05-01-2010 om 00:00 geschreven door Ine  

Triade van de vrouwelijke atlete

Inleiding

Sport is gezond. Het is evident dat lichaamsbeweging ook bij vrouwen zowel het lichamelijk als het geestelijk welzijn bevordert. Regelmatige sportbeoefening doet zowel de levensverwachting als de levenskwaliteit stijgen.

Anderzijds houdt, in het bijzonder intense sportbeoefening op hoog niveau, het risico in op het krijgen van een of meerdere stoornissen van de zogeheten “triade van de vrouwelijke atlete”. Het gaat hierom eetstoornissen, amenorroe en osteoporose.

Triade van de vrouwelijke atlete

1) Eetstoornissen: Sporttakken waarbij een laag lichaamsgewicht voordeel biedt zijn de risicosporten om eetstoornissen te ontwikkelen. Het gaat dan vooral om uithoudingssporten o.m. lopen, zwemmen, fietsen; sporten ingedeeld in categorieën volgens lichaamsgewicht zoals gevechtsporten en roeien; sporten met subjectieve quotering zoals ballet, keurturnen , kunstschaatsen... . Een prepuberaal uitzicht of extreme slankheid zijn hier een hoge succesfactor.

2) Amenorroe: Sporten op niveau verreist zware training. Bij topsport betekent dit training vanaf zeer jonge leeftijd. Dit kan bij vrouwelijke atletes leiden tot gynaecologische stoornissen, zoals een verlate pubertijd en een onregelmatige of zelfs een uitblijvende menstruatie. Een sportvrouw met een eetpatroon van een inactief persoon zal aan energietekort leiden met het risico op amenorroe. Waar dit vroeger als positief werd ervaren, een soort graadmeter voor voldoende hoge trainingsintensiteit en – volume’ weet men nu dat menstruatiestoornissen helemaal niet zo onschuldig zijn.

3) Osteoperose: Menstruatiestoornissen veroorzaakt door een dieet dat niet aangepast is aan zware training kan vroegtijdig verlies van botmassa of osteoperose tot gevolg hebben.

Een normale gezonde vrouw bereikt de grootste botmassa op de leeftijd van 18 tot 25 jaar. Een gedoseerde fysieke belasting tijdens haar jeugd heeft een positieve invloed om deze maximale waarde te bereiken. Boven de leeftijd van 25 jaar neemt de botmassa heel geleidelijk terug af. Na de menopauze versnelt de afname dan weer beduidend meer. Bij een intensief trainende atlete kan door de verlaging van de oestrogeenspiegel door amenorroe de opname van calcium uit de voeding verminderen. Calcium is noodzakelijk om zenuwgeleiding en hartsamentrekking te laten functioneren. Het lichaam gaat dus automatisch haar noodzakelijke voorraad putten daar waar hij voldoende aanwezig is nl. in het skelet. Het gevolg is osteoporose , wat zich manifesteert in botbreuken en stressfracturen.

Volgende symptomen mogen als alarmerend beschouwd worden: vermoeidheid, depressie, bloedarmoede, stressfracturen, bloeddrukproblemen, lage lichaamstemperatuur, vergroting van de oorspeekselklier, droge huid, eeltplekken op de vingers als gevolg van de druk van de tanden tijdens het geforceerd braken, erosie van het tandemail en maag- en darmklachten.

De triade is duidelijk een maatschappelijk nog te weinig erkende problematiek. Vroegtijdige opsporing is essentieel daar de behandeling in een vergevorderd stadium heel moeilijk is. Zelfs fatale gevolgen behoren tot de mogelijkheid.

Hoewel de problematiek het frequents voorkomt bij topatletes, mag het probleem evenmin onderschat worden bij alle vrouwen, die geregeld aan sport doen. Een serieuze risicogroep vormt hier de vrouw werkzaam in (beroeps) sectoren waarin de slanke lijn als norm geldt.

Het onrealistisch (en zelfs ongezonde) ideaalbeeld van de superslanke vrouw dat ons vandaag door de media wordt opgedrongen speelt hierbij zeker geen positieve rol.

Behandeling

De behandeling van de triade vraagt een multidisciplinaire aanpak. Samenwerking tussen sportarts, gynaecoloog, voedingsdeskundige en psycholoog is van groot belang. De begeleiding bij het opbouwen en het aanhouden van een gezond en aan de fysieke activiteit aangepast eetpatroon is essentieel.

Gewoonlijk bestaat de behandeling uit het aanpassen van het dieet in functie van de beoefende sporttak en eventueel ook het aanpassen van de trainingsintensiteit. Als dit niet voldoet kunnen oestrogeen en calciumsupplementen tot op zekere hoogte soelaas bieden. Volledig herstel van de botmassa is er echter nooit.

Over het ideale gewicht van een sportvrouw bestaat momenteel nog geen duidelijkheid. Bovendien is het sterk verschillend van sporttak tot sporttak. De bekende Body Mass Index wordt vaak aangehaald, maar is bijvoorbeeld al ongeschikt voor duursportsters. Een ander uitgangspunt is vertrekken van de gemiddelde kenmerken van het deelnemersveld in een specifieke sporttak. Hier beschikt men echter over onvoldoende gegevens om een betrouwbare norm te bekomen. Best lijkt voorlopig op gezond verstand gebaseerde ondervinding: optimaal functioneren betekent dat alle vitale lichaamsfuncties ongestoord zijn en dat de atlete niet frequent ziek of geblesseerd is.

Preventie

Vermits de behandeling van de atlete die lijdt aan de triade zeer complex en moeilijk is kan het belang van preventie niet genoeg benadrukt worden.

Bij enig vermoeden van één van de componenten van de triade bij een sportster zou onmiddellijk naar meerdere componenten gezocht moeten worden.

Atletes mogen nooit onder druk gezet worden om gewicht te verliezen. Sensibiliseren van zowel de atlete als haar omgeving kan hier heel veel onheil voorkomen.

http://www.cjsm.vlaanderen.be/gezondsporten/sport/vrouwen.htm

05-01-2010 om 00:00 geschreven door Ine  

04-01-2010 om 00:00 geschreven door Ine  

Het verschil in de sport

Wanneer we het hebben over vrouwen en sport, mogen we de vergelijking met mannen niet uit de weg gaan. Er zijn nu eenmaal fysieke verschillen tussen beide geslachten, maar ook (zoals steeds wanneer het over gender gaat) ongelijkheden die sociaal-cultureel bepaald zijn. We zetten ze in deze bijdrage op een rijtje en duiken even de geschiedenis in om te eindigen met een overzicht van de situatie van de laatste dertig jaar.

Fysiologische verschillen tussen mannelijke en vrouwelijke sporters

Bij sport van enig niveau is de man sneller en sterker en geraakt hij hoger en verder dan de vrouw. Hierbij moeten we een onderscheid maken tussen kracht-, snelheidsen duursporten. In krachtsporten is de maximale kracht van mannen groter dan die van vrouwen omdat mannen dikkere spieren hebben dan vrouwen. Ook in snelheidssporten zijn vrouwen benadeeld omdat hun sprintkracht kleiner is en omdat ze kortere benen hebben. Gedurende de eerste tien seconden van de sprint kunnen ze bovendien minder energie vrijmaken dan de mannen. Voor duursporten is een groot uithoudingsvermogen (d.i. een hoge maximale zuurstofopname) nodig. Daarbij komt nog dat men lange tijd op ongeveer 80% van de maximale zuurstofopname in staat moet zijn om arbeid te verrichten. Vandaar dat het belangrijk is dat er voldoende zuurstof naar de arbeidende spieren vervoerd kan worden. Per tijdseenheid wordt er bij de vrouw minder zuurstof vervoerd dan bij de man. Een belemmerende factor bij duursporten is vaak de vermoeidheid die opduikt, waarschijnlijk omdat de voorraad koolhydraten opgebruikt is. Eén van de oplossingen is dan de nodige energie te halen uit de vetvoorraden. Hiertoe zijn vrouwen wel beter in staat dan mannen. Ten slotte zijn er nog de spiervezels, de langzame en de snelle. De langzame gebruiken we vooral tijdens duurinspanningen en de snelle bij korte en zeer korte inspanningen. Het lijkt erop dat bij vrouwen het percentage langzame spiervezels in de beenspieren groter is dan het percentage snelle spiervezels. De prestatieverschillen tussen mannen en vrouwen worden ontegensprekelijk kleiner, maar toch zullen de prestaties van de vrouwen nooit die van de mannen overtreffen. Er zijn nu eenmaal fysieke verschillen. Er zijn evenwel aanwijzingen dat vrouwen beter uitgerust zijn om duurprestaties te leveren en minder goed om korte inspanningen te volbrengen.

In het merendeel van de sporten bestaan er bijgevolg aparte competities voor mannen en vrouwen (buiten korfbal dat met gemengde teams gespeeld wordt en de reeks dubbel gemengd in tennis). Dat het net bij volleybal lager hangt voor vrouwen komt omdat vrouwen gemiddeld kleiner zijn dan mannen. Maar lang niet alle verschillen zijn gebaseerd op fysiek onderscheid. Vrouwen voetballen en wielrennen bijvoorbeeld veel minder dan mannen. Waarom krijgt de Tour de France voor dames omzeggens géén media-aandacht en is die voor mannelijke profwielrenners zo een populair, attractief en lucratief circus? De verklaring hiervoor ligt in historische en sociaal-culturele ongelijkheden en heeft te maken met machtsfactoren. Sport is net zo goed als politiek een spiegel van de samenleving, waar een strijd woedt tussen tradities, vooronderstellingen, vanzelfsprekendheden, gewoontes, waarden en normen. De strijd tussen de seksen is daar een voorbeeld van. Vrouwen willen ook in de sport gelijke rechten en mogelijkheden samen met dezelfde waardering van het publiek, de audiovisuele media en de sportorganisaties. De 28-jarige Brusselse Muriel Sarkany won in 2002 voor de vierde keer de wereldbeker muurklimmen. Toen er door bepaalde organisatoren gesproken werd over lagere premies voor de vrouwen, hebben ze gedreigd met een staking. Mét succes overigens. Vrouwen trainen evenveel als mannen en hebben recht op dezelfde winstpremies.

Sociologische en culturele aspecten

Sport is momenteel de meest beoefende actieve en passieve vrijetijdsbesteding van zowel mannen als vrouwen. De traditionele sport, die ontstaan is op het eind van de negentiende eeuw, bestond vooral uit wedstrijdsporten in verenigingsverband beoefend door jonge mannen uit de gegoede burgerij. De hogere sociale klassen reden paard, schermden en speelden tennis. Vrij snel mochten hun vrouwen ook meedoen, want het sportterrein was een ontmoetingsplek en huwelijksmarkt bij uitstek. Om te kunnen deelnemen aan de andere sporten (die meer met mannelijkheid verbonden werden) hebben de vrouwen harder moeten strijden. Vlak voor de twintigste eeuw werd voetbal bijvoorbeeld enkel beoefend door mannen en jongens uit de hoogste kringen. Voetbal was toen nog een elitesport omdat de minderbedeelden het geld en de tijd niet hadden om zich een hele middag te vermaken en daarna nog naar de kroeg te gaan.

Vandaag is de traditionele wedstrijdsport slechts een onderdeel van een hele bewegingscultuur. Veel vrouwen doen nu aan fitness, aerobics, step, tae-bo, etc. Maar de mogelijkheden en de waardering (ook financieel) blijven onevenwichtig, niet enkel in de actieve deelname, maar eveneens in de functies die ermee verbonden zijn. Denk maar aan de bondscoaches in het voetbal, het judo, het tennis enz.: allemaal mannen! Sport is nog steeds een mannenbastion. De sportpagina’s besteden veel meer aandacht aan mannelijke sporters dan aan vrouwelijke, tenzij bij (tijdelijk) gebrek aan competente mannen in bepaalde disciplines en bij nationale en internationale topprestaties van Belgische meisjes. Denken we maar aan Kim en Justine in het tennis, aan loopster Kim Gevaert, aan onze vrouwelijke judoka’s en aan basketster Ann Wauters. Vrouwen sporten wel, maar ze komen veel minder op tv en in de krant.

In interviews, commentaren en wedstrijdverslagen worden ze bovendien structureel anders benaderd dan mannen. Uit een onderzoek naar de Olympische Spelen van 1996 bleek dat vrouwelijke sporters vaak in beeld kwamen in relatie tot hun trainer of coach, soms zelfs tot hun vriend, man of vader. Alsof het niet anders kan of achter iedere topsportster staat wel een sterke man!

Een stukje geschiedenis

Baron Pierre de Coubertin, de geestelijke vader van de moderne Olympische Spelen, kantte zich regelmatig tegen vrouwelijke deelname. Want, zo zei hij, “de echte Olympische held is in mijn ogen de volwassen mannelijke alleenstrijder”. Vrouwen konden toch niet voetballen of hardlopen en bovendien zou het onzedelijk zijn om een kortere rok of jurk te dragen. Een broek was sowieso uitgesloten, want die was voorbehouden aan de mannen. De slaapkamer en de keuken waren de ideale ruimtes voor de vrouwen, die hun mannen moesten dienen en ondersteunen. Op gebied van sport vanuit de tribune dus, met hun aanwezigheid en aanmoedigingen. In Engeland kende het vrouwenvoetbal een enorme opkomst tijdens en vlak na de Eerste Wereldoorlog. De Dick Kerr Ladies waren het beroemdste team uit die tijd. Hun mannen lagen immers in de Noord-Franse en Belgische loopgraven. De vrouwen hadden hun plaats ingenomen op de arbeidsmarkt en trapten net zo graag tegen een balletje in de pauze. Bij de Dick Kerr Company deden ze dat zo aardig dat in 1917 besloten werd om een wedstrijd te organiseren. Meer dan 10.000 mensen kwamen kijken. De opbrengst ging naar de gewonde soldaten. In 1920 waren er vrouwenvoetbalteams in heel Engeland en ook enkele in Frankrijk. Eén keer trok een wedstrijd van de Dick Kerr Ladies zelfs 56.000 toeschouwers, terwijl buiten nog 12.000 teleurgestelde mensen stonden die geen plaatsje hadden kunnen bemachtigen. Gesteund door de wetenschap die beweerde dat voetbal voor vrouwen gevaarlijk was, verbood de Engelse Voetbalbond in 1921 de vrouwen om tegen een bal te trappen. Ze vertrokken dan maar naar Canada, maar ook daar mochten ze niet spelen. Ze reisden door naar de Verenigde Staten waar ze, bij gebrek aan vrouwenteams, tegen mannen voetbalden. Verschillende pogingen om het vrouwenvoetbal in Europa op gang te krijgen werden telkens de kop ingedrukt. Maar na de emancipatiegolf van de jaren zestig trokken de vrouwen de voetbalschoenen niet meer uit. Een grote stimulans was het Amerikaanse wettelijke besluit van 1972 dat ook vrouwensport op de universiteit tot het lespakket mocht behoren. In 1981 waren er in de Verenigde Staten zo’n vijftig colleges met voetbalteams. Maar ook in Scandinavië, Italië, Canada, Brazilië en China trapten steeds meer vrouwen en meisjes tegen een bal. Tien jaar later organiseerde de FIFA in China het eerste WK voetbal voor vrouwen. De grote doorbraak kwam echter in 1999 met het WK in Amerika. De finale in de Rose Bowl in Californië werd bijgewoond door 90.000 toeschouwers.

Veertig miljoen Amerikanen zagen het duel tussen de VS en China op tv. In 2001 werd er voor de eerste keer door de UEFA een Europacuptornooi voor vrouwen georganiseerd, net zoals de eerste wereldwijde verkiezing van Voetballer van het Jaar onder vrouwen. Op het FIFA-gala in Zürich werden Beckham, Figo en Raul geflankeerd door Mia Hamm (Washington Freedom), Tiffany Millbrett (New York Power) en de Chinese Sun Wen (Atlanta Star). Mia Hamm, het rolmodel van het wereldvrouwenvoetbal, werd voetbalster van het jaar 2002. Tien jaar geleden lanceerde de wereldvoetbalbond het mondiale klassement voor nationale ploegen bij de mannen. Op 23 mei a.s. zal de eerste vrouwelijke rangschikking verschijnen (in een eerste fase viermaal per jaar). Het vrouwenvoetbal telt momenteel 22 miljoen voetbalsters in 130 landen. Een honderdtal landen neemt overigens dit jaar deel aan de kwalificatiewedstrijden voor de vierde Wereldbeker. In ons land worden vrouwelijke voetballers, in schril contrast met hun mannelijke collega’s, helemaal niet in de watten gelegd. Men doet hier zeer weinig voor het vrouwenvoetbal, zowel op organisatorisch als op financieel vlak. Het is nog lang geen volwaardige sport: meisjes krijgen minder trainingsmogelijkheden en later liggen er geen vette premies te wachten. Wat betreft de vrouwelijke voetbalsupporters, zit het wél goed. Dankzij een vrouwvriendelijk clubbeleid gaan de vrouwen en de kinderen steeds vaker naar het voetbal kijken. Want er is meer comfort, soms is er zelfs kinderopvang en het veiligheidsgevoel werd verhoogd. Met als gevolg dat het geweld afneemt. Want vrouwen en kinderen verzachten de zeden.

De laatste dertig jaar Vandaag doen Vlaamse vrouwen vijfmaal meer aan sport dan dertig jaar geleden. Bij mannen is dat driemaal meer. Dames blijven het liefst zwemmen en doen ook aan turnen, fietsen, aerobics, fitness en judo. Heren voetballen, fietsen en zwemmen maar hebben ook leren joggen en tennissen. De senioren zijn eveneens begonnen aan een inhaalbeweging. Volgens de onderzoekseenheid sociaal-culturele kinesiologie van de faculteit Lichamelijke Opvoeding van de KUL zal binnen vijf à tien jaar hetzelfde gezegd kunnen worden van de migranten. In de jaren ’70 voerde de regering een sportstimulerend beleid, mét resultaat. Zo’n 24% van de Vlaamse mannen beoefent zijn favoriete sport in clubverband; voor de vrouwen is dat 15%. Bij de mannen is 4.7% lid van het bestuur van een sportclub, bij de vrouwen is dat slechts 0.1%. Op de voetbalgrasmat is elke sociale klasse evenredig vertegenwoordigd. Zwemmen is een middenklassensport bij uitstek. Waar handbal vroeger een Waalse werkmanssport was, zit het nu op het niveau van golf en skiën. Ook basketbal is gestegen op de sociale ladder. Paardrijden zakte van de hoogste regionen naar de middenklasse. Recreatief fietsen zit in de lift. Denk maar aan de gestresseerde managers die in het weekend op de fiets kruipen! Hoe hoger de scholingsgraad, hoe meer er gesport wordt. En dan hebben we het niet enkel over golf en zeilen. Er is zo goed als geen verschil meer tussen het platteland en de stad, omdat er in bijna iedere Vlaamse gemeente sportinfrastructuur voorhanden is. De chiquere sporten (golf, skiën en zeilen) staan nog steeds aan de top van de sociale ladder, terwijl voetbal en hengelsport onderaan zijn blijven bengelen.

Het vrouwentennis is de laatste jaren enorm geëvolueerd, zegt Georgina Clark, vice-voorzitster van de WTA en Tour Supervisor van de Proximus Diamond Games. Het niveau is ongelooflijk gestegen en de mediatisering heeft ervoor gezorgd dat het populairder geworden is dan het mannentennis, ook al omdat er meisjes bij zijn met een indrukwekkende persoonlijkheid. Kim en Justine betekenen veel voor het nationale en internationale tennis. Vooral Kim is een positief rolmodel voor jonge meisjes. Door jarenlang keihard te werken aan techniek, kracht en conditie heeft ze haar talent optimaal ontwikkeld. Haar doorzettingsvermogen, haar vechtlust, haar spontaneïteit en haar eenvoudige vriendelijkheid zijn eerlijke kwaliteiten die ook jongeren niet onberoerd laten.

v.z.w.nederlandstalige vrouwenraad

04-01-2010 om 00:00 geschreven door Ine  

03-01-2010 om 00:00 geschreven door Ine  

De geschiedenis van vrouwen in de sport

Sekseverhoudingen hebben een grote invloed gehad op de ontwikkeling van de moderne sport in Nederland. Aan het eind van de 19e eeuw werd het verplicht bewegingsonderwijs en de oprichting van sportverenigingen geïntroduceerd. Hier ging het voornamelijk om het stimuleren van sport en spel voor de jongens uit sociaal-economische klassen.
Er werd gedacht, dat intensieve fysieke beweging, gebaseerd op kracht en uithoudingsvermogen ten goede zou komen aan de fysieke en mentale ontwikkeling van jongens, maar het zou daarentegen schadelijk zijn voor meisjes en vrouwen. De manier waarop mannen sport beoefenden, paste niet bij de manier waarop de ‘vrouwelijkheid’ werd gedefinieerd, dus was het per definitie niets voor meisjes en vrouwen.

Enerzijds kwam er steeds meer begrip voor specifieke bewegingsstimulering van vrouwen uit de hogere sociale klassen, vanwege de positieve uitwerking op de gezondheid. Veel vrouwen uit de midden- en hogere klassen leden namelijk aan allerlei (geestes)ziekten, onder andere vanwege hun maatschappelijke positie en het letterlijk verstikkende effect van het korset, waardoor zelfs borstkasvervorming optraden. Meer fysieke beweging zou gunstig zijn voor hun baar- en zorgcapaciteiten en ook bijdragen tot een sterker nageslacht. Anderzijds werd te zware en langdurige fysieke inspanning juist als schadelijk beschouwd voor de reproductieve organen en functies van vrouwen. Ook werden bepaalde bewegingen verboden omdat ze aanstootgevend zouden zijn. 

Het verloop van wedstrijdsport voor vrouwen kan onder andere goed geïllustreerd worden door de ontwikkelingen in de deelnameverhoudingen tussen mannen en vrouwen aan de Olympische Spelen. In 1896, aan de eerste O.S. mochten officieel geen vrouwen deelnemen, toch heeft toen een Griekse vrouw, Melpomene, vermomd als man de marathon uitgelopen. In 1900 stonden golf en tennis als eerste vrouwensporten op het olympische programma. In 1928 werd in Amsterdam voor het eerst de 800 meter voor vrouwen gelopen. Het regende kritiek op hun deelname, toen enkele vrouwen dodelijk vermoeid de finishlijn bereikten. In de krant werd door een journalist het volgende geschreven:
“Moeten vrouwen zich nu zoo uitsloven en inspannen, zodat ze met verwrongen gezichten, met verbeten trekken en verwilderde haren, hijgend en afgemat door de finish gaan? Hebben vrouwen geen andere, geen betere sport dan deze, die er één voor de ma is? Dat vrouwen ’s winters schaatsenrijden, met eleganten, maar forschen slag, dat zij zoo’n beetje tennissen met hupsche gebaartjes, dat zij glijden op een rijwiel, zachtkens zonder zich ernstig in te spannen (..) wij kunnen het ons allemaal best voorstellen. Maar de sport die zooveel eischt, zóó groote inspanning, die is niet voor de vrouw. Daar zijn ze beide te goed voor, de vrouw en de sport.’
Niettemin bewees de Nederlandse atlete Fanny Blankers-Koen juist tijdens de Olympische Spelen omstreeks de meer conservatieve oorlogsjaren (1932, 1936 en 1948) dat topprestaties in de sport wel degelijk samen konden gaan met ‘vrouwelijkheid’ en moederschap.

Tegenwoordig is hier gelukkig verandering in gekomen, ook al zijn de sporen van de eeuwenlange strijd nog steeds zichtbaar. Mannen en vrouwen hebben nog steeds geen gelijke kansen. Sportdeelname wordt nu gezien als een zinvolle vorm van vrijetijdsbesteding voor iedereen. Sport wordt over het algemeen als gezond en belangrijk beschouwd, zowel voor mannen als voor vrouwen. Toch zijn er nog steeds vele mensen die van mening zijn, dat sommige takken van de sport, bijvoorbeeld rugby, voetbal en vechtsporten, uitsluitend geschikt zijn voor mannen.
Toch liggen deze meningen op andere plaatsen in de wereld weer anders. Wordt voetbal in de meeste West-Europese landen nog steeds gezien wordt als een echte mannensport, in Noord-Amerika is het eerder een vrouwensport die als ‘soft’ geldt in vergelijking met het daar dominante American football.

03-01-2010 om 00:00 geschreven door Ine  

02-01-2010 om 00:00 geschreven door Ine