gevallen in een vogelartsenpraktijk : dierenarts Erwin Louagie
07-12-2008
VOGELS, EEN KLASSE APART
Vogels zijn inderdaad letterlijk en figuurlijk een klasse apart. Niet alleen zijn er grote verschillen met zoogdieren qua pathologie (ziekten) maar ook qua fysiologie (werking van het lichaam) en anatomie.
Zo hebben vogels bijvoorbeeld luchtzakken die met de longen in verbinding staan, een aanpassing die er niet alleen voor zorgt dat vogels lichter worden in verhouding tot hun volume, maar ook dat ze meer zuurstof uit de lucht kunnen halen. Vliegen vergt immers veel
zuurstof.
De vogeldiergeneeskunde is een terrein dat veel meer onontgonnen is dan de diergeneeskunde van de klassieke huisdieren (zoals hond en kat), onder andere omdat farmaceutische bedrijven
vooral investeren in onderzoek van ziekten en medicamenten waarvan grote winsten verwacht worden als ze gecommercialiseerd worden.
Gelukkig kunnen we terugvallen op geneesmiddelen die weliswaar geregistreerd zijn voor mensen en andere diersoorten, maar die (in bepaalde gevallen en mits aangepaste dosering) kunnen gebruikt worden voor vogels.
Anderszijds is het zo dat vogels meer en meer een huisdier geworden zijn. Denk maar aan de handtamme grijze roodstaartpapegaaien die als een echt kind vertroeteld worden.
Ondertussen is in België de eerste ‘papegaaieschool’ van start gegaan, waar baasjes én vogels
de basislessen kunnen krijgen en kunnen leren hoe ze best met elkaar omgaan.
(veel huiskamerpapegaaien vertonen immers gedragsstoornissen door een verkeerde opvoeding)
Ondertussen is een groot deel van de import van papegaaien uit derde landen verboden, zodat
de prijzen van de meeste papegaaien aanzienlijk gestegen zijn. Dit betekent dat ook kwekers van papegaaien, die een minder emotionele band met hun vogels hebben, ook vlugger geneigd zijn om deskundige hulp te zoeken.
De vogeldiergeneeskunde heeft zich de laatste jaren zo sterk ontwikkeld dat het een volwaardige specialisatie geworden is, en dat continue bijscholing noodzakelijk is.
Sommige eigenaars contacteren mij in de hoop via de telefoon een diagnose én behandeling te krijgen. Het zou getuigen van ondeskundigheid indien ik zou beweren dat ik dit kan zonder het dier in kwestie onderzocht te hebben. Medicatie voorstellen zonder dit onderzoek kan soms verslechtering geven van de gezondheid of zelfs tot de dood leiden. Antibiotica kunnen een schimmelinfectie bijvoorbeeld verergeren. Algemene inlichtingen (liefst via mail) kunnen uiteraard wel gegeven worden.
Deze site is een compilatie van frequent en minder frequent voorkomende ziekten in mijn praktijk. Het is in geen geval een soort ‘doe-het-zelf’ handleiding, maar een hulpmiddel
voor de vogelliefhebber om beter de ziekte van zijn vogel te begrijpen.
Nieuwe gevallen worden zullen op regelmatige basis deze site aanvullen.
PS : voor wie van de natuur houdt, kan op volgende vakantieadressen in de ardennen zijn hart ophalen : www.bloggen.be/chalet_ardennen www.bloggen.be/houffalize Dit is een chalet en een huisje in de ardennen die we persoonlijk beheren. Indien interesse, kunnen jullie me altijd contacteren.
Naar aanleiding van enkele terechte berichten op sommige fora ,dat er in mijn site sommige beelden schokkend kunnen zijn, en aangezien ik niet ongevoelig ben voor positieve kritiek, dit aanvullend bericht :
het is niet de bedoeling van deze blog een 'goed nieuws'-site te maken, waar ik een compilatie maak van al mijn succesverhalen. De hoofdbedoeling is een informatieve site, waarbij vogelliefhebbers op een onafhankelijke manier gedegen informatie krijgen over ziekten.
En aangezien een beeld soms honderd keer meer zegt dan een beschrijving van een ziekte en haar letsels, zijn hier verschillende foto's opgenomen van lijkschouwing waarbij de gevolgen van de ziekte héél duidelijk te zien zijn. Dit zijn soms gewoon vogels die een eigenaar dood heeft aangetroffen in de volière en waarvan hij wil weten aan welke ziekte hij gestorven is, om preventieve maatregelen te nemen.
DEZE BEELDEN KUNNEN SOMS SCHOKKEND OVERKOMEN !
Dit is uiteraard niet de bedoeling, en hiermee wil ik sommige bezoekers waarschuwen.
De meest voorkomende ziekten bij huiskamerpapegaaien zijn nog altijd verbonden aan een eenzijdige voeding, meestal bestaande uit een zaadmengeling. Vooral grijze roodstaartpapegaaien worden bestempeld als ‘seed junkies’ die soms niet anders willen eten.
Deze vogels halen daarenboven meestal de zonnepitten en pinda’s uit deze mengels waardoor de negatieve effecten op termijn nog erger worden. Het nu en dan toevoegen van wat fruit of
toevoegen van niet geregistreerde vitamines op onregelmatige basis zullen daar nauwelijks iets aan veranderen op lange termijn.
Belangrijkste negatieve effecten op termijn
- tekort aan vitamine A : bevordert onsteking van slijmvliezen (oog, neus, darm)
Verstopte neus en sinussen door verhoogde schilfervorming
Verhoogde kans op schimmelinfectie van neus, longen en
luchtzakken
Veralgemeende verminderde weerstand tegen ziekten
- tekort aan calcium: osteoporose
Kans op epilepsie aanvallen
Bij kweekvogels :windeieren (te dunne schalen), kromme poten bij
nestjongen
grit of kiezel is geen kalk !
- tekort aan dierlijke eiwitten : pluimen bestaan vooral uit eiwitten, tekorten aan dierlijke
eiwitten zullen zich weerspiegelen in slechte veren en
eventueel vederpikken.
- te vet: zaden (vooral zonnepitten en pinda’s) bevatten over het algemeen
een te hoog vetgehalte voor
vogels die eerder een passief leven leiden, gevolg : levervetting,
atherosclerose (dichtslippen van de aderen)
Tegenwoordig brengen een paar firma’s pellets (korrels) op de markt die alle voedingsstoffen in de juiste verhouding bevatten. De bedoeling is dat die pelletvoeding minstens 80% van
de totale voeding uitmaakt. Op de foto zie je een klassieke zaadmengeling naast pelletvoeding.
Overschakeling naar deze pellets verloopt niet altijd even soepel, maar daar bestaan wel trukjes voor (én de motivatie van de eigenaar is uiteraard ook heel belangrijk).
Een frequent voorkomende ziekte bij roofvogels, watervogels en papegaaien is een schimmelinfectie van de longen, genaamd ‘aspergillose’.
Vogels ademen constant kiemen van schimmels in (‘schimmelsporen’) die echter in
normale omstandigheden door het immuunsysteem van de vogel geëlimineerd worden.
Door stress, tekort aan bvb vit A (door eenzijdige voeding) of door een stofrijke omgeving kan het gebeuren dat deze schimmels zich vastzetten in de longen en luchtzakken en beginnen
groeien. Daar kunnen ze verder groeien en verschillende organen (lever, nieren, zelfs wervels)
aantasten. Daarenboven worden giftige stoffen geproduceerd die de vogel ziek maken en de lever en nieren verder belasten.
Een typisch beeld van aspergillose is de grijze roodstaartpapegaai die zijn hele leven op een zaadmengeling staat en plots een ‘verkoudheid’ heeft. De vogel wordt hees en kortademig.
Eens de diagnose van aspergillose gesteld, is de ziekte meestal al in een gevorderd stadium.
Maar vele papegaaien kunnen, mits het regelmatig geven van een langdurige kuur (soms tot 3 maand) met een geschikt antischimmelmiddel, gestabiliseerd worden.
Op de foto’s zie je hoe het nemen van röntgenfoto’s onder een algemene verdoving een hulpmiddel kan zijn om tot de diagnose te komen. Verder zie je foto’s van lijkschouwingen van vogels die gestorven zijn aan aspergillose. Bemerk de ‘zwamvormige’ letsels op de luchtzakken van de Amerikaanse oehoe en de uitgebreide letsels in de buik-en borstholte van de amazone-papegaai.
Vederpikken is vooral bij huiskamerpapegaaien een probleem, maar gebeurt ook wel eens bij
vogels in de volière.
De eerste vraag die men zich moet stellen : gaat het hier om een vogel die zichzelf plukt of is het een soortgenoot in de volière die dit doet.
Bij vogels die alleen zitten in de huiskamer stelt zich die vraag uiteraard niet, maar als een vogel kaal wordt, inclusief de kop, dan zijn er andere oorzaken in het spel.
Vederpikken wordt al te vaak toegeschreven aan ‘verveling’, maar in de meeste gevallen is het een multifactoriële aandoening. Ook parasieten (luizen…) zijn bijna nooit oorzaak van het probleem.
Eerst moet uitgesloten worden dat er een lichamelijk probleem aan de oorzaak ligt : het is namelijk niet uitzonderlijk dat papegaaien met een lever-of nierprobleem jeuk krijgen door de opstapeling van afvalstoffen in hun lichaam (een soort ‘bloedvergiftiging). Daarom is het
aangeraden eerst bloed te trekken om een lichamelijke oorzaak uit te sluiten. Pas dan kunnen we weten of het vederpikken of verderplukken al dan niet psychisch is.
De behandelingsmethodes voor een papegaai die zich plukt, zijn de laatste jaren veel verbeterd, maar het blijft een probleem zonder kant-en-klare oplossing.
De medewerking en motivatie van de eigenaar zullen hierbij op de proef gesteld worden.
Enkele mogelijke oorzaken van vederpikken :
- lever-en nierproblemen : mogelijks door een te vette en eenzijdige voeding !
- te kort aan dierlijke eiwitten : de pluimen bestaan bijna uitsluitend uit dierlijke eiwitten,
als de kwaliteit van de veren vermindert, zullen de ‘baardjes’ van de veren niet goed in
elkaar haken…de papegaai die zich ‘poetst’ krijgt zijn veren niet gladgestreken en geraakt
gefrustreerd en bijt ze kapot of verzorgt zich te veel en beschadigt op den duur zijn plumage
- sexuele frustratie : vooral bij amazonepapegaaien die volwassen worden, is dikwijls
seizoensgebonden. Onder invloed van bepaalde hormonen kunnen vogels neiging hebben
hun veren uit te trekken (nestbouw ?).
- stress : aangezien wij geen vogels zijn, is het voor ons moeilijk te beoordelen wanneer een
situatie stress betekent voor een vogel…zaken die ons niet opvallen, kunnen voor een vogel
stress betekenen. In de natuur betekent stilte meestal dat er gevaar op komst is (de meeste vogels stoppen met flluiten als een roofdier nadert). Vandaar dat absolute stilte in huis (afwezigheid van bewoners) eerder stress kan veroorzaken bij een papegaai...Een radio laten spelen kan daaraan verhelpen.
-zelfs tekort aan kalk (voeding !), rook, oververmoeidheid (door een te lange lichtperiode :
een grijze roodstaart aan de evenaar kent een dag en nacht van ongeveer 12 u, het hele jaar
door, terwijl zeker in de zomer de dagen van onze papegaaien véél langer zijn)
enz..enz…via enkele onderzoeken én een vragenlijst aan de eigenaar worden de oorzaken gezocht die moeten gecorrigeerd worden. De nodige maatregelen, heropvoeding van de papegaai én medicamenten, moeten het probleem oplossen.
Er bestaat echter een virusziekte die vooral bij jonge papegaaien, jonger dan 3,5 jaar, voorkomt en die verlies van veren kan geven, nl. bek-en vederrot. Het is een dodelijke
ziekte die ook het immuunsysteem aantast. Deze vogels pikken echter meestal niet zelf hun
Om een voldoende hoeveelheid bloed te verkrijgen bij bloedname in het geval van gestresseerde vogels, kan het nodig zijn de vogel volledig te verdoven. Bloedname kan nodig zijn ter gelegenheid van controle bij aankoop of om de oorzaak van een medisch probleem te vinden.
Een van de belangrijkste onderzoeken bij vogels is nog altijd het mestonderzoek.
De uitwerpselen van een vogel zijn een spiegel van zijn gezondheid.
Belangrijk om weten is, dat de urine en de stoelgang langs een gemeenschappelijke opening het lichaam verlaten, nl. de cloaca.
Dit betekent ook dat nattere uitwerpselen niet noodzakelijk door diarree veroorzaakt worden, maar evenzeer het gevolg kunnen zijn van een overmatige urineproductie.
Bij het binnenbrengen van een zieke vogel is het belangrijk dat de eigenaar reeds thuis een krantepapier onderaan de kooi van de vogel legt, zodat we een idee hebben hoe de uitwerpselen er uitzien. Uitwerpselen onder stress-omstandigheden (bv.tijdens transport) kunnen er anders uitzien dan thuis, en kunnen een verkeerd beeld geven.
De mest zelf kan microscopisch onderzocht worden op wormeieren, coccidiose (darmparasieten) en er kunnen speciale kleuringen op toegepast worden, zodat bacteriën beter zichtbaar worden.
Hier werd een geval onderzocht van dwergpapegaaitjes (agaporniden) waarbij , in verschillende nesten, de jongen stierven op een leeftijd van 8 dagen. Na autopsie en onderzoek van de mest na speciale kleuring werden verschillende 'sporevormende' microben gevonden in de darm. Daardoor kon een geschikt antibioticum gekozen worden om het probleem op te lossen. De 'sporevormende' microben zijn omcirkeld op beide foto's.
Voor microscopisch onderzoek van de mest en onderzoek op bacteriën wordt de mest uitgestreken op een draagglaasje, gedroogd en behandeld met verschillende kleurstoffen. Op die manier worden de bacteriën veel beter zichtbaar, verschillende soorten bacteriën zullen ook op een andere manier kleurstoffen opnemen, zodat er een onderscheid kan gemaakt worden tussen de verschillende microben.
Door de mest microscopisch te controleren op wormeieren, kan men situaties vermijden dat vogels sterven door een erge wormbesmetting. Deze halsbandparkiet werd dood aangetroffen in een volière. Lijkschouwing maakte meteen duidelijk waaraan de vogel gestorven was.
Vederplukken en andere vederziekten is een belangrijke oorzaak van ergernis voor vogels, hun eigenaars en dierenartsen. Het is meestal een gecompliceerd probleem waar vele factoren een rol in kunnen spelen en die in sommige gevallen op geen enkele therapie reageren. Alhoewel algemene maatregelen in sommige gevallen tot volledige genezing zullen leiden, vereisen de meeste gevallen een uitvoerig onderzoek, tijd, en dan nog blijven er enkele gevallen die niet opgelost geraken.
Bij het oplossen van een geval van vederplukken, is de voorgeschiedenis van groot belang, waarbij de leeftijd van de vogel, de soort, de duur van het vederplukken, het seizoen wanneer het begonnen is, vorige behandelingen, vorige onderzoeken, het feit of er nog vogels aanwezig zijn, de huisvesting, lengte van daglicht, voeding, vorige ziekten… van groot belang zijn.
De medewerking van de eigenaar is van het grootste belang, want een volledige genezing kan niet in korte tijdspanne bereikt worden en de behandeling zal aanzienlijk veel tijd en medewerking vergen, tesamen met het begrijpen van wat zich in het hoofd van een papegaai afspeelt.
Het komt er op aan bij het onderzoek zoveel mogelijk de medische oorzaken uit te sluiten vooraleer te besluiten dat het een psychologisch probleem is.
MEDISCHE OORZAKEN
Allergieën (meestal voedselallergieën)
Bepaalde wetenschappers menen dat ook vogels allergieën kunnen ontwikkelen die kunnen leiden tot vederplukken. Onderzoek op dit terrein is bezig, maar alles wijst erop dat dit inderdaad het geval kan zijn.
Uitwendige parasieten
Mijten en luizen, veelal aanzien als oorzaak, zijn zelden verantwoordelijk voor vederplukken.
Omgevingsfaktoren
Sigarettenrook of een droge omgeving (lage relatieve vochtigheid), soms door centrale verwarming of airconditioning, kan mede verantwoordelijk zijn voor jeuk of slechte kwaliteit van de veren, wat leidt tot veren die gemakkelijk afbreken. Indien deze veertjes breken, zal de vogel deze proberen te verwijderen. De meeste papegaaien leven in een tropisch regenwoud waar er dagelijks regen valt. Vandaar dat de meeste papegaaien er baat bij hebben dagelijks beneveld te worden met lauw water.
Een eenzijdige voeding voor de rui kan eenzelfde effect hebben op de kwaliteit van de veren nl. de vorming van heel fragiele veertjes. Wanneer de vogel deze ontdekt, zal hij die proberen te verwijderen, waardoor hij overdreven lang bezig is met de verzorging van zijn pluimage, wat dan weer aanleiding kan geven tot het beschadigen van gezonde veertjes.
Te donkere omgeving, onmogelijkheid voor de vogel om een bad te nemen en onvoldoende rust kan ook aanleiding geven tot vederplukken.
Te veel daglicht kan een stress betekenen voor een vogel, wat aanleiding kan geven tot een vogel die gestresseerd en geïrriteerd raakt. Een papegaai zou niet mogen in een omgeving staan waar meer dan 12 uur licht per dag aanwezig is. Indien dit toch het geval is, is het aangeraden de kooi te bedekken met een zwart stuk textiel. Meestal is het beter de kooi ’s nachts te bedekken, waarbij vb. de handdoek pas ’s morgens verwijderd wordt als de eigenaar opstaat. Ook moet men er op letten dat de kooi niet in direct zonlicht staat.
Algemene stoornissen
Elke leveraandoening kan aanleiding geven tot jeuk en papegaaieziekte is wel de meest voorkomende aandoening waarbij de lever kan aangetast zijn. Ook leververvetting ten gevolge van een te vette voeding (zonnepitten, pinda’s) in combinatie met te weinig beweging, speelt een rol.
Ook een chronische ‘vergiftiging’ door lood of zink kan dat veroorzaken.
Ontsteking van de huid of de vederfollikels is een weinig voorkomende oorzaak van vederplukken.
Slechte voeding
Is misschien wel de meest voorkomende oorzaak bij vogels. Vogels die vederpukken en die vooral veel zonnepitten eten, moet men overschakelen naar een uitgebalanceerd dieet en ondertussen moet extra vitamine A toegediend worden. Abricozen en wortelen bevatten veel vitamine A.
Wanneer alle medische oorzaken kunnen uitgesloten worden, kan de oorzaak psychologisch genoemd worden.
PSYCHOLOGISCHE OORZAKEN
Vragen naar aandacht:
Vederplukken kan een ideale manier zijn om de aandacht te trekken. Veel vederplukkers doen het alleen maar als de eigenaar erbij is. In die gevallen kan, wanneer de vogel ermee begint, vederplukken een vicieuze cirkel worden. Hoe meer de eigenaar de vogel aanspreekt het niet te doen, hoe meer aandacht de vogel krijgt en hoe gelukkiger hij zich zal voelen. Deze vogels roepen nogal dikwijls, voordat ze beginnen vederplukken om aandacht van de eigenaar te trekken.
Op den duur weten de vogels ook hoe ze aandacht moeten trekken nl. door aan hun veren te plukken. Als de vogel zich dus plukt, is het van belang zeker geen aandacht te schenken, maar beter de kooi af te dekken, aanvankelijk voor een drietal minuten. Als dit nog niet volstaat, kan je de periode tot 15 minuten verlengen indien nodig.
Verveling:
Gebrek aan afleiding is een veel voorkomende oorzaak van vederplukken.
In vergelijking met het natuurlijke leven van een papegaai in het wild, moet het levenin een kooi, waar eigenaars veel afwezig zijn, vergeleken worden met een ‘eenzame’ opsluiting van een mens. Een vogel in de natuur brengt zijn dag door met vliegen, zoeken naar voedsel, spelen met soortgenoten en verzorging van zijn veren. Een huiskamervogel moet niet meer zoeken achter voedsel, heeft meestal geen soortgenoten waar hij kan mee spelen en zal zich dus meer dan normaal bezig houden met de verzorging van zijn veren, wat op den duur ziekelijk kan worden. Aan de andere kant, kan een te kleine behuizing ook een stress zijn voor de vogel.
Verandering van omgeving :
Huiskamervogels moeten aangepast worden aan een leven met veel veranderingen. Zolang ze maar genoeg veranderingen ondervinden in hun leven, zullen ze dit ook weten te appreciëren en het aangenaam vinden dat er iets ‘nieuws’ gebeurt. Wanneer de vogel bang is, als de kooi naar een nieuwe kamer verhuist wordt of als er nieuw speelgoed in de kooi gebracht wordt, dan is dat een aanduiding dat de vogel zich een beetje te goed heeft aangepast aan zijn ‘saai’ leven en dus bang zal zijn voor alles wat nieuw is. Dat brengt natuurlijk allerhande abnormale gedragingen met zich mee zoals bv. vederplukken. Iedere kleine verandering in zijn leven, brengt voor die vogel dan zoveel stress mee, dat het een aanleiding kan geven tot vederplukken.
We mogen ook niet vergeten dat wat wij stress noemen, anders ervaren wordt door een papegaai. We zijn geneigd onze gevoelens te projecteren op een papegaai, maar de hersenen van een vogel werken nu eenmaal anders dan de onze. Zo zal een papegaai het kijken naar een tv-programma als sesamstraat veel meer appreciëren dan het kijken naar een natuurdocumentaire waar er soms roofvogels door de lucht zweven…deze roofvogels kunnen voor een papegaai heel afschrikwekkend zijn, zelfs al zijn het maar beelden op televisie.
Overdreven verzorging van de veren:
Het kan beginnen met het normaal verzorgen van de veren maar kan uitgroeien tot een echte tic nerveux, zeker als er niet genoeg afleiding is.
Bouwen van een nest :
Veel soorten vogels zullen voor het broedseizoen beginnen vederplukken om hun nest af te lijnen met veren en dit gedrag kan soms voortduren tot na het broedseizoen.
Sexuele frustratie, waarbij eenvogel geslachtsrijp wordt, maar niet een partner ter beschikking heeft, kan ook aanleiding geven tot vederplukken.
Zelfs wanneer twee vogels elkaar kunnen zien of horen, maar niet bij elkaar kunnen komen, kan dat ook aanleiding geven tot vederplukken, door de frustratie.
Inkorten van de pennen :
Wanneer de slagpennen ingekort worden, om het wegvliegen te beletten, kunnen de scherpe randen van de ingekorte pennen, de vogel zodanig ambeteren, dat hij begint te vederplukken in een poging om het ongemak te verhelpen.
BELANGRIJK VOOR DE EIGENAAR :
Voeding:
Goed uitgebalanceerde voeding : pelletvoeding is ideaal. Er bestaan namelijk tegenwoordig speciale korrels voor papegaaien waar alles in zit wat ze nodig hebben (Bv pretty bird oa.te verkrijgen bij 'lovebird' te Oostkamp, de Leiteweg 7,tel. 050/36 46 04). Belangrijk is dat zeker 80-90% van de voeding uit die pellets bestaat. Daarnaast kan je wat fruit geven of af en toe een kleine hoeveelheid zonnepitten als je hem eens wilt belonen.
Als je de papegaai niet kunt overschakelen op pellets (geef het niet te rap op !) dan moet je regelmatig eivoer, vitamines en kalk bijgeven.
Maak het de vogel niet te gemakkelijk, laat hem op zoek gaan naar eten.
Bv. Neem een keukenrol die je langs beide kanten volpropt met krantepapier.In het midden steek je een pinda. De bedoeling is dat de papegaai er lang genoeg over doet om de pinda te pakken te krijgen. In de natuur moet een papegaai soms ook ‘apetoeren’ doen om een noot te bemachtigen. Je kan in het begin de pinda of noot dicht bij het uiteinde steken, terwijl hij er op staat te kijken, zodat hij door heeft dat er in de rol een lekkernij zit. Hij zal rap doorhebben dat hij op zoek moet gaan naar een noot als hij een keukenrol volgepropt met krantepapier krijgt.
Verbeter de omgeving van de vogel:
Probeer sigaretterook zoveel mogelijk te voorkomen.
Geen direct zonlicht.
Dagelijks de papegaai benevelen met lauw water, eventueel mogelijkheid voor de vogel tot het nemen van een bad.
Maak dat de dagen voor de papegaai niet té lang worden (chronische oververmoeidheid geeft aanleiding tot vederpikken, net zoals een kind dan lastig begint te worden)
Verrijking van de omgeving :
Onthou dat een papegaai de mentale leeftijd van een kind van 4 jaar oud heeft. Niemand zal een kind van vier jaar opsluiten in een kleine kooi en weinig aandacht geven. Elk kind dat zo opgroeit zal onvermijdelijk abnormale gedragingen ontwikkelen. Vandaar dat het belangrijk is de papegaai mentaal te stimuleren: gebruik 12 stukken speelgoed, geef er niet meer dan vier per keer en verander ze dagelijks. Speelgoed kan ingedeeld worden in klimmateriaal, materiaal om op te bijten, pootspeelgoed en puzzels.
Klimmateriaal:bv. koorden, ladders, schommels en natuurlijk de kooi zelf.
Bijtmateriaal : bv. Wilgentakken, takken van fruitbomen (met de schors er nog aan), lege papierrollen die je volpropt met papier.
Pootspeelgoed : geeft aanleiding tot pootgymnastiek bv sparappel, okkernoot, deel van een maïskolf …
Puzzelspeelgoed :misschien een van de belangrijkste, maar minst gebruikt soort speelgoed bv een houten kubus met gaten waardoor de vogel zijn voedsel moet proberen te halen, vergt enige behendigheid en intelligentie…
Verder : wanneer het stil in huis is, dan kan het zijn dat de vogel zich ook niet op zijn gemak voelt (in de jungle is het zo dat wanneer het plots stil wordt, er dan gevaar op komst is).
Dus: laat de radio spelen of de tv aan als je langdurig afwezig bent.
Laat de vogel uit zijn kooi, zoveel mogelijk.
Verder zijn er medicamenten die een hulpmiddel zijn in het afleren van vederplukken. Bedenk ook : hoe langer vederplukken bezig is, hoe moeilijker het wordt om het af te leren. Zelfs als de oorspronkelijke oorzaak weggenomen wordt, kan het zijn dat door de gewoonte, vederplukken moeilijk te ‘genezen’ is.
Zoals je ziet is het probleem ‘vederplukken’ niet altijd even makkelijk op te lossen en moet er soms wat gezocht en geprobeerd worden, alvorens de vogel van zijn vederplukken verlost is.
Zoals vermeld is het onderzoek van de uitwerpselen van onschatbare waarde. Het is belangrijk dat de mensen een krantepapier onderaan de kooi leggen gedurende bvb. 24 u zodat we de uitwerpselen zien zoals ze geproduceerd werden op het moment dat de vogel in een rustige omgeving is. Soms wordt er ook gevraagd om de vogel enkele uren nuchter te houden, voor het geval dat we hem kort moeten verdoven voor bijvoorbeeld bloedname of röntgenfoto.
In tegenstelling tot zoogdieren, komt de urine en de mest bij vogels langs dezelfde opening naar buiten, namelijk de cloaca. Als de uitwerpselen te ‘waterig’ zijn, kan dat dus 2 dingen betekenen : ofwel is de mest te slap en dan spreken we van diarree en is er een darmprobleem, ofwel wordt er gewoon te veel urine geproduceerd. Dit laatste kan bijvoorbeeld het geval zijn bij nierproblemen, bij abnormaal veel drinken, of bij bijvoorbeeld suikerziekte.
Verdere onderzoeken moeten dan de oorzaak van het probleem vaststellen.
Ook de kleur van de urine kan ons bijkomende informatie geven. De urine bij vogels bestaat normaal uit 2 fracties : een waterige, normaal kleurloze fractie én een witte fractie. Dit laatste bevat de afvalstoffen, nl. de urinezuurkristallen, die via de waterige fractie het lichaam verlaten.
Een geelverkleuring van de urine kan wijzen op ‘geelzucht’ en dus een leverprobleem (bvb. bij de fameuze ‘papegaaieziekte’), een rode wijnachtige verkleuring kan wijzen op bvb. vergiftiging door zware metalen zoals zink of lood. In dit laatste geval zal een röntgenfoto gemaakt worden om metaalpartikels in de maag op te sporen.
Bij diarree gaan we op zoek naar de bacteriën of parasieten die oorzaak kunnen zijn van het darmprobleem. Via speciale kleuringen gaan we onder de microscoop het onderscheid kunnen zien tussen de verschillende microben die in de darm aanwezig zijn.
Onverteerde zaden in de mest kunnen wijzen op een ziekte genaamd : kliermaagdilatatiesyndroom…. En we gaan op zoek naar eitjes van wormen die wijzen op een worminfectie. Aan de hand van de vorm en de grootte van de wormeieren, kunnen we weten over welk soort worm het gaat.
Een huis kan een gevaarlijke omgeving zijn voor een papegaai.
Naast het feit dat hij serieus verwond kan worden door een aanwezige kat of hond, of dat hij tegen een raam kan vliegen, zijn er andere levensgevaarlijke bedreigingen waar veel mensen niet direct aan denken.
VERGIFTIGING DOOR ZWARE METALEN, zoals lood of zink, komt meer voor dan algemeen gedacht.
In Engeland noemt men zinkvergiftiging ook ‘new cage disease’, omdat het nogal eens voorkomt indien de papegaai een nieuwe kooi krijgt die slecht gegalvaniseerd is .
Bij galvanisatie wordt er een laagje zink op de kooi gelegd tijdens de productie. Hoe goed dat laagje hecht is afhankelijk van de juiste temperatuur en druk. Als dus daarin is foutgaat, hecht het zink niet goed vast, en aangezien een papegaai continu met zijn bek aan de tralies hangt, kan hij na verloop van tijd voldoende zink binnen krijgen, om er ziek van te worden.
Het kan gaan om een redelijk stukje metaal, en dan kan dit op een röntgenfoto gezien worden.
Bij fijnkorrelig zink is dat meestal niet het geval.
Een papegaai met zinkvergiftiging zal serieus ziek worden en zijn nieren kunnen aangetast worden.
Loodvergiftiging komt meer voor bij roofvogels die binnengebracht worden in een vogelasiel voor verzorging. Dergelijke vogels hebben meestal prooidieren gegeten waarin zich nog hagel bevond (aangeschoten wild). Maar we mogen ook niet vergeten dat tiffani-lampen, gewichtjes aan de gordijnen, sluitingen op kurken van champagneflessen en soldering allemaal uit lood bestaan.
Nog terloops even vermelden : advocado’s worden afgeraden als voeding voor papegaaien omdat die voor sommigen onder hen giftig zijn. Ook de dampen die vrijkomen uit teflonpannen en ovens met teflonbekleding (zeker bij heel hoge temperaturen en als ze nieuw zijn) kunnen dodelijk zijn !
In bijlage enkele röntgenfoto’s van papegaaien die metaal binnenkregen…
Net zoals bij mensen, honden en katten , komen ook bij vogels regelmatig goed-en kwaadaardige tumoren voor, zoals deze huidtumor op de kop van deze vogel. Klik op de foto om ze te vergroten.
achtereenvolgens : een tumor op de poot van een vink. De tumor was zo aggressief dat het pootje geamputeerd moest worden. Gelukkig kunnen zangvogels relatief makkelijk hun plan trekken met slechts één pootje. Sommige mannen en poppen slagen er zelfs in voor nakomelingen te zorgen! De eigenaar dacht dat het een wrat was en had het pootje in die zin behandeld. Vervolgens : een enorme tumor op de kop van een blauwgele ara. De tumor groeide reeds in de sinussen van de kop, waardoor de ara neusuitvloei had. Jammer genoeg was de enige optie het dier uit zijn lijden te verlossen. De foto's zijn genomen na euthanasie en na insnijden van de bovenliggende huid.
Een bij een particulier in beslaggenomen vale gier werd onderzocht omdat hij een van zijn vleugels niet kon gebruiken. Er werden röntgenfoto's genomen van zijn vleugel waaruit bleek dat door een oude fractuur in het ellebooggewricht het gewricht aan elkaar gegroeid was waardoor de vleugel niet meer mobiel was (vergroeiing van beweeglijke gedeeltes in het gewricht wordt 'ankylose' genoemd)
Bij veel vogels is het moeilijk of onmogelijk een onderscheid te maken tussen de 2 geslachten. Om zeker te zijn dat je een pop en een man samen brengt om tot kweekresultaten te komen, moeten deze vogels dan 'gesext' worden. Dat kan via endoscopie : er wordt dan onder een korte verdoving een kleine opening van een paar millimeter gemaakt achter de laatste rib, daarna wordt een optisch instrument in de vogel geschoven (endoscoop) waarna we de testikels of de eierstok kunnen zien. Voordelen bij deze methode is dat je ook een inschatting van de vruchtbaarheid kunt maken (ontwikkeling van de geslachtsorganen, eventuele misvormingen,enz..) en bovendien kunnen verborgen ziekten op die manier aan het licht komen. De vogel wordt met gasanesthesie verdoofd en is na enkele minuten terug volledig wakker. Een andere methode is DNA-onderzoek : door middel van een pluim of een druppeltje bloed kan in een gespecialiseerd labo het geslacht bepaald worden. Hieronder enkele foto van het endoscopisch onderzoek. Zelfs een vogel ter grootte van een 'bourk's-parkiet' kan endoscopisch gesext worden (zie foto) KLIK OP DE FOTO OM TE VERGROTEN
Verkleurde veren bij papegaaien zijn in een groot aantal gevallen het gevolg van een leverprobleem doordat pigmenten in de lever gevormd worden. Bij deze grijze roodstaartpapegaai zijn een groot aantal grijze veren op de borst en op de rug rood verkleurd door een onderliggend leverprobleem. Deze grijze roodstaart had levercirrhose en aspergillose.
Meer en meer worden papegaaien bij aankoop gescreend op bepaalde besmettelijke ziekten. De bekendste ziekte is in de volksmond gekend onder de naam 'papegaaieziekte', maar heeft verschillende meer wetenschappelijke namen zoals : 'psittacose', 'ornithose', 'chlamydiose'. Deze ziekte wordt veroorzaakt door wat we gemakshalve een 'bacterie' zullen noemen, met de naam 'chlamydia psittaci'. Door middel van een uitstrijkje van de cloaca kan met DNA-onderzoek getest worden of de vogel deze bacterie in zich draagt. Vogels kunnen 'drager' zijn van deze ziekte waarbij er een evenwicht bestaat tussen de bacterie en de immuniteit en waarbij de vogel er schijnbaar geen problemen mee heeft. Indien echter door stress, ziekte of een tekort aan bepaalde vitamines de weerstand daalt, kan de ziekte tot uiting komen. Vooral leverstoornissen en ademhalingsproblemen kunnen dan optreden, zelfs met de dood tot gevolg indien niet of te laat behandeld. Indien men echter door deze test weet dat de vogel drager is , kan hij preventief met antibiotica behandeld worden om de bacterie te elimineren.
Een tweede belangrijke ziekte wordt veroorzaakt door een virus : bek-en vederrot.
Het wordt in de volksmond soms ook de AIDS bij vogels genoemd, omdat het de weerstand bij jonge vogels ondermijnt met uiteindelijk de dood tot gevolg. Jammer genoeg bestaat hiervoor geen behandeling. De veel gebruikte engelstalige benaming is PBFD (psittacine beak and feather disease). Zoals de naam al aangeeft, is er naast de vermindering van algemene weerstand soms ook sprake van abnormale veren, verlies van veren, kale plekken en een afbrokkelende bek. Dat laatste wordt minder gezien. Bij de meeste vogels komt de ziekte tot uiting beneden de leeftijd van 3,5 jaar. Hoe vroeger de besmetting (meestal al in het nest), hoe meer kans dat de vogel zich niet kan ontdoen van het virus en er uiteindelijk van sterft. 90% van de aangetaste vogels sterft beneden de leeftijd van 1 jaar. Veel jonge vogels die gestorven zijn aan bijvoorbeeld een longontsteking of darmontsteking waren eigenlijk besmet met het virus en zijn uiteindelijk gestorven omdat ze geen immuniteit meer hadden. Bek-en vederrot wordt best getest op bloed.
Als laatste virusziekte is polyomavirus ook van belang, vooral voor kwekers. Dit virus veroorzaakt immers sterfte van jongen in het nest, terwijl de oudere vogels meestal geen symptomen vertonen. Soms komt de ziekte pas uit rond speenleeftijd, vooral bij vogels die met de hand worden opgekweekt. Vertraagde kroplediging, kleine puntbloedingen, vochtopstapeling in de buik zijn enkele mogelijke symptomen die kunnen optreden en dikwijls de dood tot gevolg hebben. Ook hier kan getest worden door middel van een druppel bloed.
Op onderstaande foto's : abnormale uitwerpselen bij papegaaieziekte (geelgroene urine wijst op 'geelzucht' bij vogels omdat de lever aangetast is bij psittacose), op de twee röntgenfoto's valt vooral de gezwollen lever op.
Wratachtige woekeringen bij vinken komen nogal eens voor ter hoogte van de poten. Er moet een onderscheid gemaakt worden tussen 'kalkpoten', dat zijn eeltwoekeringen ten gevolge van (schurft)mijten en echte wratten die een gevolg zijn van een virale besmetting. Die laatste kan met het nodige geduld behandeld worden met een goede kans op succes.
Wanneer de kropinhoud bij jonge papegaaien/parkieten om een of andere reden niet meer leegt, zal de inhoud op den duur beginnen verzuren. Daardoor komt de vogel in een vicieuze cirkel terecht : de kropwand wordt ge-irriteerd door de zure inhoud en heeft nog minder de neiging samen te trekken. Daarenboven begint ook het bloed van de vogel te verzuren en wordt hij echt ziek. Dit is een levensbedreigende situatie ! De krop moet zo snel mogelijk leeggezogen worden en gespoeld. De oorzaak moet aangepakt worden. (bacterieel, schimmel, virus). Zowiezo moeten de eerste dagen kleinere hoeveelheden pap gegeven worden en moet de lediging goed opgevolgd worden. Te grote hoeveelheden pap per maaltijd kan trouwens ook een oorzaak van kropverzuring zijn. Deze baby- rosé kaketoes werden behandeld voor vertraagde kroplediging.
Uitzonderlijk doen we een papegaai een kraag aan, vooral wanneer de vogel zichzelf begint te verwonden door hardnekkige jeuk of door psychische problemen. Papegaaien zijn bijzonder vindingrijk om toch nog aan bepaalde lichaamsdelen te kunnen, ondanks een kraag. Vandaar dat, in veel gevallen, de kraag groter moet gemaakt worden dan oorspronkelijk gedacht. In zo'n gevallen is een korte hospitalisatie noodzakelijk om dit op te volgen, ook al omdat sommige papegaaien zich letterlijk afmatten en niet meer willen eten, in hun pogingen om toch maar de kraag af te krijgen. Deze papegaai verwondde zijn tenen tot bloedens toe door een onbekende oorzaak. Tot dat alle wonden genezen waren, moest deze kraag aanblijven.
Deze jonge afrikaanse oehoe had neusvloei en at nauwelijks nog 1 eendagskuiken per dag. De uil werd gehospitaliseerd en werd gedwangvoederd door middel van een slangetje rechtstreeks in de maag. Er werden tevens ontstekingsremmende producten en antibiotica via injecties toegediend, alsook een vitaminepreparaat. Via de dwangvoeding werd eveneens een anti-schimmelmiddel toegediend ter preventie van aspergillose. Na enkele dagen at de uil al veel beter en mocht naar huis. Uitsluitend eendagskuikens voederen aan roofvogels kan op den duur een vitamine-en calciumgebrek geven, waardoor de vogels gevoeliger worden aan infecties. Vandaar dat regelmatig moet afgewisseld worden met rundshart, muis, kwartel,... Het regelmatig toedienen van een vitamine-en kalkpreparaat voorkomt tekorten.
Deze inheemse velduil (veel zeldzamer dan bosuil) werd door het vogelopvangcentrum Beernem binnengebracht met een multipele radius-en ulnabreuk. Ondanks de slechte vooruitzichten werd toch ge-opteerd deze vogel een kans te geven en werd de vleugel tijdens anesthesie in tractie ge-immobiliseerd.
deze vrouwelijke kerkuil werd aangeboden wegens acuut ziek en futloos zijn. Hij had geen eetlust. Zijn rantsoen bestond uitsluitend uit eendagskuikens. De kerkuil werd gedwangvoederd met een zachte brijvoeding, er werd een röntgenfoto genomen waarbij de kerkuil zonder verdoving in een doos werd gestopt en de foto door de doos heen werd genomen. Op die manier werd een verdoving vermeden en konden grote afwijkingen zoals bijvoorbeeld een metalen vreemd voorwerp in de maag opgemerkt worden. Er werden geen afwijkingen gevonden op de röntgenfoto. Dankzij dwangvoeding, vitamines, antibiotica en ontstekingsremmers via injectie en antischimmelmiddelen (om aspergillose door verminderde weerstand te voorkomen) , kwam deze kerkuil er na een paar dagen terug bovenop. In het andere geval waren bijkomende onderzoeken nodig geweest zoals bvb bloedname of een röntgenfoto onder verdoving om meer details op de foto zichtbaar te maken. Eendagskuikens zijn een te eenzijdige voeding voor roofvogels en moeten regelmatig afgewisseld worden met muizen, kwartels en rundshart. Een vitamine-en calciumpreparaat op regelmatige basis wordt aangeraden. Onrechtstreeks is een tekort aan bepaalde vitamines en mineralen hier wellicht de oorzaak geweest van ziekte.
Een van de oorzaken van kromme pootjes bij babypapegaaien is calciumtekort. Doordat het gewicht van babypapegaaien snel toeneemt, gaan de nog buigzame, nog weinig verkalkte pootjes onder invloed van het eigen gewicht plooien. Zolang de baby's niet te oud zijn, kan dit nog gecorrigeerd worden door 'herbuigen' van de ledematen onder verdoving. Uiteraard moet daarna de voeding aangepast worden. Hier een baby waarbij de tibiotarsus (scheenbeen) onderaan een hoek van 90° maakt naar buiten toe, voor en na operatieve correctie met gasanesthesie.
Wellicht door abnormale positie in het ei voor de geboorte kan een baby papegaaitje geboren worden met een kromme nek, waarbij hij moeite heeft om hem normaal op te richten, of waarbij er soms ook een torsie aanwezig is. Belangrijk is dat dit op jonge leeftijd gecorrigeerd wordt door een gepaste ondersteunende constructie, anders verkorten de nekpezen definitief en krijg je een blijvende contractie van de nekspieren.
Een roerdomp werd, in barre winterse weersomstandigheden, gevonden onder een hoogspanningskabel met parese van beide poten, waarbij de vogel de indruk gaf niet volledig bewust te zijn. Trauma (rugletsel), loodintoxicatie, algemene zwakte zijn mogelijke oorzaken. Er werd een röntgenfoto genomen om zware metaalintoxicatie uit te sluiten. Een rugletsel kon niet bevestigd of uitgesloten worden op die manier. Er werd een anti-shockbehandeling ingesteld en serum werd toegediend intra-osseus (rechtstreeks in het beenmerg, als bolus; zie foto). Daags nadien maakte de vogel een levendiger indruk en de beweeglijkheid van de poten was verbeterd.
Het inkorten van de slagpennen van een papegaai om het vliegvermogen te verminderen moet op een deskundige manier gebeuren. Altijd moet de vogel nog een korte zweefvlucht kunnen maken zodat hij niet zoals een steen te pletter valt. Indien dit gebeurt, kan dit aanleiding geven tot het afbreken van de punt van de bovenbek met een hevige bloeding tot gevolg. Ook kan de huid boven het borstbeen openscheuren met een moeilijk genezende wonde tot gevolg. In veel gevallen moet dit dan chirurgisch hersteld worden. Er wordt een nieuwe 'verse' wonde geconstrueerd die na hechten goed kan genezen. Dan wordt een kraag aangedaan aangezien de papegaai binnen de korste keren de hechtingen er anders zelf uithaalt voordat de wonde genezen is. Op de foto werd de papegaai verdoofd door middel met een verdovingsgas met een masker.
Het kan interessant zijn om de papegaai een dag in observatie te houden om te kijken hoe groot de kraag moet zijn opdat hij niet aan zijn wonde kan. KLIK OP DE FOTO OM TE VERGROTEN
Een blauwe reiger werd ter behandeling binnengebracht in het vogelopvangcentrum Beernem. Het dier was aangeschoten en vertoonde een fractuur van het dijbeen (femur), radius en ulna (laatste beentjes bevinden zich in de vleugel). Gezien de erge splinterfractuur van het dijbeen is de prognose gereserveerd. De fracturen werden zo goed mogelijk geïmmobiliseerd (vleugel door middel van verband), poot door middel van intramedullaire pin (in het beenmerg).
Het kliermaagdilatatiesyndroom (macaw wasting syndroom, proventricular dilatation disease) is een frustrerende ziekte die volgens de laatste inzichten door een virus (borna-virus) wordt overgedragen. Vooral ara's en kaketoes blijken het meest gevoelig te zijn. Er ontstaan een degeneratie van de zenuwen van de kliermaag, waardoor de maaglediging door maagverlamming stilvalt. Ook de zenuwen in krop en darmen kunnen aangetast worden. Zelfs de zenuwen van de hersenen kunnen aangetast worden met coördinatiestoornissen, gedragsveranderingen, verlammingen, enz., tot gevolg. De ziekte kan beperkt blijven tot één enkele vogel, maar kan eveneens bij meerdere vogels aanslaan, soms met maanden tot jaren tussenpauze. In een enkel geval neemt de ziekte een epidemische vorm aan. De symptomen zijn : weinig of geen mestproductie, onverteerde zaden in de mest (komt niet zoveel voor, maar als het voorkomt, maakt dit de vogel wel héél verdacht van KDS), chronisch vermageren, braken. Als de zenuwen in de hersenen zijn aangetast, kunnen coördinatiestoornissen en gedragsveranderingen waargenomen worden. De diagnose wordt gesteld via radiografie, bloedname en het uitsluiten van andere oorzaken. De ziekte is in principe onbehandelbaar, toch kunnen (mits tijdig onderkennen van de ziekte) in sommige gevallen, bepaalde medicamenten 'genezing' geven. Of deze genezing definitief is, valt niet altijd met zekerheid te zeggen. In bijlage enkele foto's van lijkschouwingen van vogels gestorven aan KDS. (goffinikaketoe en rose kaketoe)
Een Afrikaanse oehoe werd binnengebracht wegens verminderde aktiviteit en omdat hij sedert een paar dagen amper 1 eendagskuiken at, in plaats van 4. Als voeding werden uitsluitend eendagskuikens gevoed. Extra drinkwater werd niet ter beschikking gesteld. Er werd weinig tot geen mest geproduceerd. De vogel werd gehospitaliseerd en er werd dwangvoeding (brijvoeding op basis van vlees) met een laxeermiddel gegeven. Ook werd er serum (vocht) rechtstreeks in de bloedsomloop toegediend. Tijdens elke dwangvoeding werd een deel van de voeding terug uitgebraakt, maar de mestproduktie hervatte zich en de eerste dagen verbeterde de algemene toestand van de vogel (werd actiever). Verdere medicatie bestond uit antibiotica, ontstekingsremmers en een middel tegen schimmels (aspergillose), omdat dergelijke vogels tijdens ziekte een verminderde afweer hebben en vatbaarder worden tegen schimmels en allerhande bacterien. Tevens werd een multivitaminepreparaat geïnjecteerd wegens de eenzijdige voeding (uitsluitend eendagskuikens). Antibraakmiddelen zorgden ervoor dat het braken verminderde. Onderzoek van braaksel en mest (microscopisch) gaven geen bijkomende informatie om te weten wat er met de vogel scheelde, dus werd er onder verdoving (korte gasanesthesie) een röntgenfoto gemaakt temeer omdat de vogel terug minder actiever werd. Daaruit bleek een duidelijke zwelling van de ene nier én de aanwezigheid van kristallen ('steentjes') in de andere nier. Het feit dat de vogel een nierprobleem had, werd pijnlijk duidelijk toen ook bloed in de urine begon te verschijnen. Mogelijks zorgde het extra vocht ervoor dat de steentjes 'oplosten', maar doordat de tegendruk in de nier wegviel én de nier door de ontsteking beschadigd was, begonnen er bloedingen in de nier op te treden. Nu werd duidelijk waarom de vogel zijn voeding ten dele uitbraakte : doordat de nieren niet voldoende meer het bloed konden zuiveren, kreeg de uil een bloedvergiftiging met braakneigingen tot gevolg. Wanneer meer dan 75% van de nieren beschadigd is, treedt een langzaam proces van zelfvergiftiging op met de dood tot gevolg. Helaas waren in dit geval de nieren te ver beschadigd om de vogel nog te kunnen redden.
In tegenstelling tot sommige verhalen, moet een roofvogel altijd drinkwater ter beschikking hebben, zéker tijdens warme perioden. Ook is een afwisseling in de voeding (eendagskuikens, ratten of muizen, kwartels, rundshart, ...) nodig voor een goede gezondheid.
Eventueel kan een toediening van een goede vitamine-en mineralenpreparaat op regelmatige basis helpen.
Deze foto's werden genomen tijdens een van de dwangvoedingen.
Na de dwangvoeding is het natuurlijk altijd even bekomen voor de vogel. De dwangvoeding zorgt er wel voor dat een vogel tijdens de behandeling zo weinig mogelijk vermagert en verzwakt.
Op de röntgenfoto is te zien : vergroting van de nier links op de foto (enkele pijl toont de bovenste begrenzing van de nier). Het kruisje toont het 'lichaam' van de gezwollen nier. Op de nier rechts in beeld zijn 'steentjes' terug te vinden (dubbele pijl). Dit laatste is wel wat duidelijker op de orginele foto.
LIJKSCHOUWING VAN AFRIKAANSE OEHOE MET NIERPROBLEMEN
Een lijkschouwing gaf een bevestiging van de oorzaak van sterfte : nierzwelling (grote pijl), met bloedarmoede (bleek uitzicht van spieren en organen door bloedverlies maar ook door het feit dat de normale nier het natuurlijke EPO aanmaakt dat ervoor zorgt dat nieuwe rode bloedcellen gevormd worden.) De korte pijlen tonen de aanwezigheid van 2 testikels, met andere woorden, de uil was mannelijk.
Deze blauwvoorhoofdamazone werd binnengebracht wegens ontlasten van de rechterpoot en bijten in de liesstreek gedurende minstens 1 week. Bij onderzoek bleek de huid en het onderliggende weefsel erg geïnfecteerd. Er werden door middel van injecties en ook via de bek ontstekingsremmers en antibiotica toegediend. Aangezien de amazone in het begin weinig tot niets at, werd overgegaan tot dwangvoeding met een metalen sonde gekoppeld aan een spuit. Bemerk hoe de papvoeding samen met het antibioticum rechtstreeks in de maag wordt ingebracht. De volledige sonde van 17 cm verdwijnt volledig in de vogel, die er weinig last van ondervindt. De hele proceduren duurt amper 15 seconden. Enige ervaring is uiteraard vereist om fatale vergissingen te voorkomen. (inbrengen in luchtpijp in plaats van de slokdarm). Na 5 dagen kon de amazonepapegaai terug naar huis.
Rosé kaketoe met gebroken tibiotarsus (scheenbeen)
Een rosékaketoe werd binnengebracht met een verplinterde fractuur van de tibiotarsus (het been bij vogels juist onder de knie). Er werd besloten te werken met pinnen om de breuk te stabiliseren : een spalk geeft namelijk te weinig stabiliteit bij dergelijke breuk, daarenboven hebben krombekken de neiging een spalk met hun bek redelijk vlug te vernielen. Eén pin werd in het beenmerg ingebracht na het opensnijden (onder algemene verdoving) van de plaats waar de breuk zich bevond. Aangezien het bot boven en onder de breuk dan nog een rotatie kan ondergaan, werd een tweede pin onderaan dwars door het been geboord. De eerste pin werd overgeplooid, er werd een plastik stukje darm overgeschoven en de tweede pin werd dwars door het stukje darm geduwd. Uiteindelijk werd het stukje darm opgevuld met een zelfhardende pasta die een 'brug' vormde tussen de pin in het beenmerg en de pin die dwars door het bot geboord zat. Op de eerste foto : schematische voorstelling (bovenste dwarse pin werd in praktijk niet ingebracht wegens te weinig plaats) Op de tweede foto : situatie na 3 weken na verwijderen van verband van de poot. Dunne pijl = pin in het beenmerg, dikke pijl = pin dwars door het bot.
Na 3 weken werd de pin in het beenmerg doorgeknipt en de 'brug' verwijderd. Ook de dwarse pin werd verwijderd. Om te beoordelen of de pin in het beenmerg verwijderd mocht worden, werden röntgenfoto's gemaakt. Daarop werd besloten die pin nog een 10-tal dagen te laten zitten.
Na 32 dagen werd ook de pin in het beenmerg verwijderd. De vogel nam al goed steun met de behandelde poot. Hij zal door gebruik van zijn poot zelf voor zijn revalidatie zorgen.
2 gevallen van loodvergiftiging : 1 bij een kerkuiljong dat gedurende een paar dagen in een loden bak werd gehuisvest en als gevolg daarvan verlammingsverschijnselen had (werd 5 dagen na begin verlamming binnengebracht), en één bij een amazonepapegaai die wellicht een loden gewichtje (bolletje) van de gordijnen had verorberd. Beide werden behandeld door middel van injecties tegengif (antidoot). De amazone herstelde vlot, het kerkuiljong moest na een 10-tal dagen geëuthanaseerd worden wegens onherstelbare schade aan de zenuwen. Op de foto's is ook de typische verkleuring van de urine te zien (amazonepapegaai) die soms na loodvergiftiging wordt gezien (eerste foto voor behandeling, op de tweede en derde foto zie je de positieve verandering na start van de behandeling). Bij roofvogels komt loodvergiftiging nog regelmatig voor na inname van loodhagel bij prooidieren, bij watervogels opname van loodhagel uit de omgeving (vijver). Bij papegaaien is de bron van lood in huis terug te vinden. (gewichtjes aan gordijnen, soldering, tiffani-lampen, ...)
een extreem geval van kliermaagdilatatiesyndroom bij een wijnborstamazone
Een extreem geval van kliermaagdilatatiesyndroom (PDD : proventricular dilatation syndrome, Macaw Wasting Syndroom) bij een wijnborstamazone. Klachten waren : erge vermagering, minder actief gedurende 1 week. Bij presentatie werd geen ontlasting in de transportkooi vastgesteld (toch ettelijke uren in transportbak). Na toediening van dwangvoeding en laxeermiddel werd een weinig ontlasting verzameld die negatief bleek bij onderzoek op wormeieren. Na stabilisatie (serum, ontstekingsremmers, antibiotica) werd een röntgenfoto gemaakt onder anesthesie. Hieruit bleek dat het een extreem geval van kliermaagdilatatie was. De virale ziekte zorgde ervoor dat de maag niet meer kon samentrekken en het voedsel zich daarin ophoopte. Dergelijk ver gevorderde gevallen zijn onbehandelbaar. Op de foto's zie je eerst de röntgenfoto en vervolgens beelden genomen tijdens de autopsie (lijkschouwing).
Een kruising van een koningsglansspreeuw en een driekleurglansspreeuw werd aangeboden met een 'hoest'. Na onderzoek van de mest werden veel haarworm-eieren teruggevonden (grote foto hoe zo'n wormei er onder de microscoop uitziet, kan je hier op de site terugvinden). Haarwormen zijn nogal hardnekkige wormen en vereisen een specifiek ontwormingsmiddel. Dit wordt bij vogels met klinische symptomen best oraal (via de bek) toegediend omdat zieke vogels meestal te weinig drinken. 'Hoest' en ademhalingsproblemen worden meer gezien bij worminfectie met luchtpijpwormen of syngamus-wormen. Deze wormeieren werden niet in de mest teruggevonden. Toch sluit dit een luchtpijpworminfectie niet volledig uit. Het ontwormingsmiddel werd echter zodanig gekozen dat zowel haarwormen als luchtpijpwormen er van afsterven. Een dag later was de hoest reeds verdwenen. 0p de foto : een koningsglansspreeuw en een toerako die ook ontwormd werden omdat ze in dezelfde volière zaten.
- coccidiose : een eencellige parasiet die in de darmen leeft. De eitjes, oocysten genaamd, kunnen in de mest onder de microscoop teruggevonden worden. - trichomonas : deze beweeglijke eencellige parasiet komt voor in de krop en beweegt zich voort met zweepdraadjes (vandaar ook de naam flagellaten. Via een kropuitstrijkje worden ze onder de microscoop teruggevonden - wormen : de verschillende soorten wormen die in de darm leven, kan men herkennen door de aanwezigheid van wormeieren in de mest (ook via microscopie).
Verder worden de duiven gecontroleerd op luizen : luizen veroorzaken onrust en verminderen de prestaties van sportduiven omdat ze niet uitgerust aan de start verschijnen. Ook een grondig onderzoek van neus, keel en ogen is belangrijk.
Deze jonge sneeuwuil (een goeie 3 maand oud) was met zijn poot verstrengeld gezeten tussen de tralies en werd enkele dagen later gepresenteerd met symptomen als : verlies van eetlust, ondergewicht en ernstig manken. Hij werd behandeld met antibiotica, ontstekingsremmers, vitaminepreparaten (at uitsluitend eendagskuikens), antibraakmiddelen (kon de dwangvoeding aanvankelijk niet verdragen). Na een goede week at de uil dagelijks 4 eendagskuikens en twee muizen en mocht hij naar huis. Op de eerste foto : dag na aankomst, volgende foto's tonen een al wat gelukkiger vogel.
Wettelijk dienen sportduiven of duiven die deelnemen aan tentoonstellingen (zoals deze sierduiven : kingduiven) gevaccineerd te worden tegen paramyxovirus, dit is een duivevariant van het pseudovogelpestvirus.
onverteerde zaden in de mest bij een kraagpapegaai ten gevolge van kliermaagdilatatiesyndroom
Tot vervelens toe : nogmaals een geval van KDS, ditmaal bij een kraagpapegaai...dit symptoom was zo duidelijk en is zo typisch dat ik het toch nog even laat zien (maar...geen onverteerde zaden in de mest betekent niet dat het geen KDS kan zijn !) Voorlopig zal ik op deze blog geen gevallen van KDS meer posten....in de ijdele hoop dat er geen gevallen meer zullen opduiken.
Een alleen gehuisveste agapornis werd aangeboden met de klacht dat hij onvoldoende tot geen mest maakte. Ook merkte de eigenaar op dat hij de laatste 2 dagen meer sliep en minder at. Bij palpatie werd een ronde, harde masse in het bekken gevoeld. Om uitsluitsel te geven dat het om een ei ging en niet om een tumor, werd een röntgenfoto gemaakt. De vogel werd na uitvasten verdoofd met isofluraangas en door middel van gecontroleerde massage (na inbrengen van parafine-olie in de cloaca met een speciale sonde) werd na veel moeite het ei uit de eileider gedreven. Uitvasten is in dit geval heel belangrijk aangezien door de druk van de massage voedsel uit de kliermaag in de krop en keel kan worden gedreven met verstikking door voedsel in de luchtpijp tot gevolg (afwezigheid van slikreflex tijdens anesthesie).
AMAZONE MET LICHT VERKALKT EI IN EILEIDER -LEGNOOD
Deze amazone werd aangeboden wegens algemeen ziek zijn, was mager en bij aankomst bleek na een hele geen tot weinig mest in de transportbak aanwezig te zijn. Bij palpatie bleek de buik gevuld te zijn met een zachte, elastische massa. Even werd gevreesd voor een geval van kliermaagdilatiatie, maar een röntgenfoto gaf uitsluitsel : een weinig verkalkt ei in de eileider. Bemerk hoe de maag en alle organen onder druk staan door het volume dat door het ei wordt ingenomen. De vorm van het ei doet al vermoeden dat het geen normaal verkalkt ei is, het elastisch aanvoelen bij palpatie wees ook in die richting. Onder algemene verdoving werd geprobeerd met lichte massage en druk het ei in de cloaca te verplaatsen. Tijdens manipulatie 'brak' het ei in de eileider, maar doordat de 'schaal' meer uit vlies dan uit een echte verkalkte schaal bestond, was er geen gevaar voor inwendige kwetsuren. Aangezien het ei daar wellicht al een hele tijd aanwezig was, waren de vliezen 'vergroeid' met de eileider en duurde het een hele tijd voordat de eileider zich had gezuiverd. Na een 5tal dagen antibiotica en ontstekingsremmers mocht de vogel terug naar huis.
Bij jonge babypapegaaien komt het zelden voor dat er ter hoogte van het bindweefsel van de onderhuid van een of meerdere tenen een soort bindweefselband bij de geboorte aanwezig is, die naarmate de vogel groeit, meer en meer de teen insnoert. Zonder behandeling leidt dit snel tot het afsterven van een of meerdere teenkootjes. De behandeling bestaat erin de bindweefselband door te snijden op 2 tot 3 plaatsen (bv mediaal, lateraal en dorsaal) zodat het teenkootje distaal terug voldoende bloed krijgt.
Op 21/11/11 werd er bij mij een blauwe reiger binnengebracht wiens onderlichaam doorboord was door een metalen pijl. De pijl bleek de buikholte doorboord te hebben en de vogel had reeds veel bloed verloren. In allerijl werd door mij een noodoperatie uitgevoerd, de pijl werd verwijderd, de schade aan de weefsels werd zo goed als mogelijk hersteld en er werd vocht toegediend. Diezelfde nacht is het dier jammer genoeg overleden ondanks alle inspanningen. In bijlage vind je achtereenvolgens : de verantwoordelijke van het Vogelopvangcentrum (VOC) Beernem Katrien Werbrouck met het gevonden dier, verder de beelden van de operatie met het dier onder anesthesie.
Alle inlichtingen die er toe kunnen leiden dat de persoon die dit gedaan heeft, gevonden wordt, zijn welkom.
pijl van het merk : easton X7 World Class
De blauwe reiger is een beschermde diersoort en een dier nodeloos doen lijden is evenzeer strafbaar !
geelverkleuring uraten in urine door papegaaieziekte (geelzucht)
Papegaaieziekte (psittacose, chlamydiose) tast in veel gevallen de lever aan, waardoor de urinefractie van de uitwerpselen geel-achtig verkleurt. Deze amazonepapegaai werd ter behandeling opgenomen voor het toedienen van een specifiek soort antibioticum (door middel van injectie) dat werkzaam is tegen papegaaieziekte.
Levercirrhose is het eindstadium van een chronische leverontsteking waarbij levercellen langzaam afsterven en vervangen worden door bindweefsel. Dan blijft een kleine, harde, niet functionele lever over. De lever filtert samen met de nieren de afvalstoffen uit het bloed, waardoor bij levercirrhose de vogels zichzelf begint te vergiftigen. Ook produceert de lever gal om vetstoffen te verteren. De vogels wordt ziek, vertoont braakneigingen, slaapt veel, en heeft diarree. Een verkeerde voeding met veel vetten en giftige stoffen zoals chocolade kunnen na een termijn aanleiding geven tot levercirrhose. Bij tijdig ingrijpen, als er nog actief leverweefsel aanwezig is, kan de vogel nog een normaal leven leiden mits langdurige levertherapie. Hier zie je een röntgenfoto van een grijze roodstaart met levercirrhose. De leverschaduw is zo goed als afwezig.
röntgenfoto's waarop metaal in de maag te zien is
