
                               ° Joannes Baptista x Virginia BRACKE (ex Zeveneken)
                                  ° Prudentia x Medardus MEERSON
                                  ° Prosper Edmondus x Irma VERVAET
                                     ° Etienne x Yvonne VAN DOORSSELAER
                                        ° Patrick x Lutgarde VERBERCKMOES 

                               ° Adrianus Franciscus x Maria Emilia VERHEYDEN
                                  ° Engelbertus x Hortensia DE RUYVER
                                  ° Maria Sylvia x Arthur ROELANDT
                                  ° Judocus Franciscus x Anna Gilberta DE WILDE
                                  ° Maria Bertha x Mauritius Leopoldus BAERT
                               ° Livinus x Maria Mathildis DE WILDE
(ex Eksaarde)
                                 (woonden in de Toleyndestraat te Beervelde)
                                  ° Engelbertus x1919 Pelagia DE SMET
                                  ° Sebastianus x1918 Maria Leonia STEVENS
                                  ° Maria Ludovica x1923 Gustavus STEVENS
                                  ° Gustavus x1913 Maria Leonia, N
                               ° Engelbertus (ex Kalken/Beervelde) x Francisca SEY
(ex Laarne)
                                  
° Prudentia x Petrus SCHEIRE
                                  ° Valeria Prudentia x Livinus DE VISSCHER
                                  ° Livinus x Pharaïlde VAN RYSSELBERGHE
                                  ° 
Petrus (Pierre) x Rosalia Maria HERREBAUT ( West-Vlaamse naamgenoten)
                                     ° Martha x Eugène FREMAUT
                                     ° Yvonne x Gaston VERLEYE
                                     ° Simonne x Robert COOREVITS
                                     ° Robert (Medard) x Herna DAVID
                                     ° Adrien x Lydia VANDEBUERIE
                                        ° André (f) x Linda DEVOLDER
                                  ° Adrianus Franciscus x Prudentia Maria VAN POECKE
                                  °
Carolina Leontina x Camillus CLERICK
                                 
 
                               ° Bernardus (Noard) x Seraphina DE VISSCHER (ex Laarne)
                                  ° Engelbert x Maria Philomena DALSCHAERT
                                     ° Bertha x Leon VAN RENTERGEM
                                  ° Franciscus (Francies) x Elodie Marie VAN RIJSSELBERGHE
                                     ° Anna x Jozef TOLLENAERE
                                     ° Rachel x Camiel DE CLERCQ
                                     ° Leonie x Maurits VAN DAMME
                                     ° Julia x Albert DE VOS
                                     ° Maurits x Denise DE KEZEL
                                  ° Livinus Theophilus x Valentina Maria VERBANCK
                                     ° Clara Veronica x Andre VAN GEERTSOM
                                     ° Maria x Gerard HEYRMAN
                                     ° Albert x Joanna Catharina Julia CLAES
                                        ° Willy Marcel x Christel Carla Hugo FONCKE
                                     ° Rachel Maria Elodia x Marcel MEKERLẺ (g)
                                     ° Alma x Pierre DE JAEGHER
                                     ° Esther Maria Leonie x Jan VAN REETH
                                     Livinus Theophilus xx Margaretha (Margriet) Florina Elisabeth VERHULST
                                     ° Denise Esther x Wilfried MAES
                                     ° Josée
                                  ° Joannes Baptista x Marie RAMAN
                                     ° Maria x Joannes Baptist DE VISSCHER
                                     ° Irma x Gerard WILLE
                                     ° Albert x Yvonne DE SMET
                                     Joannes Baptista xx Helena RAMAN 
                                     ° Ivonne x Leon VAN RENTERGEM
                                     ° Angèle x Julius BRACKE
                                     ° Rachel x René DE SERRANO
                                  ° Petrus x Celine Mathilde ROGIERS
                                     ° François Bernard x Simona Eulalia DE WILDE
                                        ° Noël x Linda GUSSE 
                                            ° Debbie x Paul DINGENOUTS
                                                  xx
Gökhan KISACIK 
                                        ° Patrick x Marianne VAN DER SYPT
                                            ° Bart x Elke PLANCKE
                                     ° Georgette Maria x Gustaaf VERLEE

(a) hij was kerkmeester te Kalken in 1630 (rekening 122). Bij de doop op 24/05/1609 van Beatrix Vaillant, kv. Hubertus x N,N was Beatrix uxor Hagens Ln getuige (PR Kalken). Zij was een groottante van mijn stam-moeder Livina VAN AERDE ( Generatie VI).
(a bis) mijn stam-overgrootmoeder Christina BAUWENS ( Generatie IV) was doopmeter van hun zoon Joannes in 1635. 
Afgaande op de doopregisters verhuisde Livinus tijdens zijn tweede huwelijk van Kalken naar Laarne.
In LAARNE Staten van Goed 1584-1657 (M. MEYS,VVF Gent-Digitaal Archief, 2006) vinden we diverse verwijzingen naar Livinus als grondeigenaar:
- (nr. 108) in 1646: "Hofstede west de rivierestrate, noort dhofstede van Lieven Haeghens causa uxoris";
- (nr. 215) in 1653: "die aen de revierestrate compt, oost Lieven Haghens";
- (nr. 218) in 1653: "west de revierestraete, noort Lieven Haeghens".
Uit het Laarnse quoteboek: "379. Lieven Haeghens; 1668 we Lieven Haghens “sijne hofstede op schautheetdom, west de rivierstrate”
(b) (b)Tak 3.
(b bis) woonden op een hofstede "op gheemansackere, W de revierstrate, Z den wal, O t rocampstick, N t schauteet 506 R" (311v° - Laarnse quoteboek). Deze behoorde daarvoor toe aan Jaques Haghens fs Laurs ( Tak 3).
(c) erfgrond uit haar SvG: "...binnen de prochie van destelbeirgen het derde parte van dhilft (dus 1/6e) van drij ptije van lande (...) groot van vier gemeten gebruijckt bij livinus tuijtschaevere fs lns. danof dander hilft van de drij ptijen competeren aen joa. de wilde van (...) ghendt ende dander twee derde partijen van dhilft competteren aen laureyns ende dapparente hoirs van adriaen haegens wesende (...) ende onbelast..." 
(d) In het Laarnse doopregister staat hij vermeld als HAGHE (sic) Laurentius, kind van Livinus en Joanna Van Brussel, geboren op 10/02/1660 met als doopheffer HAGHE (sic) Laurentius. Die werd op zijn beurt mogelijks gedoopt in het naburige Kalken op 21/03/1610 als HAGENS Laurentius, kind van Livinus en N,N.
Een wettelijke passering van 23/01/1717 is verhelderend: "Supplierende cathelijne haeghens als moeder en voogde van haer onderjaerighe kinderen geprocureerd bij laureijns haeghens haeren man midtsgaders jan haeghens als vooght over de vaderlijce seijde te kennen ghevende de redenen...soo dat haere voorn weezen compiteert vuijt den hoofde van hunnen vader d'helft van drij partijen van lande ligghende onverscheeden en onverdeelt mette vingue weeze van pr roozemont ghewonnen bij cathelijne haeghens fa lievens gheleghen binnen der prochie van destelberghen...met het mercq van cathelijne van rijsselberghe via van laureijns haeghens en jan haeghens...". Laurentius trad ook op als deelvoogd toen zijn zus Catharina enkele weken na de geboorte van een zoon overleed te Laarne op 06/11/1707 (RABW, OAK, Vrijwillige rechtspraak, Wettelijke passeringen, nr. 150 1718 (?)-1730, f37). 
(e) Patrick Haegens uit Lochristi bezorgde me de parenteel van zijn voorouders Judocus HAEGENS en Cordula BRACKE, met bijkomende info van zijn broer Noël. In de Kalkense Tienjaarlijkse Tafels (1833-1843) vond ik hun trouwdatum : 28/06/1842 ( (g). Toen zoon Petrus huwde met Seraphina LAUWERIER, werd opgetekend dat "De aanstaande echtgenoot met zijne moeder onder eed verklarende dat het bij misslag is dat de bruidegoms vader in zijne overlijdensakt gebrascht is met den naam Van Haeghens". 
De samenvatting werd aangevuld via de CD-ROMs Laarne (Sint-Macharius) - Parochieregisters 1812-1910, L. DE RUYVER, VVF Gent, 2010, en Beervelde (Sint-Daniël) - Parochieregisters 1809-1910, P. WILLIAME & M. PLATTEEUW, VVF GENT, 2010. 
(f) André Haegens uit Brasschaat mailde deze gegevens in februari 2011.
(g) in het RABW vond een kennis van zoon Walter Mekerlé op microfiche hun huwelijksakte met vermelding van de ouders. Zo kon een nieuw stuk van de puzzel worden ingepast.


Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Tak 5 uit Kalken/Laarne

Stamvader Livinus werd te Kalken begraven op 11 maart 1610 en liet 7 kinderen na. Uit het landboek van 1613 gebaseerd op gegevens tot diep in de 16de eeuw, kennen we zijn gelijknamige vader én grootvader: "Lievin haghens fs Lievens over Ln haghens fs Gillis van eenen halfven ghemete ghenaemt weytsackere up zijn hofstede inde somerstrate" (ARA, FMW, VD 668, f5r°), en in de baljuwsrekening van 1610 vinden we bij de ontvangsten van 'het beste hoofd': "Ontfaen byden overlyden van Ln haghens fs Lievens ende tsyn sterfhuyse bevonden een goede coebeeste" (ARA, FMW, VDB 1651, f3v°). Er zijn aanwijzingen van een familieverband met Takken 1-3-4:  

- in 1623 was stam-overgrootmoeder Christina Bauwens doophefster van een kind van Livinus' dochter Catharina, gehuwd met Paschasius Hulstaert
- opnieuw in 1633 van een kind van zijn dochter Maria, gehuwd met Adrianus Borric
- in 1646 was stam-overgrootvader Jans tweede echtgenote, Livina Van Der Zype, doophefster bij de geboorte van Maria en Adrianus Borrics zoon

Verdere aanwijzingen zijn:   

1610
"Jacob van aerde up een halfbund lants…oost de strate zuit tvoorgaende noort ooc de strate west Adriaen hagens bij uxore we pierynken hagens"
"Pierynken hagens we Ln hagens by coope up ontrent twee gemeten landts noort de strate oost tvoorgaen stuc zuit jan nauts" (landboek)

1625
"Item ontfaen van we lieven haghens van viii deel van twee ghemeten lants gheleghen oost jacob van aerde noort de strate ghegheven by gheeradyne haghens [x Jan De Vijlder] vuit huer vierde part van zestien tjrs" (kerkrekening nr. 118). Ook vermeld in 1626 met een toevoeging door de opsteller van het Landboek uit 1610: "zuit Jan nauts west Adriaen hagens

1554
"jan haghens heeft ghecocht jeghens jan de vyldere fs bauwens een acker...ligghende in vierdonghe groot meer dan een ghemet" (Wettelijke passering)

        

1587

"jan de vyldere heeft hem onderft van zyne behuysde hofstede gheleghen up deinde van somerstraete groot van erffen ontrent twee ghemeten...danof is in erffene comen als coopere adriaen haghens" (Wettelijke passering)


1622
"dheelft van vier hondert roen lants gheleghen inde vierdonghen onverdeel mette we jan de vyldere suyt de weesen jan hubrecht west jacob van haerde en pr vvaet...danof is in erfen comen pierynten vervlyet we lieven haghens" (Wettelijke passering)

° Livinus (a) fs Livinus fs Gillis x Petronella (Pierijntken) VERVLIEDT (woonden in de Sommerstraete)
     ° Catharina x1620 Paschasius HULSTAERT
    o Joanna x1621 Joannes GHEENSINS (b)
    o Jacob (Jacques) x Maria (Marijke) TEMMERMAN †1664 (c)
    o Petrus +1674 x1631 Joanna (Janneken) ANTHEUNIS †1642 (d)
         ° Maria (Marijke) x Petrus DE WILDE
         ° Joanna x Livinus CALLE
       Petrus xx Beatrys SMITS +1671
    o Livina x Jan DE POORTERE +1650 (woonden in een "behuysde hofstede, oost de schrickstraete")
    o Maria x1630 Adrianus BORRIC
    o Jan x Joanna (Tanneken) VAN HOUCKE (e)
       o Elisabeth 1631-1703 x Marinus COPPEJANS
       o Jacobus x Joanna UITTERWEERDE 1641-1715
          ° Rochus
1678 x Anna WAUTERS

                 ° Catharina x Franciscus BRAECKMAN
                                 xx Daniel DE ROOVER
                 o Joanna x Jan Baptiste DE WAELE
                 o Jacobus x Elisabeth DE CLERCQ
               Rochus xx Livina SCHEIRE
          o Jan x Joanna MATTIJS
          o Jacobus x Elisabeth MATTHIJS
             o Petrus x Maria LAMMENS
             o Jan x Livina BRACKE
                o Petrus x Joanna BLINDEMAN
                o Judocus Livinus (landsman)
x Joanna Jacoba HAENTJENS
(woonden in de Kortewagenstraete - 1796)

                   o Marinus x Maria DRIEGHE
                      ° Joannes Franciscus x1865 Ursula NEYT
(ex Laarne)

                          ° Engelbert x Joanna Clementina REDANT

                            ° Stephanus Alphonsus x Irma LAUWERS (Berchem)

                            ° Theophilus x Isabella Valentina VAN DEN BOSSCHE

                                ° Rene x Irene DUERLOO

                                ° Willy x Marie José BRANDERS

                                    ° Rudolf x Diane VENESOEN

                                          ° Shirley x Erwin VLAMYNCKX

                                                   xx Sonja VOLKAERT

                            ° Cyrillus Carolus Ludovicus x Yvonne D’HONDT
                   o Livina Jacoba x Petrus VERSTRAETEN
                ° Jacobus Benedictus x Jacoba Albertina ROGIERS
                ° Jan Baptista x Catharina MALSCHAERT
                   ° Josephus x Theresia VAN SLYCKEN
                      ° Natalia x Petrus DIERICK
                      ° Amelia x Petrus VAN WESEMAEL

                      ° Bernardus x Seraphina VAN BELLEGEM
                         ° Petrus x Maria Rosalie ROGIERS
                             ° Maria Fridelina x Maurice VAN HENDE 
                         ° Maria Rosalia x Seraphinus DE WANNEMAEKER
                ° Elisabeth Albertina x Petrus Joannes BAUWENS (landsman) (woonden in de Saewerstraete - Volkstelling 1796)
             o Judocus x Livina STAELENS
                o Joanna Theresiax Joannes REYNS
                                              xx Franciscus DEMAERE
                Judocus xx Petronella VERBRUGGEN
                   o Livina x Jan BLENDEMAN
            o Jacoba x Jacobus HUBRECHT
            o Elisabeth x Marinus BRACKE
      
(a) tot 28 maart 1607 treedt Livinus op als voogd in verscheidene wezenrekeningen van neven en nichten. Hij werd begraven te Kalken op 11/03/1610 (7 proles = kinderen). Petronella zélf overleed vóór 24/03/1649: "Betaelt aen het sterfhuijs vande weduwe Lieven Haghens" - SvG (154) van schoondochter Joanna Van Houcke.
(b) PR = bij de geboorte van een kind in 1635 is "Petronilla Moeders Moeder" doopmeter.
(c) Jacob Haghens fs Lievens treedt tot viermaal op als voogd:
- in 1642 van de wees van schoonbroer Michiel Temmerman - SvG Kalken (19)
- in 1649 van de wees van broer Jan, weduwnaar van Tanneken Van Houcke - SvG Kalken (154) en van de wees van zus Joanna, gehuwd met met Jan Gheensins (beiden overleden) - SvG Kalken (155)
- vanaf 1652 van de wezen van Jan De Poortere, weduwnaar van zijn zus Lievijne - SvG Kalken (181).
(d) Jan Haghens fs Lievens is voogd van de wezen van broer Pieter - SvG Kalken (24).
Pieter zélf is in 1648 "pachter vande weesen hofstede" van Adriane, weduwe van Lieven Vanden Abbeele ( Tak 2 - SvG Kalken (141).
(e) uit haar SvG (zie hoger): "Memorie alsoo der weesen vadere ghevlucht hadde tot Dendermonde dwelcke nu niet wel becomelijck is"?


Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Verwevenheid van takken in de 17de-18de eeuw
In Kalken leefden eeuwenlang naamgenoten samen, waarvan de gemeenschappelijke voorvader in mannelijke lijn onbekend blijft omdat zelfs de oudst bewaarde bronnen niet toelaten om hem met enige zekerheid te identificeren. Het staat wel vast dat Takken 1-3-4 (zie hoger) leiden naar mijn stam-betovergrootvader Jacobus HAGHENS (°ca. 1540) met gekende nazaten tot in de 21ste eeuw. Vermoedelijk vindt Tak 5 met Livinus HAGHENS filius Livinus hierbij aansluiting eind 16de eeuw. De link met Jacobus HAGENS filius Livinus van Tak 2 (°ca. 1555) werd nog niet gevonden.

Volgens het kerkelijk recht was een huwelijk in directe lijn (linea recta) sowieso verboden, bijv. tussen broer-zus, moeder-zoon of grootvader-kleindochter. Voor een huwelijk tussen neef-nicht was toestemming van de paus in Rome noodzakelijk. Men spreekt hierbij van de zijdelingse (collaterale) lijn. 

Een huwelijksbeletsel (impedimentum) kon ontstaan uit: 

- bloedverwantschap (consanguinitas): bruid en bruidegom met gemeenschappelijke grootouders (2de graad), overgrootouders (3de graad) of betovergrootouders (4e graad). Een 'gemengde' graad komt voor wanneer bijv. de grootvader van de bruidegom ook de overgrootvader is van de bruid (zie voorbeeld verder)
- aanverwantschap (affinitas): bijv. een weduwe die hertrouwde met de broer van haar overleden man (2de graad) 
- geestelijke verwantschap (cognatio spiritualis): bijv. een weduwe die hertrouwde met de doopheffer van haar kind (geldt ook bij het vormsel) 

De bisschop (pontifex) kon hiervoor toestemming (dispensatio) verlenen, trouwens ook bij hoogdringendheid (bijv. een zwangere bruid). Een dubbele dispensatie kwam voor wanneer er bijv. langs de paternele lijn een gemeenschappelijke grootouder was en in maternele lijn een gemeenschappelijke overgrootouder. 

Hierna 4 voorbeelden hoe de verschillende takken verweven waren via huwelijken. Enkel in het eerste geval was vooraf dispensatie noodzakelijk:  

I. Jacobus HAEGHENS, zoon van Laurentius en Joanna BRACKE ( Tak 3) huwt op 23/07/1656 te Laarne met zijn achternicht Joanna HAEGHENS, dochter van Livinus en Joanna LAMMENS ( Tak 4) met toestemming van de bisschop: "cum dispensatione pontificis in 2° gradu". Eigenlijk een gemengde 2de/3de graad, aangezien er 2 stappen zijn tussen Jacobus en hun gemeenschappelijk voorvader, zijn gelijknamige grootvader Jacobus (mijn stam-betovergrootvader - zie hoger), en 3 stappen bij Joanna, want Jacobus is haar overgrootvader. 

II. Joannes HAEGHENS, zoon van Joannes en Judoca VAN AERDE ( Tak 2) huwt medio 17de eeuw met Maria Anna HAEGHENS, dochter van Joannes en Catharina DHOOGE ( Tak 3) (a)

III. Mijn oud-betovergrootvader Joannes HAEGHENS, zoon van Joannes en Livina VAN AERDE ( Tak 1) huwt op 12/01/1717 met Joanna HAEGHENS, dochter van Jacobus en Joanna DE WILDE ( Tak 2) 

IV. Elisabeth HAEGHENS, dochter van Jan en Joanna VAN HOUCKE ( Tak 5) huwt medio 17e eeuw met Marinus COPPEJANS. Hun zoon Jacobus huwt op 29/04/1702 met Amelberga HAEGENS, dochter van Joannes en Petronella PAUWELS ( Tak 2) 

GBB

(De Gazette van Gend nr. 372 03/07/1815 oproep tot bekendmaking van erfgenamen (a)

(a) Uit het krantenartikel: "Men heeft ook bevonden in de voorzeyde Registers van Kalken, dat Jan Haegens, in houwelyk met Anne van Houcke, heeft verwekt [...] Elisabeth  [...], en men presumeert, dat het is de zelve Elisabeth, die heeft getrouwt geweest met den voornoemden Marinus Coppejans". Mogelijks verrichtte de griffier van Kalken, de Weirt, deze opzoekingen, die tot dezelfde conclusie leiden als mijn eigen onderzoek van deze familieband. "Onbedegen" betekent kinderloos.

Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Verwantschappen in de 16de eeuw

Deze synthese is gebaseerd op een hele reeks (in)directe aanwijzingen uit tal van originele bronnen, zij het met enig voorbehoud omdat bijv. doop-, huwelijks- en overlijdensdata ontbreken.  

 

Tak 1-3-4

 

° Petrus (Pieter) HAGHENS (°ca 1475) > stamoud-grootvader x Beatrix (Beatrice) MAES?  
    ° Floreys? (a) x N,N

             ° Willem (b) x N,N

    ° Jan daude (°ca 1510 (c) x Petronella (Piryne) BONTINCK   > stamoud-ouders

             ° Jacobus (stam-betovergrootvader) x Levina VAN DAMME (d)   > stam-betovergrootouders
                        ° Johannes x Christi(a)na BAUWENS ( Tak 1)   > stam-overgrootouders
                                          xx Livina VAN ZIJPE
                        ° Laurentius x Joanna BRACKE ( Tak 3)
                        ° Livinus x Beatrix VAN AERDE ( Tak 4)

                        ° Elisabeth x Michael BURRICK ( Tak 4)

                        ° Joanna x Hubertus VAILLANT ( Tak 4)

             ° Adrianus x Barbara VERMEERE
                        ° Joanna x Petrus SOETINS
                                       xx Joannes (Hans) CLAPHAUWERS ( kerkarchief rekening 107)

             ° Jan de jonghe (c) x Anna VERHULST

                       ° Adrianus x Elisabeth DE MEESTER (e)

                                         xx Elisabeth VAN DE VELDE
                            ° Clara x Jacobus VAN LAERE
                       ° Elizabeth (f) x Egidius (Gillis) OOSTERLINCK 
                       ° Claudia (Clausyne) x Jonas BRACKE ( kerkarchief rekening 107)

             

(a) ook Floris komt voor (naar het Latijnse Florentius). Hij duikt voor de eerste keer op in : "jan haghens vi bunderen floreyns haghens vi bunderen" (recepis te Raveschoot 18/10/1553)

"Jacob haghens haudt van weesen van florine haghens zeven bunder zailants" (f37r° penningkohieren 1571-72 Raveschoot)
De echtgenote was blijkbaar reeds overleden.

De laatste vermelding vinden we in: "grooten ackere is ghelandt oost de bund van floreys haghens" (denombrement te Raveschoot 20/06/1574).
(b) hij stierf tussen 1586-89 ("we wm haghens" Ferieboek 98).
(c) in leven 1582 (kerkarchief 477: "jan haghens daude...jan haghens zynen zone"). Mogelijk overleden voor 1590: "Ontfaen van jan bauwens fs prs betaeld ande weezen jan haghens" (kerkarchief)  
(d) ook delyne van dâme genoemd (Ferieboek 22/12/1562). wp 134 f107r°: "viii roen lants inde vierdonghe [...] danof is in erffene comen Ln haghens voocht Lauken haghens zynen broere" (10/01/1589). Livinus was dus reeds volwassen, zijn jongere broer Laurentius minderjarig en zijn vader Jacobus (of de moeder) reeds overleden. Mogelijk overleed zij in 1582: "Item betaelt...over de begravenesse vande huysvrauwe jacop haghens desen July 82" (kerkarchief 477 13r°).
(e) zij werd begraven te Kalken op 13/02/1610 "uxor Hadr. hàgens reliquent 4 proles" (liet als echtgenote van Adrianus Hagens 4 kinderen na).

(f) zij was reeds weduwe toen ze begraven werd te Kalken op 26/12/1609. Ze stichtten een eeuwige jaargetijde in de maand december die in 1655 nog steeds werd gehouden. 


Tak 2

 

      °  Joannes (?) x N,N 

         ° Livinus (g)  x N,N

                   ° Jacobus (h) x Margareta ALLEMAN
                   ° Petronella x Livinus VAN (DE) SOMPELE

                   ° Elisabeth x Livinus ROGIERS

         ° Petrus x Elisabeth VAN POUCKE


(g) Overleden vóór 1570 ( Kerkarchief / II Rekeningen van de Armendis anno 1570)
(h) We weten zeker uit het Kalkense landboek van 1610 dat zijn vader Livinus heette: "de we margriete alleman Jacob hagens fs Ln up ontrent een halfbund lants oost tvoorgaende stuc noort de kercstrate west denys bracke zuit pr. Bontijnc". Vergelijk met volgende aktes uit de tweede helft van de 16de eeuw waarin het perceel‘davermate voorkomt: 
- "lieven haghens heeft doen vbieden den wech en zyne bocht tavermate" (1563) 
- "de zelven (de kerkmeesters) maken heesch met...rente van...ten laste van ln haghens fs jans sprekend up een dach[wan]t mersch ghenaempt davermate noort cômen aenden kerckackere" (1588) 
- “Elisabeth haghens Lieven rogiers wyf over Lieven haghens fs Jans van een ghemet etteweede gheleghen aen kerkacker…davermate oost ende zuyt Jan bauwens west Jacob bracke noort den kerckacker" (s.d.) 
- "Ontfaen van jacob haghens en laurs bracke van pachte van viic roe[de]n mersch gheleghen inden meulemeersch comen aenden meulencautere…betaelt over pieter oostel ...ghenaempt davermate" (1588)  
Via de Kalkense XXste penningkohieren (1571-72) weten we waar deze Livinus als eigenaar woonde: "Sauwestraette Lieven haghens fs jans heeft een behuysde stede groot van lande een dachwandt met wuenhuyse, schuer en stalle daer up staen" en er ook pachtte “Sauwestraette... Pieter vanden zype haudt in pachte van lieven haghens 700 roeden ettynghe", “Lieven haghens bezydt in pachte van pr dams een acht bundt ettynghe" en "Den selven noch van jan haghens zynen vadre 1100 roeden lands".

Volgende personen konden nog niet ingepast worden:

Elizabeth x Joannes NAUTS 
Elisabeth x Michael BORM (wellicht Tak 1)
Petronella x Petrus SALEMOEN en haar broer Levinus
Laurentius (+ voor 1572) x Margriete VECHTEN
Laurentia x Gheert DE VEERMAN en haar broer Lieven
Elizabeth x Petrus BRACKE en haar broer (?) Ghyseltbrecht

Livinus daude x Elisabeth VAN LOKEREN


Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Overige koppels uit Kalken-Laarne-Beervelde

Van een 75-tal koppels (soms met gekende ouders) uit de streek van Kalken-Laarne-Beervelde zijn nog te weinig gegevens bekend om die definitief in te passen in één van de 5 Takken:

 

Baecke Christianus  (ex Lokeren)      Joanna x 1669

Bauwens Livina                                 Jacobus x 1719 Kalken (link met Van Aerde?)

Bracke Johannes (ex Wetteren)         Margareta x 1625 Kalken

Brackman Emilius                            Clementina (ex Beervelde) x 1907 (Zeveneken/Beervelde) Ivona De Roose (cf. Ongena Vitalis)

Buyle Petrus                                      Petronella 1750

Callen Livinus                                    Adriana °ca 1580 – Roogis Livinus (cf. Jacobus x Margareta Alleman Tak 2)

Colman Petrus                                   Anna fa Pieter (xx Lieven Vanden Abbeele Svg Laarne (51) – Tobias Tolliers – Petrus Moerloose
                                                          – Egidius Baes ( Tak 4) - Jan DeVeirman
Colman Theophilus Prudent            Leontina x 1921 – Bruggeman Prudentia

Cornelis Jacobus                                Maria °ca 1575 – Livinus  (link Liv x Beatrix Van Aerde?)
                                                          ( wettelijke passering 136 f7v°)

Dauwe Livinus                                   Petronella – Petrus Moerloose – Livina (cf. Egidius Baes Tak 4)

De Beul Jacobus                                Maria °ca 1625 – Catharina – Vellemans Maria – D/Vleeshauwer G

De Bock fa ?                                     Gillis – Verspeet. Liv. – V/Ruiteghem Joan. – Egidius – Scheire Livinus

De Canck Maria Joanna (Laarne)      Petrus (Laarne fs Joannes x S Fonteyne) x 1869

De Fre Casimirus        (Laarne)         Anna Maria (°1841 Kalk.) Verschuren Joannes/Livina Verstraete

De Geest Guillemus                           Catharina 1780

De Groote Seraphinus (Beervelde)     Coleta (ex Laarne) x 1867 - Francisca / dochter Barbara ? °1830

De Lausnay Michael                           Jacoba 1665
De Meyer Livinus                               Maria (°1770)

De Poorter Pieter Jan                         Joanna Petronilla

De Rocker Petrus Joos                       Joanna Petronilla

De Smet Joannes                                Catharina 1795

De Vijlder Dionisius (Denys)               Margareta °ca 1575 ( wett. pass. 137 f137v°)
(+ vóór 1641)

De Vijlder Joannes                              Livina °ca 1605 /Elisabeth/ Dewilde Andreas – V/D Velde Elisabeth

                                                           Van Houcke Gerardus – Van Trappen Petrus ( Jan Van Der Sype x Elisabeth) 

De Vyldere Jan fs Bauwens                 Elisabeth (°1550?)
De Vos Jan Frs                                    Theresia 1780
De Winne Petrus                                  Maria °ca 1600 (cf. Maes Livinus doopheffer Tak 2)

Dhamere Petrus                                   Maria °ca 1610 – Joannes – Maria

Eeckman Petrus (1754-1814)              Isabella

Fiers Seraphin                                      Blondina 1845 – Emma en oudere zus Monica

Fiers Seraphin                                      Monica 1840 – Carolus Ludovicus (cf. D’Hondt Ivonna?)

Fonteyne Severia (naaister Laarne)       Joannes (tapper, gemeenteonderwijzer, ° Lokeren ca 1797 + 13/06/1866 Laarne fs PJ x Rooms Sophia) x 1830

Heirman Camillus (Kalken)                  Leontina (Laarne – fa Engelbertus x Vaere Francisca – Franciscus

Heungens Andreas                               Mechtildis 1710

Heyse Eugenia                                     Carolus Eugenius +1793 (Zele)

Huybrecht Bartholomeus                      Joanna x 1705

Nauts Joannes                                     Elisabeth +1619 – Jacobus

Ongena Vitalis                                   Valeria x 1905 (ex Zeveneken) – Clementina – Lammens Frs.

Platinck Livinus                                    Maria 1610

Roels Joannes Frs                                Maria Jacoba 1770

Rooms Sophia                                     Petrus Josephus

Rottiers Wilhelmus                               Petronella 1605 – Jacobus Bracke

Salemoen Petrus                                  Petronella (°ca 1560) - Levinus - Margareta

Schepens Joannes (Laarne)                  Judoca (Anselaar) Jan/Elisabeth/Jacoba/Joanna/Joannes Ongena

                                                           (fa Livinus x B. Van Aerde?)
                                                            ( wett. pass. 137 f74r°)

Staelens Petronella                               Laurentius

Stroebant Alexandrina                          Benedictus 1790 (Zele)

Taelman Benjamin                                Rosalia Angelina

Troch Franciscus                                  Maria Francisca Monica

Van Acker Frans                                  Maria Josina

Van Aerde Petrus                                 Catharina 1620 Adrianus - Clara/Dionisius Vandevelde-Catharina Van Damme
                                                            Van Aerde Amelberga (ook meter Egidius x Van Peteghem Jacoba)
                                                              wellicht fa Adrianus en Elisabeth Van Velde = 03/11/1613 

Van Bogaert Paulina                             Gustavus Joannes 1830 (Zele)

Van Brussel Joannes                             Joanna x 1725 Catharina Dhooge

Van De Wynkel Adolphus (Menen)      Maria Carolina (Laarne fa Joannes x S Fonteyne) x 1872

Van Der Sype Jan + voor 1671            Elisabeth 1603 Catharina / Livina ( Jan De Vijlder x Livina - Wett. Pass. 139)
Van Hoecke Maria                               Jan

Van Hoesen Bernardus                         Elisabeth (Zaffelare)

Van Hooric Catharina                           Livinus ca° 1590

Van Heerzele Laurentius                       Joanna (fa Livinus - SvG Laarne 26/11/1711) 1640-1706 x 1668  - Van Brussel Joanna
                                                               (z
us Livinus x Joanna Lammens?) (a)

Van Kerckhove Judoca                        Joannes Baptista (Zele)

Van Wesemael Petrus                           Amelia 1840 Rosalia

Vandevelde Amelberga                         Jacobus - Elisabeth/Joannes/Petrus/Frs x Bruggeman Livina

Vandevelde Benedictius                        fa (N?) Jan Frs x MA Rogiers

Vandevelde Maria Anna                       Livinus x 1748

Verhofste Joanna (Destelb.)                Livinus Frs. x 1831 fs Petrus x Van Kerckhove Livina Maria

Verhove Catharina                             Joannes (° Zeveneken) x 1817 t. Petrus Joannes Verhaegen – Isabella Nobels

Vermeiren Henricus                              Joanna 1635 – De Geest Joannes

Vervaet Michael                                   Catharina

Vliebergh Coleta (Laarne)                     Desiderius (Laarne fs Joannes x Severia Fonteyne) x 1868


(a) vermeld als Laurens Van Heersele en Anna Haeghens in het quoteboek van Raveschoot uit 1685.

Tot slot nog deze kleine tak:

° Franciscus x Lokeren 1637 Maria VAN PETEGHEM (b)
   ° Christiana x1668 Joannes ONGENA
   ° Livina x Egidius (Gilles) SAEY (Heusden)
                xx Adrianus DE WILDE (quoteboek Raveschoot 1685)
° Egidius (c) x Jacoba VAN PETEGHEM 1603-1684
   ° Catharina x Laurentius BRACKE †1698 (woonden op het Cootveld - SvG Kalken)
   ° Amelberga 1652-1727 x Judocus (Jooris) CLINCKSPOOR (d)
   ° Maria 1640-1679 x1669 Joannes (Joes) BONTINCK (burgemeester - PR Dopen Kalken)

(b) er is een link tussen broers (?) Franciscus & Egidius en Joannes x Maria De Vos en hun zoon Joannes x Petronella Pauwels ( Tak 2).
Mogelijks werd Franciscus op 06/03/1607 gedoopt als zoon van Jacobus x N,N (PR = Kalken).
(c) Egidius stierf wellicht op 10/05/1668 (PR Kalken)  WP 137 f204r°.
(d) Jooris is in 1698 voochd maternel van de wezen van schoonzus Cathelijne Haeghens, gehuwd met Laureijs Bracke - SvG Kalken (541).

 


Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.De Raad van Vlaanderen

Tijdens het Ancien Régime was de Raad van Vlaanderen het hoogste rechtscollege in het graafschap. Filips de Stoute richtte het orgaan op in 1386, dat van 1409 tot 1778 meestal zetelde in het Gentse Gravensteen. In eerste aanleg werden zaken behandeld zoals majesteitschennis en geschillen tussen steden, parochies, heren, kerkelijke instellingen, en tussen hen en particulieren. In beroep werd het vonnis van een plaatselijke rechtbank bevestigd, óf nietig verklaard, waardoor de beklaagde de rechtszaak won.  

Met meer dan 1 km archief is dit het belangrijkste fonds in het RA Gent. De chronologisch opgebouwde en geklapperde Inventaris van het Archief van de Raad van Vlaanderen (J. BUNTINX, 1978) telt 3 naamgenoten: 

N° 11510

"Jan Haeghens, balj. van de heerl. Raveschoot in Wetteren (a), en Guillaume Drieghe (b), leenman van deze heerl., c. Macharius Everaert (Wetteren): schuld wegens koop van land" (12/06/1643).

jan-haeghens-2

(c)

(a) mijn stam-overgrootvader ( Generatie IV).
(b) Ferieboek 100.
(c) de procureur adlites in de tekst was een ambtenaar die een advocaat assisteerde, stukken naar de rechtbank bracht en eenvoudige rechtshandelingen pleegde, maar zelf niet pleitte. Opvallend is de voorgedrukte notitie, waarbij enkel nog namen en datum in te vullen zijn, wellicht om een uniforme werking te garanderen en de administratie te stroomlijnen.

N° 18453

"Charles Falentin, wapenkoning (d), c. Jeremias Haeghens (Brugge): dragen van "épée" (1688).
( De Liggeren van de Antwerpse Sint-Lucas gilde)

(d) zag toe op het correct voeren van adellijke titels en het dragen van de attributen, en controleerde ook de genealogieën. Het verwerven van status en rijkdom stonden op het spel, en soms werd de integriteit dan ook in twijfel getrokken. 
"Le soussigné Hérault et Roy d'Armes de Sa Majesté a titre de Flandre, etc., atteste et certifie que la maison de Casembroot est noble, ancienne et originele de la dite comté de Flandre, et que Jean De Casembroot, seigneur de Rynesteen et Williche-Langerack, est directement descendu de la dite noble famille, selon les documens et enseignemens qui sont en mon pouvoir et registre. En foi de quoy j'ai signé la présente déclaration de ma main et mon seau, fait en Brusselles, ce 2ième jour de May 1687, (Signé) Ch. FALENTYN" (Bruges et le Franc ou leur magistrature et leur noblesse: avec des données historiques et généalogiques sur chaque famille, Volume 4, J. GAILLIARD, 1860, p. 384).

De aanklacht luidde als volgt: "en mespris des placcarts de sadite Mate. et des ordonnances de ce conseil publiées le 5e. de juillet de l'an passé, certain jeremias haeghens bourgeois (e) à Bruges, s'avance de se porter en gentilhomme (f), et se pinser journellement avec l'eppée au costé, sur le marché et ruës de ladite ville, quoy qu'il fut advise par le Remonstrant en personne, que telle marque d’honneur ne luy competait aucunement, et qu'il eut a en desister, mais inutilement cest pourquoij le Remonstrant supplie humblement la Cour estre ferme de luy ordonner de desister promptement dudit port d'eppée, et de le condemner en l'amende portée par lesdites ordonnances, avec despens et vacations".

(e) Franse benaming voor 'poorter': burger met voorrechten op fiscaal-, rechterlijk-, economisch en politiek vlak binnen de middeleeuwse stadsmuren ( Kalken in de 'slaepere' van de abdij van Roosenberg (1466).

(f) edelman.

Als verdediging voerde hij aan: "qu'il serait [dit il] militaire et soldat dans la... du colonel portes, ce qu'on ne croit pas" en "qu'il etait estranger, comme en effet il se trouve qu'il est d'Anvers, mais pourtant bourgeois et domicilié avecq sa femme audit Bruges depuis longtemps". De uitspraak van de Raad is niet gekend. Via www.archiefbankbrugge.be kan men na gratis registratie Brugse buitenpoorters opzoeken tussen 1548-1788 en poorters tussen 1418-1794 (beiden met scans van de originelen en naamindexen). Jeremias heb ik er echter niet in terug gevonden.

N° 20510

"Petrus van der Wee, priester te Antwerpen, en Jaspar-Marianus de Leeuw (Beveren-Waas) c. Elisabeth Haeghens (Antwerpen), wed. van Jan-Pedro Gillis, en cons.: erfenis - hypotheek" (1715). Zij was een dochter en erfgename van de voormelde Jeremias ( De liggeren van de Antwerpse Sint-Lucas gilde). 

G. ROGIERS ontsloot een hele reeks criminele processen voor de Raad van Vlaanderen tussen 1671 en 1723 die een beeld geven van het dagelijkse reilen en zeilen in de toenmalige samenleving (zie de PDF-bijlage onderaan). Elk examen (verhoor) verliep aan de hand van een reeks tichten (vragen) en antwoorden. Het Hof kon de partijen vragen om een preuve (bewijs) te leveren van een beweerd feit. De stukken, met in de kantlijn soms de sententie (vonnis), staan bol van juridisch jargon uit die tijd (een verklarende woordenlijst staat op Deel 1 p. 5). Regelmatig moest een gedaagde een borgsom in Carolus gulden (rekenmunt) betalen om te beloven gevolg te geven aan elke aanmaning van het Hof om zich aan te melden. Bij verstek werd de borgsom verbeurd verklaard. Die kon ook als zekerheid dienen voor de betaling van boetes en procedurekosten. Bij een boete werd de schuldenaar vastgehouden tot de betaling cash geregeld was of na borgstelling van bezittingen (bijv. een dier of meubel). Zelfs bij vrijspraak moest de gedaagde bijna altijd instaan voor reeds gemaakte kosten.

(g) 

"Omme te gheraeken totte waerheyt" kon het Hof dreigen met tortuur (foltering) wanneer een betichte van een ernstig misdrijf weigerde te bekennen, zoals moord of valsmunterij (muntslag was het voorrecht van de Kroon).  Soms kwam het effectief tot een geseling of een scherp examen met de halsband in het viercant, een zaaltje in het Gravensteen boven de toegangspoort. De scherprechter (beul) plaatste de verdachte op een driepikkel, de voeten en armen werden op de rug samengebonden, en uitgestrekt met een gewicht dat men van tijd tot tijd verzwaarde. Rond de hals zat een ijzeren band langs de binnenzijde bezet met honderden pinnen. Op de buitenzijde zaten 4 ringen, waaruit een touw werd gespannen naar de muur, zodat de halsband altijd strak zat. Zolang de verdachte kracht genoeg bezat om het hoofd recht te houden, hinderden de pinnen niet. 

Deze beproeving kon uren-, soms dagenlang doorgaan in het bijzijn van een griffier, die plichtsbewust alle reacties noteerde. Hoewel dit gebeurde onder dokterstoezicht, lieten sommigen hierbij het leven. Bekentenissen moesten nadien uit vrije wil herhaald worden om rechtsgeldig te zijn. Velen vertelden uiteindelijk om het even wat om van de pijn verlost te zijn. Als de verdachte zijn verklaringen herriep, riskeerde hij een nieuwe ondervraging. Bij vonnis werden sommigen ter dood veroordeeld "mette coorde aen eene potence" (galg) op het Veerleplein aan het Gravensteen.

De Kalkenaars die aan bod komen waren gelukkig een ander lot beschoren:

Deel 1 Folio 27r° 26.11.1672 Vonnis over Heindrick HUBRECHTS, griffier van Kalken Beschuldiging: samen met wijnhandelaar Gheeraert COENE zette hij een grootschalige wijnsmokkel op vanuit de Verenigde Provinciën. Hierbij had een zwaar grensincident plaats waarbij wapens gebruikt werden. Dit gebeurde in september 1669. Uitspraak: voor drie jaar verbannen uit het ambacht van Assenede en 1600 gulden boete. Hij dient ook zelf de proceskosten te betalen.

Deel 1 Folio 282v° 23.02.1703 Livine VAN AERDE (g), dochter van Jan, 27 jaar, huisvrouw van Jacques DE VEERMAN, wonend in Den Gulden Appel te Kalken, wordt verhoord. Zij kreeg een deurwaarder over de vloer om haar meubels af te halen, maar die had zonder de waardin gerekend. Ze houdt staande dat ze hem en zijn assistenten "geen molest" gedaan heeft. Ook belette ze hem niet zijn exploot uit te voeren, maar toch traden zij uiterst agressief op. Ze gooiden haar op de grond, legden haar op de rug en probeerden haar keel toe te knijpen, zodat “sy nauwelycx haeren aesem en conde haelen”. Ze droegen "alle haere meubelen ende cattheylen van huysraede mee". "Ze is soo ghealtereert geweest dat sy den tweeden dach daernaer is misvallen van eene vrucht van twee maenden aut".

Deel 4 Folio 283v° 26.02.1703 Het Hof laat Livine VAN AERDE naar huis gaan. Zij moet zweren dat zij zich zal aanmelden in het Gravensteen, telkens procureur MATTON haar verwittigt dat het Hof haar daartoe aanmaant. Als zekerheid voor de betaling van reeds gemaakte kosten, de (eventuele) toekomstige procedurekosten en het zich aanmelden in het Gravensteen, dient zij 100 gulden borgsom te betalen. Dit laatste binnen de acht dagen.

(g) Anno 1730: "int gesagh van Adriaen haegens als uniquen hoir ten sterfhuijfe van Livijne van aerde wede. van jacquis de veirman ghecondemneerden" (RA Beveren, OAK, F. Rechtspraak in geschillen, 120 Vonnissen) en "behuysde hofstede op de Cruyssen [...] gecompeteert hebbende Adriaen Haeghens als hoir ten sterfhuyse van Livijne Van Aerde weduwe Jacobus De Veirman" (C. DAUWE, Calcken door de eeuwen heen, 1908, p. 57). De enige kandidaat is Adrianus HAEGENS, zoon van Aegidius en Joanna VERROOTEN, ° 24/04/1671 te Kalken ( Tak 3). Het is onduidelijk waarom hij erfgenaam was. 

In de bijlage van de 4 delen Folio 186v° Mattheus JANSSENS uit Kalken, heeft Pieter HUBRECHT gedood. Het verzoek tot remissie (h) werd juridisch volledig in orde bevonden en na betaling van 36 gulden boete werd de zaak op 27 juli 1697 afgesloten.

(h) In tegenstelling tot een gratieverlening nà een veroordeling, zette de Koning bij een remissie iemand die een delict pleegde terug in de samenleving nog voor het proces plaatsvond. Veelal ging het om zaken als (onvrijwillige) doodslag. Dit gebeurde pas na een onderzoek bij de plaatselijke overheid en goedkeuring van het dossier, betaling van een schadevergoeding aan de familie van het slachtoffer en de gerechtskosten, en een boete aan de Koning. Zo trachtte men conflicten tussen families te ontmijnen zonder dat een van de betrokken partijen het recht in eigen handen nam.

Bijlagen:
G. ROGIERS - Criminele processen Raad van Vlaanderen (1671-1723).pdf (3.6 MB)   


Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.De Staat van Goed: een rijke bron

Hierna een selectie van enkele Staten van Goed, een zeer dankbare bron:
(www.heemkunde-vlaanderen.be/uploads/bladwijzer/bladwijzer02/bladwijzer02_vermoesen.pdf.)

I. In de SvG van Livinus Haghens ( Tak 4 overleden op 08 mei 1667 te Laarne) werden bij de 
venditie (openbare verkoop) financiële afspraken vastgelegd tussen zijn weduwe, Joanna Van Brussel en de hoirs (erfgenamen) uit zijn 1e en 2e huwelijk, "conform de costuyme vanden lande van dendermonde". Joanna stierf wellicht ca. 1704, want in dat jaar erft zoon Adriaen van haar "t derde van de bewalde hofstede van Ln Hagens W de severstrate dander twee deelen jaecques haghens van 375 R" (Laarnse quoteboek 313v°). 
Uit de inleiding: "
Staet ende inventaris in baete ende commere ghemackt ten sterfhuyse van lieven haghens fs lievens overleden binnen de prochie van laerne op den XXViij maye XVI honderd sevenentsestygh welcke staet by voogd maeckt en overgheeft janneken van bruyssele syne we. als hauderigge tsyner ghebleven ter verzoucke van jan andries pretor en lyvfken haghens mitsga jacques haghens in huwel hebbende tanneken haghens ende janneken haghens noch jonghe dochter wesende by ghetydeghe haude hare tself bedeghen allen kinderen vanden overledene ghewonnen binnen huwel by janneken lammens fa lievens syne eerste huysvr was."
(RABW, OAL, Gerechtelijk gedeelte, Registers gehouden voor de inschrijving van de staten van goed, 1583-1795. nr. 248 , losse bundels (1667-1669)


Uittreksels:

- "erfgront ende bodeme van leene ghecomen van de syde vanden overledene...dhelft van eene behuysde hofstede ghestaen ende gheleghen binnen de prochie van laerne danof dander helft competeert voorn de zes kinderen vanden overledene ghewonnen bij tvoorn janneken lammens west de revierstraete (a) oost de we ende hoirs jacques coolman suyt dhofstede van pretor (baljuw) baudewyn coolman fs (...) en noort dhofstede van (...) van hoosele"
- "item is den overledene erfachtych ghestorven was hem competerende eene partye van lande gheleghen binnen de prochie van calckene ghenaempt dheye (b) achter de hofstede van pieter van rysselberghe west de voorn hofstede suyt de strate groot omtrent (...) metten laste vande rente van twee ponden grooten tsjaers danop beset in proffyte van de we en hoirs van pieter tolliers"
-  "schuldich aen meester laurs haghens eene rente van dry ponden groot tsjaers de penninck XVIe"
-  "aen laurs haghens (c) ontvanger up den wyck van raveschoot"

-  "schuldigh aen lieven haghens fs jans eene rente"

-  "jaquemyne haghens ghestede bagyne t St Lysbetten binnen Ghendt"(d)
-  "jacques haghens (swaghere) is schuldich...over de coop van het peert ende ander arnas (e)" 


(a) (a) Tak 4.
(b) mogelijks link met erfgrond van stam-grootvader Jacobus.
(c) ontfermde zich over de inkomsten uit belastingen en boetes. Waarschijnlijk Laurentius, gehuwd met Catharina Van Peteghem. Zie ook: “Aldus wettelijck verkent ende ghepasseert ter manynghe van Gillis De Vylder, Bailliu, ende vonnesse van Pieter Scheere ende Laureys Hagens, mannen van leene van den voornoemden leenhove. Actum desen 11 July 1663 (Calcken door de eeuwen heen, de Heerlijkheid Raveschoot, C. DAUWE, 1908, p. 91). Op 26 november 1649 was hij ook aanwezig bij de openbare verkoop van het leen op 'den taerweackere' in een taverne op den hoeck van Raveschoot (id.). Deze akker zou later overgaan op zijn kleinzoon Livinus, en op diens dochter Joanna Maria ( Heerlijkheid Raveschoot).

(d) Begijnen te Gent.
(e) paardengetuig.

II. Op een avond bekijk ik de gezinsfiche van Joannes en Petronilla BRACKE ( Tak 1). Hij huwde op 18 november 1673 te Kalken, maar was afkomstig van Lokeren, en vele van zijn nazaten woonden net als mijn voorouders in de Schriekwijk. Wat was het verband? 
Uitgerekend de dag nadien vind ik in het SAG zijn losse SvG
! Toeval bestaat (niet)? Hij werd op 01/03/1719 begraven, 81j. oud (PR+ Kalken). Vader Petrus huwde op 22/04/1640 met Anna SLOYR ( Lokerse tak). Zijn schoonbroer Christiaen Vervaet, gehuwd met zus Elisabetha, werd als voogd aangeduid. Lieven Schepens trad op als "gheswooren prsyer ende costumier" (beëdigd schatter en raadgever ivm het gewoonterecht).

nzdc1bj39e


"Liquidaetie ende bewys van goede ghemaeckt ten steerfhuyse  van jan haghens filius pieters die overleden is binnen de prochie heerelijckhede van calckene op den achtentwintighsten februarij seventhien hondert neghenthiene saligher memorie daer hauderigghe ghebleven is pieternelle bracke fa jans"

(SAG, FP/2734bis, verzameling familiepapieren HAGHENS. Waarom bevond deze SvG zich in het SAG en niet het RAG? "Een andere specifieke casus van vermenging van stedelijk archief en privé-archief vormen de reeksen Familiepapieren, Familiefonds Handboeken, Genealogieën en Vreemde Steden. Deze reeksen werden omstreeks 1890 geconstrueerd met behulp van door de Gentse schepenbanken geconsigneerde (*) en gesekwestreerde privé-archieven. Meer specifiek gaat het om archief van de griffie van de schepenbank van de Keure (sekwester) en (vooral) archief van de schepenbank van Gedele (verdeling van sterfhuizen). Privé-documenten van overledenen en gefailleerden werden in bepaalde gevallen in beslag genomen en beheerd door vertegenwoordigers van de stedelijke overheid." (www.archiefbank.be)

(*) in bewaring gegeven, zodat ze bij rechtszaken als bewijslast konden dienen en ter inzage lagen voor de tegenpartij. 





Hier zit de missing link tussen de takken uit Lokeren en Kalken:

- uit de SvG van stam-grootvader Jacobus: "In erven...Item lants in de heijstraete onverdeelt met Pieter Hagens, over dese hilft 400 roeden, oost en noort de straete, suijt Pieter Bracke". Zoon Joannes erfde dit stuk land.
- uit de SvG van stam-vader Jan Haghens fs Jacques: "Gronden van erfven...Item lants ghenaempt de half heije, 400 roeden, oost ende noort de heijstraete, west Jan Haghens fs Pieters in de zelve heije".
- uit de SvG van Jan haghens fs Pieters: "Item is den overleden eerfachtigh ghestorven met eene partye landts ghelegen alsvooren binnen calckene ghenaemt de halve heye oost jan haegens in dezelve (?) partye suyt de weduwe jan bracke west joos roegies noort het straetken dat hiermede gaet groot in eerven vier hondert vijftigh roeden".

Volgende percelen staan met naam genoemd: de halve heyie, groote heyie, de bracke, doorsselaers, thalf walleken en gheheele walleken. 


III. Uit de SvG van Livinus De Poorter : "Staet Inventaris ende [...] ghemaect ten sterfhuyse van 
lieven de poortere de sone jans en livijne haghens fa lievens overleden binnen de prochie van warhem baroenie van berghen St winocx (f) ter jaern 1666 ende [...] binnen de prochie van calckene [...] ten verzoucke van petronella de dochter van jooris van rysselberghe fs jans gheprocureert by elisabeth haghens fs jan gheboortig  van de prochie van laerne". "Faict double [...] ende betaelt by christiaen vervaet (g)".

(f) Warhem en Sint-Winoksbergen, nu Bergues (Frans-Vlaanderen/Frankrijk).

(g) na het overlijden van Georgius Van Rysselberghe hertrouwde Elisabeth met Christianus Vervaet ( Tak 1). De band met Livijne fa Lievens (mogelijks °29/04/1641 fa Livinus en Lammens Joanna - PR= Kalken) staat nog niet vast.
 

IV. Uit de SvG van Andries Haghens fs Lievens ( Tak 4 †02/11/1687 te Laarne) gehuwd met Janneken Dierickx, met zijn broer Pieter als voogd paterneel:

Erfgronden:

 

- “een partye van lande up den hoứck van Raveschoot (i) gheleghen in het leen van Raffeschoot appendentie van prochie van wetteren oost ende noort jan fielijps suyt joos van damme west tgoet van raffelschoot groot in erven vier hondert roeden…dese bovenstande stucke landts ghedeeligh leen”

- zaailand in Kalken “den schoot” en “een partye mersch in broeck mersch”

- stukken land in Laarne, “het bosken“ (j) en “den nieuwen acker”
- "item is schuldich aen jan haghens over arbeyt loon van perdeweerck (k)". 

(i) uit de Laarnse SvG (21) van Lauryntien Schaepdryvers: “…Betaelinghe aen Jan van Eesvelde ontfangher over den houck van Raveschoot over 2 settijnghen..." (jaarlijkse grondbelasting). Zij was gehuwd met Jan Haghens, en tante van Andries.
(j) "Tboschken, west dhofstede van Pieter Coolman over Andries Lammens" (mutatie 1663 Andries Haghens fs Lievens van Jacques Haghens).

(k) het gebruik van een paard voor bijv. transport en omploegen.

V. Uit de SvG van Catthelyne fa Andries (†13/04/1689 te Laarne), gehuwd met Lieven Colleman, die aansluit bij de vorige SvG van haar vader:


Erfgronden:

- “de overledene is erfachtich ghestorven vut een vijfde paert ofte deel lighende onverdeelt ten sterfhuyse van andries haghens den overledene susters ende broeder vyt (?) ten sterfhuyse van andries haghens, van een stuck landts gheleghen binnen raffeschoot appendentie van prochie van wetteren, zynde ghedeelicht leen, oost en noort jan fielijps suyt joos van damme west tgoet van raffeschoot"

- "partye landt inde nieuwen acker...suyt pr. haghens..." en "een stucke landts...ghenaempt het bosken"


Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Oorlogsschade in Kalken (1673)

Vanaf de tweede helft van de zestiende eeuw had Kalken regelmatig te lijden onder allerlei oorlogen en revoltes. Zo plunderden tijdens de Frans-Nederlandse oorlog (1672-79) de Franse troepen de Zuidelijke Nederlanden in de maanden mei-juni van 1673. DE POTTER en BROECKAERT verwoordden het zo in hun Geschiedenis van Kalken (1889): "Ook in de tweede helft der XVIIe eeuw, toen Vlaanderen door de krijgsbenden van den Franschen koning Lodewijk XIV verwoest, vertrappeld en uitgebuit werd, zoodat op geen ander tijdstip al onze dorpsbewoners meer hebben afgezien, toen ook had Kalken zijn aandeel in de rampen en onheilen, waarmede toen onze zoo diep beproefde gewesten getroffen werden". 


C. DAUWE gaat hier dieper op in in zijn Calcken door de eeuwen heen (1908): "Beroerde tijden - Reeds dikwijls hadden onze inwoners al hunne tilbare goederen naar de versterkte steden, namelijk naar Gent, met wagens of schepen, moeten wegvoeren, waardoor zij veel schade leden. Onder andere in Mei 1673 was het eene algemene vlucht, niet min dan 385 huisgezinnen hadden elders hunne roerende have in veiligheid gebracht. De franschen waren viermaal over de Schelde gekomen en hadden achttien voorname hofsteden ten gronde afgebrand" (pag. 160) en "Algemeene vlucht - De Calckenaren die, door hunne uitzendelingen (verkenners), de bewegingen dezer gedoopte schavuiten kenden, wachtten natuurlijk hunne komst niet af, maar verhuisden, met al wat tilbaar was op wagens in en schepen naar elders, bijkans uitsluitelijk naar Gent; alwaar zij kamers en zolders huurden om hunne waarden en meubelen te bergen. De eerste algemeene verhuizing, welke wij in de oorkonden aantreffen, is van Mei 1673." (pag. 276). 


Toen de rust was weergekeerd, maanden de officieren de Kalkenaars aan om schadeclaims in te dienen die werden gebundeld en verstuurd naar Dendermonde: "Staedt ende declaratie vande oncosten schaeden ende interesten bijde insetenen der prochie van calcken bijgevoeght ende ghesupporteerd de welcke ghecauseert zijn door het legher vanden koninck van vranckerijcke gheduerende zijne leste passagie door dese provincij van vlaenderen" (12/06/1673) (RAG, OAK, Militaire Prestaties, 71).


6 naamgenoten komen voor. Geen enkele is met zekerheid te identificeren: 


F4v°-5r° "Gilles haghens verclaert ter oirsaeke voorschrevene (a) beschadight te wesen volgens syn billyet (b) alhier gheexpliceert ende bij hem onderteeckend de somme van xxxii...

(a) Verwijzing naar het vorige item: "de voorseijde fransschen legher passsery door onse provintie van vlaenderen".
(b) Hier in de betekenis van: "Een papier waarop iets bekendgemaakt wordt of verklaard ' (WNT).

F6r° "Jan haghens verclaert beschadigt t'sijne... voorschreven vluchten syn meubelen... volgens syn billyet de somme van xx...

F12v° "Denijs haghens soo vande... als vut syne huijs... gheweest te wesen syne huijsvrauwe tot gendt ende anderssints... de somme van xii..."

F16v° "Jan haghens ter causen van... vluchten syn meubels naer ghendt thalen ende verledt (c) ...de bewaeringhe de somme van xii..."

(c) het niet kunnen uitoefenen van handelsactiviteiten.

F27v° "Jan haghens verclaert ter causen alsvooren beschae...te wesen de somme van...

F? "Jaecqs haghens alvooren de somme van xx...

Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Het archief van de Heren van Laarne

Eind 2017 verscheen de Voorlopige inventaris van het archief van de heren van Laarne, bewaard in het kasteel van Laarne, nrs. 1-1300 online van historicus Eric BALTHAU, voorziter van heemkundige kring Castellum ( Aanbevolen lectuur / Historische artikels over Kalken/Laarne). Zijn meerjaren project ontsluit het privé-archief van de familie van Vilsteren en aanverwante families. Het werd onderverdeeld in thematische opbergdozen en stelt het zo veilig voor de toekomst. POTTER & BROECKAERT verwezen er reeds naar in hun Geschiedenis van Laarne (1889): "In de zaal des eersten verdieps van den westertoren berusten de handvesten des kasteels". Uit een krantenartikel in De Gentenaar met (voormalig?) bewoner en conservator, jonker Paul de Pessemier 's Gravendries, tevens erevoorzitter van Castellum: "In zijn kasteel heeft hij zelfs zijn persoonlijke bibliotheek, de archiefkamer waar sinds de 14de eeuw authentieke geschriften over de ex-bewoners bewaard worden". Hij besteedde meerdere jaren aan het opsporen en terugvorderen van alle archiefstukken en landboeken van het Slot van Laarne die her en der verspreid zaten. 

7ccuaexxi