Op korte tijd werd via de media een peiling verspreid van twee ziekenfondsen over enerzijds de wens om naar een rusthuis te gaan en anderzijds over de kostprijs van een opname in een instelling die ver het pensioenbedrag overstijgt. Nieuws over beeldvorming rond rusthuizen, betaalbaarheid van het verblijf, en wie voor deze kost moet bijdragen.
Rusthuizen zijn niet de plaatsen die het meest tot de verbeelding spreken en waarrond een positief beeldvorming hangt. Uit een bevraging van CM Midden-Vlaanderen bij meer dan 1.200 Vlamingen waaraan zowel gepensioneerden als niet-gepensioneerden, zorgbehoevenden en niet zorgbehoevenden deelnamen, blijkt dat 98% van de actievebevolking (een deel van de bevraagde groep?) zegt liever nooit naar een rusthuis te willen gaan of er terecht te komen. Drie op vier Vlamingen wil tot het eind van zijn dagen in de eigen huiselijke omgeving blijven wonen. Kranten kopten dan ook onmiddellijk van eerder genuanceerd 'Vlamingen willen oude dag thuis doorbrengen', naar 'Vlaming wil niet naar rusthuis', tot een cassant'Vlaming heeft afkeer van rusthuis'. Logisch toch dat iedereen hoopt zolang mogelijk thuis te blijven als hij/zij oud wordt. Maar helaas is het rusthuis soms de enige mogelijkheid voor zorgbehoevenden, zeker wanneer je alleenstaand bent, de mantelzorg onvoldoende of onhaalbaar is. Op de vraag waarom deze overgrote meerderheid van Vlamingen niet naar een rusthuis wil gaan wordt vaak aangehaald dat rusthuizen verschrikkelijk duur zijn en het personeel wel zijn best doet, maar veel te weinig tijd heeft voor een goede verzorging. Wie moet de zorg opnemen voor zorgbehoevende wanneer hij/zij niet naar een rusthuis wil? Daarvoor rekent volgens dezelfde bevraging de Vlaming vooral op de steun van zijn/haar familieleden, maar uit statistieken blijkt dat de kinderen zich maar in 40 procent van de gevallen willen bekommeren om een zorgbehoevende bejaarde.
Toch kan de hoge kostprijs zeker als één van de mogelijke elementen zijn waarom bejaarde en zijn/haar kinderen niet naar het rusthuis willen en dus ook niet de bereidheid tonen om die kostprijs te betalen. Naar aanleiding van de resultaten van een bevraging van de socialistische mutualiteiten Limburg, kopten de kranten ' Pensioen ontoereikend!' en 'Hoge rusthuisfactuur reden voor uitstel opname'. Uit deze recente bevraging bij ongeveer 800 rusthuisbewoners (gemiddelde leeftijd 85 jaar) en hun verwanten blijkt dat amper één oudere op zeven (14 procent) met zijn/haar pensioen de rusthuisfactuur kan betalen. Liefst 86% moet m.a.w. andere bronnen aanspreken om de maandelijkse factuur te betalen : van deze groep gebruikt 53% zijn/haar spaargeld, 23% verkoopt of verhuurt zijn/haar huis, 6 % krijgt hulp van OCMW en 18% zoekt financiële steun bij familie. Eén op vier zou zelfs een noodzakelijke opname uitstellen wegens te duur.
Een studie van Lut Vandeboer in 2006 kwam tot dezelfde resultaten op basis van een bevraging van ongeveer 500 rustoordbewoners in Vlaanderen. 64% van de rustoordpopulatie kan hun factuur zelf betalen (pensioen, spaargeld, onroerend goed,..), 9% weet het niet, 27% moet steun zoeken bij derden (familie 17%, OCMW 7%, anderen 3%).
Toch scoort de algemene tevredenheid bij de bevraagde rusthuisbewoners volgens de studie van de socialistische mutualiteiten 80% matig tevreden tot heel tevreden. Scoren erg hoog: de vriendelijkheid van het personeel, de ligging van het rusthuis, de netheid, de verzorging, het comfort van de kamer en de activiteiten. Scoren minder hoog: het eten, de beschikbaarheid van het personeel en de kostprijs (!).
Ik moet begin twintig geweest zijn toen ik de in 1983 met een Gouden Palm bekroonde Japanse film Ballade van Narayama zag. Het schetst het leven in een arm en afgelegen Japans bergdorp in de 19eeeuw. Orin is 69 jaar en leeft samen met één van haar drie zonen en zijn kinderen. Het hele jaar bereidt ze zich voor op het naderend vertrek : ze regelt een nieuwe echtgenote voor haar oudste zoon, ze laat de vrouw de beste plekjes zien om te vissen en vertelt hoe ze voor het gezin moet zorgen. Op haar zeventigste wordt ze door haar oudste zoon naar de berg Narayama gebracht waar ze zal sterven. Bovenop de met skeletten bezaaide berg wachten kraaien op hun prooi. Berustend in haar lot onderneemt Orin samen met haar treurende zoon de zware beklimming.
Het themaliet me sindsdien niet los, in vlagen kwam het terug, de titel bleef in mijn geheugen gegrifd. De vraag hoe andere culturen omgaan met het ouder worden en de opvang van ouderen was een vraag die mijn horizonten letterlijk en figuurlijk deed opengaan. Als ex-directeur van een zorginstelling voor ouderenheb ik van nabij kunnen ervaren wat de zorgpraktijk inhoudt, enwelke zorgopvattingen er leven bij bejaarden, hun familie, professionelen,....
Met deze blog wil ik graag mijn materiaal delen. Interviewfragmenten, romanfragmenten, eigen ervaringen of standpunten, wetenschappelijke studies of interessante websites, video's,..... Jullie reacties en aanvullende informatie zijn welkom.
Kunnen wij immers niet iets leren uit de wijze van opvang in andere tijden ofandere culturen om die alhier ingang te doen vinden. Leren uit andere culturen en tijden als pad om het respect voor ouderen
En tot slot, nee ik ben geen zorgbhoevende bejaarde maar een 46-jarige met een jong gezin en een interesse voor een 'vaak verborgen ' zwakke groep binnen onze samenleving die ons respectdubbel en dik verdient.
