G E N E R A T I E S   XV-X

In 1980 werd ik als adolescent getroffen door het stamboomvirus. Tijdens een zondagsbezoek vroeg ik aan mijn grootvader langs vaderszijde Willy HAEGHENS, met wie ik goed bevriend was, hoe zijn vader en grootvader heetten. Dat waren Achilles en Sebastianus HAEGHENS, naar wie hij vernoemd was. De voornaam van diens vader kende hij niet, maar hij beloofde eens te snuffelen in de bewaarde familiedocumenten. De week nadien gaf hij me de handige gids Klim in je stamboom, praktische wenken voor beginnende familievorsers (M. MISPELON, Handzame, 1970), samen met het bidprentje en trouwboekje van landbouwer Sebastianus HAEGHENS, mijn bet-overgrootvader. Die huwde op 24/07/1867 met Philomena De Kesel in het Oost-Vlaamse Kalken, sinds 1977 een deelgemeente van Laarne. Het document was gewikkeld in plastic folie en bevatte de namen van zijn ouders, maar mijn grootvader kon er niks van maken. Met enige moeite kon ik toch de namen ontcijferen: B-a-r-t-h-o-l-o-m-e-u-s HAEGHENS en Coleta Baeten.

Uit later onderzoek bleek dat dit koppel zeker niet gespaard werd, want maar liefst zes van hun negen kinderen overleed vroegtijdig:

(a) De familie was toen reeds verhuisd van de Sauwerstraat in Kalken naar de Brugstraat ( Het Project POPPKAD). In het bevolkingsregister van 1838 staan op dit adres ingeschreven: Bartholomeus en zijn echtgenote Coleta Baeten, Melania Baeten, haar dochter uit een vorige relatie (°11/12/1826 Kalken - zij beviel in de ouderlijke woning in de Sauwerstraat), en hun twee kinderen, Sebastiaen en Josepha Francisca (RAG, MAK, 25). 

Mijn grootvader en ik besloten om samen een stamboomonderzoek te starten: een boeiende reis die via 15 honkvaste generaties van voornamelijk landbouwersgezinnen zou uitmonden in de Vroegmoderne Tijd, eind 15de eeuw. Het creëert een gevoel van verbondenheid met onze voorouders die stevig verankerd waren in de plaatselijke gemeenschap. We kennen hen natuurlijk niet persoonlijk, maar zo komt hun verhaal, met alle voor- en tegenspoed, wel deels terug tot leven. Wellicht vroegen zij zich soms ook af van wie ze precies afstamden, al was levensonderhoud prioritair en de vrije tijd schaars. Bovendien hadden slechts enkelen een hogere opleiding genoten en zaten de bronnen toen verspreid over weinig toegankelijke archieven.

Noch ikzelf, mijn vader Freddy of grootvader Willy hebben broers of zussen, dus we hadden weinig aanknopingspunten. Alle naamdragers uit de witte telefoongids kregen een korte brief met vragen over hun herkomst. We kregen niet veel respons, maar gelukkig reageerden er drie zussen en een broer (d) uit Laarne, die ons vriendelijk uitnodigden op zelfgemalen koffie op een zaterdagnamiddag. Sinds vele generaties woonden ze in de wijk Meirhoek in de Korte Meire 11, nu vlakbij het wooncomplex Haeghensgoed, dat deels gebouwd is op gronden die de familie in de vorige eeuw stelselmatig verkocht. Zij bleken nazaten te zijn van Ludovicus HAEGHENS, een broer van 'onze' Bartholomeus.

(d) Cyriel Haeghens stond toen geregistreerd als uitbater van een landbouwbedrijf met 40 runderen en 120 varkens (A. VAN DE SOMPEL, 'Landbouwbedrijven in Kalken en Laarne eind de jaren 1970 - begin de jaren 1980: een zicht op de veestapel' in Castellum, Jg. 40, 1-2, maart-juni 2023, p. 102).

Eerst werd voor deze nieuwe verkaveling de naam Hof ter Hagen voorgesteld, maar historicus Eric BALTHAU, sinds 2021 voorzitter van de Vereniging voor Lokale Geschiedenis van Kalken en Laarne, tekende bezwaar aan omdat de spelling van de familienaam niet correct was. De provinciale afdeling van de Koninklijke Vlaamse Commissie van advies voor plaatsnaamgeving bracht nadien een gunstig advies uit, met deze aanpassingen: correcte schrijfwijze van de naam, die zou kunnen verwijzen naar een meervoudsvorm van haag, en Hof vervangen door goed, aangezien de familie naast de hoeve ook nog partijen grond bezat. Op 4 maart 1999 besloot de gemeenteraad unaniem de huidige naam te aanvaarden.

Tijdens ons bezoek te Laarne kregen we tot onze verrassing een bidprentje van oud-vader Bartholomeus te zien, samen met de staat van goed van zijn vader (zie Generatie IX). Deze akten werden opgemaakt wanneer één van de ouders met minderjarige kinderen (toen <25j.) kwam te overlijden. Deze gedetailleerde inventarissen bevatten erfgronden en/of de gronden die tijdens het huwelijk werden verworven (in conquest), de baten en schulden, de geschatte waarde van de inboedel en gewassen, onkosten voor het opmaken van het document, begrafeniskosten en de aanstelling van naaste familieleden als voogden. Ze bieden een inkijk in de leefwereld van onze voorouders en vormen een onmisbaar werkinstrument voor de serieuze genealoog ( De Staat van Goed, een rijke bron).

In 2009 keerde ik terug om foto's te nemen, maar het bidprentje was helaas onvindbaar. Pas in 2020 vond ik een exemplaar ( Bidprentje oud-vader Bartholomeus HAEGHENS duikt na 40 jaar weer op). De staat van goed lag gelukkig wel nog opgeborgen in een kast ( Testament en erfdeel oud-vader Bartholomeus HAEGHENS). In datzelfde jaar kreeg ik een mail van hun neef Joseph HAEGHENS, wiens vader Maurits zijn echtgenote was gevolgd naar Dinant, en zo de Waalse tak stichtte. Maurits HAEGHENS kreeg een dochter en 4 zonen, waarvan er drie mannelijke nakomelingen hebben. Zo blijft het voortbestaan van de familienaam in Wallonië verzekerd.

G E N E R A T I E   IX

Bartholomeus en Ludovicus Haeghens staan beiden als zonen vermeld in de staat van goed van Livinus Franciscus HAEGHENS, die gehuwd was met Maria Catharina Verherbruggen: "Staet en inventaris mitsgaders liquidatie ende vereffeninge ten sterfhuyse van sieur Livinus francies haeghens zoon van Joannes franciscus en van isabella theresia van den Branden geboortig van Calcken en van syne huysvrouwe Marie-Catharina verherbruggen dogter van joannes en van joanna maria jacobs geboortig van Overmeire beyde overleden te Calcken te weten haeghens op den tienden july achttien honderd zeven en dertig in den ouderdom van een en tachtig jaren en syne vrouwe op den vyftienden february achttien honderd dertig, in den ouderdom van negen en vyftig jaren... tusschen hunnen zeve kinderen te weten 1e theresia haeghens t'huwelyk hebbende Bernard De Lausnay door hem ter effecte naerschreven gemagtigt, 2e Pieter Joannes haeghens, landbouwers te Calcken, 3e Ludovicus haeghens landbouwer woonende te Laerne, 4e Bartholomeus haeghens, (e) 5e Sebastiaen haeghens, 6e Josepha francisca haeghens en ten 7e Livina francisca haeghens deze vier laeste landbouwers woonende tot het gezegde Calcken..."

(bron: de drie zussen uit Laarne. Volgens een verwantschapstabel van L. LATHOUWERS in 'Halve nichten, volle neven en verre kozijns' in Vlaamse Stam, nr. 1, jan-feb 2014, pp. 21-25 zijn ze mijn volle achter-achternichten in de derde graad. Volgt U nog?)

(e) Hij werd in 1821 geschikt voor dienst verklaard en ingeschreven als kandidaat-milicien in het militieregister. Hij gaf als beroep landbouwer op en zijn gemeten lengte bedroeg 1,622 meter. Zijn broer Louis woonde ook nog in Kalken en was slechts 1 meter groot. De onderchef stelde hem in 1819 definitief vrij wegens broederdienst, omdat hun oudste broer Pierre Jean in 1817 geschikt werd bevonden. Die mat 1,526 meter, werd later vervangen en ging met verlof op 15 maart 1822. De laatste broer Sebastiaan was 1,673 meter groot en werd in 1825 goedgekeurd voor dienst (veel jongemannen haalden toen nauwelijks anderhalve meter) (L. DE RUYVER, LAARNE en KALKEN Militieregisters 1805-1830 Franse en Nederlandse periode, Erfgoed De Gonde vzw, Werkgroep genealogie, 2023, pp. 107-109).

G E N E R A T I E   VIII

Volgens de staat van goed bleek Livinus Franciscus Haeghens dus op zijn beurt een zoon van Joannes Franciscus HAEGHENS en Isabella Theresia Vanden Branden. Het bleef gissen naar de plaats en datum van hun huwelijk, tot de dienstdoende pastoor bij de doop van een nichtje bij Isabella noteerde "ex Hamme". Aangezien men volgens het kerkelijk recht huwde in de parochie van de bruid, vonden we een verwijzing naar dit koppel in het register van de huwelijken in Hamme. Een anekdote die eens te meer aantoont dat bij deze hobby details belangrijk zijn. 

Gewapend met deze gegevens trok ik als tiener met mijn compagnon de route, grootvader Willy, op zaterdagnamiddagen geregeld naar het Gentse Rijksarchief, dat toen nog gevestigd was in het Geeraard de Duivelsteen. We kregen inzage in: 

- de klappers: een wet van 30 juni 1865 voorzag een budget voor het opstellen van alfabetische naamindexen, die gebaseerd waren op de parochieregisters. De Franse overheid voerde de burgerlijke stand in onze contreien pas in na 1796. Voor oudere gegevens, zoals een bewijs van afstamming (erfenissen, nationaliteit, adel, voogdij), huwelijksbeletsels (kerkelijk recht), militaire dienstplicht en allerlei burgerlijke procedures deed men beroep op de parochieregisters. Omdat die chronologisch waren opgesteld, kon men personen niet zo snel terugvinden. Een alfabetische klapper maakte dat wel mogelijk. De aangestelde ambtenaren kregen een vergoeding van twee centiemen per vermelde naam, maar waren niet echt opgeleid in het ontcijferen van oud schrift, wat tot relatief veel fouten leidde.  Onduidelijke namen werden geklasseerd als 'illisible' of bij de letter X. Bovendien ontbreken veel gegevens uit de oudste registers, mogelijk omdat die niet echt noodzakelijk waren om bijv. meer recente erfeniskwesties te beslechten.

De Alphabetische tafel der oude kerkregisters Tafel der Geboortens van 't jaar 1593 tot 1797 van Kalken (met bovenaan de eerste bladzijde een Petronella AEGENS (sic)) werd neergelegd bij de griffie op 30/10/1889. De klapper zou dus teruggaan tot eind de zestiende eeuw, maar het oudste bewaarde doopregister dat nu nog in te kijken is, start pas in 1604. 

(mijn oud-overgrootvader Joannes Franciscus HAEGHENS - Generatie VIII, en zijn ouders - Generatie VII)

Ons allereerste hoopvolle bezoek aan de leeszaal zal me altijd bijblijven. Er heerste toen een "gewijde stilte", de aanwezigen zaten allemaal geconcentreerd over hun documenten gebogen toen de archivaris de klapper van Kalken liet uithalen door een beambte in kostuum en witte handschoenen. Tot onze verbazing stond die pagina's vol met naamgenoten uit eeuwen terug. We zaten duidelijk op de juiste plek! 

- de originele parochieregisters, o.m. uit Kalken met dopen (1604-1796), huwelijken en begrafenissen. Deze gebeurtenissen werden veelal 1 of enkele dagen later ingeschreven. De allereerste jaren noteerde de pastoor enkel de naam van de vader bij een doop. De doopheffers (susceptores) zijn meestal nauwe verwanten zoals grootouders, ooms en tantes, of soms plaatselijke notabelen.

De huwelijks- en begrafenisregisters van 1636 tot 1662 zijn sinds de 18de eeuw spoorloos. Een hele generatie ontbreekt dus; gelukkig zijn veel data te halen uit alternatieve primaire bronnen zoals de staten van goed, wettelijke passeringen (schepenakten) en baljuwsrekeningen. F. DE POTTER & J. BROECKAERT schreven in hun Geschiedenis van Kalken (1889): "In't gemeentehuis troffen wij de originele registers aan van den burgerlijken stand, beginnende voor de geboorten en huwelijken van 1588 ( Gelegenheidsvondst in het Beverse Rijksarchief) met eene leemte tusschen de jaren 1631 en 1663 voor de huwelijken; de registers der overlijdens dagteekenen van 1596 (?) tot 1636 en van 1663 tot 1796". Het allereerste doopregister (met het label Calcken Kerkregisters Geboorten 1604-1654 folio 274-495) bevat op folio 1v° een ingeplakte notitie: "Volgens relaes van mynheer de naeyer pastor geweest synde, dood ende trauw boeken die tot calcken manqueren van het jaer 1631 tot het jaer 1663 te bevinden in het bisdom     quod attestor J: van Paemel pastor", met eronder de latere tekst: "Nota. De registers waar van melding in bovenstaande nota bestaan niet in de archieven van het bisdom". De Naeyer trad in functie in 1762, van Paemel in 1784.

Waarom die originele registers in het bisdom te Gent zouden beland zijn is een raadsel. Het Concilie van Trente (1545-1563) verplichtte tot het bijhouden van parochieregisters. Jaarlijks of periodiek moesten er dubbels ter controle verstuurd worden naar het dekenaat of bisdom. In de praktijk waren die echter vaak onvolledig of samenvattingen in plaats van woordelijke kopieën.  Het Gentse bisdom bevestigde via mail dat de registers in kwestie zich in elk geval niet in het plaatselijk archief bevinden.

De beduimelde boekjes die wel bewaard bleven, zijn intussen door talloze handen gegaan en vallen zowat uiteen. Ze zijn dan ook niet meer fysiek consulteerbaar, maar hoge resolutie scans zijn na gratis registratie wel beschikbaar via search.arch.be (sinds juni 2024 vervangen door agatha.be) of www.familysearch.org.

- de staten van goed uit Kalken van 1734 tot 1792 (RAG beschikt over de originelen vanaf 1635).   

Na elke leesbeurt moesten we grondig onze vuile handen wassen, en achteraf schreven we thuis de notities zorgvuldig over op steekkaarten met gezinsreconstructies. We kregen zicht op de migratie naar de naburige gemeenten Destelbergen, Heusden, Laarne, Lokeren, Massemen, Overmere, Schellebelle, Sint-Niklaas, Westrem, Wetteren, Zaffelare, Zele en Zeveneken. Alle wegen leiden naar... Kalken, want zowel de Waalse, Lokerse als Noord-Franse tak met uitlopers tot in de Parijse metropool vinden er hun oorsprong. Het Kalkense doopregister telt in de eerste helft van de 17de eeuw 70 geboortes van naamgenoten (in Laarne 7). De penningkohieren van 1571-72 ( ) tellen een 12-tal mannelijke naamgenoten, in Laarne komt er slechts 1 voor. 

Wanneer die zich precies in de streek vestigden, ligt buiten het bereik van de geschreven bronnen. Ze komen er in elk geval reeds voor sinds de 13de eeuw:

-in een rentelijst uit begin 15de eeuw: "item calle (Catharina) haghens over (f) janne de witte up trot een ghemet ende meer" (f5v°). De originele tekst is in Gotisch schrift, haar vermelding is in een later handschrift. F7v°: "Item over lieven haghene van vernoegen mersche neffens roelofs ofstede 1 dach[wand]", f8v°: "Lieven haghen (sic) op den broucacker op dabeelstuc" en "Beatrus switten (De Witte) lieven haghens wuf op de mere", f11v°: "Martin haghen in den wilden acker 1 dach[wand] lettel min ofte meer achter sinent", f14r°: "Item over martin haghin van 1 dach[wand] in den quaden houc achter ghysels vanden walle", f15r°: "pieter haghen ( Generatie 1?) ende jan boydins kindre achter den brouke" (RAG, KAK, 38, Eigendomstitels van de kerkgoederen XVde eeuw). Het rot en de quaden houc zijn mooi te situeren op Een 'caerte figúrative' van Kalken (1756).

(f) hier in de betekenis: "tevoren van...".

- in een renteboek van het Land van Waas anno 1399 met ook gegevens In calkene et overmeere: katerina haghen f[ilia]. joh[annis]., elisab[etha]. haghen f[ilia]. joh[annis]., en kerstina haghen met in subscript van een latere datum kerstina haghens ex mere (ARA, Chambres des comptes, 45229: registre des rentes des briefs du pays de Waes dans les localités suivantes: Lokeren, Calcken, Overmeire, Moerbeke, Waesmunster, Elversele, Tielrode, Tamise, Haesdonk (Havesdonc), Saint-Nicolas et Belsele).

- op 10 juli 1388 werd een akte gepasseerd voor de Gentse schepenen in verband met een erfelijke rente van jaarlijks 6 pond per jaar ten voordele van het godshuis ter Nood Gods, met landerijen te Kalken als onderpand. De akte begint met: "Wij jan vanden kerchove, baelliu ende wettelijc maenre mins heeren mijns her zeghers van calkine (*), up zijn heerscap van calkine ende dat daer toebehoort ten tijden dat dese dinghen waeren ghedaen, jan van massemine, heere van calkine jan de hertoghe willem blanckaert ende jan vander vennen mannen mijns her zeghers vorseit, ende gillis de man, jacop de wilde willem pauwels ende jan de vijlre scepenen mijns her zeghers vorseit". (*) zie het artikel in voorbereiding bij de Inleiding.

Op de rugzijde van de akte staat: "Item van ses pont parisis tsjaers op diversche percelen van landen an cle… der capelrie ter noot gods vallende sent jans daghe huutghaende ougst die nu betaelt gillis haghen ende sins kindre ende jan diericx ende staet theere vier .. sdaechs xiiij daghelanc ghedurende" (sine dato- zijn echtgenote was wellicht reeds overleden).

- in een opsomming van Kalkense hoofdcijnsplichtigen (g) van de Gentse Sint-Baafsabdij in het derde kwart van de 14de eeuw: "In kalkine census sancti bavonis [...] Elyf. f. egidii haghes (h). ux. jacobi de stene", of Elisabeth, dochter van Egidius HAGHENS, echtgenote van Jacobus [Van]desteene. De 'e' in 'haghes' kreeg een plat streepje erboven, wat duidt op een weggelaten letter, hier de 'n'. Iets verderop in het manuscript vinden we een identieke tekstregel, maar dit keer met de spelling "hagens".

(g) vanaf de 12de eeuw tot en met het einde van het Oud Regime konden voormalige lijfeigenen zich als vrije lieden onder bescherming plaatsen van een kerk of abdij als zgn. vrijgewijden. In ruil betaalden ze een hoofdcijns, een belasting per hoofd van jaarlijks 2 deniers, 6 deniers bij het huwelijk van een kind of 12 deniers ten laste van erfgenamen bij een overlijden. Dit was voorbehouden voor het begoede deel van de bevolking en had enkel een erfelijk karakter langs de vrouwelijke lijn. Hun kinderen kregen automatisch hetzelfde statuut. De religieuze instellingen haalden hieruit een vaste bron van inkomsten en hielden verlatijnste naamlijsten bij per parochie, die regelmatig werden geactualiseerd. De opeenvolgende graven van Vlaanderen en hun vazallen erkenden deze regeling, en konden trouwens ook hun lijfeigenen schenken waardoor ze vrijgewijd werden.
(h) volgens E. BALTHAU in 'Hoofdcijnsplichtigen van Gent in Laarne en Kalken in de tweede helft van de 14e eeuw' (Castellum, nr. 4, 2009, p. 39 Aanbevolen lectuur) is deze Egidius Hag(h)ens te koppelen aan een nog oudere lijst (1295-begin 14e eeuw) als zoon van Walterus De Haghe x Mabelia, N. Deze laatste familienaam lijkt eerder een verlatinisering van Vanderhaeghen, een naam die toen ook voorkwam in Kalken ( Generaties III-I (a) / Gelegenheidsvondst in het Beverse Rijksarchief).

 (RAG, Algemeen Familiefonds, Adelsarchief Piers de Raveschoot, 177/638)(merk op dat de letter 'j' toen nog als een 'i' zonder stip werd geschreven)

G E N E R A T I E   VII

Terug naar ons onderzoek. Na enkele kwartalen zaten we op een berg gegevens, een jigsawpuzzel waarvan de laatste stukken ons steeds weer zouden ontglippen. De zoektocht naar de rechtstreekse voorouders raakte in het slop, omdat we wel via eliminatie de vermoedelijke vader van Joannes Franciscus hadden, maar geen definitieve bevestiging kregen. Het betrof Joannes HAEGENS, die in 1717 huwde met een naamgenote (i), Joanna HAEGHENS ( Tak 2).

(i) de gemeenschappelijke voorouder (zijn naam blijft onbekend) werd ten vroegste geboren in de eerste helft van de 16de eeuw ( Tak 1). Enkel in 1656 moest de Kerk bij naamgenoten een dispensatio (toelating) verlenen toen Jacobus ( Tak 3) met zijn achternicht Joanna huwde ( Tak 4 (b). Ook clusters van dezelfde voornamen bij nauwe verwanten komen regelmatig voor, zoals 'Laurentius', 'Bartholomeus', 'Sebastianus' of 'Engelbertus'. Vanaf de 18e eeuw wordt het geven van meerdere voornamen populair, in navolging van de adel. 

De familienaam kwam relatief veel voor in de streek. Maar liefst zes keer werden naamdragers aangetroffen die met elkaar huwden: 

- Livinus Haegens x Catharina Haegens (+01/01/1660 te Laarne)
- Jacobus Haeghens x Joanna Haegens op 23/09/1656 te Laarne
- hun kleindochter Maria Anna Haegens ( Tak 3) x Joannes Haegens ( Tak 2) uit Kalken (exacte datum & locatie onbekend)
- Livinus Haeghens x Petronilla Haeghens uit Kalken ( Landboek 1610: "Pierynken hagens we Ln hagens". Mogelijk Petronilla Vervliedt die als weduwe de naam van haar echtgenoot droeg  Tak1)
- mijn oud-betovergrootouders Joannes Haegens x Joanna Haeghens op 12/01/1717 te Kalken
- Joannes Haegens x Anna Maria Haeghens op 26/01/1751 te Eksaarde

In Joanna's SvG van 07/03/1752 was te lezen  "jan haeghens filius jans", maar wie was zijn moeder? Verscheidene kandidates passeerden de revue, maar o.m. het klassieke gebruik van de dooppeters en -meters bracht geen zekerheid.

 

 

 

"Staet ende Inventaris in baeten ende commeren bleven ende bevonden ten sterfhuyse van joanna haeghens filia jacqs. overleden binnen de prochie van Calcken den 26e januari 1751 S.(alighe)r memorie den welcken desen staet doet maect ende overgheeft jan haeghens filius jans hauder ende langhstlevenden thaeren sterfhuyse ghebleven van sijnen ende haeren eersten bedde dat aen pieter haeghens jan frans ende theresia haeghens alle drij by..."

In de marge:

"Overghebrocht ende ghepreseneert bij pieter haeghens soone van den hauder by competenten ouderdom syn selfs in syne qualiteyt als procureur hebbende van synen vader tot het overgeven ende passeren deser mits de continuale indispositie van desen hauder, ende wort by Bailliu Borghemre ende Schepenen gheordonneert aen desen overghever van ter greffie te beweghen syne procuratie, om aen desen staet te annexeren dat onthier ende veerthien daeghen, op peine van naerder ordonnantie, voorts ter presentie ende interventie van Bartholomeus haeghens als naesten bestaenden tot de moederlycke voogdij den welcken hedent heeft gedaen den Eedt tot dies gerequiseert actum in vierschaere van sevensten maerte 1752. gheregistreert folio 74 verso"

(RABW, OAK, Wezenkamer van Kalken, Staten van goed, voogdijrekeningen, verkavelingen en andere wezenakten 216 1751-1755 / losse bundel)

Grootvader Willy overleed in 1995. Mijn interesse deemsterde langzaam weg. Het keerpunt kwam er tijdens een surfsessie in 2007, toen ik op het digitaal archief stootte van de Gentse afdeling van de Vlaamse Vereniging voor Familiekunde (nu Familiekunde Vlaanderen). Die staat in voor de ontsluiting van archiefbronnen naar een breder publiek. Ik kocht de bewerkingen van de Kalkense doopregisters en staten van goed, opgesteld door leden van Castellum, de Vereniging voor Lokale Geschiedenis van Kalken en Laarne. Menige uren werden 's avonds thuis doorgebracht met het uitpluizen van hun monnikenwerk. Ik abonneerde me ook op de gelijknamige periodiek, die onder meer in te kijken is in de bibliotheken van de Universiteit Gent en de gemeente Laarne, en in de Gentse stads- en rijksarchieven. Later zou ik zelf enkele artikels schrijven voor het tijdschrift (cf. Luc Haeghens - Independent Researcher).

Na 2007 pendelde ik geregeld tussen Gent en het Rijksarchief Beveren, waar sinds 1989 de archiefcollectie werd gehuisvest, om duizenden foto's te nemen van het oud archief van Kalken & Laarne, dat veilig opgeborgen zit in zuurvrije dozen dankzij beleidsmakers met lange termijn-visie. Sinds april 2015 verhuisde het archief gelukkig opnieuw naar het Rijksarchief in mijn thuisstad Gent en is het vlot met de fiets bereikbaar. Het urenlang ontcijferen van teksten zonder zeker te zijn van iets te vinden werd soms een echte labour of love, maar het bleef altijd de moeite, want ik keerde nooit met lege handen huiswaarts. 

Online vond ik op GeneaNet verrassend genoeg een deel van mijn eigen stamboom, opgemaakt door Christel Foncke, echtgenote van Willy (!) HAEGENS uit Overmere ( Tak 4). Enkele Fransen richtten in 1996 deze website op, die intussen meer dan 5 miljoen leden telt, om genealogen die dezelfde families onderzoeken met elkaar in contact te brengen. Volgens de makers zijn we allemaal hoe dan ook (verre) verwanten van elkaar, wat louter biologisch gezien natuurlijk klopt. De Franstalige versie "touscousins" geeft dit prozaïsch weer.

In een YouTube filmpje verwoordde J.-L. BEAUCARNOT van GeneaNet de speurtocht naar onze roots zo: "La généalogie, c'est d'abord une enquête, que vous allez faire en Sherlock Holmes de vôtre famille. C'est une enquête qui va donc vous faire faire un fabuleux voyage dans le temps. Vous allez explorer les couloirs du temps à travers les archives, des documents séculaires, uniques, précieux, qui sont les matériaux qu'utilisent les historiens tous les jours. Mais vous allez surtout vivre une aventure. Je crois que c'est ça, la meilleure définition de la généalogie. En ce sens que vous ne pouvez jamais imaginer ce que vous allez retrouver. Ce seront vos ancêtres, et d'ailleurs il ne faut pas l'imaginer, il faut-être près à accepter ou ils étaient et comment ils étaient. De toutes façons, on ne réécrira pas l'histoire, c'est une aventure, et il faut la vivre en tant que telle!". 

Registreren op de website is gratis, maar voor extra toeters en bellen vraagt het businessmodel boter bij de vis (j). In deze community met meer dan 4 miljoen leden worden gegevens vlot uitgewisseld en kan men specifieke vragen stellen op diverse fora. Steeds meer mensen plaatsen hun eigen stamboom op deze internationale database, zodat nieuwkomers die enkele generaties opklimmen meteen kunnen aansluiten. Voorzichtigheid blijft geboden, want 'hamsteraars' die graag uitpakken met duizenden personen in hun stamboom, nemen dikwijls klakkeloos gegevens over zonder zelf veldwerk te verrichten of aan correcte bronvermelding te doen. Flagrante fouten en halve waarheden gaan zo een eigen leven leiden. Sommigen doen zelfs de moeite niet om die aan te passen wanneer hen hierop gewezen wordt. Sowieso blijf het checken van de originele bron waar mogelijk sterk aanbevolen.

(j) over het commerciële aspect: "Es ist ein neuer Trend in Deutschland, dass viele - insbesondere juengere Leute - die Moeglichkeit der Onlinerecherche nutzen, um Ahnenforschung zu betreiben und einen Familienstammbaum anzulegen. Die Genealogie geht durch das Internet vuellig neue Wege und viele wittern natuerlich auch ein interessantes Geschaeft, so landet der interessierte Ahnenforscher auch ganz schnell auf den Seiten im kostenpflichtigen Premiumbereich... zum Glueck gibt es auch positive Beispiele: Kostenlose Seiten, die den Nutzer ni cht ausnehmen, sondern extern finanziert sind... das Erforschen des Stammbaums wird zu einem neuen Volkssport" (Online Social Networking GmbH).

Marcel Meys, voorzitter van Castellum voor de periode 1994-2020, wiens kwartierstaat deels overlapt met mijn stamboom, hielp me over het dode punt heen. Joannes & Joanna HAEGENS bleken wel degelijk de ouders van Joannes Franciscus:

(RABW, OAK, parochieregister overlijdens 04/01/1785-19/09/1796, digitale scan nr. 65)

Meer nog, hij vond in zijn uitgebreide documentatie de twee daaropvolgende generaties en zou me nadien meermaals relevante informatie bezorgen, waarvoor dank. In 2020 schonk hij zijn privé-archief aan de heemkundige kring Castellum, dat honderden stukken van de 16de tot de 21ste eeuw bevat met oa. familiale-, parochiale- en pastorale archieven, zoals originele rekeningen van de Kalkense kerk, armentafel en plaatselijkse gilde en schriftjes met transcripties, gemeentelijk drukwerk, affiches, pamfletten, kranten, contracten, facturen, processen-verbaal en processtukken, soldatenbrieven, verkoopakten, verzekeringspolissen, enz. Dikwijls ging het om schenkingen van documenten die hij aantrof bij mensen thuis tijdens zijn loopbaan als radio- en tv-technicus.

Het Fonds Marcel Meys is nu consulteerbaar in de Erfgoedbibliotheek van Castellum in de gemeentelijke bibliotheek, Keistraat 5 te Laarne (elke tweede zaterdag van 10 tot 12 uur en elke derde vrijdag van 17 tot 19 uur van de maand, behalve in juli en augustus).

Trouwens, in 2010 bleek bij herlezing van de omvangrijke SvG dat zowel de moeder van Joannes als die van Joanna vermeld werden "commende vuyt den hoofde van d'overledens moeder janneken de wilde" en "Alvooren wort te kennen ghegheven dat desen hauder gheduerende het staende huwelk beneffens elisabeth haeghens syne suster... vuyt den hoofde van hemlr moeder // livyne van aerde // ghecompeteert hebben".

 

G E N E R A T I E   VI

 

De stam-ouders waren dus Joannes HAGHENS en Livina Van Aerde. Zijn staat van goed dateert van 11/07/1685 met als bezittingen o.m. een landbouwbedrijf met "twee peerden, vier coeijen, een calf, een vigghen en zes hinnen". De huisraad bestond uit: "langhe taefel, twee bancken, stoelen, spinnewiel, haspe (draadrol), wijmen (gevlochten) zetel, cleermanden, twee beddens, de cafbeddens (met zacht korenkaf) ende drolsaergien (dekens), eenen couffer, garderobe". Hij schonk ook "drije sacken coorens die den overledene bij testament heeft ghejont aen den aermen van dese prochie".

 

 

"Inventaris ende staet van goede die midts dezen maeckt ende overgheeft Lievijne Van Aerde fa Lievens houderigghe ghebleven ten sterfhuyse van Jan haghens fs Jacques overleden binnen de prochie van Calckene op den iiii Juny 1685 den voornoemde achterghelaeten heeft zes kinderen te weten Jacques oudt xvi jaeren, Elisabet i4 jaer, Jan xii jaer, christiaen vi jaer, Janneken vier jaer, pitronelle viiii maenden binnen houwel met de voorn houderigghe gheprocreert danof wetteg voochden sijn Livinus Scheere en Jan Van Aerde ter wiens presentie desen staet is ghemaeckt met assistentie van Pieter Bauwens Bailliu en zijn de voorn houderigghe en voochden die deze staet presenterende aen mijn heeren Bailliu Burghmre en Schepenen der voorn prochie als oppervoochden inder manieren naerschreven..."

(RABW, OAK, Wezenkamer van Kalken, Staten van goed, voogdijrekeningen, verkavelingen en andere wezenakten, 205 1685-1695)

Hij werd net als zijn vader eerder op 06 juni 1685 begraven in de kerk, wat op een zekere welstand wijst: "Die 6 junii sepultus est in templo (k) joannes haghens maritus livina van aerde etatis 46 annorum" (RAG, OAK, parochieregister overlijden). 

(k) in de kerk. Komen ook voor: "in choro": onder het koor of  "in summo choro": onder het hoogkoor, het dichtst bij God.

Er zijn heel wat manieren om aan stamboomonderzoek te doen, geen enkele is op zich zaligmakend. Een overzicht:

- Kwartierstaat: deze populaire vorm start bij de kwartierdrager of proband(us) met in waaiervorm telkens de ouders, alle grootouders, betovergrootouders, enz. Aan de linkerzijde vinden we opklimmend de vader met dezelfde familienaam als de proband, de stamreeks (zie lager). Bij elke generatie verdubbelt theoretisch het aantal personen, maar in de praktijk krijgt men te maken met 'kwartierherhaling', waarbij dezelfde ouderparen meer dan één keer voorkomen. In een kleine gemeenschap zoals een parochie duikt dit fenomeen al na enkele generaties op.

- Moederreeks (matrilineair): de voorouders in rechte vrouwelijke lijn, die meestal een andere familienaam dragen. In 2020 startte de KUL hierrond een wetenschappelijk project met burgerparticipatie. Zie www.mamamito.be.

- Afstammingsreeks: toont aan via welke (niet noodzakelijk rechte) lijnen iemand afstamt van één van de voorouders. Populair is bijv. aansluiten bij reeds gepubliceerde reeksen die zouden teruggaan tot Karel De Groote (°ca. 748).

- Verwantschapsreeks: brengt in kaart hoe twee of meerdere personen van een gemeenschappelijke voorouder afstammen ( Project KU Leuven: 'De Gen-iale Stamboom'). 

- Stamreeks (patrilineair): de voorouders in rechte mannelijke lijn, met telkens eenzelfde familienaam tot aan de oudst gekende voorvader, gemeenzaam de stamvader genoemd. Strikt genealogisch vinden we die hier echter pas terug bij Joannes HAGHENS (°29/01/1640, de zesde generatie). Na de betovergrootvader volgen telkens 4 generaties met het voorvoegsel oud-, stam-, stamoud-, edel-, dan de combinaties edel-oud, edel-stam, edel-stamoud tot de voorouders. Met toevoeging van aarts-, opper- en hoog- komen we tot de 513ste generatie! Zeer lange reeksen zijn echter zeldzaam en voer voor speculatie.

- Genealogie: alle mannelijke afstammelingen van de stamvader. 

- Parenteel: alle mannelijke en vrouwelijke nakomelingen van de stamvader, dus de meest uitgebreide vorm. 

Mijn grootvader en ikzelf besloten ons in eerste instantie te concentreren op een stamreeks, die werd aangevuld met het beroep, gekende partner(s) en kinderen. Deze reeks beslaat 15 generaties, verspreid over 7 eeuwen. De spelling uit het doopregister werd gehanteerd tot en met Generatie V.

 

XV. ProbandLuc Marcel Willy HAEGHENS (ziekenfondsconsulent)
° Sint-Amandsberg (Gent) 29/12/1963

XIV. Ouders Freddy Achiel HAEGHENS (regent wiskunde)
° Gent 28/08/1938
x Gent 11/07/1963
Monique Henriette Emilienne DE LOOSE
(hoofdverpleegster/directrice dagkribbe)
° Gent 12/11/1940+ Zwijnaarde 19/02/20161 kind: Luc

XIII. Grootouders Sebastianus Willy HAEGHENS
(hoofd technische afdeling Gentse radiodistributie)
° Gent 27/06/1913
+ Gent 18/09/1995
x Gent 18/04/1936
Gabrielle Octave Hortensia DE GRAVE (naaister)
° Borsbeek 29/07/1911
+ Gent 25/03/19961 kind: Freddy
XII. Overgrootouders Achilles HAEGHENS (wever/militair/buschauffeur/conciërge)
(dossier Koninklijk Museum van het Leger en de Krijgsgeschiedenis te Brussel, sinds 2017 opgegaan in het War Heritage Institute (WHI))

 

° Kalken 07/02/1879

(zijn ouders woonden toen in de Schriek te Kalken)

(doopheffers: Eugenius Huycke en Francisca De Gelder)
+ Gent 21/07/1948
x Gent parochie Sint-Jacobs 06/08/1910
Honorinne Stephania DE WOLF
° St.Gillis-bij-Dendermonde 02/05/1888
+ Gent 29/08/1960 1 kind: SebastianusXI. Bet-overgrootouders Sebastianus (pépé Tsjoan) HAEGHENS (landbouwer/werkman)

(dossier WHI)

 

° Kalken 21/12/1833 = 22/12/1833

(doopheffers: Petrus Joannes Haegens en Anna Catharina Baeten)

+ Gent 05/02/1917
x Kalken 24/07/1867 (afkondiging 14/07/1867)
(getuigen: Franciscus De Kesel en Josepha Francisca Haeghens)Philomena DE KESEL (landbouwster)
° Kalken 19/09/1841+ Kalken 05/01/1904
(woonden in de Kalkense Schriekstraat 4 tijdens de 10-jaarlijkse bevolkingstelling 1881-1890)(in de Kruisenstraat 33 tijdens de 10-jaarlijkse bevolkingstelling 1891-1900)12 kinderen: Emma Justina, Maria Roumania, Emma Francisca,
Aemilius, Maria Elodia, Henricus,
Cyrillus & Achilles (tweeling),
Marie Justina, Evaristus, Irma Cordula en Irma Caecilia Valentina

X. Oud-ouders Bartholomeus HAEGHENS (landbouwer)

(testament 26/09/1832)
° Kalken 24/04/1802
(doopheffers: Bartholomeus Haegens en Joanna Theresia De Wilde (c) 
+ Kalken 23/01/1876x Kalken 28/09/1831 (voor de wet)
x Kalken 03/11/1831 (voor de kerk)(getuigen: Joannes Franciscus Baeten en Josepha Francisca Haegens)
Coleta BAETEN (landbouwster)
° Kalken 10/06/1809
+ Kalken 07/02/1848(woonden in de Kalkense Zauwerstraat, nadien in de Brugstraat)10 kinderen (a): Livina Francisca, Sebastianus, Bernardus, Livinus,
Josepha Francisca, Edmondus, Placidus,
Bernardus, Albina en n.n. (nomen nescio = naamloos/doodgeboren)

(a) dit gezin werd niet gespaard: 6 van de 10 kinderen haalden hun eerste levensjaar niet!

Hun huwelijksafkondiging: "In het jaer achttienhonderd eenen dertig den
 achttienden zynde eenen zondag der maend september ten elf uren voormiddag
voor ons Charles August Amand Debbaudt Borgemeester officier vanden borgerlyken
 stand der gemeente Calcken District Dendermonde Provintie Oostvlaenderen naer
 ons begeven te hebben voor den grooten ingang van het wethuys afgekondigd en
 bekendgemaekt voor de eerste mael dat er huwelyksbelofte aenwezig is tufschen
 Bartholomeus haeghens oud negen en twintig jaren landbouwer alhier geboren
 en woonagtig meerderjarigen zoon van livin frans alhier en van maria catharina
verherbrugghe alhier overleden ter andere en tufschen coleta Baeten oud
 tweeentwintig jaren landbouwster geboren en woonende te calcken dogter
 van jean francois alhier woonende en van theresia oosterlinck ter andere welke
  afkonding is gedaen met luyder stemme en aengeplakt op de poort van het wethuys
 waer van wy hebben opgesteld dezen akt door ons onderteekend".

(www.familysearch.org, Huwelijksafkondigingen Kalken 1802-1850, digitale scans 300/301)

IX. Oud-grootouders  Livinus Franciscus HAEGHENS (landbouwer)

(uit de geboorteakte van zoon Bartholomeus)
° = Kalken 27/12/1756
(doopheffers: Livinus Temmerman en Francisca Van Den Brande)
+ Kalken 10/07/1837 (b)
x Overmere 07/06/1795 (parochie OLV Hemelvaart)
 (getuigen: Joannes Francisco Haegens en Joanna Maria Jacob)
Maria Catharina VERHERBRUGGEN (landbouwster)
= Overmere 17/12/1770
+ Kalken 15/02/1830
(woonden in de Kalkense Schriekwijk
tijdens de Franse volkstelling van 1796)
Ferraris- & Poppkaarten
8 kinderen: Theresia, Petrus Joannes, Ludovicus ( Generaties XV-VI),
Bartholomeus (c), Sebastianus, Maria Coleta, Josepha Francisca en Livina Francisca

(b) Livinus' overlijdensakte: "N°98 In het jaer Achttien honderd zeven-en-dertig, den elfsten
der maend july, ten acht uren des voormiddags. Voor ons Franciscus De Weirt
Burgemeester Ambtenaer van der Borgerlyken Stand der gemeente Calcken, provincie
Oost-Vlaenderen, zyn gekomen Pieter joannes haeghens oud acht en dertig jaren,
landbouwer en Bartholomeus haeghens oud vier en dertig jaren, ook landbouwer,
beyde woonende te Calcken respectieve zoons van den overledenen, de welke ons hebben
verklaerd dat op gisteren tienden july om negen uren voormiddag Livinus francis haeghens
oud eenentachtig jaren, landbouwer alhier geboren en woonende, zoon van Joannes
francis en van isabella vanden brande, weduwnaer van catharina verherbrugghen, alle dry
hier overleden, is overleden binnen deze gemeente in het huys gestorven wyk Schriek".
(www.familysearch.org, Overlijdens Kalken 1833-50, digitale scan 169)

(c) pastoor van Paemel noteerde: "Anno 1802 die 25 aprilis baptisavi bartholomeus,
filiu livini francisci haegens ex calcken et marie theresia de wilde ex overmeire
conjūg, natam herie (gisteren) hora 2 pomerid (post meridiem= in de namiddag),
susceperunt bartholomeus haegens (Livinus' oom) et joanna theresia de wilde"
 (RABW, Kalkense doopakten 14/08/1801-24/07/1802, digitale scan nr. 102, p. 56)

Livinus Franciscus was wel de vader, maar wie was die Maria Theresia De Wilde?
Zeker niet de echtgenote, want hij huwde in 1795 te Overmere met Maria Catharina
Verherbrugghen en hun jongste kind werd geboren in 1808? 

Meneer pastoor vergiste zich, want in het geboorteregister van de Burgerlijke Stand 

noteerde burgemeester Debbaudt: "Du quatrieme jours du mois de floreal l'an dix de

la Republique francaise  Acte de naissance de Barthelemie Haeghens né ajourd'hui

... floreal à deux heures de relevée fils de Livin francois haeghens, profession de

cultivateur demeurant a calcken et de marie catharine verherbrugghen le sexe de

l'enfant a été reconnu être masculin premier témoin Barthelemie haeghens agé de

soixante dix ans demeurant a calcken, second témoin joanne therese verherbrugghen

agé de vingthuit ans demeurante à Overmeire"

 (RABW, microfiche)

   VIII. Oud-overgrootouders

Joannes Franciscus HAEGHENS
(uit moeders SvG)
° = Kalken 17/01/1722
(doopheffers: Joannes De Wilde en Elizabetha Haeghens)
+ Kalken 05/06/1796
x Hamme 18/03/1756
 (getuigen: Livina Timmerman en Catharina Van Den Branden)
Isabella Theresia VANDEN BRANDEN° Hamme 03/09/1729 (gedoopt als Elisabetha Theresia)
(woonden in Kalken Dorp tijdens de Franse volkstelling van 1796)5 kinderen: Livinus Franciscus, Theresia, Emmanuel,
Catharina Petronella en Petrus Joannes

VII. Oud-betovergrootouders Joannes HAEGENS
(uit de SvG van Joanna)
° = Kalken 07/09/1673
(doopheffers: Joannes Colman en Livina Bauwens)
+ Kalken 14/06/1753
x Kalken 12/01/1717
(getuigen: Jacobus Staelens en Jacobus Lammens)
Joanna HAEGHENS ( Tak 2)
° = Kalken 20/11/1691
+ Kalken 28/01/1751
(woonden op "d'hofstede in den wyck van den cruijssen"
te Kalken)4 kinderen: Petrus, Theresia Jacoba,
 Joannes Franciscus en Bartholomeus

VI. Stam-ouders Joannes (Joes) HAGHENS
° Kalken 29/01/1640 = Kalken 30/01/1640
(doopheffers: Simeon De Bruckere en stiefgrootmoeder Livina Van De Zype)
+ Kalken 04/06/1685
x Kalken 20/06/1668
(getuigen: Joes Bontinc en Gululmus Bauwens)
Livina VAN AERDE
° Kalken 04/05/1642
+ Kalken 12/05/17197 kinderen: Jacobus, Elisabeth, Joannes,
Livinus, Christianus, Joanna en Petronilla

V. Stam-grootouders Jacobus (Jacques) HAGENS

= Kalken 25/11/1609

(doopheffers: Livinus Bauwens en uxor Laurentius Hagens)

+ Kalken 31/03/1658
x Judoca (Jossina) VAN BEERELAERE

= Kalken 10/04/1614 

(in leven 09/03/1661- vermeld in zijn SvG)

(woonden op "een behuijsde hofstede in de schrieck" in Kalken)6 kinderen: Elizabetha, Christina, Joannes,
Livinus, Joanna en Petrus 
IV. Stam-overgrootouders

Joannes (Jan) HAGHENS 
(baljuw van Raveschoot en heilige geestmeester van Kalken)(akte uit 1642  Raad van Vlaanderen)
°ca 1575? (d)
+  tussen 12/06/1643 en 23/08/1645
x Christina (Kerstine) BAUWENS
+ tussen 22/02 en 31/12/1638 (zie Tak 1 (a))xx Livina VAN ZIJPE
in leven op 09/03/1661(vermeld in de SvG van stiefzoon Jacobus)
(woonden ca. 1616 op "dhofstede up raveschoot oost hanselaer strate")
7 kinderen: Jacobus, Petrus ( Lokerse tak), Dionisius,
Catharina, Elisabeth, Livina en Maria(d) bij gebrek aan exacte gegevens, geschatte data voor I t/m IV. 

(verkoopsakte te Raveschoot 1580)

+ wellicht in juli 1582
(woonden in 1571 op "eenen behuysde hofstede" te Raveschoot)
6 kinderen: Livinus ( Tak 4), Laurentius ( Tak 3), Jan,
Elisabeth, Margareta en Joanna

II. Stamoud-ouders

Jan HAGHENS daude
°ca 1505?

T E S T A M E N T

In 2010 lanceerde het Rijksarchief van Beveren-Waas een oproep binnen het gerechtelijk arrondissement Dendermonde om notariële akten ouder dan 75 jaar in depot te geven. Het Wetterse notarisduo Quipor-De Smet diende het archief in van de Kalkense notarissen Franciscus DE WEIRT (1832-1847), Pieter DE CLERCQ (1848-1849), Jean PLETTINCK (1849-1854), Adolphe TIBBAUT (1855-1895), zijn zoon Jules TIBBAUT (1896-1913) en kleinzoon Werner TIBBAUT (1913-1955). Deze laatste drie droegen ooit de burgemeestersjerp van Kalken.

Elke archiefdoos bevat eerst en vooral een jaarlijks repertorium (*) met datum van opmaak, namen van de betrokken partijen en het onderwerp, zoals adjudicatie (toewijzing na verkoop, zowel preparatoire= voorlopige, als definitieve), cijnspacht (grondbelasting ten laste van de huurder), consent van huwelyk (vaderlijke toestemming), huwelijkscontracten, inventarissen ten sterfhuyze, obligatieleningen, procuraties (verlenen van volmachten), radiaties (schrapping van aktes), schuldverklaringen, testamenten (ook revocaties= herroepingen), vendities (openbare verkopen), verhuur, en verkavelingen (opsplitsing van onroerende goederen bij de nalatenschap). Een volgnummer in de linkerkolom verwijst telkens naar de originele minuten.

(*) Index die een notaris verplicht moet bijhouden met een verkorte weergave van de teksten waarnaar wordt verwezen. 

Bedoeling was om in deze hooiberg te zoeken naar het testament van oud-vader Bartholomeus HAEGHENS ( Generatie X). In het allereerste repertorium (1832) stond een verwijzing naar de wilsbeschikking die hij reeds op 30-jarige leeftijd liet opstellen, bijna 1 jaar na zijn huwelijk met Coleta BAETEN op 28/09/1831 [3]. Aangezien zij lang voor hem overleed, liet hij mogelijks later een nieuw testament opmaken, maar dat werd niet aangetroffen.

Hij overleed op 23 januari 1876. Op verzoek van de kinderen, Sebastien (mijn bet-overgrootvader), Edmond, Bernard, landslieden te Kalken, en Josepha met haar man Felicien HUYCKE, winkeliers te Wetteren, had op 20 november 1876 in herberg De Keizer op de wijk Eesvelde een openbare verkoop plaats van eene party land en meersch te Calcken groot 55 aren 40 ca. Het werd na de eerste afroeping verkocht aan de broers GAUBLOMME [3 bis].

[3] RABW, Inventaris van de repertoria en minuten van notaris Franciscus De Weirt, notaris te Kalken, voor de jaren 1832-1847, NOT 560/2, nr. 119

[3bis] RAG, NOT 503.

(in de linkermarge staat een timbre de dimension van 15 centimen:
celui dont le prix est en raison de la grandeur du papier employé)
(www.notrefamille.com)

De wilsbeschikking omvat slechts 1 kleine folio (recto/verso) en luidt plechtstatig als volgt: "Voor ons francies DeWeirt notaris ter verblyfplaets van Calcken, canton van Wetteren, district van Dendermonde proventie van oostvlaenderen, behoorlyk gepatenteert, ten bywezen ende g'assiteert van de vier ondergeteekende getuygen, was tegenwoordig sieur Bartholomeus haeghens, soon van Livinus francies, landbauwer woonende tot Calcken, van welken ten bywezen en presentie van d'ondergeteekende getuygen, aen ons notaris heeft nu gedicteert zyn testament en ordonnantie van uyttersten wille, welke testament door ons notaris eygenhandig is geschreven, zoo en gelyk het ons door den testateur is gedicteert als volgt ; ik geve en legatere aen myne huysvrauwe juffrauwe coleta Baeten, landbauwerigge [4] met my woonende, het volle togtgebruyk [5], en inkomen voor haer later geduerende van alle de roerende, en onroerende goederen, die ik t'mynen sterfdage sal komen agter te laeten, zonder voor dezen togt eenigen zeker ofte borge te moeten stellen, waer van ik haer dispensere [6], daer ingeval van kindt, ofte kinderen van onzen huwelyke t'mynen sterfdage in wezen waeren, sal desen togt vermindert worden op de helft, ingevolge de weth ------------- En naer voorlesinge aen den testateur, door ons notaris ter presentie van de getuygen gedaen van dit zyn testament, heeft hy testateur verclaert alles wel te verstaen en daerby te volharden, als bestaende in zynen uyttersten wille --------------------

Gedaen en gepasseert te Calcken ten competoire [7] van ons notaris, desen ses en twintigsten september achtien hondert twee en dertig, ter gedaerig bywezen van joannes baptista De Schuyter, herbergier, felix Uyttersprot, winkelier, pieter Van Peteghem, ook winkelier, en joannes Praet barbier en herbergier, woonende alle vier tot gezegde Calcken, aenzogte getuygen, genietende van de hoedanigheden by de weth vereyscht, de welke de jegenwoordige, beneffens den testateur, en ons notaris naer voorlesinge hebben onderteekent".

[4] '-igge' is een typisch vrouwelijk achtervoegsel dat we ook terugvinden bij hauderigge: als vrouw de langst levende ouder die moest instaan voor het onderhoud en opvoeding van minderjarige kinderen. Zij was toen zo'n zeven maanden zwanger van hun eerste kind.

E R F D E E L

Na het overlijden van zijn vader Livinus Franciscus HAEGHENS erfde Bartholomeus op 04/12/1837 [8] als medekavellant:

"Kavel C: is tezamengesteld van de goederen naerschreven:

De party zaeyland genaemd den kruysakker beschreven onder artikel zeven, geprezen op zestienhondert vier en vyftig francs.

de party meersch en water (in schoormeirsch) uytmakende by de beschryving der goederen artikel tien, geschat vierhondert vier en vyftig francs.

de party land genaemt den overloop, beschreven onder artikel vyftien, ten pryze van zestienhondert een en vyftig francs.

de party land genaemt den deynakker [9], gebragt onder artikel twee, ten pryze van veertien hondert een en vyftig francs.

                                                                                                                                               Somma tezamen van

                                                                                                    de weerd van dezen kavel

                                           bedraegt tez vyfduyzent

                                           tweehondert tien francs

                                           dus . . . . . . . . . . . . . . . 5210.00

Hy moet hebben vyfduyzend tweehondert negen francs, dus heeft te veel eenen franc, 

dus . . . . . . . . . .  . . . . . . . .  . . . . . . . . . . . . . . . .  . . . . .  . . . . . . . . . .  . . . . . . . . . . . . . . . . .  . . . . . .  . . . . . . . . . . . . . . 1.00"

Het indexcijfer van de levensduurte in België in 1837 bedroeg 73 punten, in juli 2014 23.107 punten, dat is 316,53x hoger tegenover de referentiewaarde 100 in 1913. Omgerekend zou zijn erfdeel ca. 40.872 euro vertegenwoordigen (P. SCHOLLIERS, A century of real industrial wages in Belgium, 1840-1939, in P. Scholliers & V. Zamagni (eds.), Labour's reward, Aldershot, 1995, pp. 106-137, 203-205) & (http://statbel.fgov.be/nl/statistieken/cijfers/economie/consumptieprijzen/consumptieprijsindexen/)

Op 12 september 2020 bracht ik een bezoek aan de Erfgoedbibliotheek van de Vereniging voor Lokale Geschiedenis van Kalken en Laarne. Die is gevestigd achteraan de gemeentelijke bibliotheek, Keistraat 5 te Laarne. Tot de recente aanwinsten behoorde het fonds Raymond Bogaert, een privé-collectie van bidprentjes (zie www.stanny-van-grassdorff.be) en doodsbrieven van plaatselijke bewoners uit voornamelijk de 20ste en 21ste eeuw (met alfabetische naamindex).  

Het fonds werd aangevuld met andere schenkingen en telt intussen meer dan 9.500 stuks. In de eerste map met documenten vóór 1899 bleek voor het jaar 1876 welgeteld één enkel prentje beschikbaar. Tot mijn grote verrassing bleek het dat van mijn oud-vader Bartholomeus HAEGHENS te zijn!

Hij werd geboren te Kalken op 24 april 1802 en overleed er op 23 januari 1876. Reeds in 1980 had ik zo'n bidprentje in handen gehad tijdens ons bezoek aan verre verwanten in Laarne ( Generaties XV-VI/Generaties XV-X), maar toen namen we helaas geen foto's. Tijdens een hernieuwd bezoek in 2009 bleek het onvindbaar, en nadien zocht ik vruchteloos in fysieke en online verzamelingen. Het was net of de duivel ermee gemoeid was, want nu weigerde plots mijn fototoestel dienst. Gelukkig beschikt de bib over een kopieermachine.   

(De weggevallen "h" in de familienaam is een vaak voorkomende schrijf- en drukfout van deofficiële spelling van onze Tak, al komt de variant "Haegens" in Vlaanderen meer voor) 

In augustus 2015 vroeg een brocanteur via mail of ik interesse had voor het militair zakboekje van ene Achiel (Achille) HAEGHENS? Deze zijn gegeerd in verzamelaarskringen, maar vóór het daar te koop aan te bieden, zocht hij naar verwanten en kwam zo op mijn blog terecht. Een paar dagen later kon ik enkele documenten afhalen aan de Gentse rommelmarkt Bij Sint-Jacobs. Uit welke inboedel ze afkomstig waren, wist hij niet precies.

Het zakboekje vermeldt de opname in de eenheid 4e Artillerie op 18/11/1899, persoonsbeschrijving, burgerlijke stand, eretekens, ontslag op 15/12/1913, het bewijs van goed gedrag ("geldt als militair bewijs bij het dingen naar een betrekking") en 15/09/1924 als datum waarop het onbepaald verlof werd verleend. Alles komt mooi overeen met zijn dossier uit het Brusselse War Heritage Institute ( Overgrootvader Achilles aan het front in de Grooten Oorlog).
Er zat ook het burgerlijke mobilisatieboekje bij: de houder was onderworpen aan de wet van 05/03/1935 ivm de plichten van ambtenaren in oorlogstijd. Hierin staat vermeld dat hij op 01/10/1924 lokaalbewaarder werd van de Gentse Openluchtschool met als bijzondere geschiktheid 'autogeleider' (a).
Ten slotte kreeg ik een bidprentje van zijn zus Irma, en een foto van het doodsbed van schoonzus Marie van Waelvelde, met haar man Evarist HAEGHENS (a) en dochter Yvonne. Op de achterzijde van de foto had mijn grootvader Willy de namen in potlood geschreven.

(a) Pagina 36: Poortier Openluchtschool: A. Haeghens, Audenaarschesteenweg. Pagina 211: 60 Openluchtschool stad Gent "D'Asseler", Haeghens A., autogeleider. Pagina 361: Haeghens E., machinist, Destelbergenstr., 114, St.-Amandsberg / Haeghens A., autogeleider, Oudenaardschesteenweg, 60.
(Dubbele wegwyzer der stad Gent en der provincie Oost-Vlaenderen, Volume 163, 1932)

Om aan de stijgende vraag naar informatie te voldoen rond de herdenking van de Eerste Wereldoorlog in 2014, plaatste het Koninklijk Museum van het Leger en de Krijgsgeschiedenis in het Brusselse Jubelpark een lijst op: https://www.old.klm-mra.be/D7t/nl/content/persoonlijke-militaire-dossiers met dossiers van onderofficieren en soldaten die geboren zijn tussen 1845 en 1888. Deze zijn niet online consulteerbaar, maar er wel gratis op aanvraag in te kijken. "Troep-Eenheid Corps de Transport- Stamboeknr. 5949-nr. 6255950" is dat van mijn overgrootvader Achilles HAEGHENS. Hij werd te Kalken geboren op 07 februari 1879, en groeide er samen met zijn tweelingbroer Cyrillus op als één van de 12 kinderen van het landbouwersgezin van betovergrootouders Sebastianus HAEGHENS en Philomena DE KESEL. Voor hij in het leger ging, oefende hij er het beroep uit van wever (tisserand). Hij overleed te Gent op 21 juli 1948 en maakte dus als volwassene beide wereldoorlogen mee.

28/10/1899: voor de lichting van 1899 bij trekking nr. 336 toegewezen, maar niet uitgeloot (cf. www.abl1914.be/organisatie/loting.htm)

02/11/1899: l'engagement volontaire avec prime (V.A.P.) contracté le 2 Novembre 1899, par le nommé Haeghens, Achille, pour un terme de milice. Hij kreeg als vrijwilliger die dienst deed in de plaats van iemand anders een voorschot van 300 frank, en trad met stamnummer 189/7873 voor vier jaar in dienst bij het 4de Artillerie Regiment (Leuven).

23/09/1901: de capitaine commandant de la batterie legde hem af en toe een disciplinaire maatregel op: 8 jours  d'arrèts dans le

quartier. Motif:  s'être rendu en congé avec le pantalon de drop d'un camarade.

07/07/1902: Id. 10 jours d'arrèts dans le quartier. Être rentré 3 heures et 15 minutes après l'appel du soir.

25/04/1903: Id. 4 jours d'arrèts a la salle de police. Malgré la défense faite avoir monté le cheval de l'officier aupres duquel il était employé en qualité d'ordonnance (hulpje).   

04/05/1903: Id. 8 jours d'arrèts a la salle de police. Etant ordonnance d'officier avoir d'écouché et être rentré a 22 heures.

15/12/1903: met onbepaald verlof gezonden naar Kalken, district van Dendermonde, kanton Overmeire.

01/10/1908: reservist. Verhuis van Kalken naar Wetteren.

01/04/1910: verhuis naar Gent.

06/08/1910: mariage d'un militaire en congé illimité: melding van zijn huwelijk op 06/08/1910 de Sint-Jacobsparochie met Honorinne DE WOLF.

(in uniform met vrouw en enigste kind, mijn grootvader Willy)

(zijn "fashionable" 14k gouden zakhorloge,
een savonet met initialen A.H. op het klapdeksel)

15/05/1912: overplaatsing naar het 5^e Artillerie Regiment.

15/12/1913: krijgt na 4 jaar en 2 maanden dienst het certificat de bonne conduite.

01/08/1914: wederoproeping wegens WO I. Ambulancier bij het Corps des Transports Automobile CAAD/CT/1^e D A (art. L. litt. a).

15/05/1915: bevorderd tot brigadier-chauffeur V.A.P. 1900 Ré. 00. De rang van brigadier is vergelijkbaar met korporaal, maar is nu in onbruik geraakt.

 18/05/1916: mutatie naar CT/6^e D A (art. L. litt. b).

01/01/1917: mutatie naar CT C (art. L. litt. f)  te Calais (FR).

17/11/1918: als oudstrijder kreeg hij enkele onderscheidingen: Décoré de la Croix de Guerre pour le courage et le devouement dont-il a fait [...] au cours de sa longue présence au front. Het Oorlogkruis werd onder meer toegekend aan militairen die drager waren van minstens 5 zgn. frontstrepen (zie verder). In totaal verbleef hij 54 maanden aan het front, waarvan 52 met allocations (uitkering) à 75 francs per maand.

01/02/1919: dienstherneming bij het 2^e Vervoerskorps (CT/1DA 5^e Cie), telkens verlengd met één tot twee jaar als chauffeur in het militair hospitaal te Gent.

01/10/1919: décoration militaire du 2^e cl pour ancienneté de bons services. Het militair ereteken van tweede klas was voorbehouden voor zij die "onder den rang van Officier staan, en die tien jaren goeden dienst hebben" [1].    

19/12/1920 : adres: Sluizeken 21 in Gent (Place de l'Écluse). 

10/05/1921 : ontvangt 8 chevrons de front na beslissing van de regimentscommandant (1e D A) op 29/04/1921. Soldaten kregen na 1 jaar dienst een rode wollen "frontstreep" op de linkermouw, en elke 6 maanden later een nieuwe streep, met een maximum van 8. Volgens de wet van 25/08/1919 konden oudstrijders vanaf 45 jaar of hun weduwen hiermee een rente aanvragen bij het Ministerie van Landsverdediging.

 01/01/1922: gekwalificeerd werkman.

28/01/1922: ontvangt de Médaille de la Victoire. Deze Overwinningsmedaille (hieronder rechts zijn persoonlijk exemplaar) werd  uitgereikt aan alle militairen die dienst deden tussen 01/08/14-11/11/18. Ontvangt ook de Médaille Commémorative de la Guerre 1914-1918. Deze Herinneringsmedaille (links) werd uitgereikt "aux Belges qui ont servi, pendant la guerre, dans les forces armées belges et qui étaient ayant droit au port de la Médaille de la Victoire".

                                                            

04/02/1922: ontvangt het juweel van de Yzer Medailie. Kon verleend worden aan strijders die tussen 17 en 21 oktober 1914 deel uitmaakten van het veldleger aan de Ijzer-rivier.

20/03/1923: ontvangt de bijou de la décoration militaire de 2^e classe. 

15/09/1924: opnieuw met onbepaald verlof met certificat de bonne conduite. Adres: Sint-Pietersnieuwstraat 22 in Gent.

22/12/1937: adres: Oudenaardsesteenweg nr. 60 in Gent.

01/08/1944: definitief ontslag.

Zijn jongere broer Evarist werd op 04/08/1917 gedeporteerd vanuit Wetteren om dwangarbeid te verrichten bij het Zivilarbeiter Bataillone 16 in het Franse Billy [2], wellicht Billy-sous-Mangiennes in het arrondissement Verdun. Hij zou op 28/09/1918 terugkeren. Mijn vader wist nog dat hij later wattman werd van de stoomtram.

Achilles vertelde graag volgende anekdote: als chauffeur van een generaal kreeg hij uit erkentelijkheid net als zijn baas eens oesters voorgeschoteld. Hij wist echter niet hoe hij die vreemde dingen moest openen, en moffelde ze dan maar weg. Toen de obers wilden opruimen, vroegen die zich af waar de schelpen gebleven waren? Hij heeft het ze nooit durven vertellen!

In het burgerleven was hij eerst schoolbuschauffeur te Gent, en werd later conciërge van de Stedelijke Openluchtschool aan de Oudenaardsesteenweg ( Achilles Haeghens' militair zakboekje te koop op de rommelmarkt). 

Toen de Duitsers in WO II België binnenvielen, charterden enkele vermogende Gentenaars hem als chauffeur om met zijn stadsbus naar Frankrijk te vluchten. In dit gezelschap bevonden zich ook zijn echtgenote, zoon Willy en zijn vrouw, en hun zoon Freddy (mijn vader). Ze belandden uiteindelijk in Béziers (departement Hérault), waar ze zo'n zes maanden verbleven. Mijn grootvader vond er werk in de radiowinkel van ene monsieur Cabanel. Toen de berichten binnensijpelden dat de Duitsers geen wreedheden begingen ten opzichte van de burgerbevolking, keerden ze schoorvoetend terug. Een schoonbroer van mijn grootvader squatte intussen zijn woning, wat voor enige wrevel zorgde binnen de familie. 

In 1944 hadden Achilles en zijn vrouw veel geluk: wellicht tijdens een geallieerd bombardement op het Merelbeekse station sloeg een verdwaalde bom in net naast hun houten woning. Het gebouw werd deels verwoest. Hij bleef ongedeerd, maar zijn vrouw werd zwaar gewond aan het been, dat bijna moest geamputeerd worden. De Duitse bezetter vond nadien een geweer in het dakgebinte, maar liet de zaak blauw-blauw.

Mijn grootouders Willy HAEGHENS en Gabrielle (Gaby) DE GRAVE woonden tijdens en na de WO II in de Mimosastraat 51 in de Gentse Bloemekenswijk.  Het verhaal gaat dat op het einde van de oorlog mijn grootmoeder werd beschoten door een Duitse soldaat die haar opmerkte toen ze in de deuropening stond te kijken. Begin de jaren '90 bracht een collega een exemplaar mee van het officieel telefoonjaarboek uit 1949-1950:

Mijn grootvader, officieel Sebastianus Willy HAEGHENS, vernoemd naar zijn grootvader, was een belezen man die hield van toneel, klassieke muziek en scrabble, en die af en toe een partijtje schaak speelde in de plaatselijke Jean Jaurès-club. 

Hij begon als arbeider -hij reed rond met de stootkar- bij de Gentse Radiodistributie (voor het ontstaan zie https://ojs.ugent.be/TGTIC/article/view/7029/6917) en klom via zelfstudie en bevorderingsexamens op tot hoofd van de technische afdeling. Tot omstreeks 1960 zou het bakelieten muziekkastje met vijf zenders een vertrouwd beeld blijven in ruim driekwart van de huizen. De via kabel beschikbare zenders waren de NIR (Nationaal Instituut voor de Radio-Omroep, voorloper van de huidige openbare omroep), INR (de Waalse tegenhanger), Nederland, 'Rijsel' en de Britse BBC. Het bedrijf was gevestigd in een groot gebouw in de Jan Van Stopenberghestraat, een zijstraat van de Veldstraat, achter de Korenmarkt (nu brasserie Het Pakhuis). Tijdens WO II gebruikten de Duitsers het medium als propaganda-instrument met gecensureerde nieuwsberichten en "aangepaste" muziek. 

Omdat er genoeg brood op de plank moest komen, onderzocht hij later ook schadeclaims voor de coöperatieve socialistische verzekeringsmaatschappij La Prévoyance Sociale (PS) in zelfstandig bijberoep. Ik mocht dan af en toe als jonge snaak mee op huisbezoek. Hij was in de periode 1934-49 ook kortegolf radio-zendamateur, en kreeg als 21-jarige rookie de bijnaam 'Bébé Cadum', naar een toen bekend Frans merk van babyzeep.

(a) Opgericht op 14 juli 1929 te Gent, een bundeling van lokale verenigingen van radioliefhebbers die beperkte uitzendfaciliteiten kreeg van het NIR.

Son logbook, dont semble t'il les pages de son activité 'pirate' manquent, commence le 21/09/1938. Il participait activement à la vie associative du 'Réseau belge': il assistait régulièrement aux réunions et aux diverses activités organisées par la section de Flandre Orientale (DM: ON4RD-Maison des Notaires, Gand). Il nous est ainsi possible de suivre pas à pas non seulement l'évolution de sa station d'amateur, mais aussi quelques faits marquants de sa vie personnelle en lisant les magazines 'QSO' (b) de l'époque.   

(b) Organe officiel du Reseau Belge - Groupement des Radio-émetteurs - Section Belge de l'International Amateur Radio Union (I.A.R.U.).

1934: Le 30 Septembre de cette année se déroula à Gand le 'Salon de la TSF (c)': concours de réception ondes courtes, exposition de matériel radio (concours et démonstrations), lunch dans les salons de la Ducale, suivi de l'Assemblée générale du Réseau Belge (Salle des Notaires). Il est fort probable que Willy Haeghens y fut contaminé par le virus de la radio! Utilisant l'indicatif (pirate) 'ON4WHL', il réalisa ses premiers contacts en Novembre, soit un mois après cette manifestation prestigieuse.

"Un de nos nouveaux a démarré en mopa (d). Il faudra cristalliser mon v[ieu]x (e). La porteuse est un peu RAC. Courage cela viendra, WHL" (QSO 12/ 1934)

(c) Télégraphie sans fil : het versturen van berichten (telegrammen) over lange afstanden via draadloze telegrafie.

(d) Master Oscillator Power Amplifier : een type versterker.

(e) Naar het Engelse 'old man', vriendschappelijke verwijzing tussen zendamateurs.

1935: Willy, qui est très 'radio-actif' malgré semble t'il des contraintes professionnelles et personnelles ('boulot et YL' (f), participe assidément aux réunions et aux événements de son radio-club: cours de lecture au son, repas de sa section (Moules frites le mercredi 28 avril), déplacement à Audenaerde (mercredi 5 Juin), et j'en passe. 

(f) Vermoedelijk Y(oung) L(ady), zijn latere echtgenote Gaby DE GRAVE.

"En phone 80m, le Xtal a fait évanouir le RAC. La modulation grille ou la modulation dans le circuit oscillateur ne donne pas des résultats très beaux. A changer cela, mon vx!" (QSO 01/193)

"a des intentions démolissantes, un vrai régal que celui-là. Attendons le mois prochain pour voir ce qui va sortir de là. Bébé Cadum nous arrangera quelque chose de FB" (QSO 05/1935)

"On 80 fone, avec une modulation grille épatante actuellement. Spécialité disque Gantois. Sur 40 graphie a fait son 1er Américain. Construit un TRI-TET (g). Assez bien qrm YL... je crois" (QSO 09/1935)

(g) Triode-tetrode oscillator, uitgebracht in 1933 met hogere output.

"Démolition et reconstruction. Va faire sa demande pour autorisation officielle. Bravo ! Très qrm YL..." (QSO 10/1935)

"QRM-travail actuellement, n'a plus tellement de temps pour bricolage" (QSO 11/1935)

"très QRM travail pour le moment (tant mieux) mais trouve tout de mème le temps de faire un peu de phonie et graphie sur la bande des 40m. L''émetteur se compose d'un TRI-TET suivi d'un PPE 406, modulé grille par 2A5. Arrive comme un tonnerre avec qrks R8/9 en fone au Maroc, Algérie et Portugal. En graphie a qsot à l'Afganistan YA1DB reçu R5. Désirerait s'y mettre sur 20m mais son X-tal en doublant le met en dehors de la bande" (QSO 12/1935)

1936: Il interrompt ses émissions durant 6 mois. Travail et famille ont la priorité! Le 15 Juillet, le radio-club de Flandre Orientale visite les installations de la Centrale de Radiodistribution Gantoise. Son futur employeur! 

"assez qrm job pour le moment mais ON sur 40 en fone et CW. Attrape l'accent anglais à force de faire des G" (QSO 01/1936)

"l'OM gantois à l'accent hollandais, quand le qrm yl n'est pas trop intense, fait du beau trafic fone sur 40 et 80m" (QSO 02/1936)

"très QRM radio-distribution et YL. Est très peu en l'air actuellement" (QSO 04/1936)
"s'est marié il y a quelques jours (h). Nous lui souhaitons good luck et que son YL soit favorable aux OC" (QSO 06/1936) ( (e)

"Sera ON d'ici quelques semaines" (QSO 08/1936)

"S'extasie de ce que 6 mois après cessation de trafic les QSL continuent à arriver en nombre. Va finalement démarrer" (QSO 12/1936)

(h) Ze huwden op 18 april 1936 te Gent.

1937: Willy participe toujours régulièrement aux réunions à Gand, qui se terminent souvent au Royal Club Nautique. Sa station se caractérise par une excellente modulation. Les rapports de la section semblent se raréfier. 

"est finalement en l'air. Congrats ob et revoilé un OM qui ne fera pas dire que les phonistes empoisonnent l'éther" (QSO 02/1937)

"Trafic sur 20 et 40 m. avec Hartley 10w" (QSO 03/1937)

1938: L'indicatif à 3 lettres perd (enfin) son 'L' final! Quand bien même cette 'régularisation' n'est annoncée que dans le 'QSO' de Juin 1939 (p.65), un examen minutieux de ses cartes QSL de 1938 atteste que le nouvel indicatif  'ON4WH' fut utilisé dès Juillet 1938 (carte d'un SWL polonais datée du 21/07)

Citons aussi la présence de Willy à la réunion mémorable du 16 Juin: une caravane automobile munie de 2 stations 56 Mhz relia Gand à Audenaerde. 

"Les 56 mc semblent intéresser prodigieusement les ON4 de la Flandre Orientale" (QSO 08/1938) 

Après un souper 'démocratique', eut lieu la visite de la 'splendide super-station' de 4AP sur la colline d'Edelaere. 

"La réunion se termina très tard dans la dégustation de la divine bière d'Audenaerde" (QSO 08/1938)

Last but not least, un événement plus personnel fut annoncé dans le 'QSO' 10/1938 (p.484): 

1939: Peu ou pas de rapports des 'Genteneirs'!

"Décidément 4RD le DM aquatique de la section Flandre Orientale, ne nous inonde pas beaucoup de sa prose. Pour être heureux, vivons cachés, semble être la devise de la section et de son DM" (QSO 06/1939)

(j) Koninklijke Unie van Belgische Zendamateurs.
(k) volgens mijn vader vond zijn echtgenote dat hij teveel tijd besteedde aan zijn hobby en te weinig aan zijn gezin. De installatie werd toen maar afgebroken.

 Son manipulateur, restauré par son fils dans les années 90, est précieusement conservé".

In 1950 werd mijn grootvader de titel en het ereteken van Laureaat van de Arbeid toegekend, wat kadert in een lange traditie om mensen te huldigen voor hun professionele inzet:

 

Mijn vader schuimde vroeger de rommelmarkten af in binnen- en buitenland. Hij was een verwoed verzamelaar van mechanische rekenmachines, stoommachines en zeldzame meetinstrumenten die hij vakkundig restaureerde. 

Nazaat Ronald Piers de Raveschoot uit Italië, zelf ook sterk geïnteresseerd in familiegeschiedenis, zette mij op het spoor van dit fonds (RAG, FM79, 633-642). In 1732 verwierf de Gentse familie Piers via aanhuwelijking de gelijknamige heerlijkheid (a), en kreeg hierdoor vele documenten van voormalige eigenaars in haar bezit. Het bestaan van het fonds was me bekend, maar ik kon niet vermoeden dat ook handschriften uit de zestiende eeuw bewaard bleven. Die lieten toe om de stamreeks uit te breiden tot circa 1475 (b). 

(a) De familienaam werd officieel gewijzigd naar Piers de Raveschoot bij KB van 17/03/1885, al droegen na 1732 reeds verschillende leden de naam van hun belangrijkste heerlijkheid, zoals gebruikelijk was bij de adel. In het Gentse bevond zich ook een gelijknamige heerlijkheid. In de tweede helft van de 14de eeuw droegen de eigenaars de familienaam... "van Raveschoot"!
(zie web.archive.org/web/20200116051215/http://users.skynet.be/fb969969/pagina3.html).

N° 634: recepissen (c) en denombrementen van lenen (d) 1546-1795

- "Ic pietere haghins kenne ende lyde dat ic haudende ben in achterleene (e) van Gillis de cupere [...] luttel min oft mer ter cause van zijnen hove heerlichheyt ende laetscepe van Raffescoot..., mits dat ic gheenen zeghele (f)... huyze... heeft jan de mol secretarys vanden voors laetscepe dit raport te mijnen... ghescreven ende gheteckent" (09/06/1525)

(c) ontvangstbewijs van de leenheer aan de nieuwe leenman, waarin dikwijls de exacte bewoordingen van het denombrement (cf. (d) zijn overgenomen.
(d) rapport met de namen van het leen, nieuwe leenman en leenheer, het leenhof waaronder het ressorteerde, omvang, oppervlakte, ligging, bijhorende rechten, achterlenen, feodale verplichtingen  (leendienst, overdrachttaks,... ) en andere lasten (renten, cijnzen,...). Binnen de 40 dagen na de akte van het leenverhef (Fr. relief d'un fief) en het afleggen van de manschap aan de leenheer of baljuw over te maken. 
(e) land wat een leenman op zijn beurt aan een ander in leen gaf.
(f) losse akten op perkament werden dikwijls onderaan bekrachtigd met een lint en een zegel uit bijenwas. Daarin werd het familiewapen gedrukt via een ring met reliëfstempel. Door het broze materiaal braken de zegels makkelijk af of gingen compleet verloren. Stamoud-grootvader Petrus had geen eigen zegel en liet de opsteller het rapport ondertekenen. In het ARA te Brussel loopt sinds 2008 een digitaliseringsproject van de zegelcollectie (ca. 38.000 stuks)
(http://search.arch.be/nl/zoeken-naar-archieven/zoekresultaat/ead/rabscans/zoekterm/zegelafgietsels/eadid/BE-A0510_005990_005868_FRE)

- "Ic lieven vande velde fs jans kenne ende lyt dat ic haudende ben van een leen vanden heersamen willem de cupere fs gillis van zyn leene dat hy haudende is met jan haghins" (15/-/1537)

- "Ic jan monen (g) baelliu der C[oninklijcke] M[ajesteij]t onsen gheduchten heer van zynder stede van Wetteren kenne by desen ontfaen hebbende van lauwereys de cupere fs gillis als man van vooghdye van den weesen achterbleve by den overlyden van willem de cupere...houwen diversche personen van mij in achterlene ghelyck hier naer vclaert...peter haghins met gaders jan vanden velde die houden xviii bunderen leene vanden voorn leene...ende dander heelft behoort toe peter haghins tot synen leene" (08/03/15..).

- recepis van de Wetterse baljuw Lauwereys Everden (g): "jan haghens vi bunderen floreyns haghens vi bunderen" (18/10/1553)

- kopie van een recepis van Jan Clays (g), baljuw te Wetteren  met achterleen: "jan haeghens zes willem haeghens fs floris zes bundere" en "behoort my (g bis) toe den helft ende dander behoort toe jan haeghens tot zynen leene" (26/06/1569)

(g) Ene Jan Moens wordt vermeld als Wetterse baljuw van 1535 tot 1550. Hij wordt opgevolgd door Laurentius Everden tussen 1550 en 1556. Jan Clais staat vermeld van 1562 tot 1579 (J. BROECKAERT, Geschiedenis van Wetteren, 1862, p. 49).

(g bis) bauduwyn de cuupere fs willems.

- recepis van 20/05/1602: 

f1r° "Ick Jan marchille als Bailliu van edele ende moghende heere Mr Lamorael Vylain heere van Masseme Westrem Wettere Calckene, kenne ontfaen thebbene onder de zaghe van Jan de zaman heere van poorte [...] zyn raporte ende denombrementen van zyn leen... Ick Jan de zaman audste leenhoir van wylent Gillis de zaman myn vadere, kenne dat ick haudende ben van myn leenhof ende heerlicheyt van Raveschoot"

f2r° "den wulgaert groot een ghemet en 100 roeden tsamen gheleghen oost Janneken haghens ende Lauwereys van damme"

"de cleene warande... oost Janneken haghens"

"het tarwestuck... oost Janneken haghens"

"Lieven haghens een bundere en half oost theerenstraete"

f2v° "twee stucken eene ghenaemt den drooghen ghenst oost Lieven haghens zuudt Pieryne haghens... dandere ghenaemt tspeurnackerken oost Pieryne haghens zuudt de dreve daeranne ghelant Andries de meulenaere ende Adriaen haghens"

"Adriaen haghens fs Jans een bundere ghenaemt den choenynghe (?)"

"Pieryne haghens uxor Pieter salemon 500 roeden in een stuck oost Pieter mathys zuydt de dreve van Guillaume vander biest west tspeurnackerken"

f3r° "stick ghenaemt de heye oost theeren straete zuudt den oostbosch west Adriaen haghens"

f3v° "oost Lieven haghens Michiel burm ende Jan haghens zuydt theeren straete"

"Gheleyn clauwaert up een hofstede groot ontrent 800 roeden ghecommen van Pieter de conynck ende de weesen willem haghens [...] oost ende noort theere straete"

"Jan haghens fs Jacobs by versterfte van zynen vadere up een hofstede groot een bunder 500 roeden oost ende zuudt theere straete noch Jan haghens up een stick landts ghenaemt het steken (h) groot een half ghemet...noort theere straete"

"Elisabeth haghens uxor Michiel burm up een hofstede groot 600 roeden oost theere str zuudt Jan haghens... noort Lieven haghens"

"Lieven haghens fs Jacobs up twee ghemeten [...] oost theere straete zuydt Michiel burm" iets verderop "landts ligghende west Janneken ende Mayken haghens" 

(h) dit perceel legt een verband tussen 3 opeenvolgende generaties van rechtstreekse voorouders:  Jacob-Jan-Jacquis (zie hieronder).

- "denombrement der heerl van ravenschoot overgheven by dheer jacques coornaert die het vercregen heeft by coope jegens jr. saman ind alle sijne [.....] volgens recipisse van date 9 9br 1657". 11 ongenummerde folio's van ontfangher Nicolaas Van Hecke. Uittreksels:

"een bunder ende hondert roeden genaemt de burghemetten over de beke oost ende noort de weesen van jan haghens"
"eerst den grooten meersch groot een bunder hondert ende zessendertigh roeden, oost jacquis hagens zuyt jan coolman west dit leen, noort de dreve, het tweede ghenaemd het heyken, groot twee ghemeten, oost d'heer jan baert suyt de dreve west livyn hagens noort het straettien daermedegaende"
"het tweede stuck genaemt den wulgaert groot een gemet ende hondert vyff roeden toebehoorende lieven hagens by coope"

 ( De heerlijkheid Raveschoot 2.)
"den potaert groot een gemet en sessentachentigh roeden toebehoorende Livien hagens"
"lauwereys hagens by versterfte van synen vaeder de twee deelen ende de weesen jan hagens"
"Item jacquis hagens by versterfte van Caylynen Baudin een bunder ghenaemt de coghe (?)"
"Item jacquis hagens filius jans vyffhondert roeden in een stuck oost s'heeren straeten zuyt de weesen van huybrecht faillant"
"Item Lucas cornelis end de weesen van pieter cornelis een bunder tsamen by versterfte van synen moeder maeyken hagens, oost d'heer Jan baert suyt de weesen van huybrecht faillant"
"hondert roeden in dry stucken dienaendander toebehoorende de weesen van jan haghens filius jans met consoorten, commende by versterfte van haerlieder moedere"

"Livin hagens by coope van mattheus van eesvelde op twee dachwant en half genaemt voorsten claeysacker"

( De heerlijkheid Raveschoot 1) 

"Livijne vandensype lest (i) weduwe van jan hagens by coope van livin everaert op eene hofstede groot een bunder, daermede oock tegoeden heeft livin de maerschalck als liggende oock inde selven hofstede by versterfte van synen vaeder"

"jacquis hagens by versterfte van synen vaeder op een stuck landts genaemt het steken groot een half ghemet...noort s'heeren straete" ( (h)

(i) "lest" betekent meestal: recente, vlak voor iemands dood. Hij stierf echter zeker voor 11/01/1645.

- Joos De Meuleneere bezit het leen de heye oost de Hanselaarstraat en zuid "dhoirs van jan haghens" (16/09/1583)

N° 638: renterol eerste kwart 14de eeuw

"De weduwe en de kindre jacop haghens" (zie Generaties III-I)

N° 642: varia 1580-1795

- "jan de gheest fs jacops daer aen ghelandt west mr gillis bautens oost tscheere straete zuit jacop haghens noort jacop haghens twee ghemet ofte daer ontrent 1574" en "lande van raffeschoot jacop haghens fs jans daer aen ghelandt oost tscheere straete mr gillis bautens zuit tscheere straete woont jan de gheest groot zynde een bunder ofte daer ontrent " (26/01/1574)

- "Ic Jan de vyldere kenne en lyde dat ic houden ben van...leen ligghen en sorteren ond de prochie van wetteren daer...groot int gheheele twaalf bund tien dacht en een half lettel min...te weten...dat deen ghenaempt is den grooten meersch danof dander den wulgaert oost ghelant jan haghens west...gillis saman, noch twee stucken deen ghenaempt...hof en dand den warande bosch oost ghelant gill saman west den bund adriaen de mueleneere, en ande warande bosch zuyt gillis saman en oost jan de vyldere Noch een stic ande groote en cleene warande oost en west jan de vyldere...grooten ackere (*) is ghelandt oost de bund van floreys haghens zuyt de bunderen van adriaen de mueleneere een stic ghelant oost de bund van selven floreys haghens" (20/06/1574)

(*) Vgl. met "Bauwin de wilde inde bruchstrate den grooten ackere over jan haghin achter jan svijlders anden sloot" (RAG, OAL, 520, Rente- en cijnsboek van Laarne anno 1506, f 44v°). Is deze Jan de vader van mijn stamoud-grootvader Pieter?

- renteverkoop (06/06/1580):

“Wy, Jacop (j), Adriaen ende Jan Haghens filius Jans, metgaeders Willem Haghens filius Floreyns, kennen ende lyden by desen, wel ende deuchdelick vercocht hebbende Gillis de Zaman, rentmeester (k) inden raedt van Vlaenderen, erfachtich heere vanden hove ende heerlichede van Raveschoot, deen helft vanden vervallen ende jaerlicxsche heerlicke rente (*)  als ons elck int zynen competeert inde voornoemde heerlichede, te weten ontrent zevenendertich schellingen parisis tjaers, metgaeders thienden penning, relieven, buynder ghelt ende datter meer anne zoude moghen cleven, ende dat voor de somme van zes ponden grooten eens, die wy vanden voornoemde Zaman by desen kennen ghereet (cash) ontfangen thebben, schelden hem danof quyte, dies neemt oock de voornoemde Zaman tzynen laste zulck …uyt als wy zouden moghen ghehauden zyn over den helft van de Coninclycke Majesteyt te dienen met eenen peerde (**), danof hy Zaman den voornoemde vercoopers belooft tontheffen ende inde…eren, gheloven voorts de voornoemde vercoopers ende coopers elck int tzynen ? dinhauden van desen wettelick te ver…en ende passeren ende oock erfenisse ende onterfenisse, alzoo verre alst noodt es te doen tallen tyde ende wilen als d… vanden ander verzocht zal wesen ende dat up tverbant van elce persoon en goedinghe vornoemt ons hanteecken (l) hier volgt ghestelt den VIe july XVc tachentich"

(j) resp. mijn stam-betovergrootvader (Generatie 3) & stamoud-vader (Generatie 2).
(k) ook een bron uit 1560 vermeldt hem: "....meester Gillis Zaman, deurwaarder bij den Raad van Vlaanderen, zich ten zijnent aanbood, niet om zich de keel te verfrisschen met eenen teug lekker Cruybeeksch bier, maar wel om hem met weinig complimenten aan het verstand te brengen, dat Gaspar Douchy, heer en meester der prochie, de onmiddellijke sluiting zijner taverne te Gent geeischt en bekomen had " ('Het "Backersveer" te Cruybeke, voormalige eigendom der stad Antwerpen (1531-1819)', E. DILIS, Annalen, vol. 23, Cercle archéologique du Pays de Waes, 1904, p. 212).

(*) Wellicht bezat Gillis de Saman reeds de andere helft, cf. de Vde penningkohieren van Raveschoot van 1577: "Gillis Saman haud de helft van eenen rentbouc iaerlicx weerdt zynde...  Jan haghens haud de wederdeel vanden voorscreven rentbouc" (f64v°).

(**) de verplichting om paarden en soms ook ruiters te leveren aan de Heer voor militaire- of transportdiensten, werd dikwijls afgekocht via de betaling van een geldsom.

(l) Jan en Jacobus ondertekenden met hun merck "Y" (als analfabeet). Willem liet zijn naam voorafgaan door "J[onke]r". Hier niet verwijzend naar een adelijke titel, maar naar een ongehuwde jongeman van goeden huize. Typerend voor dit tijdvak is het gestileerde monogram tussen voor- en familienaam, geflankeerd door het jaartal, cf. het gelijkaardige teken van stam-overgrootvader Johannes in 1642:

(met dank aan Martine Sennesael van de werkgroep genealogie Speltigen in het dienstencentrum te Gentbrugge voor de aanvullingen).

- aanstelling als baljuw op 16 juli 1603 van Livinus, broer van stam-overgrootvader Jan ( Tak 4):

"Ic Jo(nkhee)r jan de zaman (n) heere van poorte als erfachtigh van hove en heerlichede van raveschoot int landt van dendremonde attesthere als...elicken darut behoort dat ic gheconstitueert en ghecommiteert hebbe, constitutor en commitere by desen lyeven haeghens fs. jacobs omme te bedienene de voorz hovelichede als baillu, en al te doene dat een goet getrouwe baillu schuldich is mitgs te ontfaene de reliefen (o) en camerlinckgheldt (p)  thiende pennynck en alle jaerlicsche en andere extraordinaire baten pachten in ...menten ...en dependerende de voorz heerlichede, en danof... te... alzoo v... alst noodt zy oock te erfene en onterfene alle de achterleenen en erfven door mijn voorn heere ghehauden, feauteytscap te doene, baluecken waeterslooten (q) en diesghelycke devoiren te doene en rechten te onderhaudene naer costume aldaer gheuseert. Boven dien de... andere belanghen ter causen van haerlieder gronden ofte... te bedwynghene... met mannen en laeten van voorz hove dus volghende af en... te... naer usantie van zelven hove. Bezondere dat de voorz haeghens ghehauden wordt my danof rekenynghe... en... te doene tallen tyden die verzocht zynde verzouckende en begheerende midts dien... mannen en laeten van zelve heerlichede en andere... noodt dat den voorz haeghens hauden van huerlieden baillu en met hem alle acten van justitie daer de voorz heerlickhede angaende alst van noode wordt toorconden hier onder ghestelt datum... den X6^en. July 1603"

(n) als landeigenaar verpachtte hij verschillende percelen aan Livinus ( Landboek 1610 en Eigenaars van Raveschoot (14de-19de eeuw), noot (h).
(o) (Fr. relief d'un fief): leenverheffing met wissel van gebruiker en de daaraan gekoppelde lasten.

(p) vaste som (10 ponden parisis) die de nieuwe leenman aan de heer betaalde bij wandelkoop (overeenkomst) of sterfkoop (overlijden).
(q) straat- en beekschouwingen.

De heerlijkheid Raveschoot vormde een enclave binnen Kalken. maar was bestuurlijk en rechterlijk afhankelijk van Wetteren, een zgn. aenhangsel (Fr. appendage). De bewaarde Staten van Goed bevinden zich in het Wetterse archief (RAG). Andere stukken zoals landboeken en leenverheffingen zitten dan weer verspreid over het Laarnse en Kalkense archief. Het dagelijks bestuur was in handen van een baljuw, als plaatsvervanger van de eigenaar ( Jan HAGHENS Generatie IV), bijgestaan door een griffier en ontvanger. Soms werden deze functies gecumuleerd. De topadel had er ooit een verblijf: "Daerenboven zijn hier geweeft verfcheyden Sloten of Caftelen vande welcke twee de voornaemfte zijn geweeft inde geweften Ravefchoot ende Gavere: Ind'eerfte hebben de Graven van Vlaenderen haer lacht-huys gehadt" (c). Deze constructie maakte op een later tijdstip plaats voor een omwalde pachthoeve die nog altijd bewoond is. 

Het geestelijke leven speelde zich af in de parochie van Kalken, waar de geboortes, huwelijken en overlijdens staan opgetekend in de registers, ook de heffing en ophaling van de 'tienden' kwam toe aan deze parochie ( Het landboek / grote tiendenboek van Kalken (1610)). Bij  besluit van de prefect van het Scheldedepartement werd het tijdens de Franse periode op 23/08/1806 ingelijfd bij Kalken en deels afgescheiden bij de oprichting van de gemeente Beervelde in 1921. Sinds de fusie van 1976 behoort het definitief tot Lochristi.

(De Landelijke Gilden organiseren elke laatste zondag van de Gentse Feesten,

De naam is afkomstig van het Germaanse hrabna (raaf) en skauta (beboste hoek, hoger gelegen land uitspringend in een moerassig terrein). In Oost-Vlaanderen komt de benaming ook voor als de vesting Rave(r)schoot nabij Eeklo, en te Gent ( Eigenaars van Raveschoot 14de-19de eeuw), waar volgend sterk verhaal een alternatieve verklaring biedt: "De heerlykheyd van Raveschoot, gelegen eertyds op het Sand buyten en nu binnen Gend, in de S. Lievenstraet, heeft haeren naem ontleent van eene oude edele familie (*), welke alzoo genoemt wierd, om dat eenen ridder der zelve, in de tegenwoordigheyd van den graef van Vlaenderen Arnold den I (10de eeuw) en van eenige opperhoofden der noordmannen, tot een bewys dat zyne behendigheyd de gene van die barbaeren overtrof, op het Sand, buyten Gend, met zynen schigt (pijl) dry raeven in de vlugt schoot, waer om den graef hem een gedeelte van den grond schonk, alwaer hy deze daed verricht had en den zelven onder den naem van Raveschoot tot eene heerlykheyd opregtte, en de heeren van Raveschoot in het vervolg dry zwarte raeven op een goude veld in hunnen wapenschild gevoert hebben" (M. VAN VAERNEWYCK, De historie van Belgis, of kronyke der Nederlandsche oudheyd, 1784, p. 110).

In 1653 werd Livinus Haghens' zoon Livinus ( Tak 4) in navolging van zijn vader en oom aangesteld tot baljuw:

"Lieven haghens fs lievens heeft synen eedt ghedaen als bailliu van de heerlykhede van Raveschoot van Jo(nke)r Remij de Saman heere van de port (d) desen 17 Junij 1653... adriaen baert"

(d) de Heerlijkheid van de Poorte lag te Belsele/Waasmunster. ( Eigenaars van Raveschoot (14de-19de eeuw)(g)

(RABW, OAL, Supplement, nr. 511: Register gehouden voor de inschrijving van de wettelijke passeringen en leenverheffingen van de heerlijkheid Raveschoot (1648-1719), f15r°)

Aan de hand van het werk van Erik SCHEPENS (*) en het vervolgartikel 'Het leen- en renteboek van het leenhof en van de heerlijkheid Raveschoot omstreeks 1767' (** Castellum, nr. 3, 1992) kunnen we erfgronden traceren over verscheidene generaties heen: 

- uit de SvG van baljuw Livinus fs Livinus (1667): "den clays ackere up de wyck van raveschoot" ( De Staat van Goed: een rijke bron I). Deze lag ten westen van de Rivierstraat en ging via zijn zoon Petrus over op kleindochter Joanna, en nadien op aangetrouwde familie:

"Bartholomeus Baes te voorent Gillis Baes zijnen vader causa uxoris Janneken Haegens bij versterfte van Pieter Haegens haeren vader ter causen eenen acker landt genaemt de veursten claijsacker" (cijnsgrond **).

"angaende de twee partye landts leen wesende gheleghen up den voorn wyck van raveschoot het eene ghenaempt het poothardeken ende het andere het wulgardeken" (SvG).

Deze gronden gingen over op zijn zoon Andreas uit zijn eerste huwelijk: "Op den 21 novemb 1667 heeft andries haeghens syn leen verheven hem verstorven vuyt de hoofde van synen vader lieven haeghens gheleghen op dheerl van raveschoot in twee stucken de eerste ptije ghenampt het potaerdeken groot vier hondert roen de tweede ptye ghenampt het wulghardeken groot vier hondert roen ten selven daghe soo heeft andries haghens synen eedt ghedaen als manne vande leene der vooy heerl actum" (RABW, OAL, Supplement, nr. 511: Register gehouden voor de inschrijving van de wettelijke passeringen en leenverheffingen van de heerlijkheid Raveschoot (1648-1719), f96r°).

Nadien vinden we bij: "Dionisius Bracke filius Jacobus causa matris Livine Haegens bij successie van Lieven Haegens haeren vader (e), hout een leen bestaende in eenen partije land genaempt het potaerdeken groot ontrent 400 roeden... zuijt de Raveschootdreve... west de wallen van d'hofstede van Raveschoot"
en bij: "Christine Dauwe filia Lieven weduwe Jacobus Van Damme bij successie van haere moedere Pietronelle Haegens (f), houdt een leen van desen hove zijnde een partijeken lants groot vierhondert roeden en volgens metinge Carbonelle 390 roeden genaempt het wulgaerdeken (g)" (achterleen**)

(e) Tak 3.
(f) Petronella's echtgenoot Livinus Dauwe is doopheffer bij een kind van de hierboven vermelde Egidius (Gillis) Baes. Haar ouders zijn onbekend.
(g) vermoedelijk plaats aan de beek waar wol werd gewassen.

"item is den overledene erfachtych ghestorven was hem competerende eene partye van lande gheleghen binnen de prochie van calckene ghenaempt dheye" (SvG)

"Jan Hulstaert filius Jacques bij coope van Pieter Haegens (h) volgens coop ende erfve vanden 31 en decembre 1770, houdt een leen van desen hove zijnde een partijeken lants genaemt d'heije" (cijnsgrond **)

(h) het staat niet vast wie deze Petrus was.

- "Op desen 8e january 1663 soo heeft jaquis haghens (i) syn leen verheven hem ghesucqsydeert by coope gillis onghena ghenampt den tarweacker groot vyf hondert roeden  Item ter voorz daghe soo heeft jaquis haghens synen eedt ghedaen als man van den leene ter manynghe van den voorz balliu"

(i) wellicht Jacobus, gehuwd met achternicht Joanna Haeghens Tak 3 (RABW, OAL, Supplement, nr. 511: Register gehouden voor de inschrijving van de wettelijke passeringen en leenverheffingen van de heerlijkheid Raveschoot (1648-1719), f40r°).

16 jaar later: "Op den 16e december 1679 heeft lauwereys (j) haghens als vocht over de weesen van jaquis haghens het leen verheven ghenampt den tarweacker het selve heml verstorven metten overlyden van hune vader groot vyf hondert roen Ten selven daghe soo heeft lauwereys haghens synen eedt ghedaen als man van leene"

(j) Laurentius trad vaak op als voogd (h) Tak 3 (RABW, OAL, Supplement, nr. 511: Register gehouden voor de inschrijving van de wettelijke passeringen en leenverheffingen van de heerlijkheid Raveschoot (1648-1719), f158v°).

Een eeuw later vinden we opnieuw een spoor bij een achterkleindochter van Laurentius: "Geeraert Ferpon causa uxoris Joanne Marie Haegens bij successie van Lieven Haegens haeren vader hout een leen oock genaemt den tarweacker groot ontrent twee gemeten" (achterleen **).

- de "steurtenackere", Pieter Bracke causa uxoris Pieternelle Haegens (zus van Joanna Maria - achterleen uit het landboek 1769)

- "Bartholomeus vanden Bossche filius Bartholomeus houdt een leen van desen hove zijnde een partije land genaemt de kleine warande"... hem competerende bij successie van Livine Haegens sijne moeder die het hadde bij versterven van jacquis haegens en Pietronelle Cornelis haere vader ende moeder" ( Tak 3/**)

- de "lange veurre", 971 roeden, Andries Haegens (leen- en renteboek). Mogelijk Andreas fs Livinus en Petronella De Wilde
( Tak 4). Een 'veurre' is een ploegvoor, greppel.

Detail van de Popp-kadasterkaart ca. 1860 met aanduiding van enkele lenen (in het midden de Raveschoothoeve, bovenaan de Hanselaarstraat):

27. het wulgaerdeken

37. het potaerdeken

43. de kleine warande

59. de tarweakker

73. de lange veurre

(kaart **) 

Wat de functie van baljuw precies inhield, werd reeds uitvoerig belicht ( Generatie IV (d). In het Adelsarchief Piers de Raveschoot of het oud archief van Kalken/Laarne of Wetteren (RAG) heb ik geen baljuwsrekeningen aangetroffen van deze heerlijkheid. Misschien bevinden er zich in de nog niet volledig geïnventariseerde familiearchieven van voormalige eigenaars in het SAG? Er "werd afzonderlijk rekening gehouden, hetwelk jaerlijks, ten bijwezen van eenen kommissaris, door het hoofdkollegie van Dendermonde afgevaerdigd, plaets had" (Geschiedenis van Wetteren, J. BROECKAERT, pp. 53-54). Tijdens het onderzoek werden de vermelde baljuws opgelijst, waaruit blijkt dat leden van de plaatselijke families HAEGHENS en DE VIJLDER het ambt regelmatig uitoefenden (a). Het overzicht - weliswaar met hiaten - biedt, net zoals dat van de eigenaars, een referentiekader om data in de tijd te situeren.

(a) "Wanneer men de samenstelling van het baljuwskader tijdens de late middeleeuwen onder ogen neemt, wordt men onmiddellijk getroffen door het regelmatig opduiken van dezelfde familienaam. Naamgenoten zijn wel niet noodzakelijk verwanten, maar toch kan het geen toeval zijn dat zoveel baljuws dezelfde familienaam droegen. Bij nader onderzoek  komt men dan ook op het spoor van een reeks families met sterke ambtelijke traditie, die de vaste kern van het baljuwskader vormden" (Het grafelijk baljuwsambt in Vlaanderen tijdens de Boergondische periode, J. VAN ROMPAEY, 1967, p. 236).

(b) "Dit naevolgen es de pacht binne Hartbuer ende Raffeschoot... Eerst Raffeschoot... Anthonis temmerman bailliu myns heere van Resseghem ende nieugaversch binnen wettere bedienende tselve officie" (SAG, XXste penningkohieren van Wetteren - 1572). "Anthonis temmerman bedient d'officie vande bailluagie vande Lichterveltsche ende nieugaversche binnen wettere" / "Anthonis temmerman fs Joos haud een behuisde stede groot een dachwand" (SAG, Vde penningkohieren van Wetteren - 1577).

(c) "Ic Jor jan de zaman heere van poorte als erfachtigh van hove en heerlichede van raveschoot int landt van dendremonde attesthere als ...elicken darut behoort dat ic gheconstitueert en ghecommiteert hebbe, constitutor en commitere by desen lyeven haeghens fs. jacobs omme te bedienene de voorz hovelichede als baillu". (16/07/1603) Tak 4 (RAG, AF, APR, nr. 177/634). Hij was één van de bemiddelaars bij een familievete die ontstaan was na de doodslag op Jacob van Bastelaer door Jan van Mossevelde (cf. M. MEYS, 'Schuld en boete: een humane strafmaat na een moord te Laarne in 1610', Castellum, XVI, 1999, 3-4, pp. 78-85).

Uit enkele wettelijke passeringen valt af te leiden dat hij minderjarig was in 1586 (-25 jaar) en meerderjarig in 1589. Zijn geboortejaar moet zich dus rond 1561-1564 liggen. 

- "viii roen lants inde vierdonghe [...] danof is in erffene comen Ln haghens voocht Lauken haghens zynen broere" (134 f107r° 10/01/1589). Livinus was dus reeds volwassen, zijn jongere broer Laurentius nog minderjarig en zijn vader Jacobus, moeder Livina VAN DAMME (of beiden) reeds overleden. Mogelijk overleed zij in 1582: "Item betaelt...over de begravenesse vande huysvrauwe jacop haghens desen July 82" (kerkarchief Kalken 477 f13r°).

- "jan hubrecht en ln haghens met hem ghevoocht gillis oosterlinck (paterneel, schoonzoon van Livinus' oom Jan 'de jonghe') en adriaen van damme (materneel) hebben hemlr onderft in vorme van manghelinghe (ruil) te weten die voorn ln met zyne voochden van ontrent een buynder lants inden schrieck neffens den voorn hubrecht...en jan hubrecht van ontrent 800 roeden lants up anselaer ghenaempt den anselaer... belast en verobligeert staen... aen dhoirs jan haghens" (f47r°/v) 08/03/1586) .

Hij overleed op 3 juni 1615: "Livinus hagens, pretor de Ravenschoot via optimus et purificus reliquit ex uxore sua Beatrice van aerde 9 proles", dwz. baljuw van Raveschoot, hij leidde een voorbeeldig en zuiver leven en liet 9 kinderen na bij zijn echtgenote (PR overlijdens Kalken).

(d) "voorn hofstede van jan hagens balliu van Raveschoot" (RABW, OAK, Landboek 1610, f103r°). Broer van baljuw Livinus (c) en mijn stam-overgrootvader ( Generatie IV). De notitie van baljuw in superscript is later toegevoegd, want zijn oudere broer Livinus was zittend baljuw toen hij overleed in 1615.

(f) zoon van baljuw Livinus x Beatrix Van Aerde (c). "Lieven haghens fs lievens heeft synen eedt ghedaen als bailliu van heerlykhede van Raveschoot van jor Remij de Saman heere van port desen 17 Junij 1653" (ibidem, f15r°). Uit een Laarns quohier van 1680 ivm de heerlijkheid Nieuwengaver (gelegen boven de Dendermondse heirweg, ten westen van de Rivierstraat) blijkt dat hij op de hofstede gewoond had van zijn schoonvader Lieven Lammens, die in 1607 veroordeeld was tot 10 jaar verbanning wegens hekserij ( Tak 4 a (bis). Livinus was ook in 1647 kerkmeester geweest en werd genoemd als poincter ende settere, die het aandeel bepaalde en inde van een globale belasting op het grondgebruik (J. DE WILDE, 'Het gebied en de inwoners van de Nieuwengaver in het noorden van Laarne', Castellum, nr. 4, 2006, pp. 32-49).

(g) "ter manynghe van gillis de vijldere balliu" (30/10/1656) (ibidem, f27r°). 

(j) "frans de vyldere aengestelden balliu in plaetse van joos devijldere van daete 1. xber 1702 ondt. coornaert raverschoot du laurij" (RAG, AF, APR, nr. 177/642).

Zeker nog in functie tot 9 september 1718 (RAG, Kaartenverzameling, Kaart van de hoeve van Joos Verschraeghe in Wetteren, in de heerlijkheid Ravenschoot, opgemaakt door Benthuys, 1756).

Tussen de Kalkense baljuwsrekening van 1740 zit een kwijting van Francis de Vilder, zoon van Frans de Vilder fs. Gillis, voormalige baljuw van Raveschoot (RAG, Familiearchief Prinsen van Izegem, Rekeningen van de goederen te Kalken, 1738-62, 112).

(k) "22. 9bre 1774. verheven door den bailliu devijldere over jor. charles piers" (zie (l). Pachtcontract van 15/04/1782 tussen Charles Piers en "sieur francis devijlder fs. francis" (RAG, AF, APR, nr. 177/642). Uit de straet bereijte ( De Kalkense straatschouwingen 1764-98) in de Wetterse wijk van Raverschot (sic) in 1764: "De straete loopende van aen het hof van frans devylder naest de revierickstraete (de huidige Raveschootdreef) Frans devylder georde. synen boom te weeren den welcken light d'weers over de straete" (SAW, OAW, nr. 1265). 

(l) "Op 6 februari 1794 had ten huize van Franciscus De Vijlder, baljuw en houder van het landboek van de heerlijkheid en het leenhof van Raveschoot de overdracht plaats van zijn functies als baljuw en zaakwaarnemer wegens sijne impotentie, aan Emanuel Van der Moere, griffier van Laarne" ( Generatie IV) (Enige gegevens over de heerlijkheid Raveschoot, E. SCHEPENS, Castellum, jg. VII, nr. 2, juni 1990, p. 10).

Hierna volgt een overzicht, met hiaten, van de gekende eigenaars. Zij kwamen in het bezit van de heerlijkheid via erfopvolging, aanhuwelijking of aankoop en voerden de titel 'heer en vrouw van Raveschoot'. In het feodale stelsel waren zij als vazal van de machthebber belast met een paardendienst, dwz. in oorlogstijd moesten zij als bijdrage in natura een paard leveren:

- "le fief te Raveschot [...] dont ledict fief en temps de guerre le service dung cheval" (ARA, Fonds van de Rekenkamer, 1102, Het Leenhof van Dendermonde (1473), p. 151)

- "Jan van den Velde fs Jans houdt een leen van mynen heere van Dendermonde groot zynde XLIIIJ bunderen ende is geheeten Raveschoot [...] ende staet dit voorseyde leen teenen peerdedienste op sheeren coste enden ten relieve naer costume" (ARA, Fonds van de Rekenkamer, 1103, Het Leenhof van Dendermonde - register met leenverheffingen van de 16e eeuw tot 1789, f°168v°)
- "dit voorn leen staet ten dienste trouwe ende waerheden mynen gheduchten heere in huutvaerden (*)  ten dienste van eenen peerde up sheere coste" (ca 1532) (RAG, AF, APR, nr. 177/634: recepissen en denombrementen van lenen (1546-1795)

- "dit myn voorn leene staedt ten dienste trauwe ende waerhede mynen gheduchten heere den Co(ninklyken) ma(jestey)t in huudvaerden (*) ten dienste van eenen peerde up sheeren cost" (26/06/1569) (ibidem)

- "Staende 't selve Leenhof ende heerlykheyd ten dienste, trouwe ende waerhede zynen voornoemden heere in uytvaerden (*) ten dienste van eenen peerde op 's heeren coste" (09/06/1795) (Geschiedenis van Wetteren, gevolgd van eene historische schets der omliggende gemeenten, J. BROECKAERT, 1862, p. 64)

(*) Heirvaert (Lat. expeditio exercitatis): veldtocht die de vorst ondernam met een krijgsmacht die hij zelf financierde.

Zij waren dikwijls afkomstig uit het Gentse. Dit is zo voor de families DE SAMAN (oorspronkelijk uit Sinaai in het Waasland), COORNAERT, TRIEST, PIERS en DE LOOSE. 

"gillis de zaman deurwaerder ( Het Adelsarchief Piers de Raveschoot (k) inden raedt van vlaend erfachtich heere van hove en heerl van raveschoot" (06/07/1580) (RAG, AF, APR, nr. 177/634). 

(h) "Ick Jan de zaman audste leenhoir van wylent Gillis de zaman myn vadere, kenne dat ick haudende ben van myn leenhof ende heerlicheyt van Raveschoot" (20/05/1602) (RAG, AF, APR, nr. 177/634); 

"1607 Schepenen van der Kuere... Dheer Jan Saman, heere van der Poort (Maatschappij der Vlaemsche Bibliophilen, 1854, p.139); "Jan Zaman, heer van Ter Poorte, schepen van Ghedeele in 1613"(Jaerboeken van het souvereine gilde der kolveniers, busschieters en kanonniers, gezegd hoofdgilde van Sint Antone te Gent, Deel 2, ed. F. VANDERHAEGHEN, Gent, 1867, p. 20)

"1621 Joncheer Jan de Zaman, heere van der Poort, van de wercke, obiit (overleed) ende in zyne plaetse wierd van de heeren gecreëert als ontfanghere van de wercke, dheer Jacques Bossier" (Memorieboek der stad Ghent: van 't j. 1301 tot 1737, Volume 3, A. VAN HEULE, 1854, p. 158).

(i) "bouck ende leenhove van Raeveschoot die onderhauden wordt ten versoucke van joncheer Remie de Saeman heere van tselve Raeveschoot" (17/01/1649) (RABW, OAL, nr. 508: Register gehouden voor de inschrijving van de wettelijke passeringen en leenverheffingen van de heerlijkheid Raveschoot (1649-1699), f1r°)

"De wapens op het tweede venster waren niet van Remigius de Zaman, abt van Loo en van Gillis Blomrae, maar wel van een naamgenoot en bloedverwant van den abt: Remigius de Zaman, heere de la Porte" (Biekorf, Volume 37, 1931, p. 342).

(j) "1656 Schepenen van der Kuere... Dheer Jacques Coornaert" (Maatschappij der Vlaemsche Bibliophilen, Volume 2, 1854, p. 207)

"denombrement der heerl van ravenschoot overgheven bij dheer jacques coornaert die het vercregen heeft by coope jegens jr [glaude] de saman inde alle sijne...ten volgens recepisse van deze 9 9bre 1657  Ick d'heer Jacques Coornaert fs d'heer Pieters oudt schepenen der stede van Ghendt bekenne by desen mynen denombremente dat ick houdende ben van edele ende hoochgheborenen heere... philippe baltazar van... villain...heere van wettere ende calkene... myn heerlichede ende leenhof ghenaemt... Raveschot groot zynde vierensestich bunderen en halff ende hondert roeden luttel min ofte mere" (RAG, AF, APR, nr.177/ 634). Zijn moeder was Anne Penneman (G. VAN HOOREBEKE, Le Nobiliaire de Gand, 1848, p. 108).

De jr glaude de saman waarvan sprake is jonker (= zoon van een edelman) Jean Claude Zaman, zoon van Remigius x Cecilia Blomme. Het is onduidelijk of hij reeds eigenaar was van de heerlijkheid of enkel de gevolmachtigde van zijn vader, aangezien Remigius pas overleed in 1660 en de verkoop reeds plaatsvond in 1657.

(k) "in 1676 (reeds in 1657, zo blijkt) aan Jacob Coornaert, heer van Kerkhem en Roncheval; in 1682 aan de kinderen van dezen laatste uit zijn huwelijk met Suzanna de Blicquoy" (eigenlijk du Bucquoy) (Geschiedenis van Kalken, F. DE POTTER x J. BROECKAERT, 1889, p. 15). 

Op 15/04/1694 verwierf Petrus Frans De Ruijter 1/3 na zijn huwelijk met Anthoinette Coornaert. Baljuw Frans De Vylder kocht dit derde deel in 1722.

(l) in 1713 kocht Jan Franchois II Triest, gehuwd met Isabelle van Duerne, de 2/3 van het domein van de familie Coornaert. Na zijn dood in 1716 werd zijn dochter, Marie Theodore Triest, vrouwe van Raveschoot. Zij huwde met Jan Charles Ignace Piers in 1732 (privé-archief Ronald Piers de Raveschoot). 

Merkwaardig genoeg was er te Gent een gelijknamige heerlijkheid, die tevens afhankelijk was van het Leenhof van Dendermonde: "La seigneurie de Raveschoot, à Gand, formait un fief qui relevait de la cour féodale de Termonde; elle s'étendait du pont des Cinq Arcades jusqu'à la porte de S'Liévin, au quartier nommé het Zand, et touchait vers l'ouest aux Munkmeerschen, ou la cour de cette seigneurie (het kasteeltje 'Hof van Raveschoot', afgebroken in 1907) était située. La maison fut reconstruite par Liévin Triest, qui possédait cette seigneurie au XVIe siècle, en 1563 d'après la date marquée à la façade et conservée sur l'estampe" (Messager de Sciences Historiques, des Arts et de la Bibliographie de Belgique, ed. J. DE SAINT-GENOIS et al, Gent, 1854, p. 351.). De huidige Raveschootstraat loopt dwars door de plaats waar zich het kasteeltje bevond.  

Jan de Zaman werd begraven in de Gentse Sint-Jacobskerk. Zijn grafschrift luidt: "Joanni de Zaman, portae et Ravescoti dynastae [...], itidem Claudinae de Lievyn, Joannis filiae, conjugi nobili Picardae desideratae", vrij vertaald: "Aan Jan van Zaman, heer van de Poort en Raveschoot [...], en Claudina van Lievyn, dochter van Jan, zijn edele echtgenote, een dierbare Picardische vrouw" (Graf- en gedenkschriften der provincie Oost-Vlaenderen, Volume 2, J. de SAINT-GENOIS, p. 35).

Zijn wapenschild staat afgebeeld op een blauwe zerksteen.

Aan de zuidkant van de Gentse Sint-Jacobskerk bij de grote beuk bevindt zich het lijkschild van Eugenius Joannes Piers de Raveschoot, echtgenoot van Rosalia Maria Coppens. Hij overleed op 9 juli 1837 (Graf- en gedenkschriften der provincie Oost-Vlaenderen, Volume 2, J. de SAINT-GENOIS, p. 77).