Gaten in je achtergrondkennis, plamuur je via cultuur!
04-10-2009
Hoe zit het met het conflict in Noord Ierland? (3)
Bloody Sunday
De film Bloody Sunday begint op de vooravond van de demonstratie in Derry, Noord Ierland. We zien de twee betrokken partijen tijdens hun persconferenties. Naderhand komen we ook terecht achter de schermen. Aan de ene kant zien we Ivan Cooper, organisator van deze demonstratie, een protestant die gelijke rechten tussen de katholieken en de protestanten eist. Hij wil een einde maken aan de discriminatie van de katholieken door de protestanten. Hij vermeldt ook dat de Britse overheid veel belooft, maar nog steeds niets heeft waargemaakt. Aan de andere kant ontmoeten we de Britse generaal Ford, hij spreekt in naam van de Britse overheid. In zijn persmededeling verbiedt hij alle betogingen en waarschuwt hij dat er arrestaties zullen volgen indien er niet gehoorzaamd wordt.
Die avond komen er al Britse soldaten en paras aan in Derry. Als eerste opdracht krijgen ze: er voor zorgen dat de demonstranten morgen het stadshuis niet bereiken. De aanwezigheid van de soldaten zorgt voor provocatie bij de Ieren, vooral de jonge Ieren. Ze vragen zich ook af waarom ze zelfs niet in rust mogen opkomen voor hun burgerrechten.
Vanaf dat moment vraag ik me af hoe de vijandigheid, het wederzijds onbegrip, is kunnen ontstaan. In de film wordt hier niet naar verwezen, daarom verdiepte ik me in de geschiedenis van Noord Ierland.
De kiemen van dit conflict werden reeds gelegd in 1155, toen pausAdrianus IV het oppergezag van Ierland overdroeg aan koning Henry II van Engeland. Deze gebeurtenis bracht een strijd tussen de Ieren en de Engelsen met zich mee. De Ieren kwamen meermaals in opstand, maar deze werden altijd onderdrukt voor de Engelsen. Na elke opstand volgden er wetten die het leven voor de katholieke Ieren moeilijker maakte. Zo werd er tussen 1695 en 1702 de Penal Laws ingevoerd, die de Ieren bijna al hun rechten ontnam. Als reactie gingen er vele Ieren emigreren, meestal was dit naar de Verenigde Staten.
De achtergebleven Ieren bleven strijden voor gelijke rechten tussen de katholieken en de protestanten. In 1919 beslissen de Britten een paramilitaire politiemacht naar Ierland te sturen om de opstanden onder controle te houden. Er wordt een bittere strijd gevochten met de in dat jaar opgerichte IRA (Irish Republican Army). In juli 1919 wordt er dan een wapenstilstand gesloten en beginnen de onderhandelingen tussen de Ieren en de Britten. Uiteindelijk leidde deze gesprekken tot de tweedeling van het Ierse eiland in 1921. In het zuiden ontstond de onafhankelijke Ierse Vrijstaat en in het noorden Noord Ierland, dat deel bleef uitmaken van het Verenigd Koninkrijk. De reden waarom Noord Ierland het Verenigd Koninkrijk loyaal bleef, was dat er veel protestantse migranten woonden, die oorspronkelijk uit Schotland kwamen. Een andere reden waarom de Britten Noord Ierland wilden behouden was het feit dat er de belangrijkste havens van het eiland er lagen. Noord Ierland was het economisch sterkste deel van het eiland.
Vanaf de stichting van Noord Ierland werd aan dit gebied met mate zelfbestuur toegekend. Maar de wijze waarop de protestantse meerderheid dit zelfbestuur invulde zorgde voor een slechtere verhouding tussen de protestanten en de katholieken.
In de jaren 60 ontstond er onder de katholieken langzaam, maar zeer bewust een beweging die gelijke rechten opeiste. Hun acties zorgden ervoor dat de protestantse meerderheid zich bedreigd voelde. In Engeland groeide het idee dat de manier waarop het protestantse bestuur zijn macht gebruikt de situatie enkel verergerde. Om te voorkomen dat alles uit de hand liep werd het zelfbestuur afgeschaft.
Dit was het startschot van The Troubles in Noord Ierland. De Britse troepen die naar Noord Ierland werden gestuurd hadden het moeilijk om een onderscheid te maken tussen de gewone katholieken die gelijke rechten eisten en de extremisten van de IRA. Dit heeft ernstige gevolgen gehad. Eén hiervan vond plaatst op zondag 30 januari 1972. Deze gebeurtenis brengt ons dan bij de film Bloody Sunday.
De film toont vanuit 3 perspectieven wat er op die dag gebeurde. Waardoor je als kijker een beter zicht hebt op de gebeurtenissen.
De geweldloze demonstratie wordt door Ivan Cooper en zijn medewerkers georganiseerd. Hijzelf is een protestant, maar leidt een burgerrechtenbeweging voor gelijke rechten tussen katholieken en protestanten. Hij wordt voorgesteld als een sterke leider die ervoor wil zorgen dat de katholieke Ieren opkomen voor hun burgerrechten. Hij gelooft dat dit allemaal op een geweldloze manier kan gebeuren. Daarom verwijst hij naar M. Luther King en Gandhi, want zij hebben ook altijd geweldloze acties gevoerd.
In de film probeert hij in overleg met de overheid en de IRA te voorkomen dat deze demonstratie uitmondt in een gewelddadige betoging. Zo zien we hem voor de demonstratie praten met een IRA lid, aan wie hij expliciet vraagt om in geen geval wapens te gebruiken. Cooper probeert ook een gesprek aan te gaan met de soldaten om hen te vragen om genoeg plaats te voorzien voor de demonstranten, maar hij wordt resoluut afgesnauwd door hen.
Voor de Britse overheid is de demonstratie ontoelaatbaar, daarom wordt het dan ook verboden om te demonstreren. De burgerrechtenorganisaties zijn het hier niet mee eens, waardoor de Britse overheid het leger naar Noord Ierland stuurt. De operatie zal geleid worden door generaal Ford. Hij is niet opgezet met de gebeurtenissen en eiste een harde aanpak. Er zullen vele relschoppers, maar vooral hun leiders opgepakt moeten worden. Er zijn ook paras aanwezig, maar zij mogen enkel ingrijpen als de situatie zeer gewelddadig wordt. Hijzelf is ervan overtuigd dat het toch zo ver zal komen. De betogers worden allemaal als relschoppers gezien. We krijgen ook meteen een kijk bij de soldaten en paras die aan de operatie zullen deelnemen. Het is even schrikken als ze met veel haatgevoelens worden klaargestoomd voor de operatie.
Als laatste is er dan ook de jonge katholieke Ier, Gerard. Hij vertegenwoordigt een van de 13 slachtoffers van die bewuste dag. Hij is nog maar 17 jaar oud en net uit de gevangenis. Deels onder druk van zijn vrienden en deels omwille van zijn nationalistische gevoelens wil hij deelnemen aan de demonstraties. Op deze manier wil hij als burger opkomen voor zijn rechten.
De demonstraties beginnen zeer rustig en met veleaanwezigen. Tijdens de route wordt er vaak opgeroepen om kalm te blijven en niet geïntimideerd te geraken door de aanwezigheid van de Britse soldaten. Alles verloopt zoals gepland tot enkele demonstranten opmerken dat ze niet richting stadshuis gaan. De weg richting het stadshuis is immers gebarricadeerd door de soldaten. Daarom beginnen enkele mensen stenen richting de soldaten te gooien. Dit is het moment waarop alles los barst. De paras verschijnen op de muren, er wordt meer en meer met stenen gegooid, er worden waterkanonnen ingezet, er wordt traangas gebruikt, de IRA komt in actie. Voor de mensen het beseffen, schieten de paras met echte kogels. Zonder doelwitten schieten ze in het wild erop los. Er wordt een staakt het vuren aangekondigd, maar toch blijven de soldaten schieten. Het leek alsof de soldaten geen moraal besef meer hadden toen ze aan het schieten waren. Het resultaat van een geweldloze demonstratie: 13 dode burgers! Later sterft ook een gewonde slachtoffer, waardoor de teller opliep tot 14 burgers die overleden tijdens de demonstratie.
In het ziekenhuis is het een ware chaos, want iedereen is op zoek naar een familielid of vriend. Het is een zeer emotionele scène waar geen woorden voor bestaan om het te beschrijven. Er is veel lawaai, maar je hoort niet echt iemand praten in het ziekenhuis. Iedereen is aangeslagen met de gebeurtenissen. Ondertussen moeten de soldaten zich verantwoorden omwille van het geweld dat ze gebruikt hebben. Het is verschrikkelijk om te horen dat de soldaten alle schuld bij de onschuldige demonstranten steken. Zo beweren ze dat er mensen met wapens waren die meermaals op hen hadden geschoten, dat er meerdere keren molotovcocktails werden gegooid,
Als laatste zien ze Ivan Cooper een persconferentie geven. Hoewel de IRA al die tijd actief was, was dit het moment dat de IRA aan terrein won. Dit maakt Cooper ook duidelijk door het volgende te zeggen: Je hebt de burgerrechtenbeweging vernietigd. En je hebt de IRA de grootste zege bezorgd die het ooit zal halen. Overal in deze stad sluiten jongemannen, jongens zich vanavond aan bij de IRA aan en jullie zullen storm oogsten.
Twee dagen na Bloody Sunday opende de Britse regering een onderzoek. De opperrechter die het onderzoek voerde, kwam tot het volgend besluit: De IRA opende als eerst het vuur op de soldaten en dat er een sterk vermoeden was dat sommige slachtoffers wapens hadden. Het legeroptreden was gerechtvaardigd.
Deze gebeurtenis op 30 januari 1972 was een breekpunt, want door al het geweld kozen vele Ieren de IRA. Ze gingen ervan uit dat geweldloze acties niet zouden helpen. De hierna volgende jaren pleegde de IRA vele bomaanslagen en maakte gebruik van geweld. Het bleef onrustig in Noord Ierland tot de Goede Vrijdag akkoorden. Deze akkoorden waren een belangrijke stap in het vredesproces in Noord Ierland. Het werd ondertekend op 10 april 1998. Ondertussen bleef de IRA gewelddadige acties uitvoeren. Aan de gewapende strijd kwam enkele keren een einde. Maar deze eindes waren meestal voorlopig, want al snel greep men terug naar de wapens.
Op 28 juli 2005 komt de IRA met een verklaring naar buiten waarin ze aangeven dat ze definitief zullen stoppen met gewapend geweld. Ze willen vanaf dat moment hun doelen enkel op politiek vlak nastreven. Dit was een opmerkelijke bekendmaking aangezien de IRA vooral bekend staat omwille van haar harde acties.
In april 2007 kwam er met de tussenkomst van de Britse regering een overeenstemming over een nieuwe coalitie tussen de protestantse Ian Paisley en de katholieke Gerry Adams tot stand. Sindsdien heeft Noord - Ierland weer zelfsbestuur nadat het sinds 2002 rechtstreeks door de centrale overheid van het Verenigd Koninkrijk werd bestuurd.
Er werden enkele stappen gezet richting vrede in Noord Ierland. Toch is het er niet altijd even rustig. Nadat nu de IRA de wapens heeft neergelegd, zijn er splintergroeperingen ontstaan die rellen blijven veroorzaken. Het ziet er naar uit dat er stappen worden gezet in de goede richting, maar dat het wel lang zal duren voor er sprake is van rust in Noord Ierland.
Hoe zit het met het conflict in Noord Ierland? (2)
Ter voorbereiding van de film en het verslag zal ik het liedje Sunday Bloody Sundayvan de bekende Ierse groep U2 beluisteren. Het is een van de meest politiekgerichte nummers van U2. De tekst van het nummer beschrijft de problemen in Noord Ierland. Opmerkelijk is dat het lied als een rebelsong wordt beschouwd, terwijl de groep meermaals heeft uitgedrukt dat het een 'positief' protestlied is.
'Sunday Bloody Sunday' I cant believe the news today Oh, I cant close my eyes and make it go away How long... How long must we sing this song? How long? how long...
cause tonight...we can be as one Tonight...
Broken bottles under childrens feet Bodies strewn across the dead end street But I wont heed the battle call It puts my back up Puts my back up against the wall
And the battles just begun Theres many lost, but tell me who has won The trench is dug within our hearts And mothers, children, brothers, sisters torn apart
Sunday, bloody sunday Sunday, bloody sunday
How long... How long must we sing this song? How long? how long...
cause tonight...we can be as one Tonight... Tonight...
Wipe the tears from your eyes Wipe your tears away Wipe your tears away I wipe your tears away (sunday, bloody sunday) I wipe your blood shot eyes (sunday, bloody sunday)
Op 28 juli 2005 komt de IRA (Iers Republikeins Leger) met een verklaring naar buiten waarin ze aangeven dat ze definitief zullen stoppen met gewapend geweld. Ze willen vanaf dat moment hun doelen enkel op politiek vlak nastreven. Dit was een opmerkelijke bekendmaking aangezien de IRA vooral bekend staat omwille van haar harde acties. Deze gebeurtenis zorgde er ook gedeeltelijk voor dat Noord Ierland weer zelfbestuur kreeg in 2007. Want sinds 2002 werd het bestuurd door de centrale overheid van het Verenigd Koninkrijk.
Waarom heeft de IRA besloten om de wapens neer te leggen in de lange en bloedige burgeroorlog (The Troubles)? Hebben ze hun doel bereikt? Hoe is dit conflict tussen de katholieken en protestanten eigenlijk ontstaan? Wat wordt er precies geëist? Hoe zit het met het conflict op dit moment in Noord Ierland?
Om een beter zicht te krijgen over deze vragen moet er naar het aanvangspunt van deze burgeroorlog in Noord Ierland gekeken worden. Zondag 30 januari 1972, met andere woorden Bloody Sunday. Daarom koos ik om deze week Bloody Sunday van Paul Greengrass te bekijken.
