Los Angeles verlaten zonder het Getty Center gezien te hebben: dat kan niet. Er is erg veel volk en weinig tijd, want traffic is always a bitch in LA, zelfs naar de luchthaven en in het weekend, maar de mooie vistas op LA en haar freeways drinken we nog wel in, net als de blik op de prachtige moderne architectuur van Richard Meier. En een vorsende blik op Ensors Intrede van Christus in Brussel, het enige schilderij in Gettys paleis dat je niet mag fotograferen. Wij danken alle aanwezigen en sluiten af met een terugblik op surfin Hawaï, uiteindelijk de hoofdmoot van deze drukke week in gezelschap. Tot de volgende, het is goed geweest.
Onze laatste volledige dag in LA besteden we eerst nog even op Hollywood Boulevard, vlak bij ons Roosevelt hotel. Het Graumans Chinese Theatre zit er nog altijd patent uit, maar de ster van Bill Cosby is bijgewerkt door de me too-beweging. Daarna nemen we onze GMC-tank (we hadden voldoende bagageruimte nodig) en rijden naar Venice Beach, dat zo heet omdat een oude tabaksmogul, Abbot Kinney (1850-1920), een droom had: Venetië herbouwen in LA. En inderdaad, enkele blokken Venetian Canals zijn nog steeds aanwezig, en het moet hier verdomd goed wonen zijn. Aan de overkant van de Highway is de eigenlijke beach, die in tegenstelling tot het rustige Santa Monica en het starstruck Malibu een low Key buurt is, maar daarom niet ongezellig. De bodybuilders (Schwarzenegger is hier begonnen) geven nog steeds present op Muscle Beach, marihuana wordt samen met doktersadvies verstrekt, er zijn veel straatartiesten, en vooral veel getalenteerde skaters. The Passenger denkt ook even te gaan fitnessen, maar dat valt toch lelijk tegen. Het lolligst is het ondergoed in de vele winkeltjes: sommige opschriften zouden gerust van Frank Zappa kunnen zijn. Fuck Trump is een klassieker, maar veel leuker: its not going to spank itself! Of mag dat niet meer van Hilde van Mieghem? Dat was heel leuk, maar in de late namiddag leren we LA van haar smalste kant kennen. 35 km naar een panopunt boven LA, maar we halen het amper, vanwege enorme files op de freeways. Ellendig, nu weten we weer waarom we in Antwerpen geen auto hebben, maar hier is het nog vééél erger. Bovendien valt het panopunt tegen, want er is mist en alle parkings zijn vol. Dan maar meteen naar ons laatste avondmaal in The Little door, een plek die The Passenger nog kent van in 2013. Prima Maghrebijnse keuken (couscous de luxe) en als we terug rijden onder de speciaal geselecteerde tonen van Celluloid Heroes van The Kinks, een lied over Hollywood Boulevard en filmsterren, is het leven heel even perfect. Dat gevoel zullen we de komende maanden in België proberen bij te houden, maar eerst hebben we nog een halve dag in LA te goed. Die laatste blog zal echter voor in Vlaanderen zijn want we rijden rechtstreeks naar de luchthaven van The Getty Center.
LOS ANGELES (4) - The BROAD, Museum of Contemporary Art
We hebben twee jaar eneenhalf geleden al de lof gezongen van The BROAD, de nieuwste kunsttempel van LA, recht over de deur van het MOCA enerzijds en de Disney Concert Hall anderzijds. Daar is ter gelegenheid van The journey that wasnt, een nieuwe compilatie van de vaste collectie (die enkele duizenden kunstwerken groot is), voorwaar niets aan veranderd. Tuurlijk, Eli en Edyth Broad hebben volledigheidshalve ook werk van Basquiat, Haring, Twombly, Ligon en nog een paar nitwits in huis, maar de overgrote meerderheid is van zéér grote kwaliteit, wat in het bijzonder geldt voor de niet fotografeerbare video-installaties van Ragnar Kjartansson (The visitors!!!) en Pierre Huyghe (Antarctica). Met name het werk van Kjartansson is een intrieste happening, zoals enkel IJslanders dat kunnen bedenken, wij zijn daar zot van. Maar zelfs Jeff Koons valt hier redelijk mee, omdat zijn tulpen mooi omkaderd zijn. Verder onze favorieten in willekeurige volgorde vanaf foto 3 : Julie Mehretu en haar op de Arabische lente alluderende Caïro. Roy Lichtensteins geweldige pop art-weergave van de Bijbel (de blonde stoot is Eva, die zonet de appel heeft geplukt - Im sorry!) Yayoi Kusama in drievoud, die hier twee infinity rooms heeft staan, die altijd en overal tot de publiekslievelingen behoren. Jack Goldsteins onderzoek van de fotografische mogelijkheden van een schilderij Robert Therriens vergrotingen, zoals hier van een tafel. Mark Tanseys technische kunde, die een hoogtepunt bereikt in The wake. Hierbij krijgen we een woordje uitleg van een suppooste, en dat is wel nodig. Een wake is in het Engels het spoor wat je ziet achter een vertrekkende boot, maar ook een lijkwake. En dat laatste klopt, want dit doek is Tanseys hommage aan zijn pas gestorven vader, wiens favoriete boek bovendien Finnegans wake was (nou!). Daarom zie je ook, als je het doek vanaf de muur schuins bekijkt, in de wake het gezicht van James Joyce, hoe doet ie het. Met minder moeite zie je de gezichten van Marilyn Monroe in de wolken, en Charles Darwin in de zee (ook dat waren favorieten van Tanseys vader). Dit alles kan een beetje gratuït lijken, maar je moet het toch maar doen. Tansey is een surrealist van niet alledaagse klasse. Barbara Kruger en haar immer relevante maatschappijkritische tekstschilderijen. Jenny Saville, nog een straffe madam, en zowat de vrouwelijke versie van Lucian Freud. Titel = Srategy. Dat maakt het doek enigmatisch. Kara Walker en haar immer relevante silhouetschetsen, die naar de zwarte slavernij verwijzen. De drukke toestanden van Takeshi Murakami - niet helemaal onze man, maar opvallen doet hij altijd. De intellectuele sociaal geëngageerde doeken van Mark Bradford, nog steeds de topaas van de huidige Amerikaanse schilderkunst (dit werk toont de grens van het zwarte Harlem en het rijke, blanke Manhattan - de titel is die van eenpulpfilm uit de jaren 70, blaxploitation). Ron Muecks oude dame - zooo weerloos. Maginot van Anselm Kiefer - op de foto aan de Rijn (de Maginotmlinie tussen Duitsland en Frankrijk) staan nazitrawanten en volbloed romantici zoals Hölderlin en Kleist broederlijk verenigd, en dat is géén toeval. Der laden van Neo Rauch, een appetijtelijke surrealistische droom. Zodus, zodoende, het was ten tweede male een fijn bezoek aan The Broad, een onmisbare stop tijdens elk bezoek aan LA sinds 2015.
Even recapituleren: The Passenger was midden augustus al even in LA (voor de 4de maal), maar nu moeten we Karin, Jozefien en Dirk nog wat laten zien van deze gekke stad. Daar we verblijven op Hollywood Boulevard, tussen de sterren van de Walk of Fame, is een nadere beschouwing van downtown makkelijk zat met de metro (een dagpas heb je voor 7 usd). Waarbij onmiddellijk opvalt dat enkel modale lui die metro nemen - de rijken zitten allemaal in de auto èn in de file, hoe is het mogelijk. In het zakendistrict ligt o.a. The BROAD (cfr volgende blog), ook het MOCA en eveneens de Walt Disney Concert Hall, voor ons part de allerbeste verwezenlijking van stadsgenoot Frank J. Gehry, waar Gustavo Dunamel de LA Philharmonic regelmatig dirigeert. Ontzettend hoge wolkenkrabbers hier, allemaal esthetisch uiterst geslaagd, met kunstwerken er tussen en de mensen tot mieren reducerend. Daarna sporen we naar Union Station, één van die spoorwegkathedralen waar Amerika het patent op heeft. Er staat een mooie missiekerk naast en van daar ben je snel in El Pueblo de Los Angeles, waar historisch de stad begonnen is in de Mexicaanse tijd. Dankzij de inspanningen van enkele mecenassen is deze buurt niet ten prooi gevallen aan projectontwikkelaars en ziet ze er integendeel nog steeds uit als een Mexicaans dorp, waar we zowaar twee Latijnse schonen ontmoeten. Nog een stop in Little Tokyo, stemmig, waar aanpalend een Arts District met murals is, en aan het Staples Center, waar de Los Angeles Lakers hun thuiswedstrijden spelen (Magic Johnson! Lebron James!) en dan hebben we alweer een dag om het leven gebracht en keren we terug naar onze eigen buurt en het Hollywood Roosevelt, een oud maar voornaam hotel waar ooit de allereerste Oscar-ceremonies plaatsvonden. In de buurt zijn altijd allerlei hansworsten terug te vinden (je mag hen fotograferen voor een centje) en in het duistere hotel zelf vinden nog steeds regelmatig pool parties plaats. Niet meer zo decadent als vroeger, maar toch - old habits die hard (en de marihuanadampen zijn niet van de lucht, maar ok, dat is legaal in California).
HAWAÏ : OAHU (8) - Afscheid van Honolulu, Waikiki en heel Hawaï.
Bij wijze van afscheid aan Honolulu, berijden we na Pearl Harbor nog even de Round Top Drive - een hele mooie bergweg van 15 km boven de stad, met lush vegetation & panoramas langs alle kanten. Het afscheid van Waikiki Beach neemt meer tijd in beslag - het is dan ook een idyllisch tropisch strand, dat kan geen mens ontkennen (wat gaan mensen nog zoeken in Benidorm eigenlijk - nou ja, t is daar veel goedkoper en t is veel dichter bij huis uiteraard). Waikiki = schitterende hotelresorts (het duurste is de Royal Hawaiian, alias het roze paleisje, in 1926 opgetrokken om de eerste Hollywoodsterren onderdak te bieden. Dat heeft alleszins het mooiste privé-strand, maar wij zijn best tevreden over onze Victoriaanse Moana Surfrider, waar dagelijks trouwstellen aanrukken). Maar ook doorgaans geslaagde hoogbouw; gezellige (maar dure) trolleybussen; een behoorlijk wilde Stille Oceaan voor de deur (wat is de Noordzee toch vervelend in vergelijking), waar je zelfs s zomers nog een beetje kan surfen, al kan je er zoals Karin en The Passenger ook rustig fotos maken; pittoreske zonsondergangen, en kijk, zowaar ook twee poserende gratieën voor de zee.
Onze algemene conclusie luidt dat Maui toch het veelzijdigste Hawaïaanse eiland is, maar Oahu is zéker een sterke tweede (daar staat tegenover dat we op Big Island en Kauai door natuurlijke omstandigheden niet alles hebben kunnen doen dat we wilden doen). Commercieel en mondain zoals geen ander Hawaïaans eiland dat is, is het zeker, maar het is allemaal smaakvol gedaan en stoort niet. Het is duidelijk dat een hernieuwd bezoek aan Hawaï, maar dan in de winter (meer surf, walvissen, iets minder warm) nooit een slecht idee kan zijn. We zullen er eens over nadenken, maar gaan nu nog even een waardig slot aan onze drie maanden breien in Los Angeles. Na bijna een volle dag vliegen weliswaar, daar je 3 uur tijd moet bijtellen bij de 5 uur eneenhalf vliegtijd als je weer naar het vasteland gaat.
Twee zaken die je absoluut moet doen in de buurt van Honolulu & Waikiki doen we eindelijk vandaag. Allereerst het Iolani Palace, oftewel het enige authentieke koningspaleis in de hele Verenigde Staten. Het werd gebouwd in 1882 door en voor de toenmalige koning, die in 1887 een heuse wereldreis ondernam (hij was bijna een gans jaar weg) om Hawaï op te stuwen in de vaart der volkeren. Het wilde toch niet helemaal lukken, want toen zijn troonopvolgster (Queen Liliokanu) in 1893 afgezet werd door lobbyisten onder leiding van Amerikaanse zakenlui (zij probeerde namelijk een nieuwe grondwet door te drukken, die de autochtone Hawaianen stemrecht zou geven, want dat hadden ze niet) kraaiden daar weinig hanen naar, zelfs geen free roaming roosters die je op alle Hawaïaanse eilanden tegenkomt. Queen Lili werd zelf 8 maanden gevangen gezet in dit eigenste paleis, toen haar neven (en troonopvolgsters) een naïeve coup probeerden uit te voeren, en daar ei zo na voor terechtgesteld werden. Waarna ze maar wijselijk verzaakte aan de troon, en Amerika voor alle zekerheid Hawaï annexeerde, want het was oa Theodore Rossevelt duidelijk geworden dat het strategische belang van Hawaï aanzienlijk was, zodat Pearl Harbour al snel aan belang won als Navy basis. Hoe dan ook een tof en smaakvol gerestaureerd paleisje - dat Hawaïaanse koningshuis wist heus wel van wanten, en was vooral goede maatjes met het Engeland van de oude Queen Victoria.
Pearl Harbor, het kwam al ter sprake, mag je natuurlijk ook niet onbezocht laten. Anderzijds: wij zijn geen nationalistische Amerikanen, dus een grote tour, die makkelijk een volle dag in beslag kan nemen (inclusief bezoek aan een slagkruiser, een duikboot en een vliegtuigmuseum) hoeft voor ons absoluut niet. Het Visitor Centre volstaat ruimschoots en geeft zonder twijfel een juist beeld van de redenen van de Japanse aanval in december 1941. En een boeiend portret van generaal Yamamoto, die in de USA had gestudeerd en persoonlijk tégen de oorlog was, maar als goede Japanner niettemin de leiding nam en het plan voor de onaangekondigde aanval op Pearl Harbor, met als oogmerk de Amerikaanse vloot uit te schakelen, ontwikkelde. Yamamoto was nochtans niet dom: hij wist dat zijn land de eerste maanden de overwinningen aan mekaar zou rijgen, maar ook dat als Japan de oorlog niet binnen het jaar kon beslechten ze geen kans hadden op lange termijn de Amerikaanse oorlogsmachine te verslaan. En zo geschiedde. Goede geschiedenisles op anderhalf uur tijd, meer moet dat niet zijn.
In Honolulus Chinatown staat een Chinese tempel, maar dat is klein bier vergeleken met het Japanse exemplaar dat in de Valley of Temples staat. Deze Byodo-Inn is een getrouwe replica van een 900-jaar oude Japanse tempel, en steekt prachtig af tegen de achtergrond van de bergen. We hebben het al eens gezegd: de Amerikanen kunnen even goed namaken als de Chinezen, zo al niet beter, en des te meer als ze zoals in dit geval geholpen worden door een landschapsarchitect van Kyoto. Yep, t gaat goed met de verstandhouding tussen Amerika en Japan tegenwoordig, al is Hawaï sowieso een geval apart, met al die Aziaten die door de suikerbaronnen van de 19de eeuw naar Hawaï werden gelokt. Best wel blij dat we het Polynesian Cultural Centre (eigendom van de Mormoonse kerk, wat The Passenger achterdochtig maakte) links hebben laten liggen ten voordele van dit oord van diepe rust, waar de vogels + zwarte zwanen uit je hand komen eten, net als de vraatzuchtige kois. Mooie laatavondfotos kunnen nog gewonnen worden aan Makapuu Point & Lanai Lookout (beiden plekken waar beslist de jonge Barack Obama zijn voetzolen heeft gelicht), en dan zit de dag er alweer op. Waar te eten? In het Japans dorp van Honolulu? Mmmnee, dat lijkt te veel op Japans fastfood. Maar het voorname steakhouse dat we uiteindelijk kiezen is wel dik in orde (bijzonder lekkere frietjes bovendien). Nog één dag Hawaï, één!
Zeg niet dat wij ons geen inspanningen getroosten: vandaag beginnen we de dag met W59, anderhalf uur, oftewel de beklimming van de Diamond Head Crater. Dat pad werd aangelegd door het Amerikaans leger in 1908 en voert naar de top van een weggeërodeerde vulkaan, wat een geluk dat hij al behoorlijk afgesleten is. Toch nog voldoende trappen hé Karin? Ik zou het geloven. De beloning is vanzelfsprekend een machtig gezicht op Waikiki en Honolulu daarachter - verdient een groepsfoto, we kunnen nog lachen. Via een paar redelijk verlaten stranden en fotogenieke groene bergen stallen we onze zilveren Cadillac (a very smooth car) uiteindelijk in de merkwaardige Valley of Temples, waar vooral een Japanse tempel de aandacht trekt. Die verdient nadere beschouwing en veel fotos - cfr volgende blog.
Een helicoptervlucht over een Hawaïaans eiland moet je altijd doen, o.a omdat een groot gedeelte van àlle eilanden gewoon niet zichtbaar is op een andere wijze (men kan niet overal wegen door trekken). Opdat iedereen er wat aan heeft, doen wij het met Blue Hawaiin op Oahu, en t is vanzelfsprekend de moeite (vooral over de koraalzee en het duistere regenwoud, waar alweer een deel van Jurassic park & world werd opgenomen), maar (a) een beetje dom dat de I-pad niet mee mag (enkel fotografie met cellphone of camera is toegestaan) en (b) een helivlucht over het vulcanisch nog hyperactieve Big Island ware toch nog beter geweest (dan daar maar 3 fotos van, uit de videofilm van Blue Hawaiian - zeer recente beelden!). Vervolgens gaan we wandelen, en W58 - Aiea Loop Trail houdt ons 2 uur eneenhalf bezig. Mooie wandeling, makkelijk ook, met o.a uitzicht op een schitterend aangelegde Highway doorheen een vallei van het regenwoud. Maar het heet hier natuurlijk niet toevallig een regenwoud. Op de helft van de hike begint het te regenen en ontpoppen wij ons tot blauwe smurfen in onze ponchos. Geen probleem echter, stamvader Mozes leidt zijn volk met de staf terug naar Waikiki - waar vanzelfsprekend de zon weer schijnt, en hula girls hun opwachting maken. Diner in het revolving restaurant van Waikiki, want dat hebben ze hier natuurlijk ook, en daarna blijkt Mozes ineens autoverkoper te zijn geworden, en dat terwijl het wiel in Boom nog niet uitgevonden is. Ha nee, t is omdat Jozefien een luxe-Tesla wil kopen en moeder Karin er raadgevend naast zit. Al hebben die locals, poserend voor iemand anders, er nog het meeste lol in, terwijl een verkoopster al aan het berekenen is wat de shipping costs zijn voor zon luxe-Tesla naar België. Tjonge, die Jaro gaat nogal verschieten.
