 |
|
|
| Het geloof in het niet geloven. |
|
|
| 09-06-2007 |
 Atheïsme is het geloof in geen God. |
|
Atheïsme is het geloof in geen god. Atheïsten zelf zullen het geen ‘geloof’ noemen, maar een gefundeerde overtuiging. Immers, voor geloof in God bestaat geen bewijs, dus waarom zou je in Hem geloven, anders dan om er troost en dat soort dingen aan te ontlenen? Maar dat betekent dat je om onzindelijke redenen gelooft: het is een gestolen troost en vreugde, wanneer men die haalt uit een niet op onweerlegbare feiten gebaseerde overtuiging.
|
|
|
|
|
|
|
|
De Atheïst stelt dat er in de praktijk tweewegen tot kennis zijn: 1. via methodische twijfel komen wij tot zekerheid: zekere kennis bereiken we via twijfel aan alles. M.a.w. wij wantrouwen tot wij zeker weten dat wij kunnen vertrouwen – dit is de wetenschappelijke methodiek; 2. via vertrouwen geven ontsluit zich een nieuwe werkelijkheid – sommige domeinen zullen voor ons verborgen blijven als wij niet bereid zijn hen minstens halverwege tegemoet te komen (‘heb je mij graag of niet?’) – dit past vooral in relaties. Deze beide wegen sluiten elkaar niet uit, dat is belangrijk om te zien. De meeste mensen gebruiken beide methodes in hun leven, ook als zij geen wetenschappers zijn. Als jebijvoorbeeld een huis koopt, zul je zoveel mogelijk methode 1 gebruiken: je gaat pas over tot betaling als je zekerheid hebt. Maar natuurlijk moet je daarbij ook wel vertrouwen geven: je kunt nooit helemaal uitsluiten dat je geflest wordt. Methode 2 gebruiken we elke dag. Wanneer we bijvoorbeeld nieuwe vrienden maken, kan dat alleen door onszelf te geven. Pas als we dat gedaan hebben, komen we erachter of hetverstandig was om dat te doen. Als je een toekomstige vriend eerst op de methodische pijnbank legt om te kijken of hij / zij wel betrouwbaar is, zal hij / zij nooit je vriend worden. Relaties beginnen met vertrouwen. Daarom is het ook zo traumatisch wanneer vrienden onbetrouwbaar blijken te zijn: je vertrouwen wordt beschaamd. Maar er is geen andere weg naar echte relaties. Er zijn dus gevallen waar een feit (bijvoorbeeld een goede vriendschap) zelf niet kan voorkomen en ons treffen, tenzij er een voorafgaand geloof of vertrouwen is dat het zalvoorkomen. Geloof (= vertrouwen geven) kan in feite een feit ‘oproepen’, het te voorschijn helpen komen. Wie dit ontkent, sluit zich af voor een aanzienlijk deel van onze werkelijkheid. En misschien wel het belangrijkste deel. Dit is exact de claim van het christendom (en waarschijnlijk van veel andere religies): om God te vinden, zul je eerst moeten geloven. Dat wil zeggen: je moet beginnen met vertrouwen geven, je openstellen, jezelf kwetsbaar maken. Je kunt niet eerst om een bewijs of om absolute zekerheid vragen. Dat is namelijk beginnen met wantrouwen. En wantrouwen doodt elke mogelijkheid voor een relatie. Geloof vraagt dus om liefde voor en vertrouwen in het object van geloven, wil dit object zich aan ons voordoen. Page 2 In deze manieren om tot kennis te komen, staan angst en hoop op een zekere gespannen voet. Enerzijds is er angst om te snel te komen tot het aanvaarden van zekerheden die onvoldoende zijn getest (methode 1). Anderzijds is er hoop dat nieuwe werkelijkheden zich aan ons zullenvoordoen wanneer we ons ervoor openstellen (methode 2). De atheïst sluit in feite de tweede manier uit. Hij houdt slechts rekening met de eerste manier. De angst om zich te vergissen weegt voor hem zwaarder dan de mogelijkheid van nieuwe kennis. Ditzelfde geldt overigens ook voor de agnost: wie zijn oordeel opschort, geeft eveneens te kennen dat de tweede mogelijkheid voor hem geen optie is. Vertrouwen geven houdt risico in op vergissing en zowel de atheïst als de agnost wil dat risico niet nemen. Men verliest liever de kans om nieuwe waarheid te leren kennen dan dat men de kans op een vergissing riskeert. De levensbeschouwelijke ethiek van atheïsme en agnosticisme laat zichdan ook in één regel formuleren: het is beter toe te geven aan angst dan aan hoop.
|
|
|
|
|
|
|
|
Wat is atheïsme eigenlijk en wie zijn atheïsten? Een probleem met atheïsme is dat we wel kunnen zeggen wat het niet is, maar heel moeilijkwat het wel is. De naam suggereert een samenhangende levensovertuiging, maar in de praktijk kunnen atheïsten heel verschillend in het leven staan. Hans Ree zegt het in een column in het NRC aldus: ‘Als het voor de gelovige al zo moeilijk isom zijn geloof te benoemen, hoeveel moeilijker moet het dan niet voor de ongelovige zijn om te weten wat het precies is waar hij niet in gelooft? Toch weet hij zeker dat hij in honderden verschillende religies niet gelooft, een ware krachtprestatie’. Meestal gaat het om hoger opgeleide mensen, met een groot vertrouwen in de wetenschap en in de waarden van de Verlichting (waarvan doorgaans de christelijke wortels worden ontkend of geminimaliseerd). Net als bij gelovigen, speelt opvoeding een grote rol bij het atheïst worden. Hoewel slechts 16% van de Nederlandse bevolking zich als atheïst beschouwt, geldt dat voor 44% van de (in totaal ruim 30%) niet-kerkelijk geboren Nederlanders. Echte atheïsten zijn vooral onder hen te vinden, ongeacht een geruchtmakende minderheid die zich graag afzet tegen een godsdienstige opvoeding. Piet Borst, iemand die regelmatig nogal badinerend schrijft over geloof in het NRC, is veel meer een typische atheïst dan bijvoorbeeld Maarten ’t Hart: ‘Mijnvoorouders hebben al in de 19eeeuw de kerk aan de kant gedaan en mijn ouders hebben geen last gehad van een christelijk recidief. Opgegroeid in een vanzelfsprekend atheïsme, ben ik nooit gehinderd door twijfel of er niet toch iéts was’. August Hans den Boef, verklaard atheïst, heeft dus ongelijk als hij zegt dat heidenen zelden ‘via de erfelijke route’ tot hun overtuiging zijn gekomen. Het verwijt van Richard Dawkins, dat de onwaarheid van geloof duidelijk blijkt uit het feit dat vrijwel alle gelovigen opgevoed zijn met geloof, kan in net zo sterke mate gemaakt worden aan atheïsten
|
|
|
|
|
|
|
|
Over het ontstaan van het moderne atheïsme verschillen de meningen. In hogere kringen waren er altijd wel atheïsten of agnosten geweest. Denk bijvoorbeeld aan Lucretius, maar ook Van Deursen laat in zijn Bavianen en Slijkgeuzen zien dat zelfs het zeer religieuze 17e-eeuwse Nederland al (min of meer) niet-gelovigen telde. Echter, in die tijd werd godsdienst in het algemeen nog wel gezien als goed voor de normen en waarden. De hogere klassen bezochten daarom vaak wel de kerkdiensten, ‘om het goede voorbeeld te geven’. Voor het ontstaan van het moderne atheïsme kunnen we wijzen op verschillende oorzaken. Atheïsten zelf noemen hier vaak Charles Darwin en de evolutietheorie. Deze theorie maakte het inderdaad mogelijk (maar niet noodzakelijk!) om te geloven in een wereld die door tijd entoeval is ontstaan, zonder toedoen van een schepper. Maar het is niet zo dat het moderneatheïsme begon met een wetenschappelijke revolutie, alsof toen ineens een waarheid werd 2 Page 3 ontdekt die lang verborgen was. Het is veel meer zo dat het darwinisme een ondersteuning was voor het atheïsme (of zeer vaag theïsme) dat zich bij een aantal mensen al had gevormdom andere redenen. Hier wordt enerzijds gewezen op het 17een 18e-eeuwse Frankrijk, waar een onderdrukkend regime zich had verbonden met een verzwakte versie van katholicisme. Dit injecteerde de Franse invloedrijke denkers met een sterke aversie tegen religieus geloof. Anderen, zoals Alister McGrath in zijn nieuwste boek (The Twilight of Atheism), wijzen ophet rationalistische protestantisme in het Europa van de 19een 20eeeuw als voedingsbodem voor atheïsme. Een protestantisme dat steunt op leerstellingen en waaraan de ervarings-dimensie ontbreekt, is zeer vatbaar voor godsdienstkritiek en geeft aanhangers weinig weerstand tegen andere denksystemen. Hij ziet de huidige verschuiving richting een meerevangelicaal en charismatisch getint geloof dan ook als uiterst heilzaam en noodzakelijk. Dat het protestantse denken van invloed is geweest op secularisatie, betoogt ook Charles Taylor: in het protestantisme zit een sterke individuele tendens. De werkelijk vrije mens moet zich ontworstelen aan dood conformisme en lege rituelen, aan magie en hiërarchie. Een opvallend kenmerk van de westerse opmars naar secularisering is in feite dat ze vanaf de aanvang was verweven met een drang naar persoonlijke religie. Voor velen is het dan maareen kleine stap om te menen dat een echt innerlijk engagement ons zou moeten bevrijden van de religie. De ‘ethiek van het geloof’ vraagt ons om, wanneer we moeite krijgen met bepaalde leerstellingen, te breken met het geloof, wanneer men ernstig en innerlijk geëngageerd wil zijn. Authentiek leven is dan: leven zonder knellende banden van traditie en religie.
|
|
|
|
|
|
|
|
De merkwaardige intolerantie van moderne atheïsten In elk geval heeft een en ander ertoe geleid dat religie ‘not done’ is onder Westerse intellectuelen, althans in Europa. In grote meerderheid bekent men zich tot humanistische Verlichtingsidealen als alternatief voor het christendom. John Gray, een invloedrijke Engelse historicus, die zelf beslist niet gelovig is, heeft daar ernstige kritiek op. Het huidige westerse verlichtingsdenken negeert het bij uitstek christelijke gedachtegoed dat daaraan ten grondslag ligt. Atheïsme is een product van het christendom (Strohonden, 121-122). Het humanismeheeft zich, volgens hem ten onrechte, verslingerd aan de idee van vooruitgang en de maakbaarheid van mens en samenleving. Dit vooruitgangsgeloof heeft sterke religieuze wortels. De paradox, volgens Gray, is dat nu juist gelovigen hun twijfels hebben bij dit soortideeën. Zij hebben leren leven met twijfel, aldus Gray, een twijfel die atheïsten node lijken temissen. Gray, in een interview met Bas Heijne: ‘De humanisten gaan om met godsdienst,zoals de Victorianen met seks. Het is een bijna klassiek geval van repressie’. Min of meer parallel hiermee loopt een andere observatie van Charles Taylor (Sources of the Self, deel 1, hst 3), namelijk dat de westerse filosofie (inzonderheid de ethische filosofie van het Kantianisme met zijn universaliseringseis en het utilisme met zijn nuttigheidseis) enerzijds de idee van een ‘hypergood’, dat al het andere oordeelt en verheft, heeft verworpen, maaranderzijds wel degelijk de idealen van altruïsme, vrijheid en universaliteit zodanig huldigt, dat zij fungeren als ‘hypergood’. De vrijheid die men zegt te beleven, na zich ontworsteld te hebben aan de klassieke morele tradities, wordt direct weer ingeleverd. Anders gezegd: atheïsten leven volgens waarden die zij niet kunnen funderen op hun eigen geloof. Hoezeer een enigszins eng aandoend vooruitgangsgeloof vooraanstaande atheïsten te pakkenheeft, zien we in de bundel Leven zonder God, waarin elf atheïsten worden geïnterviewd. Volgens Hans Ree herinnert de titel aan blijmoedige boeken als Bevallen zonder pijn enLiefde zonder vrees en, inderdaad, de toon is grenzenloos optimistisch. Daarbij valt vooral op dat men groot heil verwacht van het afschaffen van de godsdienst. In feite is de religie voor de3 Page 4 mannen (!) het enige obstakel op weg naar een heerlijke toekomst. Ik vermoed dat deze tonenalleen maar schriller zullen worden als ook tot deze, nog in het modernisme gevangen engrotendeels door de academie beschermde mensen, zal doordringen dat de wereld er niet veel beter op wordt. Het woord ‘vooruitgang’ heeft weliswaar grote retorische kracht, maar in feite is het een denkconstructie. De wereld verandert wel, maar wordt er niet per se ‘beter’ op(‘beter’, gemeten naar welke norm, overigens?). Deze atheïsten zullen daarom voor de keusstaan om hun idealen op te geven of een zondebok te zoeken ‘waarom het toch niet lukt’. Het laat zich raden wat het zal worden.
|
|
|
|
|
|
|
|
Inderdaad is het opvallend dat atheïsten zo ontstellend rancuneus en intolerant blijken te zijn tegenover religie. Religie is een achterhaald, irrationeel en kwaadaardig verschijnsel, waarvan onze samenleving zo snel mogelijk moet worden verlost. Het verontrustende is dat juist intelligente mensen, die zich beschouwen als het weldenkende deel van de natie, hier alle registers opentrekken van intolerantie en intellectuele terreur.
|
|
|
|
|
|
|
|
Otto Weiss: ‘Niet weinigen onder de ontwikkelden hebben een atheïstisch hoofd en een gelovig gemoed’. Wat mij inderdaad het meest treft, is dat je dit soort onverbloemde onverdraagzaamheid en bitterheid aantreft bij een groep mensen van wie je het het minst zou verwachten, althans naar hun eigen zelfbeeld geredeneerd. Het gaat hier om ‘deontwikkelden’, de bloem der natie, mensen die zich beroemen op hun zindelijke, afgewogen en tolerante oordeel. Het voertuig van de rede wordt bij hen gemend door de koetsier van de afkeer. Je zou er bijna psychologische verklaringen op loslaten. Oorzaken Misschien moeten we dat ook doen. De psycholoog Paul Vitz verklaart atheïsme uit een gebrekkige vaderbinding. Hij laat overtuigend zien dat de meeste grote atheïsten van de afgelopen eeuw een verstoorde relatie hadden met hun vader of dat hun vader afwezig was. Atheïsme is zodoende een vorm van projectie: het is het Oedipale verlangen om de eigen vader te doden en diens plaats in te nemen. Het negatieve beeld van de eigen vader wordt geprojecteerd op God. Ik vind het wel charmant om het grootste wapen van de atheïsten (de projectietheorie) om tekeren tegen het atheïsme zelf. Ooit zei in ons land de psychiater Rümke al dat ongeloof voortkomt uit een gebrek aan vertrouwen, vermoedelijk veroorzaakt door een gebrekkigepsychische vorming in de kinderjaren. Tegelijk, en Vitz zegt dat ook, is het als algehele verklaring te simpel. Als we dergelijke theorieën een allesverklarende kracht zouden toekennen, zouden we mensen (in dit geval atheïsten) te gemakkelijk ‘wegzetten’. Psychologische verklaringen hebben als nadeel dat het degene die de verklaring levert in een soort onaantastbare positie brengt, van waaruit hij of zij kan neerkijken op die ‘ander’ die toch zo door zijn psyche wordt gekweld. Zowel geloof als ongeloof kent meer ontstaansfactoren dan psychische behoefte of levenservaringen. Toch bieden deze psychologische verklaringen een manier om meer te begrijpen van het zo starreen eenzijdige redeneren van veel zeer intelligente en voor het overige waarschijnlijk zeer5 Page 6 tolerante atheïsten als het gaat om godsdienst. Voor hen lijkt er veel meer op het spel te staandan de waarheid alleen. Dit toont zich ook in de nooit aflatende (en deels terechte) kritiek van atheïsten op het geschonden blazoen van de kerk in het verleden. Men wijst op een historie van onderdrukking en vervolging. Nu, dat klopt ook wel, zeker als je met een forse penseel schetst en niet let op het vele goeds dat er ook gevonden werd. Echter, in de woorden van Hans Ree: ‘… maar deongelovigen zijn nog maar twee eeuwen bezig en hebben de schade al meer dan ingehaald’. Dat zou ik zeggen, ja. Is er ook maar één voorbeeld te bedenken van een atheïstisch regimedat niet eindigde in stromen van bloed? De Franse revolutie, Mexico, de USSR, China, Cuba, Cambodja. Veel meer dan bij christelijk geïnspireerde regimes lijkt het atheïsme, eenmaal aan de macht, onlosmakelijk verbonden met terreur en onderdrukking. Op dit punt zijn er geenuitzonderingen! En daarbij heeft men nooit geschuwd massa’s mensen (werkelijk massa’s!) af te slachten voor de goede zaak, de seculiere heilstaat. Al deze regimes begonnen met enthousiasme: eindelijk vrijheid en heil voor het volk. Gruwelijkheden waren het resultaat.Als we de geluiden van Nederlandse atheïsten tot ons laten doordringen, komt dat patroon angstwekkend bekend voor. Het zou atheïsten te denken moeten geven dat er nimmer eenatheïstische regering is geweest die op de langere termijn ook maar enig goeds heeft gebracht aan een volk en daarbij vast wist te houden aan haar dogma’s. Vanwaar de verzwijging en ontkenning van dit fenomeen bij de intellectuelen in de genoemde bundels? Vermoedelijk omdat de erkenning van dit gegeven, namelijk dat een seculiere heilstaat een onmogelijkheidis, de atheïsten in de genoemde bundels van hun laatste hoop zou beroven. Naarmate dit besef meer doordringt, zal hun verzet tegen geloof scherper en onredelijker worden, zo leren de wetten van de cognitieve dissonantie
|
|
|
|
|
|
|
|
Vooruitgang als seculiere religie In deze terreur van het atheïsme spelen, kortom, twee elementen een rol: (1) Een verlangen naar een seculiere vooruitgang, uitmondend in een vreedzame en tolerantewereld. Dit verlangen wortelt in het verlichtingshumanisme en is in feite een seculiereversie van de christelijke theologie van het Koninkrijk van God. De matiging die het christelijk geloof daarin aanbrengt: de doorwerking van de zonde, onze afhankelijkheid van genade en het eschatologisch ingrijpen van God, zijn echter vervangen door een grenzenloos vertrouwen in eigen kunnen en de maakbaarheid van alles. Juist in onze tijdwordt dit vertrouwen ernstig aangevochten en is het in feite door grote massa’s al ingeruild voor het zoeken naar genoegen in het hier en nu of door een nieuwe zoektocht naar bezielende waarheden. Echter, juist de eerlijke zielen van intellectuele humanistenkunnen daarmee geen genoegen nemen (Andreas Burnier zei al dat het de gevoelige zielen zijn die atheïst worden). Daarmee komt een tweede element naar voren. (2) Een individuele psychische structuur die zich kenmerkt door ontkenning en repressie van onwelgevallige feiten, kortom: cognitieve dissonantie. Juist de intellectuelen en bevoorrechten, met hun grote vermogens om hun eigen leven te ‘maken’ zullen zich het laatst neerleggen bij het fiasco van het seculier humanisme. Zij zullen, wanneer zij de gelegenheid daartoe hebben, dissonante geluiden met kracht opruimen. Het bestaan van (christelijk) geloof in een samenleving die daar nu toch wel eens overheen zou moeten zijn, is daarom juist voor deze mensen een steen des aanstoots. Het confronteert hen methet tekortschieten van hun eigen wereldbeeld en de onwaarachtigheid van hun levenshouding.
|
|
|
|
|
|
|
 De bijbel staat centraal op ons forum, kom erover meepraten.
Muziek.
Websites.
Waarden en normen.
Bijbelstudie.
Gebed.
God.
Jezus.
Heilige Geest.
Geloven enz....
Klik hier om naar het forum te gaan en je te registreren.
Wat denk jij?
We hebben allemaal gezondigd en we verdienen allemaal God’s oordeel. God, de schepper van alles wat bestaat, stuurde Zijn enige Zoon om dat oordeel op zich te nemen voor iedereen die in Hem gelooft. Jezus, de eeuwige Zoon van God, die Zelf een zondeloos leven leidde, hield volgens de Bijbel zo veel van ons dat Hij voor onze zonden stierf om zo de straf op zich te nemen die wij verdienden, begraven werd en uit de dood opstond. Als jij dit werkelijk gelooft, er in je hart op vertrouwt en alleen Jezus als je Verlosser aanvaard door te zeggen: "Jezus is de Heer", dan zul je van het oordeel gered worden en de eeuwigheid met God in de hemel doorbrengen.
Wat is jouw antwoord ?
Ja, vandaag heb ik besloten om Jezus te volgen
Ja, ik ben al een volgeling van Jezus
Ik heb nog steeds vragen
|
|
|
|
|
|
| Atheïsten achter de computer |
Hier zijn ze:
|
|
|
|
|
|
|
|
|
