Het is op 10 maart exact driehonderd en vijftig jaar geleden dat de latere Zonnekoning, Louis Quatorze — voor ons gewoon Lodewijk de Veertiende — definitief aan de macht is gekomen als heerser over Frankrijk. 

Nieuwe editie

Aanstaande maandagmiddag, om 14:00 uur, wordt in Utrecht — Nieuwegracht 64 — de nieuwe, en uiterlijk vernieuwde editie van de veertien cd's bevattende doos met de complete klavierwerken van Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791), gespeeld door Bart van Oort. Elf daarvan neemt hij geheel alleen voor zijn rekening, zij het dan ook samen met een fortepiano [1] van diverse bouwers of een kopie daarvan. [2] Op de cd's 12 tot en met 14 — de werken à quatre mains en die voor twee piano's — speelt Bart van Oort samen met Ursula Dütschler, die we nog kennen van Beethoven-sonates die op het label van haar moeder, Claves, verkrijgbaar zijn.

Daarbij gaat het om een heruitgave van een enige jaren geleden reeds uitgegeven serie.

Schat aan solowerken

Tijdens de presentatie zal Bart van Oort staaltjes uit die collectie van bijna vijftien uur muziek uit ruime de koker van een — ondanks diens wijdverbreide populariteit, op sommige punten nog altijd onderschat — muzikaal genie presenteren.

Als het, onder toeziend oog van de impresario Mark Doorn (DaPonte), net zo verloopt als verleden week in Groningen [3] zal de gebeurtenis een aangenaam verpozen worden, met niet-alledaagse informatie; aangenaam in de meest activerende zin van het woord. En dat we zulks hier met zoveel aplomb durven beweren, komt alleen maar omdat we Bart van Oort al eens vaker hebben gehoord: direct en via die nieuwerwetse media.  Derhalve adviseren wij een iegelijk die van Mozart houdt, en in de buurt van Utrecht is, of komt, en allen die zich laten leiden door een imperatief: "Komt allen tezamen, jubelend van vreugde." Deze keer overigens in Utrecht.

__________

MOZART — Complete keyboard works. 14 cd's met tekstboekje. Bart van Oort, fortepiano; m.m.v.Ursula Dütschler. BRILLIANT Classics 94198.

__________

[1] Ons standaard-woordenboek, Van Dale, is in de definitie van fortepiano nogal summier: piano. 
En hoewel Van Dale 'slechts' een woordenboek is en niet een uitgebreid lexicon, is mij dat ietwat te summier. Bij de bespreking achteraf zullen we dan wel nader ingaan op de overeenkomsten en de verschillen als we ook de instrumenten zelf aan een nader luisteronderzoek zullen hebben onderworpen.

[2] Over die verschillende instrumenten kunt u later in deze rubriek naders lezen. We zullen dat dan hier met een link naar de betreffende bijdrage aangeven.

[3] Toen presenteerde diezelfde Mark Doorn van DaPonte het pianoduo Lestari Scholtes / Gwylim Janssens voor veertig uitermate enthousiaste luisteraars.

Ludo Geloen, veelzijdig musicus in België, speelt eigen arrangementen van  Ravel-composities te Le Touquet-Paris-Plage.

Composities omgewerkt

Naar aanleiding van onze berichtgeving met betrekking tot het concert dat organist erwin Wiersinga aanstaande zondag in de middag vanaf 16:00 uur zal geven in De Fontein, een kerk aan de Eikenlaan in Groningen, op een instrument uit de werkplaats van orgelbouwer Mense Ruiter, kregen we een reactie van Ludo Geloen uit België, die onder meer organist, beiaardier en componist is. Hij wil graag weten welk arrangement van welke compositie van Ravel wordt uitgevoerd. Ons is daarvan nu nog geen titel bekend, maar na het concert zondagmiddag zullen we meer weten.

Nog altijd nieuwe muziek 

Toen de internationaal bekende muziekcriticus Hans Heinz Stuckenschmidt (1901-1988) afscheid had genomen van zijn dagelijks beroep en de daaruit voortvloeiende werkzaamheden, had hij een lang gesprek in de ZDF-reeks Zeugen des Jahrhunderts. Daarin werd hem onder meer gevraagd naar een blik vooruit in de directe toekomst van het Duitse muziekleven. Wie zouden daar de toon aangeven? 

Stuckenschmidt zei te verwachten, en zich daarbij zeker te zijn, dat de componisten Aribert Reimann (geb. 4 maart 1936) en Wolfgang Rihm (geb. 1952) degenen zouden zijn die over ruim voldoende kwaliteiten zouden beschikken om die positie van doorslaggevende betekenis in dat muziekleven te bekleden. Die voorspelling zou uitkomen en tot op de huidige dag, in het tweede decennium van de éénentwintigste eeuw, aanhouden. Op vrijdag 4 maart is het drie kwart eeuw geleden dat Aribert Reimann ter wereld is gekomen en dat feit wordt herdacht in het programma Neue Musik van de Duitse regionale radiozender NDR Kultur, en wel in de aflevering van woensdag 2 maart, welke tussen 21:00 uur en 22:00 uur zal worden uitgezonden, met de tamelijk lange titel: Neue Musik im Norden — Ein jung gebliebener Grandseigneur — Aribert Reimann zum 75. Geburtstag.

Muziek-Nobelprijs

Deze componist werd op waarde geschat, letterlijk en figuurlijk, toen hem verleden jaar de Siemens-Prijs werd toegekend, die de bijnaam Muziek-Nobelprijs draagt en waaraan een prijskaartje hangt van tweehonder duizend euro. In mei 2010 werd deze onderscheiding aan de componost uitgereikt. De Ernst von Siemens Musikstiftung heeft deze prijs eerder uitgereikt aan illustere componisten uit binnen- en buitenland.

(wordt vervolgd)

Op de eerste dag van de derde maand van het jaar 2011 — dinsdag 1 maart, tussen 21:10 uur en 22:05 uur, om precies te zijn — presenteert Canvas, het tweede Belgische, Nederlandstalige televisienet de documentaire Hitler's war on America. 

Daarin wordt teruggekeken op de begintijd van de Tweede Wereldoorlog toen Adolf Hitler — de totaal-generaal gestoorde leider van het nationaal-socialistische on-wezen dat zware, en lange tijd aanhoudende, schaduwen over geheel Europa heeft geworpen — en diens directe omgeving bezig met strategische plannen voor een aanval op de Verenigde Staten van Amerika. Toen werden aan Mofse zijde plannen geopperd om Duitse piloten in te zetten die hun toestellen dan tegen de wolkenkrabbers van Manhattan te pletter zouden moeten laten vliegen.

Het heeft zes decennia geduurd voordat een dergelijk plan werd verwezenlijkt, en onmiddelijk werd toegeschreven aan moslim-terroristen, maar het is nog steeds niet geheel duidelijk of en hoe de VS-regering daar op duistere wijze zelf bij was betrokken. Er zijn, nog altijd, teveel onduidelijkheden. Het gebeurde wel tijdens het bewind van een massamoordenaar en extremistische terrorist die het Witte Huis bevolkte.

Op dinsdag 22 februari zendt de Avro, via Nederland 2, tussen 23:00uur en 23:55 uur, een aflevering van de programmareeks Close up uit met als titel Renoir, het impressionisme voorbij.

Het is dezer dagen 170 jaar geleden dat de Franse impressionistische schilder Auguste Renoir werd geboren. Hij werd 78 jaar oud. En hoewel de meesten van ons hem uitsluitend kennen van zijn impressionistische stukken, heeft hij die periode binnen zijn oeuvre op een gegeven moment de rug toegekeerd, waarna mij zich meer heeft georiënteerd op de grootmeesters van weleer: Titiaan (1487-1576), Peter Paul Rubens (1577-1640) en Velasquez (1599-1660).

Alle geledingen van de maatschappij hadden Renoirs interesse. Zo heeft hij zich laten inspireren door wasmeisjes aan de ene kant, door mensenkoppen anderzijds en door hetgeen in de wereld van het theater en de uivoerende kunsten gebeurde.

De vrouw met de gitaar, zoals hierboven afgebeeld, is daarvan een prominent voorbeeld. Op een muzieksite past zo'n afbeelding, althans volgens ons, uitstekend, niet in de laatste plaats omdat hier een muziekinstrument wordt getoond met de bijbehorende bespeelster.

Dat geldt tevens voor de vrouw die haar piano bespeelt, van welk schilderij u een afbeelding kunt vinden op onze zustersite Muziek en mensen. Op andere, eveneens aan deze site gelieerde elektronische publicaties kunt u twee keer een zelfportret van de schilder in kwestie vinden: allereerst één uit 1879, in een bijdrage op Tempel der Beeldende Kunsten van heden; een tweede afbeelding in dezelfde categorie is opgenomen in een artikel op onze site Rondom beeldende kunsten.

Drama Woyzeck als hoorspel

In het theater- annex hoorspel-programma Drama on 3 dat, in principe elke zondagavond via de Britse zender BBC Radio 3, vanaf 21:00 uur onze tijd, wordt uitgezonden, is de titel van de aflevering van zondag 20 februari Woyzeck, verwijzend naar het onvoltooide drama uit 1736 van de wel zeer jong gestorven Duitse schrijver Georg Büchner (1813-1837).

Muziek van twee componisten

In aansluiting daarop wordt, tussen 22:00 uur en 22:30 uur — in een muziekprogramma van dezelfde zender, dat deze keer de titel draagt Music for Büchner, dat te beluisteren valt tussen 22:00 uur tot 22:30 uur — werk uitgezonden, dat rechtstreeks met drama's van deze geniale auteur te maken hebben.

Dantons Tod

Geopend wordt dat programma met een Fragment uit de opera Wozzeck, gecomponeerd in de jaren 1917/22, en voor het eerst uitgevoerd in 1925, van Alban Berg (1865-1935). Vervolgens wordt een suite gespeeld uit Dantons Tod uit 1947 (revisie 1955) van de Oostenrijkse componist Gottfried von Einem (1918-1996).

Componist, pianist en muziek- pedagoog Friedrich Kalkbrenner.

Vierde Pianoconcert uit 1835

Op deze muzieksite, noch op één van mijn vele binnen- en buitenlandse cultuur-websites is de Duitse musicus Friedrich Kalkbrenner (1785-1849) ooit aan bod gekomen, ondanks het relatief grote oeuvre dat hij als componist heeft nagelaten, en ik zelfs enige van zijn werken ken. Die omvang blijkt onder meer uit het opusnummer — 127 — dat bij Kalkbrenners Concert nr. 4 voor piano en orkest, in As-groot uit 1835, hoort.
Genoemde compositie zal worden uitgevoerd in het programma Musica dat op zaterdag 19 februari zal worden voorgsteld door de regionale Duitse radiozender NDR Kultur.

U kunt zich bij die gelegenheid laten meevoeren door pianist annex dirigent Howard Shelley, die voor de presentatie niet alleen een vleugel ter beschikking heeft, maar tevens een instrumentaal ensemble: het Tasmanian Symphony Orchestra.

Musicus en pedagoog

Friedrich Kalkbrenner heeft zijn leven niet alleen doorgebracht met componeren, maar tevens heeft hij de functie vervuld van pianist en muziekpedagoog. Naast zijn verdiensten in bovengenoemde sectoren van het muziekleven heeft hij een prestatie geleverd waardoor hem voor het nageslacht eeuwige roem had moeten zijn beschoren: hij leerde zijn studenten pianospelen waarbij de daarvoor vereiste kracht niet, zoals gebruikelijk, door de onderarm moest worden gerealiseerd, maar door de hand en de vingers.

Vrijdag van Vredenburg 
In het muziekprogramma Vrijdag van Vredenburg — te beluisteren op Radio 4 tussen 20:00 uur en 23:00 uur — treedt de Radio Kamer Filharmonie op onder leiding van Philippe Herreweghe. Samen voeren zij drie composities op, waarvan twee werden gecomponeerd door grootmeesters der muziek uit het begin van de negentiende eeuw. Allereerst klinkt het Celloconcert in a kleine terts, opus 129. uit 1850 van Robert Schumann (1810-1856), met solistische medewerking van Steven Isserlis.

Documentaire op Cultura 24

De komende dagen is op het digitale televisienet Cultura 24, in ieder geval tweemaal, een herhaling te zien van de documentaire L'ami hollandais, Jef Last en André Gide. Het gaat daarbij om een bijdrage van de Tros-televisie.

De Franse auteur André Gide (1869-1951), Nobeprijswinnaar Literatuur in 1947, leerde de Nederlandse romancier Jef Last 1898-1972) kennen doordat zij een gedeelde belangstelling die zij koesterden en de bezieling die voor hen uitging van het communistische experiment in de Sovjet-Unie. Door hun kritische houding ten opzichte van diverse aspecten van de sovjet-maatschappij en de zuiveringen die daar in opdracht van Stalin plaats grepen — met als gevolg hun publicaties dienaangaande — kwamen zij zelf in levensgevaar en datheeft ertoe geleid dat beiden de Communistische Partij de rug hebben toegekeerd.

Gide's dagboeken

In Het innerlijk blauw van André Gide — een keuze uit het dagboek 1918-1939 komt diens Nederlandse vriendJef Last diverse keren voor, evenals de verantwoordelijke voor de zuiveringen in Rusland: Stalin; en tevens de vader der Russische revolutie: Lenin, alsmede talrijke andere figuren die in leven en werk van Gide een rol hebben gespeeld. De keuze en vertaling is gerealiseerd door Mirjam de Veth, die het 662 pagia's dikke boek tevens van een voorwoord heeft voorzien.

Uitzendingen
De uitzending van de documentaire in kwestie wordt herhaald op vrijdag 18 februari tussen 20:00 uur en 21:00 uur; een herhaling zal worden uitgezonden in de nacht van zondag 20 op maandag 21 februari, tussen 00:00 uur en 01:00 uur.
Eventuele verdere uitzendingen — tijdens de nachtelijke uren en overdag — zijn te vinden in de programmagegevens op de website van de zender Cultura 24.

Onzekerheden

Eens in de zoveel tijd komt er wel weer iemand op de gedachte, zich eens nader onderzoek te doen naar de omstandigheden waaronder de Russische componist Pjotr Iljitsj Tsjajkovski (1840-1893) om het leven is gekomen. Dit ondanks het feit dat we er eigenlijk wel van mochten uitgaan dat Harold C. Schonberg (1915-2003) — criticus, onder meer en voornamelijk voor de New York Times — daarover decennia geleden reeds het laatste woord had gesproken. Hij heeft, na acribisch onderzoek, de theorie opgesteld dat Tsjajkovski — in navolging van de Griekse filsoof Sokrates — door een bijzonder tribunaal zou zijn veroordeeld tot de gifbeker. Met zijn al te openlijk beleden homoseksualiteit zou hij een sterk zedenbedervende invloed uitoefenen.

Speculaties

Voor de BBC werd een documentaire vervaardigd, die is uitgezonden onder de titl Who killed Tchaikovsky? Deze wordt de komende dagen — in ieder geval drie keer — uitgezonden op de digitale televisiezender Cultura 24. Daarin wordt de vraag opgeworpen of Tsjajkovski wellicht geïnfecteerd water had gedronken — en daardoor werd besmet met cholera — of dat hij een ongeluk had gehad, dan wel had verkozen zelf een eind aan zijn leven te maken, of dat er misschien sprake was van een zeer lugubere doodsoorzaak.

Overigens is de raadselachtige dood van deze nog altijd zeer populaire Russische componist uitgebuit door schrijvers van dubieuze verhaaltjes, die op elk niveau de geringst denkbare kwaliteit missen; enkele van die verhalen zijn zelfs gebruikt voor een verfilming. De Franse romancier en essayist Dominique Fernandez (geboren 1929) heeft er een roman — Tribunal d'honneur — over geschreven. Deze is voor het eerst verschenen in 1996. De auteur slaagt erin de aandacht te boeien, doordat hij diep op de materie ingaat en laat zien dat een een misdaad van staatswege in deze zaak niet is uitgesloten. Alles te kunnen bewijzen zal heel moeilijk zijn, aangezien de archieven zijn vernietigd en de identiteit van de rechters onbekend is, waardoor de Geschiedenis het zwijgen is opgelegd.

Op drie avonden achtereen

Op woensdag 16 februari wordt deze documentaire gepresenteerd tussen 23:00 uur en middernacht; twee herhalingen volgen op de beide dagen erna: de eerste op donderdag 17 februari, vroeg in de avond, tussen 19:00 uur en 20:00 uur. Tijdens het scheiden van de markt van het avondprogramma van vrijdag 18 februari, overgaand in het nachtprogramma van zaterdag 19 februari, is de film nogmaals te zien tussen 23:10 uur en 00:11 uur.
Eventuele uitzendingen, die buiten de avonduren plaats grijpen, zijn te vinden op de website van de zender in kwestie, bij de programmagegevens.

Arte-televisie, het Frans-Duitse cultuurkanaal bij uitstek, zendt op maandag 14 februari, vanaf 22:15 uur — tot in de nacht op dinsdag 15 februari om 00:55 uur — de registratie uit van het toneelstuk Der Turm, zoals dat in september 2010 is voorgesteld aan de bezoekers van het Staatstheater Dresden. Dat drama is geschreven door de Duitser Uwe Tellkamp, naar diens roman met dezelfde titel. Tellkamp geldt als een literaire ontdekking en is mede daardoor tegenwoordig behoorlijk populair in zijn taalgebied. Hij werd in 1968 in Dresden geboren en is arts van beroep.

De muziek bij het drama  is van Thomas Hertel.

In de serie Componist van de week — die wekelijks op werkdagen, 's avonds tussen 19:30 uur en 20:00 uur,wordt uitgezonden door de Vara via Radio 4 — wordt de lading deze week echter niet geheel door d vlag gedekt, dat wil zeggen dat deze programmareeks deze week maar liefst vijf jonge componisten voorstelt: elke avond een andere. De aanleiding daartoe bestaat in het feit dat deze week de Young Composers Meeting wordt gerealiseerd.

Op maandag 14 februari is Christian Richter een half uur protgaonist in genoemd programma, dat deze keer niet aan de vaste presentator is voorbehouden; hij wordt voor deze gelegenheid vervangen door Jan Rot. Van de jonge componist is onder meer het stuk Metal Grinding Machine te horen.

Dinsdag 15 februari kunnen belangstellenden kennis nemen van een gedeelte uit het oeuve van Trevor Grahl, zoals diens Mechanical Miniatures.

Woensdag 15 februari kan men luisteren naar Am Rande, een kwintet voor piano, twee violen, altviool en cello, geschreven door Janco Verduin.

Philemon Mukarno is de vierde onder de reeks jongeren die in dit aloude, vertrouwde klassieke muziekprgramma wordt voorgesteld, onder meer met het stuk voor stem: Kamaloka.

De reeks wordt afgesloten op vrijdag 18 februari, met de enige vrouw in het gezelschap: Natalia Dominguez Rangel.Van haar wordt een Song Cycle voorgesteld.

Michail Morozov is een Russisch zakenman en aanhanger van de uiterst kwalijke Russische politicus Vladimir Poetin, die bij de meeste mensen met verstand en inzicht terecht te boek staat als gevaarlijke dictator, die een gebied met een paar honderd miljoen mensen wil onderwerpen aan zijn gezag. De psychiatriche vakliteratuur staat bol van de paktijkgevallen met betrekking tot dergelijke fenomenen, die al het andere zijn dan fenomenaal.

Over genoemde Michail Morozov kan worden gezegd dat hij het dorop Doerakovo, gelegen op honderd kilomter afstand van Moskou, in eigendom heeft.
In de documentaire met de Duitse titel Durakovo — Das Dorf der Narren vertoont de Frans-Duitse cultuurzender Arte-tv op vrijdag 11 februari een documentaire waarin die meneer Morozov onder "bijzondere voorwaarden" praat met landgenoten. Het thema daarbij is: de toekomst van Rusland.

De film is een Frans-Duitse coproductie uit 2007, van Nino Kirtadze [1], deze duurt 92 minuten, en zal worden gepresenteerd tussen 22:40 uur en 00:10 in de nacht op zaterdag 12 februari. Het gaat hierom een bijdrage van de regionale Duitse zender MDR (Mittel Deutscher Rundfunk). Deze zal worden vertoond op het beeldformaat 16:9.

Een herhaling kan men tegemoet zien op donderdag 17 februari, 's ochtends vanaf 10:45 uur.

__________

[1] Documentairemaakster Nino Kirtadze maakte in 2005 de documentaire "Eine Pipeline durch den Kaukasus; deze film werd onderscheiden met de prijs voor de beste documentaire, beschikbaar gesteld door de Europäische Filmakademie Berlin.

Aansluitend op het verhaal Die drei gerechten Kammacher en het sprookje Spiegel das Kätzchen wordt heden de drieëntwintigdelige reeks avonden met verhalen van de Zwitserse schrijver Gottfried Keller (1819-1890) [1] voortgezet met de vertelling Die sieben Aufrechten uit 1878, onderdeel van de bundel Züricher Novellen.

Deze presentatie in het programma Am Abend vorgelesen van de regionale Duitse radiozender NDR Kultur neemt in totaal zeven afleveringen in beslag: woensdag 9 februari en de beide daarop volgende twee dagen,en dan nog eens de avonden van maandag 14 februari tot en met donderdag 17 februari, ook dan steeds tussen 22:00 uur en 22:35 uur.

__________

[1] Zie ook onze bijdrage van 18 januari over deze auteur in die radio-reeks, alsmede een tweede, van 22 januari, beide op onze zustersite Tempel der Letteren. De beide links bovenin dit stukje verwijzen naar twee bijdragen op de site All art is quite useless van Rond1900.nl.

__________

Afbeelding: Gottfried Keller in 1885, gefotografeerd door Johannes Ganz (1821-1886).

Kronkels
In de programmering van het digitale televisiekanaal Geschiedenis 24 worden de komende dagen minimaal acht programma's uitgezonden met Simon Carmiggelt (1913-1987) als protagonist. In tal van die, relatief korte, programma's gaat het om een Kronkel van Vara-tv. Al die afleveringen dragen die naam omdat daarin steeds een kort verhaal uit het oeuvre van Carmiggelt wordt voorgelezen, dat uit één van zijn vele bundels afkomstig is. Deze verzamelingen in boekvorm zijn steeds keuzes uit de productie van een heel jaar aan Kronkels uit Het Parool — dus uit ongeveer 250 stukjes — en die schifting werd door de auteur zelf gerealiseerd, en zo bleven er meestal zo'n vijftig per bundel over.

Uitzendingen

De losse Kronkels en de VPRO-reeks uit 1962 zijn, voorzover het de avonduren [1] betreft, op genoemd kanaal te volgen op:

dinsdag 8 februari, tussen 21:27 uur en 21:38 uur (Nasleep)

woensdag 9 februari, tussen 21:06 uur en 21:33 uur (VPRO Kronkels uit 1962: Man van alledag)

woensdag 9 februari, tussen 23:45 uur en middernacht (Rikkie)

donderdag 10 februari, tussen 19:45 uur en 20:00 uur (Rikkie)

donderdag 10 februari, tussen 22:59 uur en 23:06 uur (Na jaren)

vrijdag 11 februari, tussen 18:59 uur en 19:06 uur (Na jaren)

Twee praatprogramma's
In de herhaling van een aflevering uit 1997 van het VPRO-praatprogramma De Plantage van Hanneke Groenteman, over kunst en cultuur, volgt — op woensdag 9 februari, tussen 21:33 uur en 22:30 uur — een gesprek met Simon Carmiggelt. 

Op vrijdag 11 februari wordt een aflevering herhaald van een ander, toen zeer spaakmakend praatprogramma: Een groot uur U van Koos Postema — in dit geval uit 1978 —, eveneens met Simon Carmiggelt.
Eigenlijk zou je de volgorde van die beide programma's verwisseld willen zien. Maar. . . . het digitale kanaal Geschiedenis 24 zendt gedurende het hele etmaal uit, en wij beperken ons hier tot het avondprogramma. Dat betekent dat in de gehele programmering dat best al eens zo zou kunnen zijn.

__________

[1] Voor eventuele herhalingen in de periode van middernacht tot ongeveer 18:00 uur raadplege men de programmagegevens op de website van de zender in kwestie.