Paulus, Apostel na de Twaalf.

Conferentie door Dr. L. Kiebooms. 

      We hebben van Paulus’ brieven door E.H. Van de Kerckhove leren kennen, maar soms is het eens interessant om een totaalbeeld te krijgen van wie is Paulus en wat heeft hij gedaan. Als gids neem ik het boek van Anton Van Wilderode, een van de grote dichters, die een boek publiceerde: “Apostel na de Twaalf” (Davidsfonds/Leuven). Ge kent de twaalf apostelen, Judas valt af en Mattias komt in de plaats. En dan komt eigenlijk Paulus, Apostel na de Twaalf.

Anton Van Wilderode, die een dichter is, schrijft in alexandrijnse verzen en ik vind dat eigenlijk wel mooi en hij beschrijft Paulus omdat hij op alle plaatsen is gaan bedevaarten waar Paulus gepredikt heeft. Hij volgt Paulus dus op al diens tochten totdat deze in Rome wordt onthoofd. (Omwille van het copyright zal telkens enkel de titel van de gedichten vermeld worden samen met de verwijzingen naar het Nieuwe Testament waar er worden vermeld in het boek).

      Dit hele boek hier lezen is onmogelijk, maar ik zal in stukken die weg volgen zoals Anton Van Wilderode ons meeneemt in zijn dichterlijke visie op Paulus, maar waar hij dan toch zeer getrouw de teksten volgt. Hij begint met Paulus voor te stellen en neemt daarvoor de episode in de Handelingen van de Apostelen waarin Paulus voor de tweede maal op bedevaart naar Jeruzalem gaat. Een eerste keer ging Paulus nadat hij in Arabië drie jaar in de woestijn doorbracht. Toen is hij er maar enkele weken geweest maar toen zegde men hem eigenlijk: “Stap het hier maar vlug af, want gij veroorzaakt hier zoveel oproer dat wij met u niets kunnen aanvangen.”, en hij werd zachtjes terug naar Tarsus afgevoerd.

      Er ontstaat dan een vrij grote christengemeente in Antiochië en Barnabas gaat hem halen in Tarsus waar hij, samen met Barnabas, verder evangeliseert in Antiochië. Het is tijdens die periode dat hij ook begint om rechtstreeks heidenen te dopen, zonder dat die besneden zijn. Omdat de Joodse gelovigen denken dat iedereen moet besneden worden, omdat zij als uitverkoren volk dit teken moesten aannemen, ontstaat dus die discussie. Op het eerste concilie in Jeruzalem valt dan de beslissing: “Neen, ze moeten niet besneden worden, maar ze moeten zich wel onthouden van het eten van verstikt vlees en van ontucht.” Dit wil zeggen: zij mogen niet deelnemen aan de offermaaltijden van diegenen die aan de afgoden offeren en zij mogen geen seksuele omgang hebben met andere vrouwen, bedoeld worden hier in de eerste plaats de tempelpriesteressen (tempelhoeren). Dat is alles. Paulus doet een aantal rondreizen en komt dan voor een derde keer terug in Jeruzalem met de giften van de gelovige gemeenschappen waar hij geweest is, brieven heeft naartoe gestuurd en bedeltochten heeft gehouden.

      Op het tempelplein wordt Paulus plots herkend door zijn vijanden en die veroorzaken een oproer waarbij hij bijna wordt gelyncht. De Romeinse soldaten ontzetten hem en op het punt dat hij de kazerne wordt binnengedragen richt hij zich tot de bevelhebber: “Mag ik u misschien iets zeggen?” En de bevelhebber antwoordde: “Kent gij Grieks? Gij zijt dus niet die Egyptenaar die een tijd geleden oproer verwekt heeft ….” Men neemt hem voor een ander.

     Ik, Paulus (pag. 13) – Hand. 22, 3, 4 en 6. En Paulus zegt: “Ik ben een Jood uit Tarsus in Cilicië, burger uit een niet onaanzienlijke stad en ik verzoek u: sta mij toe het woord tot het volk te richten.” En dan houdt Paulus een toespraak, maar in het Hebreeuws. Paulus vertelt daarin over zijn opleiding aan de voeten van Gamaliël en zijn wedervaren op zijn tocht naar Damascus om daar ook de christenen in de boeien te slaan. Wanneer Paulus dan over zijn optreden ten aanzien van Stefanus begint te praten, luisteren de toehoorders niet verder meer en ze willen hem weer lynchen. En terwijl ze zo krijsend hun mantels afwierpen en stof in de lucht gooiden, laat de bevelhebber Paulus de gevangenis binnen brengen om hem, onder het toedienen van geselslagen, een verhoor af te nemen. Maar Paulus zegt tot de dienstdoende honderdman: “Moogt gij een Romein geselen en dan nog wel zonder veroordeling?”, waarop die honderdman hem dan toch maar gerust laat omdat het niet kon dat een Romeins burger werd gegeseld.

     Stefanos 1+ 2+3+4+5+6+7  (pag. 26-32) – Hand. 6, 5-11 + 7. Van Wilderode gaat dan terug naar de plaats in Handelingen waar Paulus, als Saulus, voor de eerste keer zal vermeld worden. Dit gebeurt bij de steniging van Stefanus. Deze kreeg, door handoplegging door de apostelen de dienst van diaken toegewezen. Zijn optreden roept onmiddellijk weerstand op en Stefanus wordt ervan beschuldigd dat in zijn woorden een laster tegen God en tegen Mozes is te horen en hij wordt voor het Sanhedrin gesleept waar Stefanus zijn redevoering houdt en elke aantijging van de hand wijst. Zijn woorden en zijn uitstraling zijn van die aard dat niemand ook maar iets kan weerleggen van wat hij zegt. De toehoorders evenwel ontstaken in woede, gooiden zich als één man op hem, sleepten hem buiten de poort en stenigden hem. Het verschijnen van Saulus wordt aangegeven met de droge opmerking dat hij de kleren van diegenen die de stenen gooiden oppaste. Nu breekt er dus een vervolging uit waarin Paulus een leiding neemt over de uitvoering van die vervolging en in de brieven die hij hiertoe krijgt zijn er een aantal waarin hij de opdracht krijgt de christengemeente in Damascus te vervolgen en voor het Sanhedrin in Jeruzalem te brengen.

     Saulus op weg naar Damascus 1+2+3+4+6+7 (pag. 37-43) – Hand. 9 + 22, 7-11. Dan volgt, in alexandrijnen, het wedervaren van Paulus toen hij aldus op weg naar Damascus van zijn paard werd gebliksemd en de stem van Jezus hoort wanneer Hij vraagt: “Saul, Saul, waarom vervolgt gij Mij?” Waarop Paulus vroeg: “Wie zijt Gij, Heer?” “Ik ben Jezus die gij vervolgt. Maar sta op en ga de stad in; daar zal iemand u zeggen wat ge doen moet.” Paulus stond recht en al waren zijn ogen open, zag hij niets. Hij werd de stad binnengeleid tot bij Ananias, een wetgetrouw man, die te goeder naam en faam bekend staat bij alle Joodse ingezetenen.

     Damascus 1+2+3+4+5+6 (pag. 44-49) Hand. 9 Dat is dus het verhaal van de bekering van Paulus, bij Van Wilderode in dichtvorm, waarbij Paulus ook zijn zwakheid ervaart bij de hulp die Ananias, in opdracht van de Heer, hem geeft. Dit staat ook beschreven in de 2^de brief aan de Korintiërs (11, 30-33) waar Paulus dat zelf vertelt en dan interpreteert hoe hij dus eigenlijk, louter door de genade Gods van zijn paard gegooid wordt, dat hij gedoopt wordt en dat hij dan de apostel wordt na de twaalf. Paulus zegt: “Als er toch geroemd moet worden, zal ik roemen op mijn zwakheid. God, de Vader van onze Heer Jezus – gezegend is Hij in eeuwigheid! – weet dat ik niet lieg. Toen ik in Damascus was liet de stadhouder van koning Arétas de stad bewaken om mij te vangen; en om aan zijn handen te ontsnappen, moest ik in een mand worden neergelaten door een venster in de stadsmuur.”

     Aan de Galaten 1+2 (pag. 52-53) Gal. 1, 15-17 18-24. Maar toen besloot God, die mij vanaf mijn geboorte had uitgekozen en mij riep door zijn genade, zijn Zoon aan mij te openbaren, opdat ik Hem onder de heidenvolken zou verkondigen. Daarna vertrok ik meteen naar Arabië, zonder een mens te raadplegen. Ik ben ook niet naar Jeruzalem gegaan, naar hen die eerder apostel waren. En van Arabië ben ik weer teruggekeerd naar Damascus. Pas drie jaar later ging ik naar Jeruzalem om met Kefas kennis te maken. … Zo belandt Paulus, na zijn omzwervingen, in Tarsus, zijn geboortestad en herneemt dan zijn oude taak van tentenmaker.

     De derde stad 2+3 (pag. 68-69) Hand. 11. Dan verschijnt op Handelingen 11 de episode in Antiochië dat een vrij ruime christengemeente kent want de zaak met Stefanus zorgde ervoor dat de christenen zich verspreidden over Fenicië, Cyprus en Antiochië. Daar predikten zij enkel tot de Joden. Maar er waren onder hen mannen uit Cyprus en Cyrene die na hun komst in Antiochië zich ook tot de Grieken richtten en hun de Heer Jezus verkondigden. De hand des Heren was met hen zodat een groot aantal het geloof aannamen. … Barnabas wordt daarom afgevaardigd vanuit Jeruzalem om naar Antiochië toe te gaan. Barnabas gaat dan naar Tarsus om aan Paulus te vragen met hem mee te gaan naar Antiochië om er te evangeliseren.

     Perge 3+4 (pag. 76-77) Hand. 13. Paulus gaat met Barnabas naar Perge, een van de grote Romeinse steden, en zij evangeliseren daar. Marcus, van wie wij het evangelie hebben, kwam daar ook bij hen. Marcus kon blijkbaar niet op tegen de missiereizen zoals Paulus ze deed en hij keerde naar Jeruzalem terug.  Hij zal niet meer met Paulus samen gaan, maar zal dan de tolk worden van Petrus. Zo krijgt ge dus Petrus-Marcus en Paulus-Lucas.

     Tocht door de Tauros (pag. 79)  Paulus trekt dan door de Taurus, het gebergte dat tot in de sneeuw loopt en dat moeilijk te overkomen is en zo komt hij dan in Antiochië in Pisidië aan. Daar evangeliseert hij in het tweede Antiochië want het andere ligt in Syrië.

     Antiochië in Pisidië 2 + Thekla (pag. 88-91) Hier wordt het verhaal van Thekla verteld dat wij eigenlijk niet kennen. Het is een van de apocriefe verhalen rond Paulus. Het gaat over een meisje dat hem volgt, dat gemarteld wordt en dan sterft in een grot.

     Lystra 6+7+8+9+10+11+12  (pag. 97-103)  Hand. 14, 8-10 11-12 12-14 15-18 19-20. Paulus gaat dan naar Lystra. Het verhaal dat zich daar afspeelt, staat op een prachtige wandtapijt in de kerk van Halle. Paulus komt Lystra binnen en ziet daar een lamme zitten. Paulus geneest die lamme en daarop zijn de inwoners van Lystra ervan overtuigd dat het de twee goden, Zeus en Hermes zijn, die de genezing hebben teweeg gebracht. Zij roepen de heidense priester die onmiddellijk met een stier aankomt voor een offer voor hen beiden waarop Paulus zegt: “Ik wil dat niet.” Hij kon nauwelijks verhinderen dat er voor hem en Barnabas die stier werd geofferd. Er kwamen echter Joden uit Antiochië en Ikonium die de bevolking van Lystra ompraatten. Daarop stenigden ze Paulus en ze sleepten hem buiten de stad in de mening dat hij dood was. Maar toen de leerlingen om hem heen waren gaan staan, richtte hij zich op en ging weer de stad binnen. De volgende dag vertrok hij met Barnabas naar Derbe.

     Jeruzalem + Aan de Galaten + Twistgesprek (pag. 104-107) Gal. 2, 1-2 7-9.  Paulus verliet dus Lystra en hij vertelt dan aan de Galaten over zijn terugkeer naar de stad Jeruzalem. Dus eerst drie jaar Damascus en dan terug naar Jeruzalem voor een korte episode, dan weer over Tarsus naar Antiochië en dan, na veertien jaar, de hier beschreven terugkeer naar Jeruzalem. Paulus legt zijn predicatie en de wijze waarop hij evangeliseert uit aan wat hij noemt “de steunpilaren in Jeruzalem”. In het boek van Anton Van Wilderode volgen dan de gedichten waarin Paulus wordt beschreven en waarvan het eerste begint als volgt:                “Ik zie je met de hulp van mijn verbeelding …” Als bron wordt hier vermeld “De handelingen van Paulus en Thekla.” – 2^de eeuw.

     Eutychus 1+2+3 (pag. 119-121) Naar Hand. 20, 9-12. Paulus komt dan in Troas waar de episode met Eutychus zich afspeelt die in een vensterraam zit en naar beneden valt. Hij ligt voor dood op de grond, maar Paulus wekt hem terug op en geneest hem.

     Visioen in Troas (pag. 122) Hand. 16, 9-15. In Troas krijgt Paulus het visioen om over te steken en om zijn werk verder uit te breiden. Daarin krijgt hij te horen: “Gij moet niet in Klein-Azië blijven. Gij moet naar de overkant, Macedonië, gaan. Daar had Paulus ’s nachts een visioen: er stond een Macedoniër voor hem die hem smeekte: “Steek over naar Macedonië en kom ons te hulp.” Na zijn visioen zochten wij onmiddellijk een gelegenheid naar Macedonië te vertrekken, want we maakten er uit op dat God ons geroepen had om hun het Evangelie te verkondigen. Wij voeren dus af van Troas … en van daar naar Filippi, een stad in het eerste district van Macedonië en een kolonie.

     Lydia van Filippi (pag. 124-126) Hand. 16, 9-15. In Filippi ontmoet hij de bekende Lydia die hem onderdak geeft. Ook een zekere Lydia uit de stad Tyatira, die purperen stoffen verkocht – zij was een godvrezende –, hoorde toe en de Heer maakte haar hart ontvankelijk voor wat door Paulus gezegd werd. Nadat zij en haar huisgenoten gedoopt waren, nodigde ze ons uit en zei: “Als ge van oordeel zijt dat ik werkelijk in de Heer geloof, komt dan in mijn huis en neemt daar uw intrek.” En zij drong er bij ons sterk op aan.

     Gevangen in Filippi 1+2+3  (pag. 127-129 ) Hand. 16, 25-27 28-34. Paulus zit daarna in Filippi vast in de blokken. Hieraan ging vooraf, dat Paulus, die vergezeld was van Silas, reeds dagen lang werden achtervolgd door een slavin met een waarzeggende geest die haar meesters veel geld opbracht. Paulus werd dat moe en hij zegt tot die geest: “In de Naam van Jezus Christus gelast ik u uit haar weg te gaan.” Op hetzelfde ogenblik ging hij uit haar weg, maar de meesters van de vrouw waren nu een grote bron van inkomsten kwijt en zij legden klacht neer tegen Paulus. Hierop wordt deze, samen met Silas, met roeden geslagen, in de kerker gezet en daar ook nog eens in de blokken. Er gebeurt een aardbeving en de boeien van de gevangen springen stuk en alle deuren vliegen open. De bewaker van de gevangenis, die denkt dat alle gevangenen zijn ontsnapt, wil de hand aan zichzelf slaan, maar Paulus weerhoudt hem.

     Gelijk een moeder. Gelijk een vader.  (pag. 132-133) 1 Tess. 2, 7-9 10-13. Paulus vertrekt dan uit Filippi, waar hij slaag kreeg, en hij gaat dan van synagoge naar synagoge, via Tessalonica, naar Athene. Later zal hij over deze episode in een brief aan de Tessalonicenzen schrijven. Hij is dan in Athene en Korinthe. (Wij hebben geen eerbewijzen van mensen gezocht), ofschoon wij als apostelen van Christus ons hadden kunnen laten gelden. Wij zijn even zachtzinnig met u omgegaan als een verpleegster met haar babies. Wij waren u zo innig genegen dat wij u graag, met het Evangelie van God, ons eigen leven hadden geschonken; zo lief waart gij ons geworden. … Gij weet het, als een vader hebben wij ieder van u vermaand en aangemoedigd; wij hebben u bezworen een leven te leiden, God waardig, die u roept tot de heerlijkheid van Zijn koninkrijk.

     Op de Akropolis (pag. 136) Dan komt Paulus in Athene waar hij de Akropolis opgaat. Wie ooit in Athene was, weet dat de Akropolis daar nog altijd even prachtig ligt. Een geweldig platform moet dat geweest zijn in de Oudheid. Het is nu nog altijd buitengewoon. Dus daar vindt Paulus ‘de onbekende God’.                

      Paulus te Athene 1+2 (pag. 137-138) Hand. 17, 22-25 26-28. Wat zegt Paulus nu in Athene? Paulus ging midden op de Areópagus staan en nam het woord: “Mannen van Athene, ik zie aan alles hoeveel ontzag gij hebt voor hogere wezens. Want  toen ik rondliep en bekeek wat gij zoal vereert, ontdekte ik zelfs een altaar met het opschrift ‘Aan een onbekende god’. Welnu, wat gij vereert zonder het te kennen, dat kom ik u verkondigen. …” Uiteindelijk gaat hij in het verdere verhaal over naar de verrijzenis van Christus en dan krijgt hij als reactie: “Ja maar, ja maar, we zullen u morgen nog wel eens horen!” Want niemand gelooft hem behalve één, een van de Areopagieten, Dionysius, en zijn vrouw Dámaris en nog enkele anderen geloofden hem wel en zij bekeerden zich. Dat is de eeuwige tragiek van Paulus. Overal gooit men hem buiten, maar altijd heeft hij Lydia of hier Dionysius of één enkel iemand die zich bekeert en gelooft en bij wie hij dan terecht komt. Van Athene gaat Paulus dan naar Korinthe en van Korinthe naar Efeze.

      In Efese 1+2  (pag. 155-156) Hand. 18 en 19 en 1 Kor. 2, 3-8. Wij zijn nu Handelingen, hoofdstuk 18 en 19. Efeze is een grote stad waar de godin Artemis wordt vereerd en waar de handel in beeldjes hieromtrent zeer winstgevend is. Achteraf wordt hij daar door de heidenen vervolgd omdat hij concurrentie wordt van hun lucratieve handel, enz. Hij schrijft dan ook aan de Korintiërs wat hij verkondigt in Efese, want het is van daaruit dat hij zijn eerste brief aan de Korintiërs schreef.

      ‘Gij zijt van Christus, Christus is van God.’ + De wedloop 1+2  (pag. 157-161 ) (1 Kor. 3, 23 + 9, 24-27) Paulus verwijt in die brief de Korintiërs hun partijschappen en roept hen op te leven volgens de christelijke wijsheid. Ook vergelijkt hij de ijver voor God met de voorbereidingen van de atleten voor de Griekse wedstrijdspelen en spoort de christengemeente aan dat minstens even vurig te doen: zich voorbereiden op de zegekrans in het hiernamaals.         

      De Instelling (pag. 162) 1 Kor. 11, 23-26. Ook de instelling van de Heilige Eucharistie komt in deze brief aan de Korintiërs ter sprake. Het is het oudste geschrift over de H. Eucharistie dat we hebben. “Zelf heb ik immers van de Heer de overlevering ontvangen die ik u op mijn beurt heb doorgegeven, dat de Heer Jezus in de nacht waarin hij werd overgeleverd, brood nam en na gedankt te hebben het brak en zei: ‘Dit is Mijn Lichaam voor u. Doe dit tot Mijn gedachtenis.’ Zo ook na de maaltijd de beker, met de woorden: ‘Deze beker is het Nieuwe Verbond in Mijn Bloed. Doet dit, elke keer als gij hem drinkt, tot Mijn gedachtenis. Telkens als gij dit brood eet en de beker drinkt, verkondigt gij de dood des Heren, totdat Hij wederkomt.’”

      Hooglied van de Liefde (pag. 163-164 ) 1 Kor. 13, 1-13. “Al spreek ik met de tongen van engelen en mensen: als ik de liefde niet heb, ben ik een galmend bekken of een schelle cimbaal. Al heb ik de gave der profetie, al ken ik alle geheimen en alle wetenschap, al heb ik het volmaakte geloof dat bergen verzet: als ik de liefde niet heb, ben ik niets. … … Thans zien wij in een spiegel, onduidelijk, maar dan van aangezicht tot Aangezicht. Thans ken ik slechts ten dele, maar dan zal ik ten volle kennen zoals God mij kent. Nu echter blijven geloof, hoop en liefde de grote drie; maar de liefde is de grootste.

      De opstanding (pag. 165-166) 1 Kor. 15, 3-20. “In de eerste plaats dan heb ik u overgeleverd wat ik ook zelf als overlevering heb ontvangen, namelijk dat Christus gestorven is voor onze zonden, volgens de Schriften, en dat Hij begraven is, en dat Hij is opgestaan op de derde dag, volgens de Schriften, en dat Hij verschenen is aan Kefas en daarna aan de Twaalf. … … Indien wij enkel voor dit leven onze hoop op Christus hebben gevestigd, zijn wij de beklagenswaardigste van alle mensen. Maar zo is het niet! Christus is opgewekt uit de doden, als eersteling van hen die ontslapen zijn.”

      Gij zelf zijt onze brief 1+2  (pag. 167-168) 2 Kor. 3, 2-5 + 5, 6-9. In de 2^de brief aan de Korintiërs zegt Paulus: “Gij zelf zijt onze aanbeveling, geschreven in ons hart, maar voor allen te zien en te lezen, een open brief van Christus, met onze hulp opgesteld, niet met inkt geschreven maar met de Geest van de levende God, niet op stenen tafelen maar in de harten van levende mensen. …” “Daarom houden wij altijd goed moed. Wij zijn ons bewust dat wij, zolang wij thuis zijn in het lichaam, ver zijn van de Heer. Wij leven in geloof, we zien Hem niet. Maar we houden moed en zouden liever uit het lichaam verhuizen om onze intrek te nemen bij de Heer.”

      Paulus Apostel (pag. 169) Naar 2 Kor. 6, 1b-10. + Aan de Kerk van Korinthe 1+2+3+4 (pag. 170-173) 2 Kor. 11, 26-28 + 2 Kor. 12.

Paulus spreekt dan over zijn werk en lijden als apostel: “Als Gods medewerkers sporen wij u aan: zorg dat ge Zijn genade niet tevergeefs ontvangt. Hij (God) zegt immers: ‘Op de gunstige tijd heb Ik u verhoord, op de dag van het heil ben Ik u te hulp gekomen.’ Nu is er die gunstige tijd, vandaag is het de dag van het heil.” … “… Altijd op reis, gevaren van rivieren en gevaren van rovers, gevaren van de kant van mijn eigen volk en gevaren van heidenen, gevaren in steden en in de woestijn, gevaren op zee, gevaren te midden van valse broeders, met zwoegen en tobben, veel slapeloze nachten, honger en dorst, vaak zonder eten, in koude en naaktheid. …” “Moet er geroemd worden? Het dient wel nergens toe, maar dan kom ik nu tot visioenen en openbaringen van de Heer. …” … “Zou ik werkelijk willen roemen, dan was ik geen dwaas; ik zou immers de waarheid zeggen. …” “… Maar Hij antwoordde mij: ‘Je hebt genoeg aan Mijn genade. Kracht wordt juist in zwakheid volkomen.’ …”

      Testament 3 (pag. 238) Naar 2 Kor. 2, 4. Paulus’ dood + De lictor 1+2 (pag. 240-242) Het einde (pag. 244) Paulus gaat dan uiteindelijk naar Rome en wordt daar een eerste maal vrij gesproken. Tijdens deze eerste Romeinse gevangenschap schrijft Paulus de brief aan Filémon en daarna ook de brieven aan Titus en 1 en 2 aan Timotheüs die hij respectievelijk op Kreta en in Efeze achter liet. In prachtige gedichten beschrijft Anton van Wilderode dan het einde van Paulus’ leven. Beschouwingen over zijn apostolaat, zijn reisgezellen en medebroeders en de lange gesprekken, soms vermanend, die hij met hen voerde. Dan komt het schijnproces voor Nero waarbij Paulus ter dood wordt veroordeeld en de lictor, de Romeinse gerechtsdienaar voert het vonnis, onthoofding, uit. Paulus vindt zijn laatste rustplaats nabij de weg naar Ostia, ‘tussen oleanders en agaven’.