Rechts en links, rechts- en linkshandig, rechts- en linksdraaiend: allemaal fascinerende onderwerpen. Vooral als er verder niets onder de zon is waarover je geacht wordt je mening te geven. Waarom bestaan er mensen die uitgesproken linkshandig zijn? Waarom hebben we het over rechtsdraaiende yoghurt? Waarom kunnen sommige toch wel handige en rechtschapen lieden onmogelijk een spijker in een plank slaan met hun linkerhand? Waarom lopen de atleten hier bij ons op het plaatselijke sintelbaantje hun rondjes tegen de wijzers van de klok in? Waarom sla je bij het pootje-over schaatsen altijd je rechter schaats over je linker en nooit andersom? Voor u een vraag en voor mij ook.

Iets wat mij ieder jaar zeer verbaast is dat de links- of rechtsdraaierigheid niet alleen voor yoghurt geldt, maar zelfs ook voor plantaardige wezens van wie niemand ooit zou verwachten dat zij enig richtinggevoel zouden hebben.

Ieder jaar, op 30 april (maar dat is toeval), kunt u mij in mijn moestuin aan het werk zien met mijn bonenstaken. Op 60 centimeter van elkaar zet ik paren van staken, telkens twee tegenover elkaar. Ik buig ze enigszins naar elkaar toe en verbind hen met losse staken waarvan ik een bruggetje of een overspanning maak. Maar het bijzondere komt pas later.

Daar waar de bonenstaak de grond raakt, rondom elk van hen, drukt mevrouw Terra - u weet wel: die met de groene vingers - voorzichtig haar boontjes in de grond. En als de temperatuur en de vochtigheid meewerken – boontjes houden van vochtige en warme grond – steekt binnen enkele dagen een slank groen stengeltje zijn kopje uit de grond. En dan voltrekt zich het wonder! In hun streven op te groeien in de hoogte zoeken de slanke stengels steun bij de staken. De uiteinden wikkelen zich als vanzelf om de ronde stokken. Zij doen dat rechtsdraaiend! Soms knoop ik een loshangende stengel, die de weg kwijt is, met een vliegertouwtje vluchtig aan de staak vast, maar echt nodig is dat bijna nooit. Als door een wonder gedreven slaat de bonenstengel zich soepel, steeds rechtsaf slaand, om de stok en houdt zich met zijn tentakels stevig vast. Steeds hoger: het gaat crescendo. Totdat het eind van de stok is bereikt. Dan wappert het dunne boveneinde een beetje in de wind. Ondertussen vormen de stengels een stevige groene balustrade waaraan straks de bloemen en de vruchten, de peulen, de snijboontjes of de slabonen verschijnen.

Ooit heb ik geprobeerd een paar bonenstengels te leiden. Dat wil zeggen ik voerde ze met mijn handen rond de staken en maakte ze hier en daar vast. Ik deed het met de beste bedoelingen, want ik wilde hen vastigheid in het leven geven. Maar mijn grootste fout was het ontkennen van de juiste draairichting. Ik leidde de stengels linksom, tegen de wijzers van de klok, langs de staken naar boven. Daar gingen dat jaar bijna al onze bonen-aan-staken aan dood. Hun stengels braken en zij raakten volledig de kluts kwijt. Dat kwam niet door de droogte of door de wortelknagend ongedierte in de grond. Het was mijn eigen domme schuld. Ik had kunnen weten dat ook bonen een zulke mate van intelligentie hebben dat ze precies weten welke kant ze bij het klimmen op moeten. Ze oriënteren zich daarbij op de gang van de zon langs het zwerk. Ze gaan zoals het hoort: rechtsdraaiend. Zo slim zijn bonen.

28-04-2010, 18:52 Geschreven door terra38  
Reageren (1)

Kruissteken met dubbel-s in het midden. Niet dat u denkt dat Ma haar gebed opende en afsloot met de vluchtige rechterhandbeweging waarmee je een kruisje slaat. Daarvoor was zij teveel protestant, hoewel ze af en toe wel enige voorliefde of op zijn minst interesse toonde voor katholieke rituelen als knielen, kruistekens slaan, een askruisje halen en (op Kerstmis) kindje wiegen. Ik herinner mij nog als de dag van gisteren hoe Ma en ik door de snerpende vrieskou om vier uur in de ochtend naar de nachtmis in B. gingen om daar de kerstrituelen in ogenschouw te nemen. Het was maar goed dat onze katholieke slager, aldaar aanwezig, Ma ontdekte en haar een zitplaats aanbood, anders hadden we de gehele mis tussen het gewone volk achterin de kerk moeten staan. Dat ‘gewone volk’ is een grapje van mij, want Ma had er geen enkel bezwaar tegen om bij het gewone volk te horen. ‘Je iets verbeelden’ of ‘je ergens op vóór laten staan’ zijn werkelijk wel de laatste zaken waar je aan denkt als je het over Ma hebt.

Kruissteken met dubbel-s horen thuis in de wereld van de nuttige handwerken met een artistiek randje; de fascinerende wereld van smyrnakussens, telpatronen, borduurwerkjes, merklappen en antimakassars. Je moet streng in de leer zijn, hetgeen in deze context betekent dat je secuur en nauwkeurig moet kunnen werken. Je hebt er een stramienachtige ondergrond voor nodig, strengen garen in vele kleuren en natuurlijk naald en draad. Een kruissteek, zo heb ik mij laten vertellen, is in de borduurwereld wat één-recht-één-averecht is bij het breien: een basisbewerking zonder welke borduren (of breien in het tweede geval) volstrekt ondenkbaar is.

In den beginne is er de volledig blanco ondergrond, het gekleurde borduurgaren en het borduurgereedschap. Ooit heeft Ma een voorbedrukt stramien gebruikt, maar dat was eens maar nooit weer. Een rood kruisje op een ondergrond-in-dezelfde-kleur borduren kan immers iedereen, daar is geen kunst aan.

Hoe Ma begint? Ergens in het lege veld slaat zij om zo te zeggen eerst een paar piketpaaltjes: zij zet met donker garen op vaste afstanden hier en daar een beginkruisje. De juiste plaats bepaalt zij door eenvoudig te tellen. Daarna verbindt Ma de beginkruisjes met elkaar zodat er vormen, lijnen, vierkanten, recht- en veelhoeken ontstaan. Symmetrie mág, maar hoeft niet per sé. Liever niet. Soms begint zij met twee diagonalen. De zo ontstane door kruissteken afgebakende vormen  worden vervolgens opgevuld  zodat er veelkleurige vlakken ontstaan. Wanneer het gehele stramien gevuld is, werkt Ma het geheel af met een gehaakt randje. Het eindresultaat kan van alles zijn: een lopertje op tafel, een kussenovertrek, een vloerkleedje, een antimakassar op de stoelrug of een wandversiering.

Af en toe liepen Ma’s borduurwerkjes uit de hand. Vooral toen ze bij het hoofdstuk vloerkleedjes aangekomen was. Overal in haar kamer in het verzorgingstehuis waar ze aan het eind van haar leven woonde, lagen haar vloerkleedjes. Het waren er tenslotte zoveel dat we er wat van zeiden. Bijvoorbeeld dat ze gevaarlijk waren: ‘Straks val je erover en breek je je heup of nog erger!’ Wat dan weer een typisch Ma-antwoord opleverde: ‘Nee hoor, dat zal mij niet overkomen, dat is immers nog nooit gebeurd’, waarna de discussie gesloten was.

Ma bewoonde de naar haar zeggen mooiste kamer van het verzorgingstehuis (toen nog rusthuis geheten). Dat was de kamer naast de centrale ingang. Om beter te kunnen zien wie er in- en uitging, zat Ma graag op de leuning van haar stoel bij het raam. Af en toe zwaaide ze vriendelijk naar een passerende kennis. Onder de stoel stond haar borduurmandje met het opgerolde half-affe kleedje en de strengetjes wol. Toen ze hoogbejaard was geworden, kwam als vanzelf het ogenblik dat het kleedje niet meer afgemaakt werd. Het zou voor altijd on-af blijven.

21-04-2010, 20:30 Geschreven door terra38  
Reageren (1)

Vanmorgen om een uur of tien was het weer zover. Onze drie topsy-turvy’s, de drie gratiën noem ik hen vaak liefdevol, of de barmhartige drieëenheid vanwege de vele goede werken die ze uitvoeren, maar u weet nu wie ik bedoel. Op bepaalde ochtenden komen ze bij elkaar, bij ons in de keukenvensterbank, om de stand van zaken door te nemen. Wannéér ze komen is voor hen een weet, maar voor ons een raadsel. Soms is het iedere dinsdag, maar soms duurt het weken voordat ze iets van zich laten horen. Wat wel zeker en vast is, is de plaats van samenkomst. Dat is altijd in de vensterbank, op de tegeltjes, in het ochtendzonnetje als die tenminste zo goed is om te schijnen. Dat was vandaag het geval.

Opvallend aan onze drie turvies is hun kleurrijke kleding. Niet alleen veelkleurig qua aantal, maar ook qua kwaliteit en dan bedoel ik het passend samengaan van kleur. Zoals de middelste dame die slechts enkele tere kleuren nodig heeft om er fantastisch uit te zien. Kleren maken de man, maar kleuren maken de vrouw, zoveel is zeker.

Vandaag overlegt het drietal over de kleur van nieuw aan te schaffen kussens op de logeerbedden. Twee opties liggen voor hun voeten en nu komt het er op aan te besluiten welke kleur het wordt. Wordt het een vlammend paars of toch maar liever een decent oker? Met tal van steekhoudende argumenten worden de voors en tegens tegen elkaar afgewogen. Totdat de teerling is geworpen en de keuze is gemaakt. Vaak wordt met algemene stemmen besloten, maar een enkele keer blijft men het oneens en dan beslist de majoriteit, waarbij twee altijd nog meer is dan één en dus de doorslag geeft. Eén keer is het gebeurd dat alle drie de dames iets anders wilden. Toen moest de dobbelsteen eraan te pas komen. Wie het eerste zes gooide kreeg haar zin.

15-04-2010, 22:02 Geschreven door terra38  
Reageren (0)

Voor hoogwaardigheidsbekleders geldt dat er een tijd is van aantreden en een tijd van aftreden. Sommigen, de heel hoogwaardigen, kunnen dat tijdstip zelf bepalen. Onze Koningin der Nederlanden kan, net als haar collega in Brittannië, zelf besluiten wanneer zij haar troon en kroon over doet aan haar zoon en opvolger. Maar die keuzevrijheid is slechts weinigen gegeven. Meestal zijn het wetten en regels die voorschrijven wanneer wij mogen komen en op welk tijdstip wij vriendelijk doch dringend worden verzocht op te stappen. De heren Leterme en Balkenende mogen dan wel denken dat hun premierschap eeuwig duurt, maar dat is toch een vergissing (sprak de oppositie).

Net zoals er een tijd van aantreden en aftreden is, is er een tijd van maaien en zaaien. Daarvoor heb je een goed voorbereid zaaibed nodig. Nu, in het voorjaar, met de zomerklok op tijd gezet, gaan wij in onze groentetuin aan het werk. De eerste grote klus is het bouwrijp maken van de grond. Bemesten, spitten, hakken, schoffelen, harken en sjouwen met de kruiwagen zijn dagelijks voorkomende werkwoorden. Op een van de foto’s ziet u de eerste voor. Eerst gooien wij de harde, stoffige bovenlaag van vorig jaar, met de onkruiden die de winter hebben overleefd, onderin de nieuwe voor, waarna wij zacht geurende, oude koemest toevoegen. Met de schop verplaatsten wij, al omkerende, grond van de ene naar de andere plek. Net zolang tot ons hele veldje, korrelig en van het meeste onkruid ontdaan, ligt te wachten op het nieuwe zaad, dat straks in de warme, rulle grond geen moeite heeft met ontkiemen.  

Zo’n eerste nieuwe voor leg je niet zomaar op het oog. Nee, je meet precies waar je moet beginnen en eindigen. Niet met je meetlat, waterpas of meetlint. Wij doen dat van oudsher met de beproefde methode van het aftreden. Met de klomp als meeteenheid. Wij beginnen aan de rand en zetten onze klompen tegen elkaar aan. Tellen tot acht en precies op dát punt begint de voor. Hetzelfde doe je aan de andere kant. Wanneer je nu de twee punten met behulp van waslijndraad aan elkaar verbindt, kun je een beginvoor maken die aan rechtheid niet te overtreffen is.

Alles goed en wel, zult u zeggen. Maar wat een gedoe! Heb je daar wel tijd voor?

En dan? Dan komen de derde en vierde Paasdag met hun heerlijk voorjaarsweer. Weer om te planten en te poten. Weer om te schoffelen en te spitten. Weer om te genieten. Kijkt u maar eens hoe mooi onze moestuin er nu bijligt!

07-04-2010, 14:09 Geschreven door terra38  
Reageren (1)

Wat denkt u, kunt zonder een computer? Kunt u zich een leven voorstellen zonder hardware en software, zonder internet en email, zonder getwitter, gechat en gehyves, een bestaan zonder ipod, usb-stick, monitor, externe harde schijf en powerpoint? Ik vraag maar. Kunt u nog een vulpen hanteren en daar een brief (in inkt op papier) mee schrijven, of bent u helemaal overgeleverd aan uw met twee vingers getypte Worddocumentje dat u laat verschijnen op uw schermpje en dat u straks gaat printen en versturen? Of meteen als bijlage in een mail meesturen, dat is natuurlijk nog veel handiger. (Om uw vraag vóór te zijn: zelf ben ik langzamerhand volslagen overgeleverd aan de digitaliteit. Behalve als het om het lezen van teksten gaat, dat doe ik nog steeds het liefst van écht papier.)

De eerste keer dat ik persoonlijk met een computer van doen kreeg, was eind jaren 70 van de vorige eeuw. Ik was tweedejaarsstudent aan de universiteit van Nijmegen en zat af en toe in de computerzaal van het Erasmusgebouw. De computer zelf, een mainframe bakbeest met de omvang van een complete studiezaal, stond in een aparte ruimte op dezelfde verdieping. Wij hadden alleen maar een toetsenbord onder onze vingers en een monitor voor onze ogen. We hadden ook al een paar programma’s: een ingewikkeld mathematisch programma om  nog ingewikkelder rekensommetjes te kunnen maken en een tekstverwerkingsprogramma waarmee je een onderzoeksverslagje kon schrijven. Het besturings-programma was te vatten in drie letters: DOS.  Printers waren er niet. Als je wat te schrijven had deed je dat en na een paar uur kon je in het grote universitair rekencentrum (vijf minuten fietsen) uit een bak zo’n kettingformulier halen waar je tekst op stond. Alsof het gedrukt was.

Niet veel later had iedereen de beschikking over een personal computer, waardoor je onafhankelijk werd van de grote universiteitscomputer. De ontwikkeling verliep zo snel dat je moeite had om alle vernieuwingen bij te houden. Maar nog steeds herinner ik mij de Dell-laptop die ik op zeker moment op mijn bureau had staan. Met een spreadsheat-programma CALC, een tekstverwerker WordPerfect (versie 4.1) en Powerpoint versie Nul waarmee je mooie presentaties kon maken. Bijzonder was dat de kleine laptop een ingebouwde printer had met een rol thermisch papier.

In diezelfde 80-er jaren viel mijn oudste zoon voor de Commodore 64 en mijn jongste zoon voor diens opvolger: de Amiga. Fantastische apparaten waarmee je uren, nee dagen zoet was. Zelf speelde ik er biathlon mee, een onderdeel van de spelletjesreeks Olympic Winter Games. (Ik had virtuele kasten kunnen vullen met gouden medailles die ik daarmee heb gewonnen. ) Je kon de Commodore ook aansluiten op je tv-scherm beneden en daar getweeën met  joysticks goed zichtbaar op het tv-scherm ijshockey spelen.

Toen al bleek dat de zonen computerdeskundigen in de dop waren. Binnen de kortste keren wisten ze alles tien keer beter dan hun vader. Zo gaat dat meestal met vaders en zonen.

Momenteel barst het bij ons thuis van harde en softe waren. Veel zaken die helemaal niet zo onmisbaar zijn als ze lijken. En daar bovenop komt het gevoel dat we, gezien de onophoudelijke snelle ontwikkeling, ergens toch de boot missen.

Misschien wordt het tijd voor een retraite. Een vastenvrijdag mét vis en zónder computer. Of een digitale ramadan? Overdag je weblogje schrijven met pen en inkt en een bijbehorende foto schieten met je oude vertrouwde analoge camera. Het geheel ’s avonds na zonsondergang, feestelijk met een glaasje wijn of een pintje bier, digitaal versturen. Of schiet je daar ook niets mee op?

30-03-2010, 19:55 Geschreven door terra38  
Reageren (2)