Wildwestopera

Eén van de vier muziekdrama's die tijdens het bijna compleet achter ons liggende jaar bij De Nederlands Opera in première zijn gegaan, is La Fanciulla del West uit 1910 van Giacomo Puccini (1858-1924). De uitzending ervan via de beeldbuis thuis zal aanstaande zondag, 26 december worden gerealiseerd door het digitale cultuurkanaal Cultura 24, 's avonds tussen 21:00 uur en middernacht. Voorafgaande aan de ouverture van het opus in kwestie wordt er een inleiding gepresenteerd met beelden van de repetities en interviews.

Terecht heeft de Italiaanse bariton Lucio Gallo de muziek van dit drama gekwalificeerd als Puccini's jazz. Inderdaad is er sprake van een veel ritmischer en — in het kader van Puccini's overige oeuvre — gewaagdere aanpak, vooral ten opzichte van twee andere muziekdrama's, waarvan het éne aan Het meisje uit het Westen is voorafgegaan: Madama Butterfly (1904) en de laatste van diens opera's, Turandot. Dat drama is in 1926 in première gegaan, hetgeen betekent dat de componist die gebeurtenis niet meer heeft meegemaakt.

Parafernalia

Minnie, een engelachtige barvrouw ergens in het wilde Westen, raakt tot over haar oren verliefd op een bandiet. Dat feit zet de verhoudingen met vrijwel alle andere mannelijke bezoekers van de bar (on)behoorlijk op scherp, aangezien velen van hen eveeens naar Minnie's hand dingen.

In de voornaamste rollen horen en zien we Eva-Maria Westbroek die de laatste tijd een wel heel prominente rol is gaan spelen op de internationale operabühne. Naast haar zingen en spelen Zoran Todorovich en de reeds genoemde Lucio Gallo. Carlo Rizzi leidt het Nederlands Philharmonisch Orkest.

Dit muziekdrama in drie bedrijven is gerealiseerd aan de hand van een libretto van Guelfo Civinini (1873-1954) en Carlo Zangarini (1874-1943), gebaseerd op het toneelstuk The girl of the golden west uit 1905 van David Belasco (1859-1931).

Achtergronden

Op 10 december 1910 werd deze opera voor het eerst opgevoerd: in de Metropolitan Opera te New York, onder leiding van Arturo Toscanini (1867-1951), met vocale medewerking van Enrico Caruso (1873-1921), met Pasquale Amato (1878-1942) en Emmy Destinn (1878-1930).

In 1911 werd het stuk in Rome gespeeld,en in 1913 werd er een Duitse versue van voorgesteld in het Deutsche Opernhaus Berlin. In de beginjaren werd de rol door grootheden als Maria Jeritza (1887-1982) gezongen, en later, na de Tweede Wereldoorlog, zijn we daarin protagonistes van de internationale operabühne tegengekomen zoals Renata Tebaldi (1922-2004), Magda Olivero — die op 25 maart van dit jaar haar eeuw op de aardbodem heeft volgemaakt —, Olivia Stapp (geb. 1940) en Carol Neblett (geb. 1946). En aan het eind van het eerste decennium van de een en twintigste eeuw is Eva-Maria Westbroek de grote ster.

In de dagboek aantekeningen van Thomas Mann heeft de schrijver op 23 december 1954 vastgehouden dat zijn kleinzoon Frido (geb. 1940) hem had toevertrouwd dat hij opa's roman Königliche Hoheit had gelezen en begrepen. Daarop besloot opa om die kleinzoon als kerstgeschenk een exemplaar van Buddenbrooks te geven. [1] Al eerder had die jongen van Katia en Thomas Mann — bij wie hij een groot deel van zijn jeugd opgroeide — zowel de drie musketiers alsook De laatste dagen van Pompeï ten geschenke gekregen. Hij was de lievelings kleinzoon van opa Mann.

Donderdag 23 december biedt Arte-televisie vanaf 23:15 uur tot direct na middernacht, om 00:05 uur op dan alweer vrijdag 24 december, een documentaire getiteld Polaroid — Magische Momente, over niet alleen de techniek van die benodigd is om een polaroid-camera te laten functioneren volgens de daarvoor geldende regelen der kunst, maar daarnaast confronteert die documentaire de kijkers met de geschiedenis van het fenomeen in het kader van de beeldende kunsten.
Binnen dat verloop van de ontwikkeling van Polaroid komen de makers van film opdraven met de veelbesproken New Yorkse kunstenaar Andy Warhol (1928-1987) en Ansel Adams (1902-1984). 

Claudio Monteverdi (1567-1643).  Portret uit 1640, geschilderd door  Bernard Strozzi (1581-1644).

In het muziekprogramma Performance on 3 van de Britse radiozender BBC Radio 3 wordt op woensdag 22 december, tussen 20:30 uur en 22:15 uur, een herhaling uitgezonden van een van de concerten die de afgelopen zomer zijn gegeven in het kader van de reeks BBC Proms 2010 in de Royal Albert Hall te Londen.

U kunt luisteren naar de Vespers van Claudio Monteverdi (1567-1643). Deze kunst-uitingen vallen onder het opschrift kerkelijke muziek, en daarbij zal het gaan om de Vespro della beata Vergine, oftewel de Mariavespers, welke zijn gecomponeerd in de jaren 1607-1610 en in laatstgenoemd jaar gepubliceerd. 

De uitvoerenden zijn de English Baroque Soloists onder leiding van John Eliot Gardiner, met medewerking van het Monteverdi Choir.

Duitse liederen

De uiterlijk knappe, in meer dan één opzicht uitermate aantrekkelijke, Duitse zanger Jonas Kaufmann — u weet we, zo'n type dat een zodanige erotisch charisma heeft dat hij aantrekkelijk is voor grote groepen vertegenwoordigers tussen de acht en tachtig jaar, van beide seksen en die daar tussenin — heeft bij tal van gelegenheden laten horen en zien dat hij zich uitstekend kan inleven in de figuren die hij — bij voorbeeld in muziekdrama's — moet uitbeelden.

Een Don José in Bizets Carmen — die ik een halve eeuw geleden voor het eerst op de planken heb gezien — heb ik nooit eerder zo nadrukkelijk erotisch uitgebeeld gezien als in de Covent Garden-versie van enige jaren geleden, met deze zanger.

Via Arte-tv

Deze, thans als bijna geen andere tenor van zijn generatie omjubelde, zanger is vroeg in de avond van zondag 19 december te zien in een door Thorben Schmidt gefilmd optreden met het Münchner Rundfunkorchester onder leiding van Michael Güttler dat Arte-televisie vroeg in de avond, tussen 19:15 uur en 20:00 uur, het gebruikelijke tijdstip voor deze soort muziekprogramma's, zal uitzenden onder de titel Sehnsucht — Jonas Kaufmann singt deutsche Arien, een soort Herenleed van de klassieke muziek.

Deze film zalde komende weken tweemaal worden herhaald: eerst op vrijdag 24 december, 's ochtends vanaf 06:00 uur en dan een goede week later, op dinsdag 4 januari 2011, eveneens 's ochtends vanaf 06:00 uur.

Op zaterdag 18 december wordt, via een directe verbinding met de Metropolitan Opera in New York, de opera Don Carlos uit 1867 van Giuseppe Verdi uitgezonden door de Britse zender BBC Radio 3; vanaf 18:30 uur onze tijd in het programma Opera on 3, en door onze eigen Radio 4; vanaf 19:02 uur in het NTR-programma Opera live. Dirigent is Yannick Nezet-Seguin. Vocale solisten zijn onder anderen Yonghoon Lee (Don Carlos), Marina Poplavskaya (Elisabeth), Simon Keenlyside (Rodrigo) en Eric Halverson (Grootinquisiteur).
Meer over deze opera is te vinden in een artikel op deze website, van 7 februari 2008. Toen eveneens naar aanleiding van een rechtstreekse verbinding via radiozenders, maar toen uit de Scala in Milaan.

Een der tien kosmonauten van drie decennia geleden doet zijn verhaal.

Arte-televisie presenteert op vrijdag 17 december — tussen 22:30 uur en 23:55 uur — de documentaire Fliegerkosmonauten over tien kosmonauten — uit elke socialistische broederstaat één — die allen zo'n drie decennia geleden in de toenmalige Sovjetunie de ruimte ingestuurd werden, onder meer om daarmee aan te tonen tot welke groot(s)heid het communisme van die wereldmacht in staat bleek.

Momenteel worden in Praag opnamen gemaakt voor één van de duurste Europese televisieproducties ooit. Daarbij gaat het om een coproductie van diverse film- en televisie-instellingen, over het laatste decennium van de vijftiende eeuw in Italië. 
Het eindproduct dat als serie door tal van tv-zenders in 2011 zal worden gepresenteerd, draagt de korte maar krachtige titel Borgia.

Regisseur is Oliver Hirschbiegel, die internationaal grote bekendheid heeft verworven met zijn 'Hitler-film' Der Untergang. De serie zal als een Engelstalig product op de markt komen met als producent Tom Fontana, die tevens als auteur optreedt. Fontana kreeg onder meer bekendheid met de Amerikaanse misdaadserie Homicide, die door NBC is uitgezonden.

Thomas Bellut, programmadirecteur van het tweede publieke Duitse televisienet (ZDF), dat als coproducent optreedt, belooft dat deze serie een hoogtepunt van het televisiejaar 2011 zal blijken.
Hopelijk gaat het ZDF niet over tot nasynchroniseren alvorens tot uitzending over te gaan. Gebeurt dat wel dan kunt u uw tijd beter besteden aan iets nuttigs en vooral on-mofs.

Marcel Proust (1871-1922)

In het programma Hörspiel van de Duitse regionale radiozender NDR Kultur wordt op woensdag 15 december — tussen 20:00 uur en 21:25 uur — de eerste aflevering van een driedelig hoorspel uitgezonden. Daarbij gaat het om ErinnerungsWelten, gebaseerd op de lijvige roman À la recherche du temps perdu, geschreven in de jaren 1909-1922 door Marcel Proust (1871-1922). De twee volgende afleveringen worden op woensdag 22 december en woensdag 29 december om dezelfde tijd uitgezonden.

Documentaire

Op maandag 13 december, 's avonds laat, om 23:45 uur, start Arte-televisie een documentaire over de tamelijk omstreden Franse auteur Jean Genet (1910-1976), die internationale faam heeft verworven — in zowel opbouwende, alsmede in afbrekende zin — door de wijze waarop hij in zijn boeken de aandacht wist te vestigen op diverse randfiguren van de maatschappij, zoals allerlei misdadigers, waarmee hij diverse aspecten van het dagelijks leven in een kritisch licht wilde stellen. Dat hij daardoor werd ervaren als iemand die de vermeende rust verstoorde, had tot gevolg dat hij vooral werd beschouwd als een lastig element in de wereld der kunsten van het Land van Marianne. Anderzijds waren er ook wel enkele non-conformisten in dat land te vinden, zoals Jean Cocteau (1889-1963). Jean-Paul Sartre (1905-1980), die zelfs de gedachte ter overweging stelde of Genet niet een heilige was, ondanks het feit dat de man een langdurige gevangenisstraf had uitgezeten wegens diverse delicten. [1]

Die J-P Sartre zelf was bij tijd en wijle eveneens een blok aan het been van zo menig Frans hoogwaardigheidsbekleder, en dat heeft er zelfs ooit toe geleid dat mevrouw Charles de Gaulle wilde dat Sartre in hechtenis zou worden genomen, hetgeen ertoe heeft geleid dat de ex-generaal en Franse president de historische woorden moet hebben uitgesproken: "Voltaire on n'arrête pas." Deze latere Nobelprijswinnaar Literatuur kende derhalve het belang van voorspraak.

Ter herdenking
De dit jaar gereedgekomen documentaire die tot 00:45 uur duurt, is van Gilles Blanchard.

Op maandag 19 december wordt de film, eveneens door Arte-tv, opnieuw uitgezonden, dan vanaf 05:00 uur in de ochtend. Op die dag zal het exact honderd jaar geleden zijn dat Jean Genet werd geboren. In de gegevens meldt Arte dat de aandacht aan deze schrijver wordt besteed in verband met zijn honderdste sterfdag, doch Genet overleed op 15 aptil 1986.

Naast de toneelstukken en het vele proza in tal van literaire vormen, heeft Genet ook een poging gedaan een boek over Rembrandt te schrijven. Zijn korte terugblik daarop [2] is in 1990 in een Nederlandse vertaling van Matthijs Bakker uitgekomen. 

__________

[1] Jean-Paul Sartre: Saint Genet, comédien et martyr (1952), in Nederlandse vertaling verschenen bij de Erven Bijleveld te Utrecht.

[2] Jean Genet: Rembrandt — wat overbleef van een in kleine, heel regelmatige vierantjes gescheurde en in deplee gemikte Rembrandt. Oorspronkelijk verschenen in 1968, NL-vertaling in 1990.

Op maandag 13 december, om middernacht, begint op de Duitse regionale televisiezender WDR (West Deutscher Rundfunk) de één uur durende documentaire 300 Juden gegen Franco, handelend over de ruim driehonderd Joden die in 1936 uit Palestina zijn vertrokken om deel te nemen aan de Spaanse burgeroorlog in een positie die gericht was tegen generaal Franciso Franco y Bahamonde (1892-1975) en diens troepen. Dat monster zou vier decennia het land Spanje en vooral de bewoners ervan in een ijzeren greep houden en zich profileren als een beul van het ergst denkbare kaliber.

Gratis voorstellingen

Gedurende dit tweede weekeinde van december 2010 zal in de Anton Philipszaal van Den Haag tweemaal een uitvoering worden verzorgd van het muziekdrama Rage d'Amours van de Nederlandse componist Rob Zuidam, over de wel zeer fanatieke passie die Johanna van Castlië (1479-1555) koesterde voor haar wederhelft Philips van Oostenrijk — zoon van Keizer Maximiliaan — die een jaar voor zijn latere gade werd geboren, maar bijna een halve eeuw eerder dan de liefhebbende echtgenote het tijdelijke voor het eeuwige ruilde, hetgeen voor Johanna dermate onaanvaardbaar was, dat zij diens stoffelijke resten in een lijkkist meezeulde en zich dermate necrofiel-in-letterlijke-zin steeds maar weer met hem inliet, dat ze de bijnaam Juana la Loca verwierf (Johanna de Waanzinnige). Hoewel zich dat vijf eeuwen geleden heeft afgespeeld, is de thematiek dermate 'zinnenprikkelend' dat kunstenaars uit diverse disciplines zich daar tot in onze eeuw mee hebben 'ingelaten'.

Première in 2003

Hierboven is de impressie afgebeeld die de Spaanse schilder Francisco Pradilla Ortiz (1848-1921) in 1877 in een kleurrijk tafereel heeft overgezet.
Componist Rob Zuidam heeft zich eveneens ontfermd over deze thematiek door omzetting in klanken met teksten uit een libretto dat eveneens uit de koker van de componist afkomstig is.

De opdracht ervoor ontving hij van het Boston Symphony Orchestra. In augustus 2003 is de opera in première gegaan tijdens het Tanglewood Festival in 2003. Twee jaar daarna volgde de Europese première tijdens het Holland Festival. 

Dag in de Branding

In het kader van het Festival Nieuwe Muziek dat als Dag in de Branding gedurende dit weekeinde voor de achttiende keer in Den Haag zal worden gehouden, wordt — zowel op zaterdagmiddag 11 december alsook op zondag 12 december, beide keren om 15:00 uur — deze opera voorgesteld in de Anton Philipszaal te Den Haag. 

Op zondag 12 december wordt dan tevens de Kees van Baaren Prijs van de Gemeente Den Haag aan componist Rob Zuidam overhandigd. Deze prijs is hem toegekend voor dit muziekdrama.
Tijdens dat weekeinde worden nog andere optredens in het kader van dit Festival van de Johan Wagenaar Stichting gerealiseerd. Voor meer informatie daarover kan men terecht op de website van het Festival.

In 1998 werd door vissers voor de kust van het Indonesische eiland Billiton een Arabisch schip uit de negende eeuw gevonden. Aan boord werd zowel goud alsook zilver gevonden, alsmede heel wat Chinees keramiek. Dat laatste had deels boeddhistische alsook islamitische motieven. Daarmee wordt het bewijs geleverd dat er in de bewuste periode maritieme handel werd gedreven tussen de Arabische wereld en China.
Deze VS-documentaire uit 2009 van Francis Smith, waarin de feiten dienaangaande adequaat op een rijtje zijn gezet — Schatsuche auf Sinbads Spuren — zal in HD-kwaliteit, op het beeldformaat 16:9, op zaterdag 11 december  tussen 20:15 uur en 21:05 uur  worden uitgezonden door Arte-televisie. Deze maand volgen nog twee herhalingen: de eerste op woensdag 15 december, in de vroege ochtend vanaf 05:00 uur; de tweede vlak voor het einde van dit jaar: op dinsdag 28 december, 's ochtends om 09:55 uur.

Aangezien het op 8 december dit jaar exact drie decennia geleden is dat de voormalige Beatle John Lennon, toen veertig jaar oud, in de Verenigde Staten werd vermoord, presenteert BBC Four Television op deze woensdag twee programma's over deze zanger en strijder voor de wereldvrede. Het drama voltrok zich voor de ingang van het Dakota-gebouw in New York waarin zich het appartement van John Lennon on Yoko Ono bevond.

Als eerste wordt, tussen 23:00 uur op woensdagavond en 00:25 uur op donderdag 9 december— onze tijd!—, de televisiefilm Lennon naked uitgezonden. Deze Britse productie van Edmund Couldhard is een biografisch drama over de Beatle en, vanzelfsprekend zijn wederhelft Yoko Ono. We zien onder meer C. Eccleston.

Direct in aansluiting wordt een bijdrage vertoond, die inmiddels tien jaar oud is, en waarin Yoko Ono de presentatie van een gebeurtenis op zich neemt — ter gelegenheid van de zestigste geboortedag van haar man —, die als televisieuitzending de titel TOP2 John Lennon special draagt. Deze bijdrage van BBC Four neemt dertig minuten in beslag.

Op maandag 6 december begint Arte-televisie 's middags, vanaf 16:50 uur met de uitzending van het eerste deel uit een serie van vijf Franse documentaires, die Michel Noll heeft gerealiseerd in 2009, en welke zullen worden uitgezonden in HD-kwaliteit ophet beeldofrmaat 16:9. Daarin ons een kijkje wordt gegund in het leven aan de oevers van de langste rivier van China: de Mekong, die vier en een half duizend kilometer lang is.

Im Strom der Zeit luidt de titel van de eerste aflevering, die goed veertig minuten duurt. Dat geldt eveneens voor de vier overige delen, die alle op de resterende werkdagen van deze week zullen worden vertoond, steeds om dezelfde tijd: tussen 16:50 uur en 17:35 uur.

De reeks wordt herhaald in de week van maandag 13 december, steeds om 09:15 uur in de ochtend.

Raamvertelling uit Hauffs eerste Sprookjesalmanak

Dat zijn de acteur Rolf Boysen (geboren 1920), Hans Paetsch (1909-2002), en de film- en toneelspeler Uwe Friedrichsen (geboren 1934). Het zal daarbij — in ieder geval voor een deel — om oudere opnamen gaan, hetgeen overigens in dit programma geen bijzonderheid is.

Die Karawane is een raamvertelling uit de Märchen-Almanach auf das Jahr 1826 für Söhne und Töchter gebildeter Stände (1825). Ook voor de beide daarop volgende jaren heeft Hauff zo'n Märchenalmanach met rijke inhoud gecreëerd.