Geschiedkundige aantekeningen van E.H.Truyts.
Deel 4
10. Kloostergemeenten* : mannen- en vrouwenkloosters. Orden of instellingen waar die huizen aan toebehooren. Zijn die kloosters moederhuizen, of hangen zij van een ander huis af ? In dit laatste geval duide men dit huis aan. Doel en zending van die inrichtingen.
Hebben de vrouwenkloosters eenen aalmoezenier, die tot de geestelijken der parochie, pastoor of onderpastoors, niet behoort , Zoo ja, geve men zijnen naam en zijne voornamen, den datum zijner geboorte, zijner priesterwijding en zijner benoeming op. Is hij wereldlijk priester of kloosterling ? ( Uit welk bisdom ? uit welk huis ? )
* De inlichtingen die men onder Nr 10, 12 en 14 aanvraagt nopens de gestichten van onderwijs of van godvruchtigheid waarvan sprake, moeten door den eerw. Heer Pastoor der parochie maar meegedeeld worden, in geval die gestichten geenen bijzonderen Bestierder hebben. Hebben zij eenen afzonderlijken Bestierder, dan is hij het zelf die er toe staat op de vragen te antwoorden welke, luidens dit programma, die gestichten betreffen.
10. Er bestaat een Vrouwenklooster. De zusters behooren tot het Orde der zusters der Christelijke Scholen van den H. Joseph Calasanetens (15) en hangen af van het Moederhuis van Vorsselaer.
11. Katholieke scholen voor jongens en voor meisjes. Sedert wanneer bestaan zij ? Aangenomen scholen.
Onderwijzend personeel ( zoo een priester aan die scholen is toegevoegd, teekene men zijnen naam en zijne voornamen op, den datum zijner geboorte, zijner priesterwijding en zijner benoeming aan de school ), - en bevolking der scholen op den 31 December 1899.
Bestaan er in deze scholen bijzondere afdeelingen, zoals huishouden- of keukenschool ?
Katholieke kostscholen en middelbare scholen. Onderwijzend personeel ( is er een priester toegevoegd, dan doe men zijnen naam en zijne voornamen kennen met den datum zijner geboorte, zijner priesterwijding en zijner benoeming ), - en bevolking dier scholen op den 31 December 1899.
11. Er is eene aangenomen school die der meisjes. Er zijn drij afdeelingen en eene bewaarschool. Het onderwijzend personeel bestaat uit zes zusters der Christelijke Scholen.
12. Seminariën, colleges en gestichten (*)
12. ( niets vermeld )
13. Patroonschappen of patronages. Maatschappelijke werken. Parochiale bibliotheek.
13. Er is een boerenbond bestaande uit
(deze zin diende nog verder te worden aangevuld)
14. Hospitalen, godshuizen, weezenhuizen, toevluchtshuizen en andere instellingen van liefdadigheid (*). Wie is met het bestier van die werken gelast ? Is er een aalmoezenier aan toegevoegd ? Zoo ja, zijn naam en zijne voornamen, datum zijner geboorte, zijner priesterwijding en zijner benoeming.
14. ( niets vermeld )
15. Kerkhoven. Is het kerkhof rondom de kerk gelegen ? Zoo neen, wanneer werd het van de kerk verwijderd ? Zijn die kerkhoven waarop niet meer begraven wordt, op behoorlijke wijze beveiligd, - of is er alle spoor van verdwenen ?
15. Het kerkhof is rondom de kerk gelegen. Men zegt hier dat er eertijds een kerkhof geweest is rondom de kapel van Grootloo. Hiervan is geen enkel bewijs te vinden en alle spoor ervan is verdwenen
(15) H. Josef van Calasanz: Slot Calasanz (Aragon), 1566 - Rome, 1648 José de Calasanz was van adellijke afkomst. Hij studeerde rechten en theologie en werd priester. Hij verliet zijn geboorteland Spanje, omdat hij als adellijke priester geen eerbewijzen in ontvangst wenste te nemen. In 1597 stichtte hij in de Romeinse wijk Trastevere een school voor arme kinderen. Hij was ervan overtuigd dat door een goede geloofsopvoeding en degelijk onderwijs kinderen altijd goed terecht komen. Om meer van dergelijke scholen in het leven te roepen stichtte hij de Orde der Piaristen. Josef stelde deze priestercongregatie onder de bescherming van de Moeder van God. Naast vele successen had hij ook veel tegenslag. Op 80-jarige leeftijd werd hij verdacht van ketterij en moest hij voor de Inquisitie verschijnen. Hij ontdekte dat hij door zijn eigen volgelingen verdacht was gemaakt. Twee jaar later stierf hij op 25 augustus 1648. Paus Clemens XIII verklaarde hem in 1767 heilig. De paus noemde hem de Job van het Nieuwe Testament, omdat hij zoveel beproevingen te verduren had gehad. Paus Pius XII riep St. Josef van Calasanz uit tot patroon van alle christelijke volksscholen.
B. In burgerlijk opzicht.
1. Telt de gemeente maar ééne of wel verschillende parochiën ?
1. De gemeente telt maar eene parochie.
2. Legt de bevolking zich toe op den landbouw, op den koophandel of op de nijverheid ?
a) Welke gewassen worden er bij voorkeur gekweekt ?
b) Wordt er een bijzondere koophandel gevoerd ?
c) welke voorname nijverheidstakken treft men er aan ?
2. De bevolking legt zich bijzonder toe op den landbouw
a) Men kweekt er : tarwe, rogge, gerst, boekweit, klaver, vlas, aardappelen, wortelen, beetwortelen, rapen.
b) Er is een tamelijk groote koophandel in boter.
c) Er zijn twee brouwerijen (16).
3. Welke taal spreekt men op de gemeente ?
3. Men spreekt er de vlaamsche taal.
4. Bezit de gemeente oorkonden, en welk belang leveren die op ? Bestaan er op de gemeente, buiten de parochiale en gemeentelijke oorkonden, nog andere verzamelingen en oude stukken, die belang opleveren ? Wordt er gemakkelijk toegang toe verleend ? Bestaan er ook buiten de gemeente nog stukken, die betrekking hebben tot de geschiedenis der parochie ? En waar ?
4. De gemeente bezit geene oorkonden meer. Dezelve zijn over eenige jaren door het provinciaal bestuur afgevraagd en weggehaald geweest. Ik weet niet of zij groot belang opleveren ; het getal der stukken was nochtans tamelijk groot. Men had beloofd dat de gemeente er eenen inventaris zou van gekregen hebben, tot hiertoe is aan die belofte nog niet voldaan geweest.
Op het kasteel is nog eene verzameling van oude stukken. Zij hooren toe aan de familie van der Stegen (17). Ik heb meermaals gevraagd om er mogen kennis van te nemen, doch er is mij nooit een voldoend antwoord gegeven geweest.
De instellings brieven der parochie berusten in de archieven der kerk van Aertselaer. Het afschrift dezer is hierbij gevoegd (bijv.nr 1) (18)
5. Bibliotheek der gemeente, en bibliotheken van bijzondere personen, waaraan eenig belang verbonden is.
Openbare of bijzondere verzamelingen van kunststukken, van natuurlijke historie, enz. ( Men teekene aan of iedereen tot die verzameling toegang heeft.)
5. ( niets vermeld )
6. Gemeenteschool. Onderwijzend personeel en bevolking der school op den 31 December 1899. Gestichten van Staat of gemeente voor het middelbaar onderwijs. ( Hierover worden maar zeer beperkte inlichtingen gevraagd ).
6. Er is een hoofdonderwijzer Op de Beeck Jan en een hulponderwijzer De Belser Victor. In den loop van dit jaar zal een tweede hulponderwijzer bijgevoegd worden.(19) De bevolking der school beliep op 31 December 1900 voor de hoogere afdeeling 70 leerlingen, voor de lagere 114. Het getal meisjes der aangenomen school beliep voor de hoogere afdeeling 50, voor de middelbare 78, voor de lagere 92 (deze is nog verdeeld in twee klassen) voor de bewaarschool 140.
7. Maatschappijen van onderlingen bijstand. Hare leden en haar toestand.
7. Er is eene pensioenkas onder den naam van Wie zaait, kan maaien ; zij bestaat uit 14 eere- en 165 werkende leden. Haar toestand is tamelijk goed.
8. Jaarmerkten en merktdagen. De tijd waarop zij plaats hebben. Wat er voornamelijk op verhandeld wordt.
8. Er is eene groote jaarmarkt op St.Jansdag. Er worden voornamelijk verhandeld kleerstoffen, huis en landbouwersgerief. Alle Maandagen is er botermarkt. s Woensdags is er eene groote verhandeling in jonge verkens.
(16)Dat zijn de brouwerijen Vermylen en De Veuster
(17)Het familie archief, eertijds in handen van Louis Léopold Van der Stegen, is hoogst waarschijnlijk bij de brand van zijn huis te Leuven in 1914 in de vlammen opgegaan. Gelukkig werden vroeger van bijna alle akten meerdere afschriften gemaakt, zodat het wellicht toch nog mogelijk zal zijn om grote delen van het familiearchief te reconstrueren.
(18) Dat EH. Truyts reeds langer bezig was met de parochiegeschiedenis van Schriek bewijst een brief van de pastoor van Aertselaer in antwoord op een schrijven van onze pastoor.
Aertselaer 6 Juli 1894
Zeer eerw Heer Pastoor,
Ik heb zolang vertoefd om te antwoorden op uwen brief van 19 juni uit oorzaak van ziekte, en het valt mij nog moeilijk veel te schrijven. Nu ter zaak.
In onze archieven der kerk vind ik de authentieke copy van de aanvraag dien gedaan is aan zijne hoogw. Philippus bisschop van Kameryck om de parochiën van Aartselaar, Reeth en Schrieck op te richten. Deze aanvraag is gedaan in het jaar 1308 in Octava Epiphania.
Een tweede akt waarin de bisschop van Kameryck een onderzoek doet doen en waarin duidelijk vermeld zijn de limieten of scheiding van elke parochie. Hiertoe was aangesteld voor Schrieck : Wilhelmus curatus (pastoor) van Baarsele van welke parochie Schrieck deel maakte, de eerw. Heer Simon pastor van Putte, Joannes zoon van Simon koster etc et multis aliis juratis testibus fidei dignis. Inveniums in eodem loco de Scriecke Capellam fundatam et constructam in honore Sancti Joannis Baptiste per nobilem virum Aegidium Berthout, Dominum Mechleniensem et Adelesiam de Ghinis (de Glimes) uxoram ejius
Door den bisschop van Kameryck worden ook aangesteld om dit onderzoek te doen : Joannes de Monasteria commissaris specialis, Decanus Ecclesiæ beati Rumoldi Mechlinea et frater Joannes de Meere monaclus loci Ste Bernardi. Deze hebben alles onderzocht en de limieten vastgesteld, en hun onderzoek aan den bisschop opgezonden.
3e akt over de amortisatie der kerkegoederen met eene sapplique aan den Bisschop om de goedkeuring te bekomen.
Deze afscheiding der nieuwe parochiën is gegeven in het jaar 1309 feria sexta infra Octavam Pascha.
Zie daar, eerw. Heer in het kort enige inlichtingen getrokken uit de akten, doch indien jij verlangt van ze letterlijk te hebben verzoek ik U van zelf eens naar Aertselaer te komen en dan kunt gij ze uitschrijven. Indien gij verlangt van ze te doen uitschrijven door eenen archiviste die hiertoe bekwaam is en het oud geschrift goed kan lezen dan zal ik Mijnheer Stockmans vragen. Maar de kosten zijn ten uwen laste.
Ik heb liever dat gij zelf komt maar verwittigd nog van den dag op dat gij mij zoudt te huis vinden.
Hartelijke groeten van een dienaar in J.Cto
A. Steenackers paster
In het kerkarchief te Schriek onder nr 13 bevindt zich het afschrift van notaris J.B.Stockmans, gemaakt van een andere copie uit 1621 en gemaakt door een Antwerps notaris.
(19) in de loop van dit jaar is 1901, het jaar waarin Alfons Cools aan zijn bijna dertigjarige carrière begon als onderwijzer en later als schoolhoofd te Schriek
Foto 1 : Oude postkaart van de eerste gebouwen van de meisjesschool en het klooster
Foto 2 : Zicht op het kerkhof rondom de kerk met achteraan het grafmonument van de familie Van der Stegen, het huis van René De Wever en een deel van de oude pastorij, het verblijf van de meid Stefanie. Alles gesloopt bij de aanleg van het kerkplein.
|
