De neushoorn

Een wankelende reus

Met zijn opvallende uiterlijk verwacht je hem zó in Jurassic Park. Het logge lijf met dikke huidplooien en opvallende hoorns zou bedacht kunnen zijn op de tekentafels van de Spielberg-studio's. In werkelijkheid zijn er al 60 miljoen jaar neushoorns op aarde. Hoe lang dat nog zo blijft, is een andere vraag. Van Afrika tot Azië wordt op de neushoorn gejaagd.

Kippig

Neushoorns doden is geen kunst. Pas op vijfentwintig meter afstand zien zij het verschil tussen een jager en een boomstronk. Dat ze wel goed kunnen ruiken en horen, helpt maar ten dele. Hun kippigheid is al veel dieren fataal geworden. De jacht op neushoorns bereikte zijn dieptepunt in de jaren zeventig. De helft van alle overgebleven neushoorns werd toen afgeschoten. In 1997 waren er over de hele wereld nog hooguit 12.375.

De Griekse naam voor neushoorn is rhinoceros (rhino = neus, ceros = hoorn). In de oertijd hebben wel 165 soorten geleefd. Nu zijn er nog 5.

Zwarte neushoorn
De zwarte neushoorn kwam ooit in het grootste deel van Afrika voor. Nu is hij alleen nog te vinden in kleine gebieden in bijvoorbeeld Zuid-Afrika en Kenia. Er zijn er nog ongeveer 2500. Hij is te herkennen aan twee hoorns en een puntige onderlip.

Witte neushoorn
De witte neushoorn leefde vroeger in heel midden- en zuidelijk Afrika. Er resteren nog ongeveer 7500 witte neushoorns. Maar: er zijn twee verschillende witte neushoorns: de Noordelijke en de Zuidelijke. Van de Noordelijke waren er in juli 1997 nog maar 24! Die leven in Congo, het vroeger Zaïre. Met maximaal 3600 kilo is de witte neushoorn na de Afrikaanse en Aziatische olifant het zwaarste landdier ter wereld. Hij heeft twee hoorns en is niet wit, maar grijs. Het woord 'witte' (white'' in het Engels) komt van het Nederlandse 'wijde', en dat slaat op zijn brede onderlip.

Indische neushoorn
De Indische neushoorn leefde ooit in heel Zuid-Azië, maar nu alleen nog in India en Nepal. Hij heeft maar één hoorn. Omdat zijn huid uit bobbelige platen bestaat, wordt hij ook wel pantserneushoorn genoemd. Er zijn nu nog tussen de 1800 en 2100 Indische neushoorns.

Sumatraanse neushoorn
De Sumatraanse neushoorn is met z'n maximumgewicht van 800 kilo de kleinste van alle neushoorns. Hij heeft twee stompe hoorns en heeft overal haar. Er leven nog maximaal 300 Sumatraanse neushoorns.

Neushoorns zijn zoogdieren, die zich maar langzaam voortplanten. Eens in de tweeënhalf tot zes jaar brengen volwassen vrouwtjes een kalf ter wereld. Hoewel neushoorns meestal in hun eentje leven, blijft het kalf vaak lange tijd bij de moeder. Neushoorns zijn echte planteneters. Op de steppe, in het regenwoud: je treft ze aan waar water en groen te vinden is. Een Sumatraanse neushoorn eet per dag wel vijftig kilo mango's, twijgen, bamboescheuten en andere planten.

Haren, nagels en hoorns
De neushoorn heeft eigenlijk maar één bezit dat jagers willen hebben: zijn indrukwekkende hoorns. De grootste hoorn ooit gemeten was 1.58 meter lang. Biologisch gezien is een hoorn niets bijzonders. Bij een levende neushoorn groeit een afgezaagde hoorn gewoon weer aan. Het is een uitgroeisel van de huid, gemaakt van hetzelfde materiaal als haren en nagels. Toch wordt er al eeuwenlang een bijzondere waarde aan toegekend.

Een dolk met een heft van neushoorn-hoorn is in het Midden-Oosten een statussymbool. Toen het de oliestaten in de jaren zeventig heel goed ging, konden velen zo'n dure dolk betalen. Noord-Jemen groeide uit tot het grootste handelscentrum voor hoorns ter wereld. Begin jaren tachtig ging de helft van alle handel in hoorns via dit land. Ruim vijftien jaar later is de handel in neushoornpoeder voor medicijnen een nog grotere bedreiging. In tegenstelling tot hetgeen vaak wordt gedacht, gebruikt men hoorn niet als sex-stimulerend middel. In Azië gebruiken traditionele genezers hoornpoeder juist als medicijn, vooral tegen hoge koorts, duizelingen en bloedingen. Eén kilo neushoornpoeder bracht in 1994 meer dan 100.000 gulden op