De zeetong is zo lekker door de milde, nootachtige en lichtzoete zee smaak. Zijn unieke textuur: stevig, maar toch mals en rijk aan eiwitten. Perfect voor eenvoudige bereidingen zoals ‘à la meunière’.  ‘À la meunière ‘bij zeetong betekent:

“Op de wijze van de molenaarsvrouw”.

Het verwijst naar de klassieke Franse bereidingswijze waarbij de vis eerst wordt bestoven met bloem, daarna goudbruin gebakken in boter en afgewerkt met een sausje van (geklaarde) boter, citroensap en gehakte peterselie. Deze preparatie geeft de vis een knapperig korstje en een rijke frisse zee smaak.

De ‘sole Murat’ of ‘filets de sole Murat’ is een klassiek Frans visgerecht uit de haute cuisine, bestaande uit filets van tong (sole), bereid à la meunière bestoven met bloem en gebakken met boter, vaak geserveerd met in boter gebakken aardappelen (in blokjes of Parisienne*), fonds d’artichauds (artisjokbodems, in kwartjes of blokjes gesneden), peterselie, citroensap en soms beurre noisette. Het is een variant op de eenvoudige sole meunière, verrijkt met groenten voor meer luxe en textuur.

De naamgeving en oorsprong van het gerecht is vernoemd naar Joachim Murat (1767-1815), de flamboyante Franse maarschalk, schoonbroer van Napoleon Bonaparte (via huwelijk met Caroline Bonaparte) en koning van Napels.

Opzoekingen in de culinaire geschiedenis vertellen ons verschillende versies.

Een versie uit 1813: Een Italiaanse chef, terugkerend naar Napels na gewerkt te hebben in Sint-Petersburg, Londen en Parijs, creëerde het gerecht ter ere van Murat. Deze versie past perfect bij Murats tijd als koning van Napels.

Een versie uit de Belle Époque (begin 20^e eeuw): Het gerecht ontstond per ongeluk in het beroemde restaurant Maxim’s in Parijs.

“Op een late avond arriveerden de 5^e prins Murat (een nazaat van Joachim) en zijn schoonbroer, een nazaat van een andere Napoleontische maarschalk, na een jachtpartij in het genoemde restaurant. De chef had alleen tong, aardappelen en artisjokbodems beschikbaar en combineerde deze tot een nieuw gerecht, dat naar de familie Murat werd vernoemd”.

Een andere versie is het meest verspreid in Franse culinaire bronnen en past bij de traditie van gerechten die spontaan ontstaan in iconische restaurants. Hier verwijst men naar een elegant, eenvoudig maar verfijnd gerecht dat uitstekend past bij de Napoleontische erfenis van grandeur en improvisatie. Het symboliseert de overgang van militaire heldendaden naar culinaire verfijning. De verfijnde variant op de ‘sole meunière’ zoals hiervoor uitgelegd werd nog meer opgewaardeerd door de beroemde kok Georges Auguste Escoffier * (1846-1935).

Specialisten in wijn-spijs combinaties (sommeliers, vinologen) hanteren basisregels voor goede combinaties. Ze leren ons dat tong goed combineert met rijkere witte wijnen zoals witte Bourgogne of chardonnay uit de Nieuwe Wereld; de zachte boterachtige smaken van de wijn vullen de vis perfect aan. Italiaanse witte wijnen en zelfs champagne behoren tot hun spijs-wijn advies. De keuze van de wijn is dus afhankelijk van de saus omdat de saus vaak de dominante smaakfactor in een gerecht is. De wijn moet harmoniseren met de intensiteit, de zuurgraad, de kruidigheid en de textuur van de saus om een gebalanceerde smaakervaring te creëren, in plaats van elkaar te overheersen.

Laat ons eens experimenteren bij onze eenvoudige ‘sole à la meunière’. Een Chablis uit Bourgogne, een Pouilly-Fumé of Sancerre uit de Loire krijgt hier mijn voorkeur. Liefhebbers van wijnen uit de Nieuwe Wereld raad ik aan om bij dit gerecht een chardonnay uit Casablanca Valley in Chili, een Carneros uit Californië, een chardonnay uit Margaret River (Australië) of er een uit de kustgebieden van Zuid-Afrika te schenken. Je wijnhandelaar zet je graag op het goede spoor!

Onze ‘sole Murat’ met artisjok past dan beter bij een Champagne Blanc de Blancs,  chenin blanc, carricante (Etna-Sicilië), grüner veltliner of een verdicchio (Marken – Italië). Aan jou de keuze!

(*) Georges August Escoffier (1846-1935)

§  Franse top chef-kok.

§  Legde het fundament voor modernisering van de Franse kookkunst in de Westerse Wereld.

§  Verwierf bekendheid door zijn boek ‘Le Guide Culinaire’ (5000 recepten).

§  Beroemde gerechten: Tournedos Rossini, Pêche melba, Poire belle Hélène, Crépe Suzette….

§  Tournedos Rossini, haasbiefstuk op een in jus gedrenkte croûton, geserveerd met in boter gebakken ganzenlever en enkele plakken truffel, besprenkeld met madeira. Genoemd naar de componist Rossini.

§  Pêche melba, vanilleroomijs met in suikerwater gepocheerde perziken, frambozenpuree en amandelen. Genoemd naar Nellie Melba, een Australische zangeres. Ook de melbatoast is een door hem uitgevonden recept dat hij vernoemde naar deze zangeres.^[1]

§  Poire belle Hélène, peer in slagroom en chocolade, genoemd naar de opera La belle Hélène van Jacques Offenbach.

§  Crêpe Suzette, dunne flensjes in gekaramelliseerde boter met suiker, sinaasappel, sinaasappelschil en geflambeerd in Grand Marnier, opgedragen aan Suzette, die de prins van Wales Edward VII vergezelde.

§  Fraises Wilhelmine, in sinaasappelsap, poedersuiker en kirsch gemarineerde aardbeien, geserveerd met slagroom met vanille. Genoemd naar koningin Wilhelmina.

§  Dame blanche, amandelijs met in vanillestroop gepocheerde witte perzik, citroen sorbet en witte aalbessen.

(*) aardappelen Parisienne = kleine ronde voorgekookte aardappeltjes.

Bronnen: gerechten uit WIKIPEDIA, mijn wijncursussen vinologenopleiding, WSET- cursussen, eigen opzoekingen, eigen experimenten en degustaties.

Georges De Smaele, sommelier en vinoloog.

Januari 2026.

Franse wijnstokken geplant op Mauritius : oogst verwacht in 2028.

In het zuidwesten van Mauritius zijn de eerste Franse wijnstokken geplant op het ‘Domaine de Bel Ombre’ door landbouwbedrijf Agria. Onder toezicht van een viticus uit Bourgogne en met druiven uit de Loire is het doel vanaf 2028 witte en roséwijnen te produceren.

Projectdetails :

·       Gebruikte druivenrassen : chenin blanc, touriga national en cabernet franc.

·       Tweede fase : experimenteren met 10 extra variëteiten om te zien welke best gedijen in een tropische klimaat.

·       Doel : 15 hectare met 75.000 wijnstokken, goed voor 80.000 flessen per jaar.

Terroir en expertise :

De vulkanische, zure bodems zijn door eeuwenlange  kalkbehandeling tijdens suikerrietteelt geschikt gemaakt voor wijnbouw. De Franse geoloog Yves Hérody en klimatoloog Benjamin Bois begeleiden het project.

Cultureel erfgoed en wijnbeleving :

Agria bouwt een wijnkelder in de ruïnes van een oude suikermolen waar gasten de wijnen kunnen proeven. 

Uitdagingen :

·      Aanpassing van snoei aan tropische groei.

·      Mogelijkheid tot twee oogsten per jaar.

·      Risico’s van ziekten en plagen.

Duurzame ontwikkeling :

Agria, onderdeel van ER Group, wil met dit project bijdragen aan duurzame landbouw en diversificatie van de traditionele suikerrietteelt. De groep produceert koffie, cacao, ananas, palmhart, honing en rum.

Druivenoogst in Duitsland op laagste niveau in vijftien jaar.

De wijnoogst in Duitsland komt dit jaar uit op het laagste niveau in vijftien jaar. Dat blijkt uit de definitieve ramingen van het Duitse wijninstituut DWI. De oogst van dit jaar zal naar verwachting 7,3 miljoen hectoliter druivenmost opbrengen. Het is van 2010 geleden dat wijnmakers in de 13 wijnbouwgebieden in Duitsland nog een dergelijke oogst hadden (toen 7,1 miljoen hectoliter). De Duitse wijnoogst van dit jaar zal naar verwachting 7 procent lager liggen dan vorig jaar en 16 procent lager dan het tienjarig gemiddelde van 8,7 miljoen hectoliter. De scherpe daling is volgens DWI voornamelijk toe te schrijven aan aanzienlijk lagere opbrengsten in de vier grote wijnbouwgebieden van Duitsland : Rijn-Hessen, Palts (Pfalz), Baden en Würtenberg. Kleinere druiven, een gemiddelde mostopbrengst en vooral een intense druivenselectIe na hevige regen midden september, hebben alleen al in Rijn-Hessen geleid tot een geschatte daling van de oogst met 23 procent, ofwel bijna 600.000 hectoliter ten opzichte van het tienjarig gemiddelde.

Engeland – Roofvogels beschermen druiven bij Rathfinny Wine Estate.

‘Rathfinny Wine Estate’ in Sussex zet een team van gespecialiseerde valkeniers in om hun druivenoogst 2025 te beschermen, dit met roofvogels zoals valken, haviken en een Chileense blauwe adelaar. Deze vogels patrouilleren van zonsopgang tot zonsondergang om meeuwen, duiven en kraaien te verjagen, als alternatief voor de gebruikelijke plastiek netten die milieubelastend zijn en regelmatig vervangen moeten worden. Waarom deze aanpak ?

Het wijnhuis wil zijn ecologische voetafdruk verkleinen: 

·       De oogst begint tien dagen eerder dan normaal, na een uitzonderlijke warme zomer.

·       De vogels vormen meerdere verdedigingslinies : van grote hybride valken tegen meeuwen tot kleine merlins (kleine snelle valken) tegen kleinere vogels. Eerdere studies, zoals in Californië, tonen aan dat deze methode de druivenverliezen aanzienlijk kan verminderen.

Engeland met zure zorgen :

Engeland, met name Zuid-Engeland, wordt al jaren betitteld als het beloofde land voor mousserende wijn, dat zelfs de positie van de champagne kan bedreigen. Het klimaat van Zuid-Engeland is wat koeler dan dat van de Champagne, wat ondermeer leidt tot betere zuren. Maar een jaar als 2025, waarin ook in Engeland druiven heel rijp zijn geworden en producenten zich gedwongen zien de malolactische gisting (omzetting appelzuur naar melkzuur) te blokkeren, zaait twijfel.  Waarschijnlijk zal het niet zo’n vaart lopen. Engeland maakt veel jaargangswijnen, terwijl door middel van blenden van rijpere en minder rijpere jaren niet alleen een huisstijl maar ook een goede zuurgraad kan worden bereikt.

Bacterie biedt hoop tegen rookbederf in wijn.

Door toename van natuurbranden wereldwijd kampen wijnboeren met “rookbederf “. Zelfs druiven die niet verbrand zijn, kunnen tijdens fermentatie smaken ontwikkelen van asbak, spek of medicijnen door de aanwezigheid van vluchtige fenolen zoals guaiacol. Nieuw Amerikaans onderzoek toont aan dat de bacterie gordonia alkanivorans, gevonden in chardonnay- en cabernet sauvignon-bladeren, guaiacol kan afbreken. Twee stammen van deze bacterie bezitten een speciaal gen dat hiervoor verantwoordelijk is. Dit opent perspectieven voor preventieve sprays of genetisch aangepaste wijngisten. Hoewel de bacterie slechts één fenol aanpakt en dus geen wondermiddel is, kan ze deel uitmaken van een bredere strategie. Andere bestaande maatregelen zijn ondermeer : handmatig plukken van druiven, mengen met niet-gerookte wijn, koel bewaren en snel bottelen, toevoegen van eikensnippers en tannines, filtratie en behandeling met actieve koolstof. Ondanks intensieve inspanningen is geen enkele oplossing volledig effectief. In Californië wordt zelfs een « Vi Furmat » verkocht als unieke wijn van met rook blootgestelde druiven.

FRANKRIJK – afkicken van koper.

Het gebruik van koper staat op de agenda van de Europese Unie, maar nu is het probleem in Frankrijk plotseling urgent door maatregelen van ANSES, het ‘Agence National de Sécurité Sanitaire’. Dat kwam onlangs met maatregelen die het kopergebruik sterk beperken. Er zijn 32 producten met koper van de markt gehaald, waaronder het klassieke ‘bouillie bordelaise’. Er zijn nog maar twee producten toegestaan, die in betrekkelijk kleine hoeveelheden mogen worden gebruikt. Als het regent, moeten vooral biologische boeren zo een keer per drie dagen spuiten. Met de nieuwe regels is eens per zeven dagen het maximum, met 400 gram per hectare. Bioboeren vinden dat meeldauw zo niet te bestrijden valt, maar kunnen Brussel nu eens niet de schuld geven.

Bronnen: mij toegestuurde wijnmagazines en contacten met sommeliers en wijnboeren, Artificiële Intelligentie.

Georges De Smaele, wijnschrijver.

Het serveren van een koninginnenhapje aan onze kinderen en kleinkinderen geeft ons de verzekering van een voltreffer zoals aangegeven in de koptekst.

Maar wat zegt de geschiedenis over het over het ontstaan van het koninginnenhapje?

Het koninginnenhapje (in het Frans: bouchée à la reine) is een klassiek gerecht uit de Franse haute cuisine dat in de loop der tijd ook in onze streken enorm populair is geworden, vooral als luxe hapje bij recepties en feestmalen. Het gerecht werd in 1755 uitgevonden door Marie Leszczyńska, de Poolse prinses die koningin van Frankrijk was als echtgenote van koning Lodewijk XV.

Marie was dol op verfijnde gerechten en vroeg haar hofkok om een luxe hapje te creëren dat bestond uit een pasteitje van kippenborst (of soms kalfszwezerig), champignons,truffel en een veloutésaus op basis van kippenbouillon en room (bron:  hofkok Vincent La Chapelle of een van zijn leerlingen). Dit verhaal wordt al sinds de 18^e eeuw verteld en staat in vrijwel alle klassieke Franse kookboeken (o.a. bij Carème en Escoffier°) vermeld als de officiële oorsprong van het gerecht. In de Lage Landen (België en Nederland) is het gerecht in de 19^e eeuw enorm populaire geworden, maar dan in een iets eenvoudiger versie zoals kip, champignons en soms ham of gehaktballetjes erbij. De naam is dus rechtstreeks overgenomen uit het Frans, maar het recept is door de jaren heen een beetje ‘vervlaamst’. Nog altijd noemt men dit feestelijk hapje naar de Poolse koningin.

Biografie van Vincent La Chapelle (ca. 1690/1700 – 1745) Vincent La Chapelle is een van de belangrijkste Franse koks en culinaire auteurs van de vroege 18e eeuw. Hij staat bekend als een van de allereerste “celebrity chefs” en als grondlegger van de moderne Franse haute cuisine.Belangrijkste feiten

• Geboorte: Exacte datum en plaats onbekend; waarschijnlijk tussen 1690 en 1705 in Frankrijk (mogelijk Normandië of omgeving Parijs).
• Overlijden: 1745 in Den Haag (Nederland).

Carrièrehoogtepunten

1.      Beginjaren in Frankrijk.
Waarschijnlijk opgeleid in Parijs in de traditie van de grote 17e-eeuwse koks (zoals La Varenne en Massialot °).

2.      Dienst bij Europese adel (1715–1730).
La Chapelle werkte voor een indrukwekkende reeks hoogadellijke en koninklijke huizen:

·       Philippe II d’Orléans (regent van Frankrijk).

·       De hertog van Newcastle (Engeland).

·       Willem IV van Oranje-Nassau (stadhouder van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden).

·       Graaf John Montagu, 4e graaf van Sandwich (de man naar wie de “sandwich” is vernoemd!).

Historisch onderzoek toont echter aan dat ‘La Chapelle’ nooit officieel in dienst was aan het Franse hof in Versailles. Waarschijnlijker is dat hij het gerecht creëerde toen hij nog in adellijke huizen in Frankrijk of tijdens een kort verblijf in Parijs werkte, en dat de naam later aan Marie werd gekoppeld. Nog werk voor historici?

Welke wijnen passen nu best bij een koninginnenhapje?

Bij een klassiek koninginnenhapje (bladerdeeg, romige kippen- of kalfsragout met champignons en soms truffel) zoek je een wijn die het botertje, de room en het delicate gevogelte aankan zonder te overheersen. Topaanbevelingen (van droog naar iets rijper):

• Rijpe Chardonnay (Bourgogne, Meursault, Puligny-Montrachet of goede Nieuw-Wereld met houtrijping).
  → Perfecte match: boter, room en nootachtige bladerdeegtonen.

• Volle, droge Chenin Blanc (Vouvray sec, Savennières, of Zuid-Afrikaanse “old vine” Chenin).
  → Frisse zuren + rijpe fruittonen snijden mooi door de saus.
• Champagne of goede crémant (blanc de blancs of vintage/brut nature).
  → Feestelijk, fris, brioche-tonen van de gistrijping sluiten aan bij het bladerdeeg.
• Rijpe witte Bourgogne (Saint-Véran, Mâcon-Villages, Rully).
  → Budgetvriendelijk alternatief voor Meursault.
• Droog tot halfdroog riesling spätlese (Mosel of Pfalz).
  → Voor wie iets rijper en aromatisch wil; de restzuren houden het fris.
• Lichte, houtgerijpte pinot noir (Sancerre rouge, Bourgogne Passetoutgrain of Nieuw-Zeeland).
  → Als je per se rood wilt: koel geserveerd, licht en fruitig zoals een jonge pinot noir, gamay ( ordinaire Beaujolais), zweigelt, cabernet franc (Loire), jonge tempranillo,….

Maar waarom juist een koninginnenhapje?

• Feestelijk & nostalgisch.
  Het schreeuwt “feest” en roept bij Vlamingen meteen een gevoel van “ooit bij oma” of “chique receptie” op.
• Universeel geliefd.
  Zelfs kinderen en moeilijke eters eten het graag → veilig en geliefd bij jong en oud.
• Maak-ahead-vriendelijk.
  Ragout kun je dagen vooraf maken, pasteitjes opwarmen of afbakken op het laatste moment.
• Luxe zonder poespas.
  Het voelt koninklijk aan, maar je hoeft geen kaviaar of kreeft te serveren.
• Perfect formaat.
  Eén hap of twee happen → ideaal op recepties waar mensen rechtstaan en een glas in de hand hebben.

Kortom: het koninginnenhapje is in de volksmond uitgegroeid tot hét symbool van “echt feest” in Vlaanderen. Geen oud gezegde, wél een moderne waarheid.

En voor de kinderen, geef oma maar een ectra kus als dank!

Kortom: het koninginnenhapje is in de volksmond uitgegroeid tot hét symbool van “echt feest” in Vlaanderen en Nederland. Geen oud spreekwoord, wél een moderne waarheid.

(*) Carême en Escoffier zijn twee giganten in de Franse haute cuisine; Carême legde de basis met weelderige, complexe gerechten, terwijl Escoffier die verfijnde, vereenvoudigde en moderniseerde, en vastlegde in zijn invloedrijke "Le Guide Culinaire" (1903), een standaardwerk met 5000 recepten, inclusief de vijf basissauzen, dat nog steeds de basis vormt voor professionele koks, ook voor amateurkoks.

(°) François Pierre de La Varenne (1618-1678) en François Massialot (late 17e eeuw) waren sleutelfiguren in de 17e-eeuwse Franse keuken, die de overgang markeerden van middeleeuwse zwaargekruide gerechten naar de modernere, lichtere *haute cuisine*, door de introductie van *roux*, bouquet garni en alfabetische recepten in invloedrijke kookboeken zoals *Le Cuisinier François* (La Varenne) en *Nouvelle Instruction pour les Confitures* (Massialot). 

Bronnen: Google Artificiële Intelligentie (AI-overzicht), mijn wijncursussen, eigen inbreng qua smaakervaring.

Georges De Smaele, culinair journalist en wijnschrijver.

2025/2026.

Een passende wijn bij dat iconisch halvemaanvormig broodje?

Over de croissant en viennoiserie.

In tegenstelling wat velen denken, is de croissant geen Franse uitvinding. De basis van dit maanvormig broodje ligt in Oostenrijk en Hongarije. Viennoiserie betekent letterlijk vertaald dan ook ‘dingen uit Wenen’. Tijdens de belegering van Wenen in 1683 werd de stad door duizenden Ottomaanse soldaten omsingeld. Terwijl het Ottomaanse leger snode plannen smeedde om de stadsmuren te doorbreken, hoorden Oostenrijkse bakkers vreemde geluiden onder de grond. Zij waarschuwden de autoriteiten, wat bijdroeg tot het behoud van de stad.

Volgens de legende hoorden bakkers ’s nachts de Turken tunnels graven en waarschuwden de stadsautoriteiten, wat leidde tot de overwinning. Als beloning bakten ze broodjes in de vorm van de Ottomaanse halve maan (het symbool van het Ottomaanse Rijk) om de vijand te bespotten.

Het woord ‘mythe (*1) is hier van toepassing! De sikkel uit de Ottomaanse vlag werd hier nagebootst en feit is dat onze hedendaagse croissant was geboren. Het werd een broodje van deeg op basis van bloem, boter, suiker en amandelen of walnoten, bepoederd met suiker. Het brood kreeg de naam kipferi, wat Oostenrijks-Duits is voor ‘sikkel’. Later gekenmerkt als de croissant, wat ‘wassende maan’ of ‘crescent’ betekent.

Meerdere bronnen vermelden dat de eerste croissants in Frankrijk werden verkocht van 1837 tot 1839 in Parijs. In de rue Richelieu opende de Oostenrijkse bakker August Zang een Weense bakkerij. Hun versies van kipferi (kaiserbroodjes) inspireerden al snel vele bakkers. Rond 1850 wordt de croissant her en der als gewoon brood genoemd. Wie ooit besloot om boter in het deeg te vouwen, blijft overigens een raadsel.

Zijn er nu nog verhaaltjes, laat het mij gerust weten. Het woord ‘mythe’ is hier perfect van toepassing!

De moderne Franse croissant, met zijn flaky (vlokkig = gelaagde structuur), is een croissant van begin 20^e eeuw. Hij verspreidde zich wereldwijd razendsnel, met variaties zoals de ‘pain au chocolat’ of als amandelcroissant.

Samenvattend: hoewel de croissant zijn roots heeft in Oostenrijk, is het de Franse verfijning die hem tot het wereldberoemde gebak maakte dat we vandaag kennen.

Door de opkomst van sociale media kreeg viennoiserie de laatste jaren nog een extra boost. De rijke smaak van boter, de heerlijke en soms overdadig ogende toppings (garnering) en vaak fraaie uiterlijk van broodjes doen het goed op kanalen als Instagram en TikTok. Geen gebrek aan inspiratie, denk maar eens aan de reclame voor reuzencroissants of kubuskoeken, of aan hybriden zoals de cronut (een combinatie van een croissant en een donut). Eindeloze creatieve combinaties naargelang de vorm (ronde, gebogen, rechte) zoals Laugencroissant(*2), de ham-kaascroissant, de kaascroissant, de sint-maartencroissant(*3), de amandelcroissant of frangipani enzovoort, allemaal met stamvader onze ontbijt Franse halvemaancroissant.

Alvorens de passende bijhorende wijnen te vermelden, vertel ik jullie nog graag over het verschil tussen een artisanale croissant en de croissant gemaakt in de bakfabriek. Wetende dat momenteel 80% van de productie van de croissants in de fabriek wordt gemaakt, blijft het belangrijkste verschil tussen een artisanale croissant en een industriële croissant de bereidingswijze. Artisanale croissants worden met de hand gemaakt met passie en vakmanschap, vaak met roomboter en in karakteristieke halvemaanvorm, terwijl een industriële croissant massaal geproduceerd wordt, vaak met margarine in plaats van boter en in rechte vorm. Zij hebben vaak een lagere kwaliteit door het gebruik van industriële productiemethoden, terwijl een artisanale croissant een unieke smaak en textuur heeft.

Soms is alcohol bij de industriële croissant in kleine mate toegevoegd. Zo voorkomt de fabrikant dat het product gaat schimmelen, niet gevaarlijk dus, maar ook niet vers.

Goede croissants hebben een lichtbruine, bijna gouden kleur. Dat betekent dat het goed zit met de fermentatie. De voetjes moeten krokant zijn en de romp smeuïg. De buitenkant moet naar boter smaken, maar niet te vet zijn!

Bij een croissant hangt het vooral af van wanneer je hem serveert (ontbijt, brunch, tussendoortje of als dessert). Ik geef hier mijn beste wijn-spijscombinaties op voor:

De klassieke natuurlijke croissant met boter of jam

·      Mousserende wijn: champagne (brut of extra brut), crémant, prosecco of cava. De frisheid en bubbels snijden mooi door het botervette deeg.

·      Lichte, fruitige witte wijn: als je geen bubbels wilt, kies dan voor een droge riesling, pinot gris (Elzas), sauvignon blanc (Loire, zoals sancerre) of een vouvray sec.

·      Rosé: een frisse, droge Provence-rosé werkt verrassend goed.

Croissant met chocolade (pain au chocolat)

·      Zoete mousserende: moscato d’Asti, Brachetto d’Acqui of een demi-sec champagne.

·      Rode wijn: licht gekoelde banyuls, maury of een jonge tawny port.

·      Zoete witte: coteaux du Layon, late harvest riesling of een lichte sauternes.

Croissant met amandel (croissant aux amandes)

·      Zoete witte wijn: gewürztraminer (Vendanges Tardives), muscat de Beaumes-de-Venise, of een goede sauternes.

·      Sherry: pedro ximénez of een medium oloroso.

·      Tawny Port (10 of 20 jaar oud) is ook top.

Hartige croissant (bijvoorbeeld ham/kaas)

·      Witte wijn: chablis, chardonnay (niet te houtgerijpt), of een droge Elzasser pinot blanc.

·      Lichte rode: pinot noir (licht gekoeld) of een Beaujolais-Villages.

Bonus: Frans ontbijt/brunch-combi’s die altijd werken:

·      croissant + goede jam + champagne brut.

·      croissant + Nutella + moscato d’Asti.

·      croissant + roomboter + sancerre of chablis.

Geef toe dat je bij het lezen van dit artikel zin hebt in een roombotercroissant. Vlug naar de warme bakker of eerst vlug naar je voorkeur wijnhandelaar.

Santé!

(*1) woord ‘mythe’ – tegenwoordig: gebruikt voor een onjuiste bewering, een misvatting of een algemeen verspreid, maar onbewezen verhaal.

(*2) laugencroissant: lijkt op een gewone croissant. Wordt in een ‘prezel-badje’ (melk, gist en suiker) gedompeld voordat hij wordt gebakken. Daardoor krijgt hij een knapperige, donkerbruine korst. Vooral in gebruik in het Duitstalige deel van Zwitserland.

(*3) sint-maartencroissant: oorspronkelijk begon dit als gebaar van barmhartigheid om aan de armen te geven. Hoefijzerachtig gebak uit Polen dat wordt gevuld met maanzaad, noten, gedroogd fruit, soms met rum en/of marsepein.

Bronnen: bakkersverhalen, mijn wijnopleidingscursussen, artificiële google intelligentie…

Georges De Smaele, culinair freelancejournalist.

December 2025.

Europa

Italië

Wijnboeren besproeien druiven met zonnecrème.

In Zuid-Europa zien wijnboeren in bergachtige gebieden zich geconfronteerd met toenemende hittegolven door klimaatverandering, wat schadelijk is voor hun druiven. Om de negatieve effecten van de felle zon tegen te gaan, hebben deze wijnbouwers in Italië een innovatieve methode toegepast: ze besproeien hun druivenranken met zonnebrandmiddelen. Nee, wijnboeren spuiten hun druiven niet met echte zonnecrème. Ze gebruiken wel een wit, reflecterend laagje van kaolien, een natuurlijke kleisoort, om de druiven te beschermen tegen zonnebrand en hitte, vergelijkbaar met een 'zonnefactor' voor de druiven. Dit witte laagje reflecteert het zonlicht en voorkomt schade door de hitte en uv-straling. Deze aanpak moet helpen om de druiven te beschermen tegen oververhitting en zonnebrand, zodat de kwaliteit van de oogst behouden blijft ondanks de uitdagende weersomstandigheden. Het initiatief toont aan hoe traditionele landbouw zich aanpast aan de toenemende klimaatstress.

UK

Engeland verkoopt voor het eerst meer eigen stille dan mousserende wijn. In 2024 is in Engeland en Wales voor het eerst meer stille wijn dan mousserende wijn verkocht. De verkoop van stille wijn steeg met 10% naar 2,9 miljoen flessen en overtrof daarmee de mousserende categorie. In totaal namen de Britse wijnverkopen met 3% toe, terwijl de export zelfs met 35% groeide en nu 9% van de markt uitmaakt. Hoewel de productie in 2024 door nat weer en ziektes terugviel tot 10,7 miljoen flessen, blijft dit de vierde grootste oogst van het afgelopen decennium. De groei van de sector zet door: inmiddels zijn er 1104 wijngaarden en 238 wijnhuizen actief, samen goed voor 4841 hectare wijngaarden – ruim vijf keer zoveel als in 2005. De meeste aanplant ligt in Kent, gevolgd door West Sussex en Essex.

Portugezen zijn met voorsprong de grootste wijndrinkers ter wereld.

De wijnconsumptie is wereldwijd gedaald tot het laagste niveau sinds 1961, maar welke landen drinken de meeste wijn? De Verenigde Staten staan nog steeds met gemak bovenaan de ranglijst van landen die de meeste wijn drinken in termen van totale hoeveelheid. Gemiddeld drinken mensen in Portugal echter meer wijn per persoon dan waar ook ter wereld.

Wereldwijd kopen consumenten minder flessen. De wereldwijde wijnconsumptie daalde in 2024 met 3,3% tot 214 miljoen hectoliter, het laagste niveau sinds 1961, zo blijkt uit de gegevens van de *OIV. Per hoofd van de bevolking staat Portugal met afstand bovenaan de ranglijst en ook Zwitserland staat hoog genoteerd. Italië heeft Frankrijk naar de derde plaats verdrongen en het VK is veel minder prominent, ondanks dat het de op één na grootste wijnimporteur ter wereld is, na Duitsland. Nog een opvallend gegeven: per hoofd van de bevolking is de wijnconsumptie in Frankrijk sinds de jaren 60 met ongeveer 65% gedaald.

Nieuws van eigen bodem

BelBul.

Nieuw Belgisch keurmerk voor schuimwijnen!

Belgische wijnbouwers hebben het kwaliteitslabel BelBul gelanceerd voor mousserende wijnen van eigen bodem.

Een BelBul-wijn moet:

• 100% Belgisch zijn (druiven én productie).

• Gemaakt zijn volgens de traditionele methode.

• Een erkende herkomstbenaming (*BOB/*AOP) hebben.

• Lid zijn van een van de twee belangenorganisaties.

Het initiatief komt van Belgische Wijnbouwers - Vlaanderen en Association des Vignerons Belges - Wallonie, die samen de meerderheid van Belgische wijnbouwers vertegenwoordigen. Momenteel doen 22 wijndomeinen mee, met meer dan 100 domeinen actief in mousserende wijnproductie.

Chardonnay is het populairste druivenras, gevolgd door pinot noir en johanniter. Klimaatbestendige rassen zoals johanniter, solaris en souvignier gris winnen aan populariteit door hun lagere behoefte aan gewasbescherming en resistentie tegen ziektes.

ESTAAN, een alternatief voor sulfiet?

Het sulfiet dat door wijnmakers wordt gebruikt komt uit de petrochemische industrie en is een bijproduct van de raffinage van fossiele brandstoffen. Het is op zich een giftig product en een allergeen; als een wijn meer dan 10 mg/l sulfiet bevat, moet dat op het etiket staan. De hoeveelheden in wijn zijn echter zeer gering en geven alleen problemen voor mensen met een intolerantie, die zeldzaam is. Estaan is een plantaardig product op basis van uit (kruiden)planten geëxtraheerde tannine, dat als sulfietvervanger wordt gepromoot. Volgens de uitvinders is Estaan een innovatieve plantaardige sulfietvervanger voor wijn. Het zou dezelfde conservatieve werking hebben als sulfiet, maar zonder de nadelen voor mensen met een sulfietallergie. Laat ons deze milieuvriendelijke, gezonde uitvinding verder volgen!

Bronnen: Youto.be, perswijnmagazine, www.belbul.be/nl

(*)

OIV: Internationale Organisatie voor Wijnbouw en Wijnbereiding.

BOB: beschermde oorsprongsbenaming. Om BOB te worden, moet de wijn geproduceerd worden met druiven die afkomstig zijn uit het specifieke, afgebakende geografisch gebied en moet het voldoen aan strenge regels voor productie en kwaliteit.

AOP: Europese label - AOP is een Europees kenmerk dat uniforme bescherming biedt voor productie uit heel Europa.

Wijnschrijver Georges De Smaele, november 2025.  

Herfst. De dagen worden korter, de temperaturen dalen, maar ons niveau ‘gezelligheid’ stijgt zienderogen. Het perfecte moment om je vrienden op te trommelen om samen te genieten van een lekker Belgisch of Vlaams kaasplankje en een heerlijk glaasje Belgische of Vlaamse wijn. Een degustatie in openhaardsfeer onder kaas- en wijnliefhebbers? Een artikel uit ‘De Morgen’ waarbij onze Vlaams minister van Landbouw Jo Brouns op 18 september deelnam aan de druivenpluk in het wijnkasteel Genoelselderen te Riemst, bracht mij op het idee om aan te sluiten bij zijn chauvinisme voor onze Belgische en Vlaamse wijnen. De minister verwees naar de positieve evolutie in onze wijnbouw sedert twee decennia. Ik kan mij volledig aansluiten bij zijn fierheid voor producten uit eigen streek, in plaats van de voorkeur te geven aan ingevoerde buitenlandse producten. Onze Belgische en Vlaamse wijnen moeten niet onderdoen aan kwaliteit, het aanwakkeren en overtuigen van de consument is dan ook niet moeilijk. Het sprekende bewijs daarvan ziet men in de stijging van het aantal wijnbouwers van 111 in 2020 tot 184 in 2025. Het aantal hectaren dat voor wijnbouw gebruikt wordt nam toe van 268 naar 486.

Tot zover volg ik hem in zijn politiek voor verdere financiering van onze professionele wijnbouwers in Vlaanderen. Allemaal goed minister, maar doe ook iets aan de hoge 21 procent tarieven voor onze eigen alcoholische wijnen als je aan promotie wilt doen!!!

Alvorens jullie warm te maken voor dit chauvinisme geef ik graag enkele algemene richtlijnen gebaseerd op smaakintensiteit, textuur en regionale harmonie, met praktische suggesties voor combinaties.

Algemene richtlijnen

·       Smaakintensiteit: combineer kazen en wijnen met vergelijkbare intensiteit. Lichte kazen passen bij frisse, lichte wijnen, terwijl krachtige kazen beter samengaan met vollere wijnen.

·       Witte wijn voorkeur: witte wijnen zijn vaak beter geschikt voor kazen dan rode, omdat tannines in rode wijn kunnen botsen met het zoutgehalte of de romigheid van kaas.

·       Regionale combinaties: kazen en wijnen uit dezelfde streek vullen elkaar vaak goed aan, omdat ze dezelfde terroir-kenmerken delen.

Enkele Belgische kazen en wijncombinaties

1.      Zachte kazen (bijv. Herve, Keiems Bloempje)

·       Kaas: Herve (zachte roodkorstkaas uit de Provincie Luik, pittig en romig) of Keiems Bloempje uit Diksmuide (zacht, mild schimmelkaasje van ‘Het Dischhof’).

·       Wijn: Belgische chardonnay of pinot blanc. Een chardonnay  Genoelselderen (Limburg) - heeft een volle, boterachtige smaak die de romige textuur van deze kaas aanvult. Pinot Blanc, zoals die van Domaine de la Bouhouille (Blégny, Provincie Luik) - biedt een frisse, evenwichtige smaak die goed past bij Keiems Bloempje.

·       Waarom? De milde, romige smaken van zachte kazen harmoniëren met de fruitige en zachte tonen van deze witte wijnen, zonder dat de wijn de kaas overheerst.

2.      Geitenkazen (bijv. Corneel, Neteling)

·       Kaas: Corneel van Karditsel-Lummen, Provincie Limburg (biologische rauwmelkse geitenkaas, fris en zoutig) of Neteling van De Polle (Kempen, zachte geitenkaas met frisse zuren).

·       Wijn: Belgische sauvignon blanc uit domein Woest Woest (Evergem, Provincie Oost-Vlaanderen of een lichte Crémant d’Alsace-stijl zoals een mousserende wijn van het domein Chantillon (Hageland).

·       Waarom? De frisse zuren en citrusachtige tonen van sauvignon blanc sluiten perfect aan bij de natuurlijke zuurgraad van geitenkaas. Een mousserende wijn voegt een feestelijke toets toe.

3.      Harde kazen (bijv. Brokkeloud Roeselare, ’t Groendal)

·       Kaas: Brokkeloud Roeselare of ’t Groendal (harde hoevekazen, hartig en nootachtig).

·       Wijn: Belgische pinot gris of een stevige rode wijn zoals een pinot noir van Domein Aldeneyck (Limburg). Perfect voor harde kazen.

·       Waarom? De nootachtige, hartige smaken van harde kazen worden versterkt door de fruitige en krachtige tonen van pinot gris. Een lichte rode wijn zoals pinot noir werkt ook, omdat deze minder tannines heeft en goed combineert met de vettigheid van de kaas.

4.      Blauw geaderde kazen (bijv. Pas de Bleu, Grevenbroecker- Heese, Provincie Noord Brabant).

·       Kaas: Pas de Bleu of Grevenbroecker (Belgische blauwschimmelkazen, pittig en intens).

·       Wijn: zoete Belgische wijnen, zoals een late oogst (Vendange Tardives-stijl) van domein Aldeneyck (Maaseik, Provincie Limburg) of een versterkte wijn zoals Port-stijl van Belgische oorsprong (minder gebruikelijk maar soms beschikbaar bij nicheproducenten). Alternatief: een zoete Riesling van Belgische wijngaarden zoals Schorpion (Haspengouw).

·       Waarom? De zoetheid van de wijn tempert de scherpe, zoute smaak van blauw geaderde kazen, waardoor een harmonieuze balans ontstaat.

5.      Roodkorst kazen (bijv. Herve ‘Le Vieux Moulin’, Pas de Rouge).

·       Kaas: Herve ‘Le Vieux Moulin’ (pittige roodkorst kaas van rauwe koemelk) of Pas de Rouge van Het Hinkelspel, Evergem, Provincie Oost-Vlaanderen (halfvaste roodbacteriekaas).

·       Wijn: Belgische gewürztraminer, zoals die van domein Hoenshof (Hageland), of een riesling Auslese-stijl van Belgische bodem. Orange wijnen (*), zoals Domaine de Coursac (Belgische varianten), zijn ook een perfecte keuze.

·       Waarom? De aromatische en lichtzoete tonen van gewürztraminer en riesling vullen de intense, soms ‘stinkende’ smaken (retronasale kenmerken – neus/mond) van roodborst kazen aan. Orange wijnen bieden een unieke, complexe structuur die goed past bij de romigheid.

Specifieke Belgische wijnsuggesties

·       Chardonnay van Genoelselderen (Limburg): vol en romig, ideaal voor zachte en harde kazen.

·       Sauvignon Blanc van Eric Louis (Belgische productie): fris en citrusachtig, perfect voor geitenkazen.

·       Pinot Gris van Domein Aldeneyck (Limburg): fruitig en rond, geschikt voor harde kazen.

·       Gewürztraminer van Domein Hoenshof (Hageland): aromatisch en lichtzoet, matcht met roodkorst kazen.

·       Crémant van Chantillon (Hageland): mousserend en licht, goed bij verse- en geitenkazen.

Tips voor een Belgische kaasplank

·       Variatie: combineer vijf à zeven kazen, zoals Herve, Corneel, Brokkeloud Roeselare, Pas de Bleu en Pas de Rouge, voor een brede smaakervaring.

·       Opbouw: begin met lichte kazen (geitenkaas, zachte kaas) en eindig met intense kazen (blauwschimmel, roodkorst). Serveer wijnen in dezelfde volgorde, van lichte naar zware smaken.

·       Presentatie: voeg streekproducten zoals noten, fruit of brood toe om de smaken te neutraliseren en de wijn te complementeren.

·       Temperatuur: laat de kazen op kamertemperatuur komen voor de beste smaak. Serveer witte wijnen licht gekoeld en rode wijnen op 16-18°C.

Waarom Belgische wijnen?

Belgische wijnen, hoewel minder bekend dan Europese en Nieuwe Wereldwijnen, zijn vaak fris, fruitig en elegant, wat ze ideaal maakt voor kazen. Ze worden voornamelijk geproduceerd in o.a. de regio’s Limburg, Hageland en Haspengouw, en hebben een ‘terroir’ dat goed aansluit bij de rijke Belgische kaasstructuur. Door lokaal te combineren, creëer je een authentieke en harmonieuze ervaring.

Heb je specifieke Belgische kazen in gedachten, of wil je meer suggesties voor een bepaalde regio of kaassoort dan laat je je best adviseren bij gespecialiseerde handelszaken. De supermarkt kan alleen kaas verkopen uit massaproductie, dus aan jou de keus! De gespecialiseerde kaashandel koopt in van kleinere producenten en heeft seizoengebonden producten die meer karakter en smaak hebben. De supermarkt blijft massaproductie. Zonder deze laatste af te breken blijft het je portemonnee en jouw smaak!

En waarom geen Vlaamse kaasschotel met Damse Brie, Moerenaar kruidenkaas, Brugse Blomme, Brokkeloud Roeselare, Gentse Keizer, Westmalle kaas, Rubens of een Antwerps pikantje?

En waarom geen Vlaamse wijnen die dit jaar in de prijzen vielen (Vereniging Vlaamse Sommeliers – 2025, 21^ste editie – resultaten Beste Belgische Wijnen) zoals o.a. Cruysem (Cuvée Brut), Wijnkasteel Vandeurzen (chardonnay prestige), Wijndomein Waes), Kluisberg (kerner), Vandersteene (Tradition), Wijngaard ten Gaerde met wit Johanniter/Solaris.

(*) Oranje wijn is een wijn gemaakt van witte druiven, waarbij de schillen en pitten langer in contact blijven met het sap, vergelijkbaar met de productie van rode wijn. Het langdurende schilcontact (maceratie) geeft de wijn een unieke oranje of amberkleur, een complex smaakprofiel met tonen van gedroogd fruit en kruiden, met een drogend mondgevoel door de tannines uit de schil van de druif.

Laat het jullie alvast smaken!

Georges De Smaele, wijnschrijver.

Belgische wijnbouw – discussiepunten

Vooreerst een kort lesje botanica.
Is 2024 een kater voor de Belgische wijnbouw?
Kiezen we voor klassieke of hybride variëteiten?
Assembleren we beide variëteiten en maken er geen punt van?
Zijn hybriden het grote bedrog?

De meeste druivenrassen die wij kennen (chardonnay, merlot, grenache, riesling, cabernet sauvignon, …) zijn afkomstig van een moedersoort die Vitis Vinifera heet, maar er zijn andere soorten
uit Europa maar ook uit Azië en Noord-Amerika. Als een druif uit de Vitis Vinifera-soort gekruist wordt met een uit een andere soort, dan spreken we van een hybride druif. Dikwijls komt men ook wel eens de term ‘ ‘interspecifieke druif’ tegen. Ook spreekt men soms van PiWi, afkomstig van het Duitse woord ‘pilzwiderstandsfähig’. Deze variëteiten zijn resistent tegen de meest voorkomende schimmelziekten, vandaar dat ze ook aangeplant staan in wijngebieden waar warmte en vocht - de combinatie dat schimmel veroorzaakt – samen voorkomen. Meteen weten we nu ook waarom we in België vaak hybride druiven tegenkomen zoals johanniter, souvignier gris, rondo, regent, solaris, sirius, … De meeste PiWi’s komen uit Duitsland waar ze onder andere aan het Freiburg instituut ontwikkeld worden.
Deze druiven zijn duurzamer en goed voor het klimaat, want PiWi brengt:
    Gezonde druiven met minder sproeimomenten.
    Minder CO2-uitstoot.
    Hogere biodiversiteit in de wijngaard en meer levensruimte voor planten en dieren.
    Gezondere bodem.
    Minder werk in de wijngaard en meer tijd voor andere wijnwerkzaamheden.
    Kostenbesparing.
    Meer zekerheid bij vrij extreem weer.

Hoog tijd om kennis te maken met deze hybriden!  

Dat 2024 een kater voor de Belgische wijnbouw was, spreekt voor zich. Een op de vijf Belgische wijnboeren verloor (bijna) zijn volledige oogst. De Belgische wijnproductie daalde in 2024 met 64%, met de grootste klappen voor rode wijn (- 76%) en rosé-mousserende wijn (-78%). Zo’n 20% van de wijnbouwers (*1) verloor zelfs praktisch hun volledige oogst door de slechte weersomstandigheden. Toch zet de groei van de sector door. Zowel het aantal wijnbouwers als het beplante areaal steeg opnieuw met 11%. Woordvoerster van de FOD Economie, Lien Meurisse (*2), beschreef 2024 als volgt: “We werden verwend met uitzonderlijke opbrengsten in 2022 en 2023. Vergelijken we met eerdere jaren dan blijft de opbrengst 2024 laag. Belangrijk om te benadrukken is dat de druiven van uitstekende kwaliteit waren ondanks de beperkte opbrengst. Door het vakmanschap van onze wijnboeren kon men toch een sterke wijn produceren.”

Gegevens van de FOD Economie, van de vereniging van de Belgische wijnbouwers en van de vereniging van de Vlaamse sommeliers vertellen ons dat 75 % van de Vlaamse wijnbouwers kiest voor klassieke variëteiten. In Wallonië zijn iets meer wijnbouwers overtuigd door hybride variëteiten. De vraag stelt zich nu: Zijn klassieke variëteiten het absolute walhalla in onze klimaatzone of moeten we ze verbannen en vervangen door hybride soorten? Kunnen we ze misschien mengen?

Voorbeelden van hybride variëteiten: johanniter, souvignier gris, solaris, hélios, bronner ….
Voorbeelden van klassieke variëteiten: chardonnay, pinot noir, pinot gris, auxerrois, meunier, pinot blanc, riesling ….

Als lid van de vereniging van de Vlaamse sommeliers kreeg ik de gelegenheid op woensdag 19 maart 2025 om 20 Belgische wijnen blind te proeven. Klassiek en hybride of een mengeling werden per duo uitgeschonken met de vraag: Kunnen we de variëteiten herkennen en is de kwaliteit evenwaardig? 
De lat werd zeer hoog gelegd voor de deelnemers aan deze masterclass die het niet altijd eens waren over de vragen: Welk is welk en welke wijn toont de beste kwaliteit?

Geproefde wijnen in duo:

Domaine du Chapitre, Extra Brut 2019, AOP Crémant de Wallonie (johanniter, bronner, hélios) – 29 euro
Domaine Mont des Anges, Brut Nature 2022, Vin Mousseux Belge (chardonnay, pinot noir) – 32 euro

Wijndomein Hoogenhove 2021 Belgische mousserende wijn (chardonnay) – 21,50 euro
Domein Chartreuzenberg, Brut johanniter, Belgische mousserende wijn – 20 euro

Wijndomein Petrushoeve 2022 (johanniter) – 13,50 euro
Wijndomein den Eeckhout (pinot blanc) – 2023 – 20 euro

Vignoble des Trois Rois 2023 Vin Belge (souvignier gris, solaris, johanniter) – 17,80 euro
Wijndomein Crutzberg  2023 (chardonnay) – 16 euro

Wijndomein Vigna-Margaux 2020 – Belgische wijn (pinot gris) – 15,50 euro
Coteaux des Avelennes 2022 (johanniter, bronner, solaris) – 13 euro

Vignoble Buisson (chardonnay 2023) Vin Belge – 18 euro
Wijndomein Waes – wit 2023 – Vlaamse Landwijn (solaris, bianca) – 16 euro

Wijngoed d’ Hellekapelle – oranjetipje 2023 – Belgische wijn (dornfelder) – 12,5O euro
Wijndomein Mérula – rosé 2023) Vlaamse Landwijn (monarch, johanniter) – 16, 75 euro

Woest Winery – noirs de noirs 2022 – Belgische wijn (pinot noir, dornfelder, muscat bleu, cabernet cortis) – 17,50 euro
Wijnfaktorij – Quatre mains 2022 – Belgische Wijn (gamay, zweigelt) - 27 euro

Wijndomein Petrushoeve (Pinotin 2022)- Belgische Wijn – 16,50 euro
Wijndomein De Steinberg (pinot noir 2022) Belgische Wijn – 25,(à euro

Wijndomein Mira 2023 – Belgische Wijn (95% souvignier gris, johanniter) – 15 euro
Wijndomein Thilesma (pinot auxerrois 2023) – Vlaamse Landwijn – 15 euro

We kunnen hier besluiten dat het zelfs voor geoefende proevers moeilijk is om vitis en hybride te onderscheiden of met zekerheid aan te duiden. De hybride variëteit werd door de meerderheid aangeduid als beste. Samengevat, de origine van de variëteit is niet bepalend voor de potentiële kwaliteit.

Een heel andere benadering?
Hybriden, het grote bedrog?

Laten we even wetenschapster Dr. Pertot, Italiaanse specialiste op dat gebied, haar standpunt bekijken (cf. haar visie op het Forum 2017 ‘BeNeVit’- Wijnbouwadvies België-Nederland-Vitis).
Er worden nog steeds veel onwaarheden verteld over PiWi’s.
Nog steeds worden PiWi’s(*3) voorgesteld als ‘gemakkelijke’ druiven die beter zijn aangepast aan ons Belgisch klimaat. Men zou minder moeten spuiten, maar dat is onwaar. Het probleem is echter dat men er geen echt goede wijn van kan maken, hooguit een ‘aardig wijntje’.
Haar mening en speciale aandacht besteed aan ‘valse meeldauw’.
Haar standpunt is duidelijk: de resistentie van de hybriden (*4) neemt na afloop van tijd af en wanneer men minder spuit tegen valse meeldauw krijgt men last van zwartrot en moet men daartegen weer gaan spuiten. PiWi’s zijn geen oplossing volgens de wetenschapster.

Men kan natuurlijk polariseren en de wijnwereld verdelen in voor- en tegenstanders, maar de waarheid ligt zoals gewoonlijk ergens tussenin. In tegenstelling tot het conservatieve, klassieke Frankrijk blijft Duitsland geloven in het ontwikkelen van hybriden voor de wijnbouw. Er is echter een groot nadeel aan de hybriden. Hoewel de druiven goed van smaak zijn, heeft de wijn soms een onaangenaam aroma dat men ‘foxy’ noemt. Kwatongen spreken dan van mottenbollen.
Helaas blijft de kwaliteit van deze druiven te laag voor kwaliteitswijn. De EU heeft dan ook bepaald deze hybriden of interspecifieke rassen zoals ze in de Europese wetteksten worden genoemd, enkel voor ‘Landwijn’ gebruikt mogen worden, maar niet voor kwaliteitswijnen die een wettelijk beschermende herkomstbenaming, zeg maar AOC (AOP) dragen. Dat is het officiële Europese standpunt.
Weetje: Frankrijk volgt toch, maar langzaam – voltis is een hybride die vanaf 2030 in de champagnestreek mag gecultiveerd woeden. Benieuwd naar het resultaat bij deze mengeling van klassiek met hybride?

Persoonlijk denk ik dat deze wetteksten vatbaar zijn voor geleidelijke aanpassing, klimaat- en tijdsgebonden. Laat ons nu eens eveneens toe, ongeacht de variëteit, om ook te etiketteren met AOC-AOP(*5), IGT(*5) …!

Veel wijnproefplezier als je mee wil experimenteren!

(*1) 290 geregistreerde Belgische Wijnbouwers-FOD Economie.
(*2) Lien Meurisse, woordvoersrer bij de FOD Economie.
(*3) PiWi’s: kruisingen van Amerikaanse en Aziatische wilde wijnstokken met Europrse druivenrassen. PilzWiderstandfähige Reben.
(*4) Hybriden: als een druif uit de vitis viniferasoort gekruist wordt met een druif van een andere soort (cf. PiWi’s).
(*5) AOC: Appellation d’Origine Controlée. AOP: Appellation d’Origine Protégée. IGP: Indication Géographique Protégée.

Bronnen:
FOD Economie
Vereniging Vlaamse Sommeliers (Masterclass klassiek versus hybride) moderatoren Martin Lebon en José Lemahieu.
Vereniging van Belgische Wijnbouwers.
Wetteksten Europese Unie.
Mijn wijncursussen vinologenopleiding, WSET, …. 
Taaltips: Laatstejaarsstudent journalistiek Alexe Kinsabil.

Georges De Smaele, wijnfluisteraar.
Mei 2025.

Georges De Smaele: ‘Mijn passie voor Château Tour Baladoz (Saint-Emilion) wordt met de jaren sterker.’

De liefde voor wijnen uit de Bordeaux erfde ik van mijn grootvader en vader. Het is alsof genieten van wijn iets is dat ik met de paplepel heb meegekregen. Grootvader was werkzaam als ambtenaar aan de UGent (destijds Rijksuniversiteit Gent) en vader als ambtenaar bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken, directie GATT (General Agreement on Tariffs and Trade – momenteel WTO Wereldhandelsorganisatie). Herken dit maar als gegoede burgervoorvaders, in het jargon aangeduid als bourgeoisie. Regelmatig werd er over wijn gesproken aan de keukentafel in een taaltje dat naast het Gents heel wat Franse woorden en uitdrukkingen omvatte. Franse wijnen waren destijds dan ook de enige prestigewijnen die met aanzien werden geschonken op feestelijkheden, plechtigheden, recepties, bijeenkomsten enzovoort. Om maatschappelijk aanzien en uitstraling te krijgen moest het dus Franse wijn zijn! Onzin, nonsens natuurlijk als men dit alles plaatst in de hedendaagse tijd. 
Toch blijft er een zekere nostalgie in mij hangen, vooral als ik denk aan de vele communie- en huwelijksfeesten waar met veel trots ‘Tour Baladoz’ werd geschonken. Ik blijf dus als derde generatie (zelf al een 75-plusser) deze wijn jaarlijks opvolgen.

Tour Baladoz ligt ten zuidoosten van de appellatie Saint-Emilion Grand Cru, in Saint-Laurent-des-Combes. Gelegen aan de rechteroever van de Dordogne, behoort de stad Saint-Emilion met haar rijke verleden tot het UNESCO-werelderfgoed. 
Deze wijn is een mooi eerbetoon aan de merlot, de dominante druif in Saint-Emilion. Zowel primaire, secundaire als tertiaire aroma’s zijn hier in harmonie terug te vinden naargelang de samenstelling van de aanvullende toegelaten druivensoorten.
 
Château Tour Baladoz, de eerste Franse eigendom van de Gentse familie De Schepper.
De jarenlange familietraditie waaraan dit bedrijf nog steeds vasthoudt, kent zijn oorsprong bij stichter, Gentenaar en hofleverancier Emile De Schepper in 1950.

Van 1950 tot 1984

De nieuwe eigenaar hield zich in het eerste jaar bezig met renovaties uit te voeren en verbeteringen aan te brengen aan de wijngaard. Er werd ook een manager benoemd aangezien Emile het domein maar drie of vier keer per jaar kon bezoeken. De wijn werd exclusief naar België geëxporteerd in houten vaten. Daar werd de wijn in Gent, in de kelders van de eigenaar gebotteld aangezien hij daar ook actief was in zijn wijnhandel (Rabotvins). Vanaf 1970 werd Emile tevens bijgestaan door zijn oudere zoon Firmin die geleidelijk het beheer van het domein overnam.

Van 1984 tot vandaag

De familie De Schepper overwoog gedurende meerdere jaren om de wijngaard uit te breiden. In 1984 deed die gelegenheid zich voor en konden ze 3.74 hectare wijnstokken kopen van een domein met de naam ‘Roquettes Mondottes’. De percelen lagen heel dicht bij Tour Baladoz. Het leek dus heel logisch om ze over te kopen. In 1992 werd tevens Jean Michel Garcion aangenomen voor het beheer van het kasteel en de zoektocht naar kwaliteit werd intenser. In 1999 werd een nieuwe kelder voor opslag van eiken vaten gebouwd omdat dit noodzakelijk werd geacht om grootse wijnen te produceren. Dat hield in dat er bijna een maand lang in massieve rotsteen werd gegraven, maar het eindresultaat mocht er wezen. De wijn werd vanaf dan gerijpt in de best mogelijke omstandigheden gedurende twaalf à achttien maanden (afhankelijk van de wijnoogst) vooraleer op het kasteel gebotteld te worden.  

Ook al is 70% van deze wijngaard gelegen op het plateau, de 30% die overblijft liggen op de hellingen rond de vallei waar het terroir zeer rijk en divers is. Recent kreeg Tour Baladoz het prestigieuze label “Grand Cru Classé”.
Voor een Saint-Emilionwijn is dat kwaliteitslabel wat een Michelinster is voor een restaurant. De classificatie blijft 10 jaar geldig en zal vanaf 2024 op het etiket staan.
“Château Tour Baladoz is de ultieme weerspiegeling van het kalkrijke plateau van Saint-Emilion.”
Dat cursief zinnetje vraagt naar meer uitleg over de bodemgesteldheid van deze wijnparel. Het gaat hier om een bodem van pure kalksteen tot mergel, die doet denken aan bepaalde terroirs in de Champagnestreek, tot zandhoudende krijtrots die terloops opduikt en opvalt door de kleurvariatie in de klei (rood, kleikalkachtige kleur) en zelfs blauw, wat refereert naar de bodemstatus van Château Petrus. Ik geef toe, toch een goeie keuze van opa en pa, niet? 
Het wijnproces, de vinificatie en de wijnopvoeding zijn dan ook van het beste niveau. De hele groeiperiode stelt men alles in het werk (dubbel Guyot systeem, uitdunnen, ontscheuten, groene oogst, tweemaal ontbladeren) om uiteindelijk in de wijnkelder de meest gezonde en rijpe druiven te krijgen. Daarna begint het proces van de vinificatie en de opvoeding. Bij het begin van de inkuiping wordt de wijn meerdere malen overgepompt om de kleurextracten te versterken. De temperatuur wordt ondertussen laag gehouden om de delicate fruitaroma’s te behouden. Het gebeurt wel eens dat na 24 tot 36 uur de druivenmost al zijn uiteindelijke kleur heeft bekomen. De alcoholfermentatie (alcoholische gisting) aan het begin van het proces is traag maar regelmatig. De maceratie duurt drie à vijf weken. De malolactische gisting (omzetting appelzuur naar melkzuur waarbij koolstofdioxide vrijkomt) vindt plaats in vaten waarbij de temperaturen gecontroleerd worden en het overgieten in vaten vindt onmiddellijk plaats na tweemaal overhevelen. Na toevoeging van sulfiet blijft alles gedurende drie à vier maanden in vaten waarna wordt overgegaan tot overheveling in eikenhouten vaten (225 liter – benaming barrique wijnvat in Bordeaux) waarvan 70% elk jaar vernieuwd wordt. De overige 30% gaat naar reeds gebruikte wijnvaten. De wijn rijpt vervolgens gedurende elf à vijftien maanden naargelang de jaargang. Daarna volgt de definitieve afwerking (assemblage en botteling).

Mijn grote liefde qua jaargang blijft 2019 (14% vol. Alcohol). Niet omwille van de referentiemedailles ‘Gold 2021 Frankfurt International Trophy’, ‘Concour International 2021 de Lyon-Gold’ en ‘ Vinalies’Or 2021’ , maar om de harmonie tussen de gebruikte cépages (merlot, cabernet franc, cabernet sauvignon, petit verdot, malbec en carmenère). Laat ons deze wijn serveren bij eendenborst, lamsrack, entrecote .... Open deze wijn graag enkele uren voor je deze serveert. Deze wijn decanteren mag zeker! Serveer op 18°C. Deze wijn is nu net op dronk maar is nog te bewaren tot 2038. De wijn zal verder evolueren waarbij geuren zoals toast, ceder, vanille en champignon meer en meer tot uiting zullen komen.
Ik kocht deze wijn aan voor minder dan 40 euro wat voor mijn portemonnee haalbaar is. Prijs/kwaliteit een perfecte keuze in het gamma van de vele Saint-Emilion-wijnen.
Weetje: 2020 laat zich ook smaken maar met een andere cépage samenstelling!

Aan de Saint-Emilion fanaten geef ik nog de raad om zich te laten adviseren bij hun vertrouwde wijnhandelaar die zeker vergelijkbare prijs/kwaliteit Saint-Emilion-wijntjes kan aanbevelen. Ikzelf blijf trouw aan mijn lieveling!

Bron: Robotvins en wijnafnemers, mijn wijncursussen en persoonlijke documentatie.

Uw wijnfluisteraar Georges De Smaele.
April 2025.

Hoewel het slechts één provincie is, heeft NAVARRA toch twee grote wijnen, de D.O. navarra en de D.O.C. rioja. Rioja had in 1925 de primeur om als eerste wijnregio in Spanje een ‘Donominacion de Origen’ -status te verkrijgen.

Denken we enkel aan rustieke wijnen met overwicht aan houtlagering en langdurige rijping op Amerikaanse eiken vaten, dan lopen we achterop en wordt het tijd om onze visie wat aan te scherpen.
Vlug onze ‘nieuwste geschiedenis’ wat opfrissen: het is pas in de jaren tachtig van de vorige eeuw dat de officiële classificatie op basis van rijping en bewaring een reglement werd. Voorheen stond op een etiket enkel de benaming ‘rioja’ en het jaartal. Dit kon zowel een grote ‘reserva’ zijn met lange rijping op eiken vat, of een eenvoudige wijn die werd bewerkt met koolzuurmaceratie (cf. beaujolais). De oude rioja-classificatie deelde de wijnen in volgens de tijd doorgebracht op eik, maar sprak niet over de kwaliteit van de wijngaarden, de bodems en wijnstokken. Deze wetgeving werd ondertussen sterk gewijzigd met enkele nieuwe regels.

Klimaat en Bodem
Rioja heeft een gematigd maritiem klimaat, dat onder invloed staat van de Atlantische Oceaan en de Golf van Biskaje. Deze groene regio kent veel neerslag en wind gedurende het gehele jaar. Aangepaste warmere kledij is een must!
Kalkachtige kleibodems (klei, kalksteen, zandsteen) met ijzerhoudende en alluviale kenmerken.

Benaming en aanpassing rijpingstijd
•    Een nieuwe naam voor rioja joven (wijnen zonder verplichte rijpingsvoorschriften): voortaan benoemen als rioja génerico. (joven=jong).
•    Voor DOCa rioja reserva rode wijn mag niet voor het vierde jaar op de markt gebracht worden. De minimale houtopvoeding is twaalf maanden op vaten van 225 liter, de flesopvoeding is van 24 maanden naar 6 maanden teruggebracht.
•    DOCa rioja gran reserva moet minstens vijf jaar rijpen, waarvan minstens twee jaar op houten vaten, en hier ook weer een flesrijping van 36 maanden naar 24 maanden.

De voorbije jaren heeft DOCa rioja (Denominación de Origen Calificada) echter een verschuiving in zijn classificatiesysteem aangemoedigd door meer nadruk te leggen op de specifieke ‘terroirs’ en geografische oorsprong van een bepaalde wijn, met meer nadruk op de diversiteit die in elke regio te vinden is. Meer aandacht voor verscheidenheid in bodems, microklimaten en individuele wijngaarden. Alles is zo’n beetje afgekeken van het Bourgondisch model: een piramide met regionale wijnen aan de basis, dorpswijnen hogerop en aan de top de parcellaire wijngaarden.
We spreken voortaan dus over Vinos de Zona, Vinos de Municipio en van Viñedos Singulares.
Vinos de Zona is een regionale herkomstbenaming, die verwijst naar een van de drie subzones van rioja. Merk op dat de vroegere benaming rioja baja, die enigszins pejoratief (baja betekent laag) kon geïnterpreteerd worden, een nieuwe naam kreeg. De drie heten voortaan rioja alta, rioja alavesa en rioja oriental (vroeger baja).

Om een Vinos de Zona op de markt te brengen, moet de producent in de zone zijn gevestigd en moet de wijn zijn gemaakt met druiven uit die zone. Hier geldt de 85% regel: er mag geblend worden met 15% druiven van andere oorsprong.

Vinos de Municipio is een gemeentelijke appellatie, Vinos de Pueblo is een synoniem. De producent dient in een van de 144 gemeentes van Rioja gevestigd te zijn en de wijn moet voor 85% gemaakt zijn van druiven uit die gemeente. Opmerkelijk: een bodega uit een bepaalde gemeente kan dus geen  Vinos de Municipio uit een andere gemeente produceren, hoewel hij daar best (top-) wijngaarden kan bezitten. Evenzo kan het zelfs zijn dat sommige wijnhuizen geen wijngaarden hebben, of toch niet van de beste kwaliteit, in de eigen gemeente. Toch wel een vreemde situatie. Hopelijk wordt deze categorie nog herzien in de toekomst.

Viñedos Singulares is de hoogste kwalificatie. De druiven moeten van één enkele wijngaard afkomstig zijn. Deze beperkte kleine elite wijngaarden beslaan amper 155 hectare. Ter info, Rioja omvat 65.000 hectare wijngaard. Belangrijk is ook de regel die duidelijk stelt dat dergelijke wijngaarden minimaal vijfendertig jaar oud zijn en dat de druiven met de hand moeten geplukt worden.

Wat informatie over de rioja-schuimwijnen:
Vanaf 2019 mogen ook schuimwijnen geproduceerd worden binnen de riojabenaming, zowel voor wit als rosé. Er zijn strengere voorschriften opgemaakt in vergelijking met de gangbare voorschriften voor cava. Los espumosos de Rioja moet volgens de traditionele methode (tweede gisting op fles) worden gemaakt in de drie categorieën met het laagste restsuikergehalte. Brut nature, extra brut en brut. De rijpingsperiode dient ten minste 15 maanden te zijn voor de categorie Los espumosos de Rioja, 24 maanden voor reserva en 36 maanden voor de gran añada-schuimwijnen. De gran añada moet het oogstjaar vermelden.

Witte druiven:
In 2017 besloot de Consejo Regulador (toezichtraad, wettelijk belast met de controle van de bescherming van de oorsprongbenaming) om een veel groter aantal toegestane druiven in de regio toe te staan, wat leidde tot een toename van de productie van rioja blanco (witte wijnen) in deze vooral rode wijnstreek. Het is nu mogelijk om monocepagewijnen te produceren van de meer recent goedgekeurde variëteiten: chardonnay, verdejo, sauvignon blanc, garnacha blanca, malvasia, maturana blanca, tempranillo blanca en turruntés.
Viura blijft echter de meest traditionele witte druif in de regio.

Kenmerken viura: wijnen van deze druif verliezen hun smaak en fruitig karakter relatief gemakkelijk. Ze zijn op hun best wanneer ze jong worden gedronken. Deze druif zorgt voor strogele tot amberkleurige wijnen met een hoog zuur- en alcoholgehalte. De geur is bloemig en de smaak droog, fruitig, licht en fris.

Kenmerken chardonnay: boterzacht, vol gerijpt, fris, fruitig…

Kenmerken garnacha blanca: aromatisch karakter, frisse tropische fruittonen, minerale afdronk, levendige zuurgraad…

Kenmerken malvasia: sterke, zwoele aroma’s van wit fruit, bloemen en citrusvruchten, frisse zuren. Ideaal om versterkte, zoete en aromatische wijnen van te maken.

Kenmerken verdejo: hoge aromatische intensiteit met goede zuurgraad, minerale tonen en hints van eikenhout, medium body.

Kenmerken van turruntés: aromatische en bloemerige kenmerken met smaken van citrusvruchten. Ook geschikt om mousserende wijn van te maken.

Blauwe druiven voor rode wijn in Rioja:
Voor rode wijnen is tempranillo de meest gebruikte druif. Andere toegestane druiven zijn garnacha tinta, graciano en mazuela cariñena. Een typisch rode riojawijn bestaat uit ongeveer 60% tempranillo, maximaal 20% garnacha en geringere hoeveelheden mazuela en graciano.

Over D.O. NAVARRA:
Reeds de Romeinen zongen de lof over de wijnen van Navarra en in de 12e eeuw vond er een heuse wijnexplosie plaats, dit keer vooral voor de pelgrims die langs deze streek hun tocht van Santiago de Compostella ondernamen. Op het einde van de 19e eeuw telde men er zelfs bijna 50.000 hectare wijngaard. Op dit moment is dat een kleine 18.000 hectare. In de jaren ’80 was Navarra vooral bekend voor zijn frisse roséwijnen, grotendeels op basis van garnacha. Onder invloed van de regionale autoriteiten werden er onderzoeksprogramma’s opgezet waardoor Navarra als het ware een levend laboratorium werd voor allerhande variëteiten. Op dit moment worden er vijf subzones onderscheiden:
•    Valdizarbe (meest noordelijke wijngaarden van Spanje)
•    Tierra Estella in het noordwesten
•    Baja Montaña in het noordoosten
•    Ribera Alta in het centrum
•    Ribera Baja in het zuiden rond de rivier de Ebro. Het is deze regio waar de meeste wijndomeinen gevestigd zijn.
Navarra heeft een zeer afwisselend landschap en de wijngaarden gaan van 250 tot 600 meter hoogte. Bijna heel het gebied geniet bovendien van een continentaal klimaat, omstandigheden die uitermate geschikt zijn om goede wijnen te maken. Op dit moment is garnacha de voornaamste druif, met tempranillo als mooie tweede. Sinds de jare ’80 is er echter een duidelijke tendens tot diversifiëring en zien we heel wat cabernet en merlot aangeplant. Witte wijnen maken voorlopig slechts 5% uit van de totale productie, maar deze zit duidelijk in de lift. Het is vooral chardonnay en viura die hier de hoofdrol spelen. In het zuiden is er ook nog een wijnmakerstraditie van zoete wijnen op basis van moscatel.

Kenmerken moscatel: beschouwd als een van de oudste druiven ter wereld. Wijnalcohol wordt toegevoegd. Amber van kleur. In de mond heerlijke aroma’s van citrusvruchten, rozemarijn, rozenblaadjes en honing. In de mond een lange en aanhoudende afdronk. 

Kenmerken garnacha tinta: levert wijnen die smaken naar frambozen, pruimen, een vleugje vers gemalen peper en kruiden. Daarnaast heeft het milde zuren en een bescheiden tanninegehalte. De aroma’s lopen uiteen: rood fruit (aardbeien, framboos, rode kers), zwart fruit (zwarte bes, braambes, zwarte kers), gedroogd fruit (pruim, dadels, vijgen, rozijnen, gedroogde abrikoos, vruchtenjam, specerijen (peper, laurier, kaneel, drop), kruiden (tijm, rozemarijn, salie), koffie, cacao, chocolade.

Kenmerken tempranillo: betekent ‘vroeg’(rijp). Zeer toegankelijke druif dankzij zijn zachte eigenschappen. Fruitig met weinig zuren. Medium tot veel body. Aroma’s van donker en rijp fruit en leer. Geeft een rijkere smaak van vanilletonen na rijping op hout.

Kenmerken graciano: geeft donkerrode wijnen, rijk aan alcohol, goed gestructureerd met een flinke zuurgraad. Ondanks het tanninegehalte is de wijn soepel en charmant als de druiven goed worden gerijpt. De wijn heeft doorgaans typische aroma’s van zoethout, peper en pruimen

Kenmerken mazuela cariñena (= samso mazuela) en is synomiem van carignan-FR. Een soort die robuuste wijnen met veel zuren oplevert. Geeft in de riojamix zijn kleur en body. Levert tanninerijke en alcoholische wijnen af.

Kenmerken van cabernet sauvignon: krachtig, cassisgeur, tabak, chocolade…
Kenmerken van cabernet franc: intens aromatisch, mooie zuren, bessen, frambozen, viooltjes, ceder ,….

Kenmerken merlot: soepel, zacht, neutrale tannines en zuren, kersen, bessen, pruimen, gemakkelijk jong te drinken.

Wie cultuur, gastronomie, prachtige landschappen, kerken, kloosters en prachtige wijnen wil ervaren moet zeker deze streek verkennen. De provincie Navarra met regio Rioja heeft voor elk wat wils.
Ik enthousiasmeer je graag voor deze regio’s. 

Bronnen:
Decanter.com
Jancisrobinson.com
Ken Wijn magazine
Riojawines.com
Mijn krantenknipsels en wijnperiodieken
Mijn leerboeken Vinologenopleiding, Wereldwijnen en WSET-opleiding…

Georges De Smaele, wijnschrijver.