Momenteel worden in Praag opnamen gemaakt voor één van de duurste Europese televisieproducties ooit. Daarbij gaat het om een coproductie van diverse film- en televisie-instellingen, over het laatste decennium van de vijftiende eeuw in Italië. 
Het eindproduct dat als serie door tal van tv-zenders in 2011 zal worden gepresenteerd, draagt de korte maar krachtige titel Borgia.

Regisseur is Oliver Hirschbiegel, die internationaal grote bekendheid heeft verworven met zijn 'Hitler-film' Der Untergang. De serie zal als een Engelstalig product op de markt komen met als producent Tom Fontana, die tevens als auteur optreedt. Fontana kreeg onder meer bekendheid met de Amerikaanse misdaadserie Homicide, die door NBC is uitgezonden.

Thomas Bellut, programmadirecteur van het tweede publieke Duitse televisienet (ZDF), dat als coproducent optreedt, belooft dat deze serie een hoogtepunt van het televisiejaar 2011 zal blijken.
Hopelijk gaat het ZDF niet over tot nasynchroniseren alvorens tot uitzending over te gaan. Gebeurt dat wel dan kunt u uw tijd beter besteden aan iets nuttigs en vooral on-mofs.

Marcel Proust (1871-1922)

In het programma Hörspiel van de Duitse regionale radiozender NDR Kultur wordt op woensdag 15 december — tussen 20:00 uur en 21:25 uur — de eerste aflevering van een driedelig hoorspel uitgezonden. Daarbij gaat het om ErinnerungsWelten, gebaseerd op de lijvige roman À la recherche du temps perdu, geschreven in de jaren 1909-1922 door Marcel Proust (1871-1922). De twee volgende afleveringen worden op woensdag 22 december en woensdag 29 december om dezelfde tijd uitgezonden.

Documentaire

Op maandag 13 december, 's avonds laat, om 23:45 uur, start Arte-televisie een documentaire over de tamelijk omstreden Franse auteur Jean Genet (1910-1976), die internationale faam heeft verworven — in zowel opbouwende, alsmede in afbrekende zin — door de wijze waarop hij in zijn boeken de aandacht wist te vestigen op diverse randfiguren van de maatschappij, zoals allerlei misdadigers, waarmee hij diverse aspecten van het dagelijks leven in een kritisch licht wilde stellen. Dat hij daardoor werd ervaren als iemand die de vermeende rust verstoorde, had tot gevolg dat hij vooral werd beschouwd als een lastig element in de wereld der kunsten van het Land van Marianne. Anderzijds waren er ook wel enkele non-conformisten in dat land te vinden, zoals Jean Cocteau (1889-1963). Jean-Paul Sartre (1905-1980), die zelfs de gedachte ter overweging stelde of Genet niet een heilige was, ondanks het feit dat de man een langdurige gevangenisstraf had uitgezeten wegens diverse delicten. [1]

Die J-P Sartre zelf was bij tijd en wijle eveneens een blok aan het been van zo menig Frans hoogwaardigheidsbekleder, en dat heeft er zelfs ooit toe geleid dat mevrouw Charles de Gaulle wilde dat Sartre in hechtenis zou worden genomen, hetgeen ertoe heeft geleid dat de ex-generaal en Franse president de historische woorden moet hebben uitgesproken: "Voltaire on n'arrête pas." Deze latere Nobelprijswinnaar Literatuur kende derhalve het belang van voorspraak.

Ter herdenking
De dit jaar gereedgekomen documentaire die tot 00:45 uur duurt, is van Gilles Blanchard.

Op maandag 19 december wordt de film, eveneens door Arte-tv, opnieuw uitgezonden, dan vanaf 05:00 uur in de ochtend. Op die dag zal het exact honderd jaar geleden zijn dat Jean Genet werd geboren. In de gegevens meldt Arte dat de aandacht aan deze schrijver wordt besteed in verband met zijn honderdste sterfdag, doch Genet overleed op 15 aptil 1986.

Naast de toneelstukken en het vele proza in tal van literaire vormen, heeft Genet ook een poging gedaan een boek over Rembrandt te schrijven. Zijn korte terugblik daarop [2] is in 1990 in een Nederlandse vertaling van Matthijs Bakker uitgekomen. 

__________

[1] Jean-Paul Sartre: Saint Genet, comédien et martyr (1952), in Nederlandse vertaling verschenen bij de Erven Bijleveld te Utrecht.

[2] Jean Genet: Rembrandt — wat overbleef van een in kleine, heel regelmatige vierantjes gescheurde en in deplee gemikte Rembrandt. Oorspronkelijk verschenen in 1968, NL-vertaling in 1990.

Op maandag 13 december, om middernacht, begint op de Duitse regionale televisiezender WDR (West Deutscher Rundfunk) de één uur durende documentaire 300 Juden gegen Franco, handelend over de ruim driehonderd Joden die in 1936 uit Palestina zijn vertrokken om deel te nemen aan de Spaanse burgeroorlog in een positie die gericht was tegen generaal Franciso Franco y Bahamonde (1892-1975) en diens troepen. Dat monster zou vier decennia het land Spanje en vooral de bewoners ervan in een ijzeren greep houden en zich profileren als een beul van het ergst denkbare kaliber.

Gratis voorstellingen

Gedurende dit tweede weekeinde van december 2010 zal in de Anton Philipszaal van Den Haag tweemaal een uitvoering worden verzorgd van het muziekdrama Rage d'Amours van de Nederlandse componist Rob Zuidam, over de wel zeer fanatieke passie die Johanna van Castlië (1479-1555) koesterde voor haar wederhelft Philips van Oostenrijk — zoon van Keizer Maximiliaan — die een jaar voor zijn latere gade werd geboren, maar bijna een halve eeuw eerder dan de liefhebbende echtgenote het tijdelijke voor het eeuwige ruilde, hetgeen voor Johanna dermate onaanvaardbaar was, dat zij diens stoffelijke resten in een lijkkist meezeulde en zich dermate necrofiel-in-letterlijke-zin steeds maar weer met hem inliet, dat ze de bijnaam Juana la Loca verwierf (Johanna de Waanzinnige). Hoewel zich dat vijf eeuwen geleden heeft afgespeeld, is de thematiek dermate 'zinnenprikkelend' dat kunstenaars uit diverse disciplines zich daar tot in onze eeuw mee hebben 'ingelaten'.

Première in 2003

Hierboven is de impressie afgebeeld die de Spaanse schilder Francisco Pradilla Ortiz (1848-1921) in 1877 in een kleurrijk tafereel heeft overgezet.
Componist Rob Zuidam heeft zich eveneens ontfermd over deze thematiek door omzetting in klanken met teksten uit een libretto dat eveneens uit de koker van de componist afkomstig is.

De opdracht ervoor ontving hij van het Boston Symphony Orchestra. In augustus 2003 is de opera in première gegaan tijdens het Tanglewood Festival in 2003. Twee jaar daarna volgde de Europese première tijdens het Holland Festival. 

Dag in de Branding

In het kader van het Festival Nieuwe Muziek dat als Dag in de Branding gedurende dit weekeinde voor de achttiende keer in Den Haag zal worden gehouden, wordt — zowel op zaterdagmiddag 11 december alsook op zondag 12 december, beide keren om 15:00 uur — deze opera voorgesteld in de Anton Philipszaal te Den Haag. 

Op zondag 12 december wordt dan tevens de Kees van Baaren Prijs van de Gemeente Den Haag aan componist Rob Zuidam overhandigd. Deze prijs is hem toegekend voor dit muziekdrama.
Tijdens dat weekeinde worden nog andere optredens in het kader van dit Festival van de Johan Wagenaar Stichting gerealiseerd. Voor meer informatie daarover kan men terecht op de website van het Festival.

In 1998 werd door vissers voor de kust van het Indonesische eiland Billiton een Arabisch schip uit de negende eeuw gevonden. Aan boord werd zowel goud alsook zilver gevonden, alsmede heel wat Chinees keramiek. Dat laatste had deels boeddhistische alsook islamitische motieven. Daarmee wordt het bewijs geleverd dat er in de bewuste periode maritieme handel werd gedreven tussen de Arabische wereld en China.
Deze VS-documentaire uit 2009 van Francis Smith, waarin de feiten dienaangaande adequaat op een rijtje zijn gezet — Schatsuche auf Sinbads Spuren — zal in HD-kwaliteit, op het beeldformaat 16:9, op zaterdag 11 december  tussen 20:15 uur en 21:05 uur  worden uitgezonden door Arte-televisie. Deze maand volgen nog twee herhalingen: de eerste op woensdag 15 december, in de vroege ochtend vanaf 05:00 uur; de tweede vlak voor het einde van dit jaar: op dinsdag 28 december, 's ochtends om 09:55 uur.

Aangezien het op 8 december dit jaar exact drie decennia geleden is dat de voormalige Beatle John Lennon, toen veertig jaar oud, in de Verenigde Staten werd vermoord, presenteert BBC Four Television op deze woensdag twee programma's over deze zanger en strijder voor de wereldvrede. Het drama voltrok zich voor de ingang van het Dakota-gebouw in New York waarin zich het appartement van John Lennon on Yoko Ono bevond.

Als eerste wordt, tussen 23:00 uur op woensdagavond en 00:25 uur op donderdag 9 december— onze tijd!—, de televisiefilm Lennon naked uitgezonden. Deze Britse productie van Edmund Couldhard is een biografisch drama over de Beatle en, vanzelfsprekend zijn wederhelft Yoko Ono. We zien onder meer C. Eccleston.

Direct in aansluiting wordt een bijdrage vertoond, die inmiddels tien jaar oud is, en waarin Yoko Ono de presentatie van een gebeurtenis op zich neemt — ter gelegenheid van de zestigste geboortedag van haar man —, die als televisieuitzending de titel TOP2 John Lennon special draagt. Deze bijdrage van BBC Four neemt dertig minuten in beslag.

Op maandag 6 december begint Arte-televisie 's middags, vanaf 16:50 uur met de uitzending van het eerste deel uit een serie van vijf Franse documentaires, die Michel Noll heeft gerealiseerd in 2009, en welke zullen worden uitgezonden in HD-kwaliteit ophet beeldofrmaat 16:9. Daarin ons een kijkje wordt gegund in het leven aan de oevers van de langste rivier van China: de Mekong, die vier en een half duizend kilometer lang is.

Im Strom der Zeit luidt de titel van de eerste aflevering, die goed veertig minuten duurt. Dat geldt eveneens voor de vier overige delen, die alle op de resterende werkdagen van deze week zullen worden vertoond, steeds om dezelfde tijd: tussen 16:50 uur en 17:35 uur.

De reeks wordt herhaald in de week van maandag 13 december, steeds om 09:15 uur in de ochtend.

Raamvertelling uit Hauffs eerste Sprookjesalmanak

Dat zijn de acteur Rolf Boysen (geboren 1920), Hans Paetsch (1909-2002), en de film- en toneelspeler Uwe Friedrichsen (geboren 1934). Het zal daarbij — in ieder geval voor een deel — om oudere opnamen gaan, hetgeen overigens in dit programma geen bijzonderheid is.

Die Karawane is een raamvertelling uit de Märchen-Almanach auf das Jahr 1826 für Söhne und Töchter gebildeter Stände (1825). Ook voor de beide daarop volgende jaren heeft Hauff zo'n Märchenalmanach met rijke inhoud gecreëerd.

In de nieuwste aflevering van het BBC Radio 3-programma Discovering music wordt op zondag 5 december, tussen 18:00 uur en 19:30 uur onderzocht in hoeverre de Duitse auteur Ernst Theodor Amadeus Hoffmann (1776-1822)  invloed heeft uitgeoefend op het ballet La casse-noisettes uit 1892 van Pjotr Iljitsj Tsjajkovski (1840-1893). Hoffmann is eveneens werkzaam geweest als muziekcriticus en daarnaast ook als componist. Van zijn werken in die hoedanigheid wilde echter niemand iets weten. In Bamberg zou hij in 1808 theaterdirecteur worden. Voor dat instituut gevestigd aan de Schillerplatz in die stad, staat een bronzen beeld, dat u hiernaast ziet.

Zoals veelal in het programma Discovering music worden hand- en spandiensten verricht door het BBC Concert Orchestra.

Voor de derde achtereenvolgende zondag zendt het tweede Nederlandstalige, Belgische televisienet Canvas op 5 december een aflevering uit van de zesdelige programmareeks Paper trails. Daarin stelt Hendrik Willemyns — van wie wordt gezegd dat hij bekendheid geniet als lid van de band Arsenal — een documentaire voor waarin nader wordt ingegaan op meesterwerken uit de wereldliteratuur. Al dies zes films zijn opgenomen op locaties waar de verhalen zich afspelen, respectievelijk waar de boeken zijn ontstaan.

De Franse schrijver Jean- Baptiste Louvet de Couvray.

Een populair muziekdrama

Het NTR-programma Opera live — dat tijdens de meeste zaterdagen van het jaar  vroeg in de avond via Radio 4 te ontvangen is — biedt op 4 december vanaf 19:02 uur een uitvoering van het relatief weinig gespeelde muziekdrama Lodoïska uit 1791, van de Italiaanse componist Luigi Cherubini (1760-1842). In de versie die dan te beluisteren valt, wordt de instrumentale begeleiding verzorgd door le Cercle de l'Harmonie et des Élémets, onder leiding van Jérémie Rhorer. 

De rol van Lodoïska wordt vertolkt door Nathalie Manfrino; Sébastien Guèze is Graaf Floresk, het personage van Titzikan wordt ingevuld door Philippe Do. Armando Noguera kruipt in de huid van Dourlinski, en Varbel wordt gespeeld door Yves Pruvot. Dat zijn de voornaamste figuren en hun vertolkers; er doen nog flink wat meer mee.

Lodoïska is de titel van enkele opera's van diverse componisten. Die van Cherubini is gebaseerd op de tekst van Claude François Filette-Loreaux, naar de roman-herinneringen in drie delen, Les amours du Chevalier de Faublas, uit de jaren 1787-1790 van Jean-Baptiste Louvet de Couvray (1760-1797).

De eerste uitvoering werd gerealiseerd op 21 juli 1791 in het Théâtre Feydeau te Parijs.

In navolging van zijn vader Johann Sebastian Bach (1685-1750) heeft diens oudste zoon Wihelm Friedemann (1710-1784) eveneens cantates gecomponeerd. Op zondag 5 december kunt u daarvan een en ander beluisteren in een concertregistratie die zal worden uitgezonden door Arte-televisie, op het — voor klassieke muziek via die zender op de bewuste 'gewijde dag' van de week — gebruikelijke tijdstip: tussen 19:15 uur en 20:00 uur.

De uitvoerenden van deze 'andere Bach-muziek' zijn het instrumentaal ensemble dat bekendheid geniet als het Münchner Barockorchester L'arpa festante en het Bachchor Mainz, onder leiding va Rolf Otto. Vier vocale solisten zorgen daarbij voor het benodigde ietwat meer solistisch geprononceerde stemmenmateriaal: Dorothee Mields, Gerhold Romberger, Georg Poplutz, en Klaus Mertens.Een herhaling van het programma zal worden uitgezonden op vrijdag 10 december, 's ochtends vanaf 06:00 uur. Zes dagen later, op donderdag 16 december volgt een tweede herhaling, om dezelfde tijd, bij het krieken van een winterdag.  
Zie tevens onze bijdrage van 22 november op onze zustersite Muziek en mensen.

Tosca
Donderdag 2 december  en vrijdag 3 december wordt de focus van enkele Britse ether-media weer eens nadrukkelijk gericht op de Italiaanse componist Giacomo Puccini — geboren in december 1858; overleden in november 1924, en derhalve voor menigeen (meer dan) voldoende aanleiding om maar weer eens te gaan herdenken. Deze week doen Britse media dat.

Het begint op donderdag 2 december, 's middags om 15:00 uur in het programma Afternoon on 3 van de radiozender BBC Radio 3. Dan wordt weer één van de vele inhoudelijke draken uit de koker van deze mooie-klanken-meester de ether ingestuurd: Tosca. De kwaliteit die de meeste zijner in muziek omgezette tragedies op de bühne kunnen krijgen, is afhankelijk van vooral de vocale prestaties, in eerste instantie die der vrouwen.
De versie die u op genoemde middag kunt beluisteren, is er een van de Chicago Opera: koor en orkest, ondersteund door vocale solisten, onder leiding van Andrew Davis.

Opera Italia 

Tosca vormt tevens één van de vijf onderdelen van de aflevering van het programma Opera Italia dat te horen en te zien zal zijn op vrijdag 3 december door de Britse zendgemachtigde BBC Four-TV. De aflevering in kwestie zal worden uitgezonden tussen 20:30 uur en 21:30 uur. Deze draagt de titel The triumph of Puccini.
In dat uur wordt aandacht besteed aan de vijf meest populaire muziekdrama's van genoemde Italiaan. Naast Tosca, uit 1900, gaat het om La Bohème (1896), Madame Butterfly (1904), Gianni Schicchi (1918) en Turandot (1926).
De jaartallen wijzen op die waarin de eerste publieke vertoning van de werken in kwestie werd gerealiseerd.

Een universum zonder God?

Het tweede Duitse publieke televisienet (ZDF) presenteert ongeveer tien keer per jaar, op een zondag laat op de avond, respectievelijk vroeg in de nacht, een aflevering van het maatschappelijk-wijsgerige programma Das Philosophische Quartett met de twee gastheren Rüdiger Safranski (geboren 1945) en Peter Sloterdijk (geboren 1947). 

Twee gasten zullen zich bij hen voegen, en zij zullen over en weer worden ondervraagd over vooral één thema op hetwelk zij — al dan niet ten rechte — geacht worden deskundig te zijn.
De uitzending die — als alles volgens de planning verloopt — nog net op zondag 28 november zal beginnen: vijf minuten voor middernacht en zal eindigen om 00:55 uur — heeft als thema Universum ohne Gott?
  
Friedrich Nietzsche en Stephen Hawking
Het is inmiddels alweer meer dan een eeuw geleden dat de Duitse denker, duider en dichter Friedrich Nietzsche (1844-1900) verklaarde dat God dood zou zijn (gegaan). Daartegenover komt de internationaal vermaarde astrofysicus Stephen Hawking met een nieuw boek op de markt waarin hij stelt dat God nooit heeft bestaan.

De beide gasten zijn Gero von Randow, geboren in 1953, publicist en redacteur van de Wochenzeitung Die Zeit, en Friedrich Wilhelm Graf, protestants theoloog en hoogleraar Systematische Theologie en Ethiek; geboren in 1948.

Hoewel Hawking een internationaal gezaghebbende wetenschapper is, zou het er wel eens op kunnen uitdraaien — in de dagelijkse praktijk althans — dat er meer gezag wordt toegekend aan de stelling van Friedrich Nietzsche. Gezien het gedrag van bijna alle regeringen in onze Oude Wereld, kun je zoiets ook best billijken.

Zondag 28 november — 's middags tussen 13:00 uur en14:00 uur — wordt op de televisiezender Nederand 2, in de reeks NTR Podium de documentaire Twee mannen en een orkest uitgezonden.
Hoe moeilijk het wellicht op het eerste gezicht ook moge lijken, het is inmiddels alweer bijna drie decennia geleden dat blokfluitist Frans Brüggen het Orkest van de Achttiende Eeuw heeft opgericht, uit onvrede over de toen gehanteerde uitvoeringspraktijk(en), en de daaraan verbonden wens muziek uit de achttiende en die van de vroege negentiende eeuw te spelen zoals de componisten zich dat hadden voorgesteld.

Frans Brüggen is erin geslaagd om uit drieëntwintig landen topmusici bijeen te brengen, en hij wordt daarom — evenals zijn directeur Sieuwert Verster, die tevens zijn vriend is — door die kunstenaars op handen gedragen, aangezien men beseft dat zonder deze twee mannen het ensemble niet zou bestaan.

De documentaire zal worden voorafgegaan door een portret van de tenor Henk Neven.

Een herhaling van het geheel is te zien en te horen, op dezelfde zender, in de nacht van maandag 29 op dinsdag 30 november, tussen 23:55 uur op maandag en 00:45 uur op dinsdag in alle vroegte.

Don PasqualeOp zaterdag 27 november wordt in Nederland en in  België vrijwel gelijktijdig een opera van Gaetano Donizetti (1797-1848) de ether in gestuurd. Beide echter zonder beelden, aangezien het om radiozenders gaat die verantwoordelijk zijn voor de verspreiding. Voor een groot gedeelte overlappen deze producties elkaar.

De eerste van de twee muziekdrama's begint om 19:02 uur op Neerlands Radio 4, in het programma Opera live van de NTR. Het betreft een uitvoering van Don Pasquale uit 1843. Deze wordt gerealiseerd door de Nationale Reisopera.
Te horen zijn Carmelo Corrado Caruso — nomen est omen — als Don Pasquale; Tuomas Katfala als Ernesto Zhang Huiyung als Norma; Quirijn de Lange is Dr. Malatesta. Het Orkest van het Oosten en het koor van de Nationale Reisopera staan onder leiding van Jeremy Carnall.

Lucrezia Borgia

Ongeveer zestig minuten na de aanvang van de uitzending via de Nederlandse radio begint de Nederlandstalige, Belgische radiozender Klara, in het operaprogramma Scala, met de uitzending van Lucrezia Borgia, eveneens van Donzetti, voor het eerst uitgevoerd in 1833.

De versie die u van dat muziekdrama te horen krijgt, is een productie van de Wiener Staatsoper. Friedrich Haider heeft daar de muzikale leiding.