De gewone
tijd (GT) in het Arowaks => wordt gebruikt voor het uitdrukken van een handeling in de tegenwoordige tijd:
|
| (1) die is afgelopen (vergelijk met de
voltooid tegenwoordige tijd VTT in het Nederlands) |
| (2) zintuiglijke ervaringen weergeeft
(vergelijk met OTT in het Nederlands) |
| (3) die een gewoonte aanduidt (vergelijk met OTT in het Nederlands) |
|
|
| De vraag die je in deze tijd kan stellen
is: |
| Ama banika? = [amma banni ka] = Wat heb
je gedaan? |
|
| werkwoord met u-stam => de u uit de
stam wordt a |
|
| burutun (schrijven) = > burutu- => buruta [be re ta] |
|
| da-buruta = ik heb geschreven
(maar kan ook betekenen : ik schrijf bv. dagelijks in mijn dagboek=gewoonte) |
| bu-buruta = jij hebt
geschreven/ jij schrijft |
| thu-buruta = zij heeft
geschreven/ zij schrijft |
| lu-buruta = hij heeft
geschreven /hij schrijft |
| wa-buruta = wij hebben
geschreven /wij schrijven |
| hu-buruta = jullie hebben
geschreven/jullie schrijven |
| na-buruta = zij hebben
geschreven/zij schrijven |
| |
|
| VTT: |
|
li (lira) wadili buruta lîriwa [lie
wadjielie berretta lieriwa] =
de man heeft zijn naam opgeschreven https://www.dropbox.com/s/w2l9xcalwdvmg0o/6_1_1_ama_banika.mp3?dl=0
|
|
lira wadili buruta lîriwa aba papira
diako = [liera wadjielie berretta lieriwa abba papiera djaako] = de man heeft
zijn naam opgeschreven
|
| op een blad papier https://www.dropbox.com/s/er14zwep9dr04et/6_1_2_ama_banika.mp3?dl=0 |
| lu-burutâ no = hij heeft het opgeschreven https://www.dropbox.com/s/01o8lu97cn1496z/6_1_3_ama_banika.mp3?dl=0 |
| îri = naam |
| diako = op |
| https://www.dropbox.com/s/g2r7f8kckweb82j/6_1_4_ama_banika.mp3?dl=0 |
|
gewoonte:
|
| haran kasakabo da-buruta da-burutwaro
loko = elke dag schrijf ik in mijn boek https://www.dropbox.com/s/mm1ybq7jn74gpux/6_1_5_ama_banika.mp3?dl=0 |
| loko = in |
| Natuurlijk kan je ook "wei
buruta"; "bî buruta" etc. zeggen. |
|
|
| bunun (planten) = > bunu- = > buna |
|
| da-buna = ik heb geplant/ik
plant |
| bu-buna = jij hebt geplant/jij
plant |
| thu-buna = zij heeft
geplant/zij plant |
| lu-buna = hij heeft
geplant/hij plant |
| wa-buna = wij hebben geplant/
wij planten |
| hu-buna = jullie hebben
geplant/jullie planten |
| na-buna = zij hebben
geplant/zij planten |
| https://www.dropbox.com/s/smi33h6zwek3owz/6_1_6_ama_banika.mp3?dl=0 |
|
Ama l-anika? = wat heeft hij gedaan?
|
| lu-buna = [le benna] = hij
heeft geplant |
|
lu-buna to bunakarahu
li-shikwa-kiradi = [le benna to benna karraahe li sjiekwa kieradjie] =
hij heeft het plantje geplant in zijn tuin https://www.dropbox.com/s/4t7pubgp81pk5g8/6_1_7_ama_banika.mp3?dl=0
|
| lu-buna to bunakarahu = [le
benna to benna karraahe] = hij heeft het plantje gepland |
| lu-bunâ no = [le bennaano] =
hij heeft het gepland |
|
lu-buna to bunakarahu
lu-shikwa yabon = [le benna to benna karraahe le sjiekwa jaabong] =
hij heeft
het plantje gepland achter zijn huis https://www.dropbox.com/s/zkz7jubiy1rll80/6_1_8_ama_banika.mp3?dl=0
|
| yabon = [ jaabong] = achter |
|
| to bunakarahu= [to be na ka
raahe] = het plantje |
| to bunakara = [to be na karra]
= de lading, de last die men draagt |
|
| Uitdrukken van zintuiglijke ervaringen kunnen we
bijvoorbeeld met de volgende woorden: |
| kanabun (horen/luisteren) = > kanabu- => kanaba [kannabba] |
|
| da-kanaba = ik heb gehoord /
ik hoor |
| bu-kanaba = jij hebt gehoord /
jij hoort |
| thu-kanaba = zij heeft gehoord
/ zij hoort |
| lu-kanaba = hij heeft gehoord
/ hij hoort |
| wa-kanaba = wij hebben gehoord
/ wij horen |
| hu-kanaba = jullie hebben
gehoord / jullie horen |
| na-kanaba = wij hebben gehoord
/ zij horen |
| |
|
| da-kanabâbo = [da kanna baa bo] = ik heb
je gehoord / ik hoor je |
| da-kanabâno = [da kanna baa no] = ik heb
haar gehoord/ ik hoor haar |
| da-kanabâli = [da kanna baa li] = ik heb
hem gehoord / ik hoor hem |
| da-kanabâwe =[da kanna baa wè] = ik heb
ons gehoord / ik hoor ons |
| da-kanabâhe =[da kanna baa hè] = ik heb
jullie gehoord / ik hoor jullie |
| da-kanabâne =[da kanna baa nè] = ik heb
hen gehoord / ik hoor hen |
|
| lu-kanabâbo = [le kanna baa bo] = hij
heeft je gehoord/ hij hoort je |
| thu-kanabâne = [le kanna baa nè] = zij
heeft hen gehoord / zij hoort hen |
| thu-kanabâde = [te kanna baa dè] = zij
heeft mij gehoord/zij hoort mij |
| nu-kanabâwe = [ne kanna baa wè] = zij
hebben ons gehoord / zij horen ons |
| da-kanaba amâba dan [da kannabba amaaba
dang] = ik heb gehoord wat je me zei |
|
| ama bu-kanaba? = [amma be kannabba?] =
wat heb je gehoord? /maar ook: wat hoor je? |
| ik luister naar je = da kanaba
dabo / da kanaba-reda |
| zij luisteren naar ons = na
kanaba wa bithiro |
| zij luisteren naar mij = na
kanaba da bithiro |
|
|
| dukun (zien/kijken) = >
duku- => duka
[dekka] |
|
| da-duka = ik heb gezien / ik zie |
| bu-duka = jij hebt gezien / jij ziet |
| thu-duka = zij heeft gezien / zij ziet |
| lu-duka =
hij heeft gezien / hij ziet |
| wa-duka = wij hebben gezien / wij zien |
| hu-duka = jullie hebben gezien / jullie zien |
| na-duka = zij hebben gezien / zij zien |
| |
|
|
| da-dukâbo = [da dekkaabo] = ik zie je/ik
heb je gezien |
| da-dukâno = [da dekkaano] = ik zie
haar/ik heb haar gezien |
| da-dukâli = [da dekkaali] = ik zie hem/ik
heb hem gezien |
| na-dukâwe = [na dekkaawè] = zij zien
ons/zij hebben ons gezien |
| lu-dukâne =[le dekkaane] = hij ziet
hen/hij heeft hen gezien |
| lu-duka narâbe =[le dekka naraabe] = hij
ziet hen/hij heeft hen gezien (Lokonon mannen, Lokonon vrouwen of beide) |
| lu-duka torâbe =[le dekka toraabe] = hij
ziet hen/hij heeft hen gezien (ander volk, mannen, vrouwen of beide) |
|
| da-duka thi-bithiro = [da
dekka ti bietsjiero] = ik heb naar haar gekeken/ik kijk naar haar |
| da-duka na-bithiro = [da dekka
na bietsjiero] = ik heb naar hen gekeken/ik kijk naar hen |
| da-duka hi-bithiro = [ da dekka hie
bietsjiero] = ik heb naar jullie gekeken / ik kijk naar jullie |
| na-duka wa-bithiro = [ na dekka wa
bietsjiero]= zij hebben naar ons gekeken / zij kijken naar ons |
| hu-duka da-bithiro = [he dekka da
bietsjiero] = hij heeft naar mij gekeken/hij kijkt naar mij |
| da-duka li-bithiro = [da dekka lie
bietsjiero] = ik heb naar hem gekeken/ ik kijk naar hem |
| bithiro = naar |
|
|
| (h)anabun (wakker worden, ontwaken) = > (h)anabu- => (h)anaba [annabba] |
|
| d-anaba = ik ben wakker geworden/ ik word
wakker/ik ben ontwaakt/ ik ontwaak |
| b-anaba = jij bent wakker geworden |
| th-anaba = zij is wakker geworden |
| l-anaba = hij is wakker geworden |
| w-anaba = wij zijn wakker geworden |
| h-anaba = jullie zijn wakker geworden |
| n-anaba = zij zijn wakker geworden |
| |
|
|
| ! opmerking : er is geen vervoeging in de Voortd.TT
voor hanabun in gebruik ("ik ben aan het
wakker worden" = wordt dus niet gezegd) |
|
| banaba ibin? = [bannabba iebieng] = ben
je al wakker (geworden)? |
| ûnhu, dânaba ibin =[eunhe, daanabba
iebieng] = ja ik ben al wakker (geworden) |
| ! maar opgelet met de betekenis
"wakker zijn": |
|
| banaba? = [bannabba] = ben je
wakker(geworden)? |
| ûnhu, anabareda kwan = [eunhe, annabba réda kwang] = ja, ik ben nog
wakker ("danaba kwan" wordt
dus NIET gezegd want dat zou betekenen: |
| "ik ben nog
ontwaakt" = fout ) |
|
| banaba kwan? = ben je nog wakker? |
| ûnhu, anabareda kwan = ja, ik ben nog
wakker |
|
 "Confused"){kind=icon}
