De gebeurtenissen in het Midden-Oosten en met name de Israëlisch-Palestijnse kwestie laten weinigen onberoerd. In augustus 2000 bezocht ik gedurende veertien dagen zowel Israël als de door Israël bezette Palestijnse gebieden. Van 31 juli tot 10 augustus 2008, exact acht jaar later, bracht ik opnieuw een bezoek aan deze gebieden. Op deze blog geef ik een verslag van deze reis, dat binnenkort nog zal worden aangevuld met foto's.
We vertrekken op 31 juli. Eerste spannende moment van deze reis wordt de aankomst in Tel Aviv. Ondanks de grote borden 'Welcome in Israël' is bekend dat het onthaal in Tel Aviv niet altijd even gastvrij verloopt. Bepaald onvriendelijke ondervragingen over afkomst van bezoekers, godsdienst, of het doel van de reis zijn zeker geen uitzondering, wordt ons op voorhand gewaarschuwd. Die waarschuwing blijkt niet overdreven. Een deelneemster aan de reis met Arabisch klinkende naam wordt bijna onmiddellijk na aankomst apart genomen en aan een twee uur durende ondervraging onderworpen. Wanneer we de vlieghaven van Tel Aviv kunnen verlaten is het dan ook ver na middernacht. Ruim een uur later bereiken we eindelijk de bezette Westelijke Jordaanoever, waar we zullen overnachten in de historische Palestijnse stad Betlehem.
Bij de aankomst te Betlehem word ik geconfronteerd met de eerste ontnuchterende verandering op het terrein: Een grauwe, acht meter hoge, betonnen muur, met immense stalen schuifpoort loopt dwars over de toegangsweg tot Betlehem. Dit is de omstreden scheidings- of Apartheidsmuur, die sinds 2003 als een honderden kilometers lange zigzagmuur, afwisselend bestaand uit beton en gesofisticeerde prikkeldraad, door de Westelijke Jordaanoever en Oost-Jeruzalem kronkelt. Aangezien de muur niet de groene lijn volgt (de grens tussen Israël en de Palestijnse gebieden) maar kilometers diep insnijdt in Palestijns gebied, en immense stukken Palestijns gebied annexeert bij Israël, is de muur veroordeeld als illegaal door het Internationaal Gerechtshof in Den Haag.
Aangezien we Betlehem bezoeken als toerist, verloopt het controleren van de internationale paspoorten zonder grote problemen en een vijftal minuten later rijden we voorbij de immense stalen poort Betlehem binnen. Wanneer we de oude stad van Betlehem binnen rijden wordt onmiddelijk duidelijk welk afschrikkend effect de muur heeft op de toeristen en de plaatselijke economie: Vele van de in 2000, ondanks de bezetting, nog bloeiende winkeltjes geven een ietwat verkommerde indruk. Door massaal nieuwe toeristenhotels te bouwen in de illegale joodse nederzettingen rond Betlehem probeert Israël ook de toeristen weg te lokken uit de oude Palestijnse stad. Met succes, zo blijkt. De nochtans mooie en gezellige hotels in de oude binnenstad van Betlehem beleven zwarte tijden.
Een tiental minuten na het binnenrijden van Betlehem, arriveren we aan het hotel voor een bijzonder korte nachtrust.
DAG 2: BEZOEK BETLEHEM EN EFFECT VAN DE MUUR EN ILLEGALE NEDERZETTINGEN ROND BETLEHEM.
Na een korte nachtrust brengen we een bezoek aan de geboortekerk in het centrum van Betlehem, waar een gemeenteraadslid ons vertelt over de belegering van de kerk door Israël, in 2002. Wanneer we daarna nog even een rondje maken rond de buitenmuren van de geboortekerk zien we aan enkele ramen nog duidelijk de schade die door Israëlische beschietingen werd aangericht, tijdens de belegering. Het is duidelijk dat we de Israëlische versie van de belegering (Israël zou niet geschoten hebben op de geboortekerk zélf) met een stevige korrel zout moeten nemen.
Na dit bezoek aan de oude stad bezoeken we enkele Palestijnse dorpen in de omgeving van Betlehem: Nahalin en Wadi Fukin, waar we de gevolgen bekijken van de illegale nederzettingenpolitiek en de bouw van de Apartheidsmuur. Aangezien de muur hier niet de grens volgt tussen Israël en de Westbank maar gebouwd wordt tussen Betlehem en zijn omliggende dorpen, worden deze dorpen volledig van Betlehem afgesneden en komen zij te liggen in een soort vacuum tussen de muur en de grens met Israël. Zelfs nu de muur op deze plaats nog niet helemaal voltooid is, moeten we kilometers rond rijden om de twee dorpen te kunnen bereiken. Vooral Wadi Fukin heeft een bewogen geschiedenis: Aangezien het dorp exact gelegen was op de grens tussen de Westbank en Israël, verloor het dorp in de oorlog van 1948, bij het ontstaan van Israël, meer dan de helft van zijn landbouwgronden en het dorp zélf werd volledig verwoest. De bewoners keerden echter terug en bouwden het dorp opnieuw op, vooraleer het opnieuw door Israël vernietigd werd. Ook tenten, door de VN ter beschikking gesteld als voorlopig onderdak, werden door Israël vernietigd. De bewoners van Wadi Fukin gaven niet op en maakten gebruik van de natuurlijke grotten in de omgeving om te overleven. Na een lange strijd, en met steun van de VN, kregen de inwoners van Wadi Fukin eindelijk toestemming om terug te keren, de VN stelde bouwmaterialen (stenen en cement) ter beschikking aan de dorpelingen en deze bouwden het dorp opnieuw met eigen handen op. Alhoewel Wadi Fukin tot vandaag moedig standhoudt is het duidelijk dat de Israëlische nederzettingenpolitiek zwaar weegt op de leefbaarheid en de toekomst van het dorp: Jaar na jaar nemen de illegale nederzettingen tussen Nahalin en Wadi Fukin meer grond in beslag, waardoor Wadi Fukin niet alleen afgesloten dreigt te worden van Betlehem maar ook van zijn buurdorpen Nahalin en Husan.
Ook in Nahalin is de vrees groot voor de steeds groeiende grondhonger van de illegale joodse nederzettingen in de omgeving. Het verhaal van een Palestijnse familie uit Nahalin die, ondanks overduidelijke eigendomsbewijzen, reeds 140.000 dollar aan gerechtskosten diende te maken om te voorkomen dat de eigen grond in beslag genomen zou worden, spreekt boekdelen. Zélfs een reis helemaal naar Istanbul om een kopie te krijgen van de originele eigendomsbewijzen (uit de periode van de Turks-Ottomaanse overheersing vóór WOI) lijkt Israël niet te overtuigen om zijn honger te staken naar deze gronden in Nahalin. Desondanks lijkt de familie de moed niet te verliezen en werd op een heuvel in de omgeving de 'Tent of Nations' opgezet, vanwaar verscheidene projecten voor de jeugd en de toekomst van de plaatselijke gemeenschap worden opgezet. Het bezoek aan de twee dorpen wordt afgesloten met een mooie wandeling door de velden van Wadi Fukin, die eindigt op één van de omliggende heuvels, vanwaar we een duidelijk overzicht hebben op de impact van de illegale nederzettingen in de omgeving. Later op de dag volgt nog een bezoek aan het vluchtelingenkamp D'heisheh bij Betlehem, waar 11.000 Palestijnse vluchtelingen samen leven op een oppervlakte van welgeteld één vierkante kilometer.
DAG 3: JERUZALEM, DODE ZEE EN ETNISCHE ZUIVERING IN DE JORDAANVALLEI.
Vandaag bezoeken we Jeruzalem. Vooraleer Betlehem te verlaten richting Jeruzalem, gaat het opnieuw via de omstreden muur. Aangezien we nu de ommuurde stad verlaten, krijgen we echter geen toestemming om gebruik te maken van de immense stalen poort maar worden we gedwongen gebruik te maken van een gigantische terminal die naast de muur gebouwd werd. Alle bagage moet uit de bus en gaat samen met ons door een ingewikkeld systeem van gangen, scanners en paspoortcontroles in de terminal. Voorbij de terminal gaat het vlotter en bereiken we snel Jeruzalem waar we een deel van de oude stad bezoeken. Daarna volgt een bezoek aan de Vlaamse pater Frans Bouwen, die reeds jaren in Jeruzalem werkt en woonachtig is. Frans Bouwen vertelt ons over de politieke situatie, over het samenleven van moslims en christenen in de Heilige stad, dat ook voor de christenen de eerste zorg de bezetting is, en hoe steeds meer christenen het land verlaten bij gebrek aan toekomstperspectieven onder de huidige situatie. Wanneer we na het bezoek wegwandelen, wijst de Vlaamse pater op de schade die tijdens de oorlog van 1967 werd aangericht aan de nabijgelegen kerk: Zeker 18 Israëlische mortieren sloegen volgens de Vlaamse pater in op de kerk, tijdens de belegering van de oude stad. De zwaar beschadigde kerk werd later hersteld maar aan het kleurverschil van de nieuwe met de oude stenen is nog duidelijk zichtbaar waar de projectielen insloegen.
In de namiddag verlaten we de stad en gaat het richting Jordaanvallei, waar we meer zullen vernemen over de moeilijke situatie van de afgelegen Palestijnse dorpen aldaar. Meer nog dan op de andere delen van de Westbank lijkt de Palestijnse bevolking hier te leiden onder de steeds voortschrijdende Israëlische politiek van kolonisatie en landonteigening. Slechts 5 van de 23 dorpen in de Jordaanvallei blijken erkend door Israël. In de niet door Israël erkende Palestijnse dorpen zien we schrijnende armoede: Dorpen volledig afgesloten van voorzieningen als water en elektriciteit, een sluipende politiek van etnische zuivering die ervoor zorgt dat kleine groepjes kolonisten de plaats innemen van de autochtone Palestijnse bewoners,... Op nauwelijks enkele honderden meters van de de oude dorpen zien we de Palestijnse bewoners samenhokken in armoedige hutjes van hout en plastiek. Permanente bebouwing lijkt niet toegestaan en wordt systematisch vernietigd door het Israëlische militaire bestuur. Resultaat van de Israëlische politiek is dat de ooit 200.000 zielen tellende Palestijnse bevolking in de Jordaanvallei gereduceerd is tot amper 50.000 inwoners.
Het confronterende bezoek aan de Jordaanvallei wordt afgesloten met een bezoek aan de Dode Zee waar we nog een uurtje relaxen vooraleer de terugkeer wordt aangevat naar Betlehem.
DAG 4: JERUZALEM EN DE GEVOLGEN VAN DE NEDERZETTINGENPOLITIEK.
Vandaag vroeg uit de veren: Klokslag vijf uur vertrekken we opnieuw naar de gigantische terminal aan de muur rond Betlehem. Aangezien de muur gebouwd is dwars over de weg naar Jeruzalem, moeten alle Palestijnse arbeiders uit Betlehem of de steden ten zuiden van Betlehem die werken in Jeruzalem, elke morgen passeren via deze terminal. Enkel arbeiders die beschikken over het vereiste pasje, krijgen de toestemming om de terminal te passeren en de aanvraag van zulk pasje, dat slechts drie maanden geldig is, is geen sinecure. Enkel wie ouder is dan 35 of kinderen heeft, komt eventueel in aanmerking. Omdat niemand ooit kan inschatten hoe lang de wachttijden aan de terminal zullen zijn, staan reeds uren op voorhand honderden Palestijnse arbeiders te wachten op doorgang. Ook vandaag blijkt dit het geval. Sommigen arbeiders komen van ver, zelfs uit Hebron, en overnachten noodgedwongen in Betlehem omdat het onmogelijk is om elke morgen de afstand Hebron-Betlehem te overbruggen.
Na het bezoek aan de terminal nemen we een ontbijt, alvorens opnieuw te vertrekken naar de oude stad van Jeruzalem, waar we een bezoek zullen brengen aan de Klaagmuur, de twee grote moskeëen, en de Heilig Grafkerk.
In de namiddag maken we met een vertegenwoordiger van ICAHD, de 'Israëli Committee Against House Demolitions', een rondrit die ons een zicht zal geven op de gevolgen van de illegale nederzettingenpolitiek in en rond Oost-Jeruzalem. We bezoeken o.a. de Palestijnse wijk Silwan, waar twee jaar terug 88 families een afbraakbevel ontvingen, met het excuus van archeologische opgravingen. Wanneer de huizen effectief zullen worden afgebroken en wat er met de families moet gebeuren na afbraak van de woningen, weet niemand. Schadevergoedingen voor de afbraak van de huizen worden niet voorzien. Verderop zijn reeds een aantal Palestijnse woningen met de grond gelijk gemaakt. Volgens Israël zijn ze zonevreemd. Vreemd genoeg blijkt de bouw van enkele woningen door joodse kolonisten, vlak naast de plaats waar de Palestijnse woningen werden afgebroken, dan weer géén probleem. De Israëlische regering onderneemt alvast geen enkele inspanning om de bouw van deze kolonistenwoningen te stoppen.
Vanuit Silwan gaat het verder naar Abu Dis, de meest oostelijke Palestijnse wijk van Oost-Jeruzalem. De oude weg naar Jericho, die Jeruzalem helemaal door de woestijn verbindt met Jericho, blijkt hier botweg dood te lopen op de muur. Een poort in de muur is er niet. De gevolgen van de muur, voor Abu Dis, zijn groter dan dit. De muur snijdt Abu Dis volledig doormidden. Hoe dit vanuit veiligheidsoogpunt te verdedigen valt (veiligheid is hét Israëlische argument voor de muur) weet opnieuw niemand. Gevolg is wél dat het bekende ziekenhuis van Abu Dis, het belangrijkste ziekenhuis van Jeruzalem, voor de Palestijnse bevolking van de Westbank onbereikbaar wordt. De enige Palestijnse universiteit van Jeruzalem, de Al Quds universiteit, ligt dan weer aan de andere kant en ziet de muur gebouwd vlak voor zijn toegangspoort.
Verder op de rondrit bezoeken we Ma'ale Adumim, de grootste illegale nederzetting van de Westbank. Hier wonen 35.000 joodse kolonisten. Wanneer we Ma'ale Adumim binnen rijden wordt het snel duidelijk waarom de Israëlische nederzettingenpolitiek op zo weinig weerstand stuit bij de Israëlische bevolking: Grote brede wegen voorzien van mooie groenbeplantingen langs de bermen, ronde punten voorzien van prachtige olijfbomen (volgens onze Israëlische gids Gilad zijn ze gestolen uit Palestijnse dorpen bij de bouw van de muur) of schitterende fonteinen. Het uitzicht aan de rand van Ma'ale Adumim is adembenemend (zoals bijna alle joodse nederzettingen is Ma'ale Adumim gebouwd op een heuveltop), idem voor het zwembad dat aan de voet van de heuvel ligt. Ondanks al deze luxe is wonen in zulke illegale nederzettingen spotgoedkoop, want wie wil wonen in deze nederzettingen kan rekenen op stevige subsidies van de Israëlische overheid. Arme Israëli's die zich in Israël geen betaalbare woning kunnen veroorloven krijgen hier prachtige appartementen of woningen aangeboden aan weggeefprijzen. Het mag dan ook niet verbazen dat veel Israëli's hun morele principes opzij schuiven voor een mooie woning of appartement in één van deze illegale nederzettingen, gebouwd op gestolen Palestijnse grond. Naast die gestolen Palestijnse grond zit er nog een tweede angel aan deze prachtige luxenederzettingen: Quasi het hele oostelijke deel van de Westbank is woestijngebied, ook de locatie waar Ma'ale Adumim gelegen is. Voor het bevloeien van de wegbermen, het vullen van de zwembaden en de fonteinen van Ma'ale Adumim en andere illegale nederzettingen, worden grote hoeveelheden water weggepompt uit andere delen van de Westbank, wat tot grote watertekorten leidt in de Palestijnse steden en dorpen. Concreet gevolg is dat Palestijnen massaal watertanks moeten plaatsen op de huizen om de periodes van watertekort te overbruggen en noodgedwongen landbouwgronden braak laten liggen.
Na het bezoek aan Ma'ale Adumim rijden we terug naar Betlehem. Na het avond eten volgt nog een ontmoeting met Salman Anton Salman, een lokale vertegenwoordiger van FATAH, die ondermeer gaat over de spanningen gaat tussen FATAH en Hamas en de problemen binnen de FATAH-partij zelf.
Vandaag zullen een bezoek brengen aan Hebron, een stad in het zuidelijke gedeelte van de Westbank. Aangezien we deze keer gebruik maken van de bypass-roads (de bypass-roads zijn exclusieve wegen die alle illegale nederzettingen met elkaar verbinden maar voor de gewone Palestijnse bevolking zijn zij verboden terrein) gaat het vlot vooruit. Even ten zuiden van Betlehem passeren we de joodse nederzetting Noqdim en ik meen te weten dat dit de nederzetting is van de extreme Israëlische politicus Avigdor Lieberman. (Avigdor Lieberman is de man die door waarnemers beschouwd wordt als de meest extreme politicus uit de geschiedenis van Israël en zetelde tot enkele maanden terug in de Israëlische regering als minister van Strategische Zaken, een functie die hij gebruikte om openlijk te pleiten voor etnische zuivering op de Palestijnse bevolking. Van hem is ook het idee van een aanval op Iran, een thema dat de laatste maanden regelmatig in de media aan bod komt.) Aangezien niemand mijn vermoeden kan bevestigen beslis ik het later op te zoeken (Wat ik ondertussen deed en inderdaad: Noqdim was wel degelijk de nederzetting van Avigdor Lieberman).
Ook ná Noqdim gaat alles vlot en vrij snel bereiken we Hebron, waar we een ontmoeting zullen hebben met het 'Hebron Rehabilitation Committee' en enkele Israëlische soldaten van de organisatie 'Breaking the Silence'. Vooraleer we bij het 'Hebron Rehabilitation Committee arriveren dienen we enkele minuten door de oude stad te wandelen en onmiddellijk valt mij het verschil op met de situatie van acht jaar terug: De toen nog drukke winkelstraatjes zijn zo goed als verlaten en wat me vooral verbijsterd is dat vele zijstraten halverwege volledig afgesloten zijn. Wat er wél nog hangt zijn de netten die over vele winkelstraten gespannen zijn. (Vele huizen boven de winkelstraten zijn ingenomen door joodse kolonisten, die hun afval gewoon naar beneden gooien. De netten zijn gespannen ter bescherming van de Palestijnse bevolking).
Wanneer we even later toelichting krijgen over de situatie, bij het 'Hebron Rehabilitation Committee', blijkt dat de situatie nog veel ernstiger is dan onze eerste indruk deed vermoeden: Vele zijstraten zijn inderdaad afgesloten (door joodse kolonisten of het Israëlische leger) en het blijkt dat de kolonisten niet alleen boven de winkelstraten maar ook op andere locaties gebouwen hebben ingepalmd. Veel erger nog is dat de Jehudastraat, vroeger een zeer drukke straat, die het ene uiterste van de oude stad met het andere verbindt, volledig afgesloten is door het Israëlische leger. Gevolg is dat eenvoudige verplaatsingen, die vroeger slechts enkele minuten vergden, nu een omweg vragen van liefst 25 minuten. Enkel een twintigtal families hebben een speciaal pasje en kunnen de straat nog betreden. Door heel deze situatie hebben meer dan duizend Palestijnse winkeltjes de deuren moeten sluiten (velen op militair bevel) en hebben de laatste jaren duizenden Palestijnse families noodgedwongen de stad verlaten. Om hieraan iets te doen probeert het 'Hebron Rehabilitation Committee' woningen te renoveren en Palestijnse families te ondersteunen die terugkeren naar Hebron door het aanbieden van goedkope woningen en voorzieningen. Of het zal helpen om de oude stad van Hebron terug leefbaar te maken weten we niet maar aan de foto' te zien kan het 'Hebron Rehabilitation Committee' toch mooie resultaten voorleggen. Dat zien we enkele minuten later ook wanneer we te voet op weg zijn naar het Graf van de Aartsvaders, een zeer belangrijke bezienswaardigheid in de oude stad van Hebron. De straatjes waar we door wandelen zijn duidelijk mooi gerenoveerd en geven een heel ander beeld dan de straatjes die we eerder op de dag passeerden.
Na het bezoek aan het Graf van de Aartsvaders nemen we tijd voor een korte lunch. Hierna zouden we normaal een rondleiding krijgen van iemand van 'Breaking the Silence' ( www.breakingthesilence.org.il ). Deze organisatie van Israëlische soldaten klaagt de manier aan waarop joodse kolonisten en Israëlische soldaten de Palestijnse bevolking behandelen in de bezette gebieden. Dit doen zij onder meer door het aanbieden van rondleidingen aan waarnemers in de oude stad van Hebron. Onderweg naar Hebron hadden we reeds vernomen dat het Israëlische Hooggerechtshof zeer recent de medewerkers van 'Breaking the Silence' verboden heeft om deze rondleidingen nog aan te bieden. Als alternatief zou de medewerker van 'Breaking the Silence' ons te woord staan op een plaats buiten de oude stad. Op weg naar onze lunch vernemen we plots via telefoon dat de medewerker die ons te woord zou staan onderweg naar onze ontmoeting is gearresteerd. Aangezien dit duidelijk maakt dat men toch een aantal zaken te verbergen heeft, besluiten we om toch een korte wandeling te maken in het afgesloten gedeelte van de oude stad. Dit kan omdat we met onze internationale paspoorten het checkpoint kunnen passeren. Ook dit blijkt echter een probleem. Alhoewel de paspoortcontrole aan het checkpoint normaal verloopt en iedereen zonder veel problemen de metaaldedector passeert, eisen de soldaten dat we wachten vooraleer we het afgesloten gedeelte betreden. Aangezien het duidelijk is dat men niet happig op de komst van onze groep en bewust de normale procedure vertraagt, besluiten te wachten. Wanneer men na twee uur wachten nog steeds eist dat we blijven wachten, ontstaat een discussie tussen een deelnemer aan onze groep en één van de twee soldaten. De discussie loopt enigszins uit de hand (de deelnemer aan onze groep noemt het een schande wat in Hebron gebeurt, het Engels van de betrokken soldaat blijkt van miserabele kwaliteit waardoor hij dingen meent te verstaan die niet gezegd werden, etcetera. en eindigt ermee dat onze collega wordt gearresteerd en afgevoerd naar een nabijgelegen politiekantoor. Aangezien het geen zin meer heeft om nog te blijven wachten, besluiten we weg te gaan en op zoek te gaan naar het betreffende politiekantoor. Een uur later blijkt dat onze metgezel niets noemenswaardig kan worden aangewreven (ook blijkt dat er geen geldige reden was om ons gedurende twee uur te laten wachten aan het checpoint) en kunnen we toch nog samen de stad verlaten. Door het oponthoud hebben we wél een ontmoeting gemist met een kolonist uit een nederzetting in de omgeving. Aangezien er ook een videoopname blijkt te bestaan van een interview met de man, krijgen we toch nog een korte samenvatting van zijn boodschap: Het blijkt dat de man er wel zéér radicale ideeën op na houdt.
Na het bewogen bezoek aan Hebron keren we terug noordwaarts om dit maal te overnachten in het Rocky Hotel te Ramallah. Na het avondmaal volgt nog een ontmoeting met enkele medewerkers van de DWRC (The Democracy en Workers Rights Center), een organisatie die zich bezig houdt met het verdedigen van de rechten van de Palestijnse werknemers. Gezien de moeilijke situatie (de bezetting) blijkt dit geen eenvoudige zaak. In principe wordt ook bij de Palestijnse werknemers een deel van het loon afgehouden door de Histradoet, de Israëlische overheidsvakbond. In de praktijk blijkt de Histradoet echter bitter weinig bekommerd te zijn om de rechten van deze werknemers. Ondertussen bestaan er ook een vijftal Palestijnse vakbonden (drie gelieerd aan FATAH, één gelieerd aan Hamas en één onafhankelijke) maar aangezien deze niet door Israël erkend worden hebben ook zij het heel moeilijk om een normale werking uit te bouwen.
DAG 6: RAMALLAH, PALESTIJNSE GEVANGENEN EN DE GEVOLGEN VAN DE MUUR.
Vandaag begint onze dag met een bezoek aan de organisatie Addameer die zich ontfermt over de rechten van de Palestijnse politieke gevangenen. Momenteel zitten 11.500 Palestijnse politieke gevangenen in Israëlische gevangenissen. Dat zijn er nogal wat en dat heeft ook zo zijn redenen: In de bezette Palestijnse gebieden zijn er zo'n 1500 militaire verordeningen. Concreet betekent dat bijvoorbeeld het verbod om lid te zijn van een politieke partij, het verbod om lid te zijn van vakbond of eender welke andere vereniging, het verbod op politieke symbolen, vlaggen, enzovoort. Ook het rechtsysteem werkt heel repressief, met het gevolg dat vele Palestijnen jarenlang opgesloten zitten voor vrij onschuldige zaken of zelfs zonder proces.
Na het bezoek aan Addameer brengen we een bezoek aan de 'Stop the Wall Coalition', een koepel van organisaties die zich verzet tegen de muur die Israël bouwt op de Westelijke Jordaanoever en in Oost-Jeruzalem. Zoals ik reeds eerder schreef wordt deze muur verdedigd door Israël met het argument van veiligheid maar annexeert de muur in de praktijk immense stukken Palestijns gebied en versnippert hij de overgebleven delen in afzonderlijke enclaves. De man van de 'Stop the Wall Coalition' gaat dieper in op de details. Concrete voorbeelden zijn een resem Palestijnse dorpen die buiten de muur vallen en nog eens apart zullen worden omringd met muur of prikkeldraad, waardoor een resem 'eilanddorpjes' zullen ontstaan. Om deze met prikkeldraad omringde 'eilanddorpjes' bereikbaar te maken zal door Israël een systeem van tunnels worden uitgewerkt die nog eens apart zullen kunnen worden afgesloten. In de illegale nederzettingen rond Betlehem worden dan weer massaal toeristenhotels gebouwd. In de toekomst zal men voor verblijf en overnachting in Betlehem en andere steden van de Westbank waarschijnlijk een aparte vergunning moeten aanvragen, wat toeristen quasi zal verplichten om te overnachten in hotels in de illegale joodse nederzettingen rond Betlehem. Wanneer dit effectief gebeurt zal dat quasi zeker de doodsteek betekenen voor de eeuwenoude Palestijnse toeristenindustrie. Verder is er nog sprake van een aantal Israëlische industriezones, gebouwd op Palestijnse grond, waar Palestijnen zullen tewerk gesteld worden aan extreem lage lonen. Aangezien het merendeel van de vruchtbare gronden systematisch geannexeerd wordt door Israël en de eigen Palestijnse economie een langzame dood sterft als gevolg van de Israëlische afsluitings- en kolonisatiepolitiek (Ik merk dat nu al: In vergelijking met acht jaar terug is de economische situatie er hier verschrikkelijk op achteruit gegaan), zullen Palestijnen in de toekomst nog weinig alternatief hebben dan te werken in deze Israëlische lageloonfabrieken. Het geeft mij allemaal een gevoel van "Het is nu al erg maar het wordt nóg erger" en ik ga hier dan ook niet buiten met een goed gevoel.
Na het weinig hoopgevende bezoek aan de 'Stop the Wall Coalition' vertrekken we naar Beit Sira, waar we een bezoek zullen brengen aan een vrouwencoöperatieve, een plaatselijk project van CODIP vzw (www.codip.be ). Aangezien Beit Sira het merendeel van zijn landbouwgronden is verloren als gevolg van de bouw van de muur zijn veel mannen in dit dorp hun werk en inkomen verloren. Om het inkomensverlies gedeeltelijk te compenseren zijn de vrouwen hier een eigen coöperatieve begonnen en produceren ze onder andere hun eigen honing. Ook worden handwerken verkocht en blijkt één vrouw zelfs een steenzagerij te zijn begonnen voor de bouw van woningen. We krijgen hier ook een maaltijd aangeboden en met een iets positiever idee vertrekken we richting Bil'in.
Bil'in is opnieuw een dorp dat door de muur (hier in de vorm van gesofisticeerde prikkeldraad met bewegingssensoren) het merendeel van zijn gronden verloren is. Als één van de weinige Palestijnse dorpen is het dorp erin geslaagd een klacht bij het Israëlische Hooggerechtshof tegen het tracé van de muur te winnen, maar ruim een jaar na de uitspraak weigert de Israëlische regering nog steeds om het racé van de muur aan te passen. Uit protest hiertegen voeren de mensen van Bil'in elke week actie aan de illegale afscheiding. Afgaande op een videoopname die we te zien krijgen, gaat dat er afwisselend heel luidruchtig, dan weer hilarisch carnavalesk met maffe hoedjes, bellen en toeters, of met veel gezwaai van vlaggen aan toe.
Na het bezoek aan Bil'in keren we terug naar Ramallah. Aangezien het normale avondprogramma door omstandigheden uitgesteld wordt, hebben we nog even tijd voor een korte stop aan het gedenkteken/mausoleum van Yasser Arafat.
In de voormiddag bezoeken we de PWWSD. Deze organisatie (eveneens gesteund door CODIP vzw) neemt het op voor de rechten van vrouwen in de Palestijnse maatschappij. Alhoewel recent een aantal zaken in positieve zin gewijzigd zijn, hebben, ook in de Palestijnse samenleving, vrouwen het niet altijd even gemakkelijk. Zoals alle problemen hier, blijkt er ook nu weer een link met de bezetting: Aangezien de Westelijke Jordaanoever van 1948 tot 1967 door Jordanië bestuurd werd, is een groot deel van de wetgeving nog steeds gebaseerd op het oude Jordaanse recht. Cynisch gevolg van de bezetting is dat Israël weigert de wijzigingen die sindsdien aan de Jordaanse wetgeving zijn gebeurd (onder meer op vlak van vrouwenrechten) over te nemen, waardoor men noodgedwongen moet werken met een verouderde wetgeving. Verder wordt nog uitgeweidt overe andere pijnpunten die meer los staan van de politieke situatie.
Na het bezoek aan de PWWSD gaat het naar de Hydrology Group, waar wordt uitgeweidt over de watersituatie in de bezette gebieden. Volgens de Hydrology Group kampt men hier met twee grote problemen: het droge klimaat en de politieke situatie. Alhoewel de Westelijke Jordaanoever zélf in principe meer dan voldoende watervoorraden bevat wordt 85 % van dit water weggepompt naar Israël of de illegale joodse nederzettingen, waardoor amper 15% rest voor de Palestijnse bevolking. Dit resulteert voor de joodse nederzettingen in ruime groenvoorzieningen, fonteinen en zwembaden en voor grote watertekorten bij de Palestijnse bevolking. Enerzijds is er voor de Palestijnse bevolking een verbod op het boren van nieuwe waterputten en anderzijds blijkt ook dat oude waterputten uitdrogen omdat Israël steeds diepere waterlagen aanboort. Helemaal dramatisch is de situatie in de Gazastrook: Doordat Israël tientallen waterputten aanboort rond de Gazastrook, kan het water niet meer via natuurlijke weg de grondwatervoorraden van de Gazastrook bereiken. In de praktijk wordt de Palestijnse bevolking gedwongen om water aan te kopen van de Israëlische watermaatschappij Mekorot (die het water notabene wegpompt uit de watervoorraden van de Westbank) maar deze rekent hiervoor veel hogere prijzen aan dan aan Israëli's en joodse kolonisten. Recent bijkomend probleem is de muur op de Westbank die de gebieden met de grootste watervoorraden annexeert bij Israël. Tot slot laat men nog de gevolgen zien van de muur op de regenval in het voor- en najaar: Doordat de stad Qalqilya volledig is omsingeld door de muur kan het water bij zware regenval niet meer op natuurlijk weg de velden rond de stad bereiken. Twee jaar terug had dit tot gevolg dat de stad volledig onder water liep, een feit dat nooit eerder in de geschiedenis voorkwam.
We nemen 's middags nog even een maaltijd bij de PWWSD en vertrekken daarna naar Nabloes. De reis zelf verloopt relatief vlot maar eenmaal aangekomen in de omgeving van Nabloes worden we opnieuw gedwongen te stoppen aan een enorm checkpoint. Alhoewel dit checkpoint vanuit veiligheidsargumenten moeilijk te verdedigen valt (daarvoor zou de muur toch moeten dienen, aldus Israël?) en er quasi geen joodse nederzettingen in de onmiddellijke omgeving zijn, worden we gedwongen uit te stappen en moet alle bagage uit de bus, om dit alles over te laden in een andere bus aan de andere zijde van het checkpoint. Heel dit overlaadgedoe geldt niet alleen voor ons maar voor álle personen én goederenverkeer naar Nabloes, wat resulteert in een continue af- en aanrijden van honderden wagens, busjes en taxi's. Na het passeren van het checkpoint krijgen we gezelschap van een stadsgids en twee agenten in burger die zullen instaan voor onze veiligheid. We bereiken daarna vrij vlot de oude stad van Nabloes waar we zullen overnachten in het prachtige Al Yasminhotel. We krijgen nog een korte rondleiding in de oude stad en bezoeken Jacob's Well, waar volgens de overlevering Jezus zou hebben uitgerust (vandaag de dag staat er ook een orthodoxe kerk). Na het avondmaal volgt nog een ontmoeting met een Hamaspoliticus, die ons meer inzicht geeft in de standpunten van zijn partij. Duidelijk is dat de man niet beantwoord aan het cliché van de Hamaspoliticus, noch qua uiterlijk, noch qua taalgebruik. Zijn manier van spreken is innemend en moeilijke vragen over het islamistische karakter van de partij worden handig ontweken. Met dit soort persoonlijkheden wordt het begrijpelijk hoe Hamas er ook in slaagde meer gematigde Palestijnse stemmen aan te trekken. Verder wordt ook duidelijk wordt dat Hamas vooral profiteert van de grote ontgoocheling die het gevolg is van de verdergaande Israëlische kolonisatiepolitiek en het falen van FATAH om hieraan een einde te maken.
DAG 8: ZOMERKAMPEN VOOR PALESTIJNSE KINDEREN, UNIVERSITEIT NABLOES EN DABKA (PALESTIJNSE DANS).
We starten met een bezoek aan New Askar, een vluchtelingenkamp aan de rand van Nabloes, waar we een kleine rondleiding krijgen. Aan de buitenzijde van New Askar hebben we een mooi zicht op een vallei en de nabij gelegen dorpen en men wijst ons op het kruispunt, dat twee jaar lang afgesloten was door een Israëlisch checkpoint. Dat checkpoint maakte de achterliggende dorpen bijna onbereikbaar, wat het plaatselijke leven twee jaar lang quasi volledig ontregelde. In het vluchtelingenkamp bezoeken we het Social Development Center, waar Amjad Rfaie met zijn medewerker vertelt over hun droom om iets te doen voor dat gedeelte van de bevolking dat het meest te lijden heeft onder de hele situatie: De gehandicapte kinderen in de vluchtelingenkampen. Hij vertelt fier over het taboe dat hier vroeger heerste over kinderen met een handicap, hoe zij erin geslaagd zijn dat taboe te doorbreken en hoe ouders nu naar hen toe komen met hun gehandicapte kinderen. Amjad vertelt ook over de zomerkampen die georganiseerd worden voor Palestijnse kinderen en we krijgen een korte rondleiding in een zomerkamp dat net bezig is en waar groepen kinderen bezig zijn met zingen, dansen en andere activiteiten.
Na het bezoek aan New Askar volgen we nog even een persmededeling in verband met de problemen die families van Palestijnse gevangenen ondervinden en vandaar gaat het naar de An Najah universiteit, de universiteit van Nabloes die 17.000 studenten telt. Ondanks de moeilijke politieke situatie is het duidelijk dat de Palestijnse families veel belang hechten aan een goede opleiding of onderwijs. Palestina heeft immers weinig grondstoffen of rijkdom. Wie vooruit wil komen in het leven weet daarom dat een goede opleiding van levensbelang is. Opvallend is ook, toch wel in tegenstrijd met bepaalde negatieve clichés die bestaan over de Palestijnse bevolking, dat 52% van de studenten hier meisjes zijn.
Wanneer ons bezoek aan de An Najah universiteit beëindigd is gaat het richting Mount Gerizim, één van de twee hoge bergen waartussen Nabloes gelegen is en waar we een bezoek zullen brengen aan de gemeenschap van de Samaritanen. De naam van de Samaritanen gaat terug tot het oude Bijbelse Israël dat uit twee delen bestond: Samaria en Judea. Het noordelijke deel, Samaria, is genoemd naar het daar wonende volk, en het is hiervan dat deze Samaritaanse gemeenschap afstamt (Denk ook aan het verhaal van de Barmhartige Samaritaan). Leek de Samaritaanse gemeenschap enkele tientallen jaren terug met uitsterven bedreigd (nog slechts een 200-tal zielen) dan lijkt het tij nu gekeerd en is zij opnieuw aangegroeid tot een 700-tal aanhangers. Hiervoor heeft men wel het principe moeten opgeven om enkel te trouwen binnen de eigen gemeenschap. De Samaritanen spreken, naast Arabisch, nog steeds het oude Hebreeuws van de Thorah (in Israël wordt het nieuw-Hebreeuws gesproken) en leven naar eigen zeggen in goede verstandhouding met zowel de moslims als de christenen van Palestina. Ook hebben zij een Israëlisch paspoort.
Door een misverstand, te wijten aan onze chaotische stadsgids, kan onze ontmoeting met het Palestijnse Rode Kruis niet door gaan. In de plaats daarvan komt een ontmoeting met een viertal leden van de PFLP, het Popular Front for the Liberation of Palestine. De PFLP, een seculiere, radicaal links georienteerde partij, was vroeger een vrij grote partij maar heeft de laatste jaren veel aan aanhang verloren, vermoedelijk deels te wijten aan het wegvallen van de steun van de voormalige Sovjetunie. Dat moet volgens mij ook afstralen op het kader want het valt mij op dat drie van de vier vertegenwoordigers stilaan oude grijze knarren worden. Als om het contrast zo sterk mogelijk te maken is de vierde vertegenwoordiger een kwieke vrouw met felle ogen, die ik ergens schat vooraan de veertig. Ondanks het oude knargehalte is het gesprek zeer interessant en ik ben dan ook enigszins geirriteerd als het gesprek té snel wordt afgebroken. Terwijl enkelen van onze groep toch verder blijven praten vertrekken wij terug naar New Askar, waar we uitgenodigd zijn door de jongerendansgroep van het vluchtelingenkamp. Wat we daar te zien krijgen is een uurtje Dabka-dansen (een bekende Palestijnse dans met opzwepende muziek) en dat bevalt mij (en ook de anderen trouwens) zodanig dat mijn, door onze misgelopen planning onder het vriespunt gedaalde, humeur min of meer hersteld lijkt. Amjad Rfaie, de steeds dynamische directeur, weet ons nog te vertellen dat deze Dabka-dansgroep binnenkort zal toeren in Europa en dat zullen wij zeker onthouden als deze langskomt in Antwerpen of Brussel.
DAG 9: OP WEG NAAR JENIN EN SACHNIN EN PROBLEMEN AAN DE MUUR.
Vandaag een lange trip. Helemaal naar het noorden: Eerst via de kronkelige Westbankwegen naar Jenin en dan vanavond de groene lijn over richting Sachnin, Galilea, in het noorden van Israël. Zonder veel problemen geraken we vandaag Nabloes buiten want dit keer geen vervelend mega-checkpoint. Eens buiten Nabloes verandert het landschap snel: Hadden we ten zuiden van Nabloes nog de ruige heuvels die zo typerend zijn voor de Westbank, dan worden de heuvels nu veel steiler, wordt de streek desolater en krijgen we schitterende valleien met veel meer groen. Even verder doemt tot onze verbazing een immens reuzenrad op met bijbehorend vliegtuig. Hoe deze twee immense tuigen hier geraakt zijn is ons een raadsel maar schijnbaar moet het in de jaren '90 bedoeld zijn als een toeristische attractie. Toen kon er nog gedroomd worden van betere tijden... Ik maak me de bedenking hoe mooi en toeristisch Palestina zou kunnen zijn zonder bezetting. Onderweg nog een kleine stop aan een bron, opnieuw een project van onze Vlaamse vzw CODIP. Hier waren in het verleden veel problemen met zuiver drinkwater. Om besmetting van het bronwater, onder meer door kuddes dieren die hier hun dorst kwamen laven, te voorkomen werd de bron mooi afgebakend en ingedijkt. Een al bij al bescheiden project met toch mooie resultaten voor de gezondheid van de bevolking. We gaan verder door steile heuvels en bochtige wegen met wisselende panorama's en warempel nóg een reuzenrad met verlaten pretpark. Daarna maken de steile hellingen stilaan plaats voor een meer open landschap met zacht glooiende heuvels en uitgestrekte groene velden. Het is in deze mooie streek dat Jenin gelegen is en waar bij de invasie in 2002 het Israëlische leger op zoveel weerstand stuitte dat Ariël persoonlijk ter plaatse diende te komen. Toen het Israëlische leger 14 dagen en 27 gesneuvelde soldaten er nog steeds niet in slaagde om het vluchtelingenkamp in te nemen, werd het centrum van het vluchtelingenkamp door het Israëlische leger volledig met de grond gelijk gemaakt.
Voor we in Jenin arriveren passeren we nog langs de restanten van een politiekantoor dat door Israël gebombardeerd werd en maken we een korte stop aan een voormalige gevangenis. Ook deze voormalige gevangenis wordt vandaag gebruikt als zomerkamp voor Palestijnse kinderen, buiten is een voetbalveld aangelegd en groenaanplantingen geven alles een wat fraaier aanzicht. Wanneer we het gebouw even inlopen neemt onze gids ons mee naar een vervallen gedeelte aan de achterzijde van het gebouw voor een persoonlijk verhaal: Hij toont ons een grauwe, enge kamer en wijst op enkele stalen ringen in een kale muur: Dit was de ondervragingskamer. Hij toont hoe gevangenen hier werden vastgeketend aan de ringen in de muur. Een uur, een dag, een week,... Enkele dagen als je geluk had... Daarna naar het tweede gedeelte van de gevangenis: Met tien gevangenen in een piepkleine cel gedurende weken of maanden en continue oorverdovende muziek... Enkele centiliters water per dag... Mogelijkheid voor toilet: Eén maal op drie dagen. Tijdsduur voor deze behoefte: Tien minuten en twee toiletten voor een paar dozijn gevangenen... Onze gids was één van deze gevangenen. Ook Amjed Rfaie, de vriendelijke man van het New Askar-vluchtelingenkamp en de man van de Dabka-dansgroep zat hier gevangen, idem als de man die samen met Amjed zo enhousiast over het project vertelde en nog enkele anderen die vandaag allemaal bij het New Askarproject betrokken zijn. Het was hier dat zij gevangen zaten en nadachten wat te doen bij hun vrijlating: Het militaire verzet of een sociaal project en uiteindelijk beslisten om te werken in de vluchtelingenkampen...
Na dit persoonlijke verhaal hervatten we onze weg naar Jenin waar we het vluchtelingenkamp en het Freedomtheater zullen bezoeken. Wanneer we daar niet veel later arriveren lopen we even door het centrale gedeelte van het kamp, dat ondertussen heropgebouwd werd met geld van de Arabische Emiraten. Pittig detail: Voorwaarde van Israël om toestemming te krijgen voor de heropbouw: Brede wegen... Voor de tanks... Hoe rustig het momenteel ook lijkt, die tanks patrouilleren hier ondertussen, horen we even later, zo'n twintig nachten per maand...
Even later bezoeken we nog het Freedomtheater, waar een Israëlische vrouw in de jaren '90 een theaterproject opzette met Palestijnse kinderen. De vrouw is ondertussen overleden maar het project wordt ondertussen verder gezet door haar zoon. Het is ook hier dat de film gedraaid werd 'Jenin, Jenin'.
Vlak voor ons vertrek vervelend nieuws: Helemaal in het noorden moeten we de muur passeren, die daar volledig is afgewerkt. Het grote checkpoint zou daar echter een hele dag gesloten zijn, wat in het slechtste geval betekent dat we helemaal terug naar Nabloes moeten, om hopelijk daar in de omgeving te muur te kunnen passeren. Dat zou een omweg betekenen van liefst drie uur. We besluiten het risico toch te nemen. Na een half uur pogen de bewakers te overtuigen vertrekken we noodgedwongen opnieuw naar het zuiden. We besluiten het te proberen in Barta'a, een tiental kilometer verderop. Daar hebben we iets meer geluk: De eerste checkpoint passeren we vrij vlot maar dan doemt een grote terminal op, zoals we die eerder gezien hadden in Betlehem. Na alles opnieuw te hebben uitgeladen, valiezen incluis, en twee uur van gangen, sluizen, paspoortcontroles, metaaldedectoren, scanners en brullende bewakers later, bereiken we eindelijk de overkant. We zijn nu in Israël en zullen van hieruit, met weer een nieuwe bus, in één stuk door rijden naar Sachnin, het Palestijnse stadje in Galilea, waar we zullen overnachten.
Eens in Israël wordt het landschap opnieuw meer heuvelachtig. Heel even passeren we nog een grote vallei, vanwaaruit we in de verte de Palestijnse stad Nazareth zien liggen. Het landschap is mooi maar heeft met zijn eigenaardige mengeling van eentonige naaldbossen, kale heuvels, oude Palestijnse dorpen met eeuwenoude olijfboomgaarden en moderne joodse steden, iets kunstmatig en dat is niet helemaal toevallig. In de oorlog van 1948 waaruit Israël ontstond, werden niet alleen honderdduizenden Palestijnen van hun land verdreven maar werden ook honderden Palestijnse dorpen met de grond gelijk gemaakt. Juist die verwoeste Palestijnse dorpen creëerden voor Israël een dilemma: Hoe de opengekomen ruimte opvullen aangezien er onvoldoende joodse immigranten waren? Als antwoord werden grote stukken land beplant met die eentonige naaldbossen. Ook in deze streek werden heel wat Palestijnse dorpen verwoest maar omdat hier niet alle oude Palestijnse dorpen verdwenen, ontstond er dat eigenaardig gemengde landschap dat hierboven beschreven werd.
We bereiken nu snel Sakhnin waar we kennismaken met onze Nederlandse gastvrouw Trees en haar Palestijnse man Ali, evenals de Nederlandse schrijfster Nell Westerlaken, die recent het boek 'Het paviljoen van mijnheef Mofid' schreef. Later op de avond arriveert ook nog Jonathan Cook, een gerennomeerde Britse journalist, die regelmatig publiceert over de Israëlisch-Palestijnse kwestie, eveneens in de streek woont en ons enige toelichting zal geven over de politieke situatie van de Palestijnse minderheid in Israël.
